Đ I H CăĐĨăN NG
TR
NGăĐ I H CăS ăPH M

NGUY N TH THÚYăPH

NG

T CH C CÁC HO TăĐ NG TR I NGHI M
TRONG D Y H C MÔN KHOA H C L P 4

LU NăVĔNăTH CăSƾăGIỄOăD C H C

ĐƠăN ng - Nĕmă2019


Đ I H CăĐĨăN NG
TR
NGăĐ I H CăS ăPH M

NGUY N TH THÚYăPH

NG

T CH C CÁC HO TăĐ NG TR I NGHI M
TRONG D Y H C MÔN KHOA H C L P 4

Chuyên ngành: Giáo d c h c (Ti u h c)
Mã s : 814.01.01

LU NăVĔNăTH CăSƾă

Ng

iăh

ng d n khoa h c: TS. VÕ TRUNG MINH

ĐƠăN ng - Nĕmă2019






v

M CL C
L I C Mă N .................................................................................................................i
L IăCAMăĐOAN ......................................................................................................... ii
M C L C ......................................................................................................................v
DANH M C CÁC CH VI T T T ....................................................................... viii
DANH M C CÁC B NG............................................................................................ix
DANH M C CÁC BI UăĐ ......................................................................................xi
M Đ U .........................................................................................................................1
1. Tính c p thiết c a v n đề nghiên cứu ...................................................................1
2. M c đích nghiên cứu............................................................................................. 2
3. Gi thuyết khoa h c .............................................................................................. 2
4. Nhi m v nghiên cứu ............................................................................................ 2
5. Khách thể, đ i tư ng, ph m vi nghiên cứu ...........................................................2
6. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................................2

7. C u trúc luận văn ..................................................................................................3
CH
NGă 1.ă T NGă QUAN,ă C ă S LÝ LU N VÀ TH C TR NG C A
VI C T CH C CÁC HO T Đ NG TR I NGHI M TRONG D Y H C
MÔN KHOA H C L P 4 ............................................................................................ 4
1.1. L ch sử c a v n đề nghiên cứu .................................................................................4
1.1.1. nư c ngoài ...................................................................................................4
1.1.2. Vi t Nam .....................................................................................................6
1.1.3. Nh ng nghiên cứu về d y h c môn Khoa h c Tiểu h c ............................. 8
1.2. Cơ s lí luận..............................................................................................................9
1.2.1. M t s khái ni m liên quan.............................................................................9
1.2.2. B n ch t, đặc điểm và hình thức c a ho t đ ng tr i nghi m trong d y h c .12
1.2.3. Mơ hình h c tr i nghi m c a David Kolb ....................................................20
1.2.4. Đặc điểm d y h c môn Khoa h c l p 4 ........................................................22
1.3. Khái quát chung về kh o sát th c tr ng .................................................................24
1.3.1. M c đích kh o sát th c tr ng ........................................................................24
1.3.2. Đ i tư ng kh o sát th c tr ng.......................................................................25
1.3.3. N i dung kh o sát th c tr ng ........................................................................25
1.3.4. Phương pháp kh o sát ...................................................................................25
1.4. Kết qu kh o sát .....................................................................................................25
1.4.1. Các quan ni m c a giáo viên về tổ ho t đ ng tr i nghi m trong d y h c
môn Khoa h c 4 .............................................................................................................25
1.4.2. Th c tr ng tổ chức các HĐTN trongd y h c môn Khoa h c 4 tiểu h c ...31
1.5. Nh ng thuận l i và khó khăn c a vi c vi c tổ chức các ho t đ ng tr i nghi m
trong d y h c môn Khoa h c 4......................................................................................35


vi
1.5.1. Thuận l i .......................................................................................................35
1.5.2. Khó khăn .......................................................................................................36

1.6. Tiểu kết Chương 1 ..................................................................................................37
CH
NGă 2.ă XỂYă D NG QUY TRÌNH, N I DUNG VÀ THI T K CÁC
HO TăĐ NG TR I NGHI M TRONG D Y H C MÔN KHOA H C L P
4 .................................................................................................................................38
2.1. Nguyên tắc xác đ nh các ho t đ ng tr i nghi m trong d y h c môn khoa h c 4 ...38
2.1.1. Đ m b o phù h p v i đặc trưng c a ho t đ ng tr i nghi m.........................38
2.1.2. Đ m b o phù h p v i đặc trưng môn khoa h c l p 4 ..................................38
2.1.3. Đ m b o phù h p v i h c sinh l p 4 ............................................................ 39
2.1.4. B o đ m s th ng nh t gi a vai trò ch thể tích c c, t giác h c tập c a
h c sinh và vai trò tổ chức, hư ng dẫn c a giáo viên ...................................................40
2.1.5. Đ m b o v i th c ti n giáo d c tiểu h c hi n nay .......................................40
2.2. Quy trình và n i dung tổ chức ho t đ ng tr i nghi m trong d y h c môn Khoa
h c l p 4 ........................................................................................................................41
2.2.1. Quy trình chung tổ chức ho t đ ng tr i nghi m trong d y h c môn Khoa
h c l p 4 ........................................................................................................................41
2.2.2. Xác đ nh n i dung d y h c bài h c và ngo i khóa để tổ chức ho t đ ng
tr i nghi m trong d y h c môn Khoa h c l p 4 ............................................................ 43
2.3. Thiết kế m t s ho t đ ng tr i nghi m c thể trong d y h c môn Khoa h c l p
4 .................................................................................................................................47
2.3.1. Thiết kế kế ho ch d y h c theo n i dung bài h c .........................................47
2.4. M t s lưu Ủ khi thiết kế m t kế ho ch ho t đ ng tr i nghi m trong d y h c
môn Khoa h c l p 4 ......................................................................................................54
2.4.1. M t s lưu Ủ về trình t thiết kế (các bư c) m t kế ho ch d y h c ho t
đ ng tr i nghi m ............................................................................................................54
2.4.2. M t s lưu Ủ về tổ chức HĐTN trong d y h c bài h c ................................ 56
2.4.3. M t s lưu Ủ về tổ chức HĐTN trong d y h c ngo i khóa .......................... 57
2.5. C u trúc m t kế ho ch d y h c ho t đ ng tr i nghi m ..........................................59
2.6. Th c hi n gi d y ...................................................................................................60
2.7. Tiểu kết Chương 2 ..................................................................................................60

CH
NGă3.ăTH C NGHI MăS ăPH M .............................................................. 62
3.1. M c đích th c nghi m ............................................................................................ 62
3.2. Nhi m v th c nghi m ........................................................................................... 62
3.3. Đ i tư ng th c nghi m ........................................................................................... 62
3.4. Phương pháp th c nghi m ......................................................................................62
3.5. Phương pháp đánh giá kết qu th c nghi m .......................................................... 63
3.5.1. Căn cứ để đánh giá ........................................................................................63
3.5.2. Phương án đánh giá.......................................................................................63


vii
3.6. Tiến hành th c nghi m sư ph m ............................................................................64
3.7. Đánh giá kết qu th c nghi m sư ph m .................................................................64
3.7.1. Đánh giá đ nh lư ng .....................................................................................64
3.7.2. Đánh giá đ nh tính .........................................................................................75
3.8. Tiểu kết Chương 3 ..................................................................................................78
K T LU N, KI N NGH .......................................................................................... 79
TÀI LI U THAM KH O........................................................................................... 82
PH L C
QUY TăĐ NHăGIAOăĐ TÀI LU NăVĔNă(b n sao)


viii

DANH M C CÁC CH
GQVĐ
GV
HĐTN
HS

KN
KNLVN

VI T T T

: Gi i quyết v n đề
: Giáo viên
: Ho t đ ng tr i nghi m
: H c sinh
: Kĩ năng
: Kĩ năng làm vi c nhóm


ix

DANH M C CÁC B NG
S ăhi uă
Tênăb ng
b ng
1.1:
Quan ni m c a GV về ho t đ ng tr i nghi m
1.2:
S cần thiết c a HĐTN trong d y h c môn Khoa h c
Quan ni m về vai trò, Ủ nghĩa c a vi c tổ chức ho t đ ng h c
1.3:
tập tr i nghi m trong chương trình mơn Khoa trư ng tiểu h c
Quan ni m về năng l c sẽ đư c hình thành cho h c sinh thơng
1.4:
qua HĐTN trong d y h c mơn Khoa h c
Vai trị c a HĐTN trong trong vi c hình thành kĩ năng s ng cho

1.5:
HS
Các phương pháp thư ng sử d ng trong d y h c môn Khoa h c
1.6:
l p4
Th c tr ng tổ chức ho t đ ng tr i nghi m trong d y h c Khoa
1.7 :
h c trư ng tiểu h c
1.8:
Mức đ hứng thú c a h c sinh khi tham gia các HĐTN
3.1:
Đ i tư ng th c nghi m và đ i chứng
3.2:
B ng tổng h p kết qu bài kiểm tra sau th c nghi m
3.3:
Phân ph i mức đ kết qu kiểm tra sau th c nghi m
3.4:
B ng tổng h p kết qu bài kiểm tra sau th c nghi m
3.5:
Phân ph i mức đ kết qu kiểm tra sau th c nghi m
Mức đ yêu thích c a HS khi tổ chức ho t đ ng tr i nghi m
3.6:
(Trư c th c nghi m)
Mức đ yêu thích c a HS khi tổ chức ho t đ ng tr i nghi m
3.7:
(sau th c nghi m)
Mức đ gặp khó khăn c a HS khi tham gia ho t đ ng tr i
3.8:
nghi m (Trư c th c nghi m)
Mức đ gặp khó khăn c a HS khi tham gia ho t đ ng tr i

3.9:
nghi m (Sau th c nghi m)
Cách gi i quyết khó khăn c a HS khi tham gia ho t đ ng tr i
3.10:
nghi m ( Trư c th c nghi m)
Cách gi i quyết khó khăn c a HS khi tham gia ho t đ ng tr i
3.11:
nghi m ( Sau th c nghi m)
Mức đ mong mu n đư c tổ chức HĐTN c a HS ( Trư c th c
3.12:
nghi m)
3.13:
Mức đ mong mu n đư c tổ chức HĐTN c a HS( Sau th c

Trang
26
27
28
29
31
32
33
34
62
65
65
66
67
68
68

69
70
71
71
73
73


x
S ăhi uă
b ng

3.14:
3.15:

Tênăb ng
nghi m)
Thái đ khi gi i quyết các tình hu ng trong cu c s ng hằng
ngày (Trư c th c nghi m)
Thái đ khi gi i quyết các tình hu ng trong cu c s ng hằng
ngày ( Sau th c nghi m)

Trang

74
74


xi


DANH M C CÁC BI U Đ
S hi u
bi uăđ
1.1:
1.2:
1.3:

1.4:
1.5:
1.6:
1.7:
3.1:
3.2:
3.3:
3.4:
3.5:
3.6:
3.7:

Tên bi uăđ

Trang

Quan ni m c a GV về HĐT
S cần thiết c a HĐTN trong d y h c môn Khoa h c
Quan ni m về vai trò, Ủ nghĩa c a vi c tổ chức ho t đ ng
h c tập tr i nghi m trong chương trình mơn Khoa trư ng
tiểu h c
Quan ni m về năng l c sẽ đư c hình thành cho h c sinh
thơng qua HĐTN trong d y h c môn Khoa h c

Vai trị c a HĐTN trong trong vi c hình thành kĩ năng s ng
cho HS
Th c tr ng tổ chức ho t đ ng tr i nghi m trong d y h c
Khoa h c trư ng tiểu h c
Mức đ hứng thú c a h c sinh khi tham gia các HĐTN
Phân ph i mức đ kết qu kiểm tra sau th c nghi m
Phân ph i mức đ kết qu kiểm tra sau th c nghi m
Mức đ yêu thích c a HS khi tổ chức ho t đ ng tr i
nghi m.
Mức đ gặp khó khăn c a HS khi tham gia ho t đ ng tr i
nghi m.
Cách gi i quyết khó khăn c a HS khi tham gia ho t đ ng
tr i nghi m.
Mức đ mong mu n đư c tổ chức HĐTN c a HS
Thái đ khi gi i quyết các tình hu ng trong cu c s ng hằng
ngày

26
27
28

30
31
33
34
66
67
69
70
72

73
74


1

M

Đ U

1. Tính c p thi t c a v năđ nghiên c u
Bư c vào thế kỷ XXI, v i s phát triển m nh mẽ c a khoa h c kĩ thuật thì vi c
đầu tư và phát triển các lĩnh v c như kinh tế, văn hóa, chính tr - xã h i, giáo d c,… là
r t quan tr ng. Giáo d c đào t o đóng vai trị quan tr ng là nhân t chìa khóa, là đ ng
l c thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Không chỉ Vi t Nam mà hầu hết các qu c gia
khác trên thế gi i, các chính ph đều coi giáo d c là qu c sách hàng đầu. Vì vậy, trong
nh ng năm qua Đ ng và nhà nư c ta đặc bi t quan tâm đến phát triển giáo d c,đặc bi t
là giáo d c Tiểu h c, bậc h c nền t ng c a h th ng giáo d c qu c dân.
Bậc Tiểu h c chính là bậc h c đóng vai trò hết sức quan tr ng trong vi c cung
c p cho h c sinh nh ng hiểu biết ban đầu về thế gi i xung quanh, là nền t ng hình
thành và phát triển nhân cách, đ o đức cho h c sinh. Trong h th ng chương trình các
mơn h c nhà trư ng Tiểu h c, Khoa h c là m t môn h c quan tr ng và không thể
thiếu. Cùng v i các môn h c khác nó cung c p nh ng tri thức, hình thành các kĩ năng
h c tập, đặt nền móng cho h c sinh trong các c p h c tiếp theo.
Kiến thức trong môn Khoa h c r t đa d ng, phong phú và h p dẫn nhưng mức
cơ b n, đơn gi n, gần gũi v i h c sinh thu c về các lĩnh v c như Vật Lý, Hóa h c,
Sinh h c. Chính vì vậy, tổ chức các ho t đ ng tr i nghi m trong môn khoa h c sẽ làm
cho h c sinh có thêm nhiều kiến thức hay, bổ ích; giúp các em thêm yêu khoa h c, yêu
thiên nhiên, đ t nư c, yêu quỦ đ ng vật, c cây; có thái đ , hành vi đúng đắn trư c
thiên nhiên, con ngư i; rèn luy n nh ng kỹ năng s ng cần thiết và có kh năng vận

d ng các kiến thức đã h c vào th c tế cu c s ng.
Các ho t đ ng tr i nghi m có thể tổ chức tồn b chương trình mơn Khoa
h c 4 chứ khơng gi i h n m t chương hay m t bài c thể. Các n i dung bài h c r t
gần gũi v i cu c s ng thư ng ngày do đó các em r t d tiếp thu. Nhưng để h c sinh
hứng thú, đam mê đòi h i ngư i giáo viên ph i biết cách khai thác nh ng n i dung
hay, bổ ích. Giáo viên đóng vai trị là ngư i hư ng dẫn, h c sinh là ch thể chiếm lĩnh
tri thức và vận d ng các tri thức vào th c ti n cu c s ng. Đặc bi t, sau m i tiết h c,
h c sinh sẽ t rút ra nh ng kết luận khoa h c, có nhận thức và hành vi ứng xử đúng
đắn trong h c tập, trong cu c s ng. Qua các ho t đ ng tr i nghi m, h c sinh u thích
mơn h c hơn vì đư c th y s kì di u c a cu c s ng .
Nhưng để đ t đư c nh ng kết qu nêu trên, chúng ta ph i xây d ng h th ng
các quy trình hư ng dẫn và tổ chức để HS t tìm ra các tri thức khoa h c cần thiết, tích
lũy v n s ng và vận d ng vào th c ti n cu c s ng. Tổ chức ho t đ ng tr i nghi m góp
phần khơng nh vào vi c phát triển năng l c và phẩm ch t c a thế h trẻ. Nhận thức
đư c vai trò c a vi c tổ chức ho t đ ng tr i nghi m và s cần thiết c a vi c hư ng dẫn
h c sinh tham gia vào ho t đ ng tr i nghi m trong môn Khoa h c nên chúng tôi quyết


2
đ nh ch n đề tài: “Tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lớp
4 ” nhằm nâng cao hi u qu d y h c môn Khoa h c Tiểu h c, phát huy tính sáng t o,
năng l c tư duy, giúp h c sinh có thể t mình tìm và rút ra nh ng kết luận khoa h c;
rèn luy n kĩ năng s ng, kĩ năng vận d ng vào th c ti n cu c s ng, hình thành nhận
thức và hành vi đúng đắn v i cu c s ng xung quanh; góp phần t o ra cơ s ban đầu để
các em tiếp cận gần hơn v i nh ng kiến thức cao hơn các c p h c tiếp theo.
2. M căđíchănghiên c u
Đề xu t n i dung, quy trình và xây d ng kế ho ch d y h c tr i nghi m trong d y
h c môn Khoa h c l p 4 cho HS tiểu h c, góp phần nâng cao ch t lư ng d y h c môn
h c trong trư ng tiểu h c.
3. Gi thuy t khoa h c

Trong d y h c môn Khoa h c l p 4, nếu tiến hành cho h c sinh h c tập d a vào
ho t đ ng tr i nghi m theo n i dung và quy trình phù h p, trong đó, h c sinh tích c c tr i
nghi m, vận d ng t i đa v n kinh nghi m hi n có c a b n thân, kết h p v i các giác quan
vào ho t đ ng h c tập thì sẽ nâng cao kết qu h c tập c a h c sinh.
4. Nhi m v nghiên c u
4.1. H th ng hóa cơ s lí luận và cơ s th c ti n c a vi c tổ chức d y h c môn
Khoa h c l p 4 d a vào ho t đ ng tr i nghi m.
4.2. Xác đ nh n i dung, quy trình và thiết kế các kế ho ch d y h c môn Khoa
h c l p 4 d a vào ho t đ ng tr i nghi m.
4.3. Tổ chức th c nghi m sư ph m nhằm kiểm chứng tính kh thi c a n i dung,
quy trình và các ho t đ ng d y h c môn Khoa h c l p 4 d a vào ho t đ ng tr i
nghi m do đề tài đề xu t.
5. Khách th ,ăđ iăt ng, ph m vi nghiên c u
5.1. Đ i tư ng nghiên cứu: Ho t đ ng tr i nghi m trong d y h c môn Khoa h c
l p 4 cho HS tiểu h c.
5.2. Ph m vi nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu và xây d ng quy trình tổ
chức các ho t đ ng tr i nghi m trong d y h c môn Khoa h c l p 4.
6.ăPh ngăphápănghiênăc u
6.1. Các phương pháp nghiên cứu lí luận
Nghiên cứu lí thuyết các v n đề có liên quan đến h c tập d a vào tr i nghi m,
hồi cứu tư li u, tài li u có liên quan đến d y h c các môn h c tiểu h c d a vào tr i
nghi m.
6.2. Các phương pháp nghiên cứu th c ti n
- Phương pháp quan sát sư ph m: Quan sát các ho t đ ng d y h c cho HS t i
trư ng tiểu h c. Vi c quan sát nhằm tìm hiểu, đánh giá các ho t đ ng d y h c c a GV
trong vi c d y h c môn Khoa h c l p 4.


3
- Phương pháp đàm tho i: Trao đổi tr c tiếp v i lãnh đ o nhà trư ng và GV

d y l p để tìm hiểu quan ni m, thái đ và các ho t đ ng d y h c d a vào tr i nghi m
mà h đã tiến hành trong d y h c môn Khoa h c; nh ng thuận l i và khó khăn GV
thư ng gặp trong quá trình giáo d c HS. Trao đổi v i ph huynh HS nhằm tìm hiểu về
vi c tr i nghi m c a HS gia đình và c ng trong ho t đ ng h c tập các môn h c.
- Phương pháp điều tra Anket: Điều tra GV, CBQL m t s trư ng tiểu h c
thu c các đ a bàn khác nhau c a thành ph Đà Nẵng về các v n đề có liên quan đến
ho t đ ng tr i nghi m trong d y h c môn Khoa h c.
- Phương pháp th c nghi m sư ph m nhằm xem xét hi u qu và tính kh thi c a
các ho t đ ng giáo d c tr i nghi m trong d y h c môn Khoa h c tiểu h c.
6.3. Các phương pháp xử lí thơng tin
Sử d ng th ng kê tốn h c, các phần mềm tin h c, sơ đồ, b ng biểu, đồ th ... để
phân tích và xử lý các kết qu thu đư c qua điều tra và th c nghi m.
7. C u trúc lu năvĕn
Ngoài phần m đầu, kết luận, danh m c tài li u tham kh o, luận văn đư c chia
thành 4 chương:
Chương 1: Tổng quan, cơ s lý luận và th c tr ng c a vi c tổ chức các ho t
đ ng tr i nghi m trong d y h c môn Khoa h c l p 4.
Chương 2: Xây d ng quy trình, n i dung và thiết kế các ho t đ ng tr i nghi m
trong d y h c môn Khoa h c l p 4.
Chương 3: Th c nghi m sư ph m.


4

CH
NGă1
T NG QUAN, C ăS LÝ LU N VÀ TH C TR NG C A VI C T
CH C CÁC HO TăĐ NG TR I NGHI M TRONG D Y H C MÔN
KHOA H C L P 4
1.1. L ch s c a v năđ nghiên c u

1.1.1. nước ngoài
Lý luận về giáo d c đã đư c nhiều nhà tâm lý h c, giáo d c h c quan tâm nghiên
cứu và hoàn thi n từ khá s m. H th ng lý luận về ho t đ ng tr i nghi m tuy có nhiều
nghiên cứu khác nhau song đư c trình bày th ng nh t v i h th ng lý luận về ho t
đ ng d y h c. Đầu tiên, ph i kể đến Lý thuyết ho t đ ng nghiên cứu về b n ch t quá
trình hình thành con ngư i. Luận điểm cơ b n c a Lý thuyết ho t đ ng, đã tr thành
nguyên tắc nghiên cứu b n ch t con ngư i và quá trình hình thành con ngư i, đó là
“Tâm lý hình thành thơng qua ho t đ ng”. Điều này có nghĩa là, chỉ thơng qua ho t
đ ng c a chính b n thân con ngư i, thì b n ch t ngư i, nhân cách ngư i đó m i đư c
hình thành và phát triển. Ho t đ ng là phương thức tồn t i c a con ngư i. Không có
ho t đ ng, khơng có con ngư i, do vậy cũng khơng có xã h i lồi ngư i. Ngun tắc
“Tâm lý hình thành thơng qua ho t đ ng” có Ủ nghĩa chỉ đ o, tổ chức các ho t đ ng
giáo d c con ngư i trong nhà trư ng, trong h c tập và giáo d c, rèn luy n, lĩnh h i tri
thức, kĩ năng, kĩ x o… là ho t đ ng chính c a ngư i h c. Con ngư i có t l c ho t
đ ng m i có kiến thức, kinh nghi m mà xã h i tích lũy đư c thành tri trức b n thân.
Cùng v i Lý thuyết ho t đ ng, Lý thuyết tương tác xã h i đã chỉ ra rằng môi trư ng
xã h i – l ch sử không chỉ là đ i tư ng, là điều ki n, phương ti n mà cịn là mơi trư ng
hình thành tâm lý m i cá nhân. Con ngư i tương tác v i nh ng ngư i xung quanh,
tương tác v i môi trư ng xã h i, giúp hình thành tâm lỦ ngư i. Vận d ng nguyên lý
trên trong giáo d c, nhà Tâm lí h c Ho t đ ng nổi tiếng L.X. Vưgơxki, trong nghiên
cứu c a mình đã chỉ ra rằng: Trong giáo d c, trong m t l p h c, cần coi tr ng s khám
phá có tr giúp (assisted discovery) hơn là s t khám phá. Ơng cho rằng s khuyến
khích bằng ngơn ng c a giáo viên và s c ng tác c a các b n cùng tuổi trong h c tập
là r t quan tr ng [24]. Điều này cho th y để hình thành tri thức, kĩ năng, kĩ x o có hi u
qu cao, không chỉ coi tr ng s chỉ dẫn, hư ng dẫn c a giáo viên mà ph i coi tr ng
ho t đ ng cùng nhau, coi tr ng s h p tác, làm vi c cùng nhau gi a nh ng ngư i h c.
Trong nh ng năm 80 -90 c a thế kỉ XX Lý thuyết Kiến t o ra đ i và phát triển,
các tác gi c a Lý thuyết Kiến t o quan ni m ho t đ ng h c là quá trình ngư i h c t
kiến t o, t xây d ng tri thức cho mình. “Ngư i h c t xây d ng nh ng c u trúc trí tu
riêng về n i dung h c, l a ch n nh ng thông tin phù h p, gi i nghĩa thông tin trên cơ

s v n kinh nghi m (tri thức đã có) và nhu cầu hi n t i, bổ sung cho nh ng thông tin
m i để tìm ra Ủ nghĩa c a tài li u m i”. Như vậy, ho t đ ng h c là quá trình ngư i h c


5
t kiến t o tri thức cho chính mình chứ không ph i giáo viên mang sẵn l i gi i đến cho
h . Ngoài ra, Lý thuyết Kiến t o còn cho rằng: ho t đ ng h c đư c hiểu không ph i là
ho t đ ng nhận thức cá nhân thuần túy mà là ho t đ ng cá nhân trong s tương tác,
giao lưu v i các cá nhân khác, ch u nh hư ng c a hoàn c nh c thể. Từ quan ni m
trên về ho t đ ng h c, Lý thuyết Kiến t o quan ni m ho t đ ng d y là ho t đ ng c a
giáo viên nhằm tổ chức và hư ng dẫn ho t đ ng ngư i h c. Ngư i h c là ch thể tích
c c c a ho t đ ng d y h c.
Năm 1938, John Dewey (1859 - 1952), nhà triết h c Hoa Kỳ trong thế kỷ XX, đã
tìm kiếm m t khái ni m dân ch trong các lĩnh v c c a cu c s ng, trong đó có giáo
d c. M t s cơng trình nghiên cứu có liên quan đến giáo d c c a Dewey là: Trư ng
h c và Xã h i (School and Society, 1899), Cách chúng ta nghĩ (How we think, 1910),
Dân ch và giáo d c (Democracy and Education, 1916) và Kinh nghi m và giáo d c
(Experience and Education, 1938). Dewey đư c đánh giá là “nhà lỦ luận giáo d c có
nh hư ng nh t c a thế kỷ XX” [27]. Trong Kinh nghi m và giáo d c, Dewey phân
bi t gi a nền giáo d c truyền th ng và nền giáo d c tiến b , đề cập đến nh ng nhƣ c
điểm cơ b n c a c hai nền giáo d c. Ông nh n m nh rằng: “C hai nền giáo d c đó
đều chƣa đáp ứng đư c s đòi h i, m i nền giáo d c đều có nh ng sai lầm về mặt giáo
d c. B i vì, c hai đều khơng vận d ng nh ng nguyên tắc c a nhận thức d a trên kinh
nghi m đư c phát triển th u đáo” [26]. Trong cơng trình nghiên cứu này, Dewey đã
làm sáng t Ủ nghĩa c a kinh nghi m cá nhân và m i quan h gi a kinh nghi m cá
nhân ngư i h c v i ho t đ ng d y h c.
Năm 1946, Zadek Kurt Lewin (1890 - 1947), ngư i sáng lập c a tâm lý h c xã
h i Mỹ, đư c biết đến v i công vi c nghiên cứu trong lĩnh v c hành vi tổ chức, đ ng
l c nhóm và s phát triển phương pháp luận c a nghiên cứu hành đ ng. M i quan tâm
chính c a Lewin là s kết h p gi a lý thuyết và th c hành. Qua nghiên cứu, Lewin cho

ta th y vi c h c tập đ t hi u qu t i đa khi có m t s xung đ t căng thẳng bi n chứng
gi a kinh nghi m cá nhân v i vi c phân tích gi i quyết nhi m v h c tập. Theo ông,
cu c xung đ t này có vai trị r t quan tr ng làm thay đổi và giúp con ngƣ i tiến b
hơn. Cơng trình nghiên cứu có liên quan đến h c tập d a vào tr i nghi m c a Lewin là
“T-nhóm và phương pháp phịng thí nghi m”. Lewin đã khẳng đ nh kinh nghi m ch
quan c a cá nhân là m t thành phần quan tr ng c a h c tập d a vào tr i nghi m. Ông
đã phát triển chu kỳ h c tập như “m t quá trình liên t c c a hành đ ng và đánh giá h
qu c a hành đ ng đó” [35]. Mơ hình h c tập d a vào tr i nghi m c a Lewin bao
gồm: giai đo n đầu tiên, ngư i h c suy nghĩ về tình hu ng; tiếp đến là lập kế ho ch
gi i quyết tình hu ng; tiếp đó là tiến hành kế ho ch; sau cùng là quan sát các kết qu
đ t đư c.
Năm 1960, Jean Piaget (1896 - 1980), nhà tâm lý h c phát triển ngư i Th y Sỹ,
m t trong nh ng ngư i theo dòng phái lý luận nền t ng c a giáo d c hi n đ i, đã góp


6
phần chỉ rõ b n ch t và nguồn g c c a tri thức và trí tu . Ọng đã nghiên cứu b n ch t
và quá trình phát triển c a trí thơng minh. Ơng th y rằng q trình phát triển c a trí
thơng minh có liên quan đến tuổi c a m i ngư i, cũng như s khác bi t trong cách
nghĩ c a m i trẻ em về nh ng điều trẻ nhận thức. Từ nh ng hiểu biết này, Piaget đã
th c hi n m t nghiên cứu về kinh nghi m và kiến thức c a con ngư i. Ọng đã dành
nhiều th i gian để khám phá nh ng ý tư ng này. Lý thuyết c a Piaget cho rằng: “Trí
thơng minh đư c đ nh hình b i kinh nghi m và trí thơng minh đó khơng ph i là m t
đặc tính n i b bẩm sinh mà là m t s n phẩm c a s tương tác gi a con ngư i và môi
trƣ ng s ng c a mình” [24].
M t trong nh ng lý thuyết nghiên cứu tr c tiếp đến ho t đ ng tr i nghi m trong
d y h c là Lý thuyết h c từ tr i nghi m c a David AKolb. Trong lý thuyết h c từ tr i
nghi m, Kolb cũng chỉ ra rằng: “H c từ tr i nghi m là q trình h c theo đó kiến thức,
năng l c đư c t o ra thông qua vi c chuyển hóa kinh nghi m” [36]. Lý thuyết h c từ
tr i nghi m là cách tiếp cận về phương pháp h c đ i v i các lĩnh v c nhận thức. Nếu

như m c đích c a vi c d y h c ch yếu là hình thành và phát triển h th ng tri thức
khoa h c, năng l c và hành đ ng khoa h c cho m i cá nhân thì m c đích ho t đ ng
giáo d c là hình thành và phát triển nh ng phẩm ch t, tư tư ng, ý chí, tình c m, s
đam mê, các giá tr , kĩ năng s ng và nh ng năng l c chung khác cần có con ngư i
trong xã h i hi n đ i. Để phát triển s hiểu biết khoa h c, chúng ta có thể tác đ ng vào
nhận thức c a ngư i h c; nhưng để phát triển, hình thành phẩm ch t ngư i h c ph i
đư c tr i nghi m. Như vậy, trong lý thuyết c a Kolb, tr i nghi m sẽ làm cho vi c h c
tr nên hi u qu b i tr i nghi m đây là s tr i nghi m có đ nh hư ng, có dẫn dắt chứ
khơng ph i là s tr i nghi m t do, thiếu đ nh hư ng.
Như vậy, trên thế gi i quan ni m về ho t đ ng tr i nghi m đã đư c nhắc đến từ
lâu. Mặc dù có nhiều quan điểm nhưng đều đề cập đến cách h c thông qua ho t đ ng
tr i nghi m sẽ giúp h c sinh ghi nh lâu, kết h p gi a lí thuyết và th c hành trong
th c tế.
1.1.2. Việt Nam
Xác đ nh tầm quan tr ng c a ho t đ ng tr i nghi m trong d y h c, Ngh quyết
H i ngh trung ương 8 khóa XI về đổi m i căn b n, toàn di n giáo d c và đào t o có
đề cập đến v n đề tổ chức ho t đ ng tr i nghi m cho h c sinh như là m t phương pháp
d y h c tích c c trong quá trình d y h c. Ho t đ ng tr i nghi m b n ch t là nh ng
ho t đ ng giáo d c nhằm hình thành và phát triển cho h c sinh phẩm ch t tư tư ng,
tình c m, giá tr và kĩ năng s ng, nh ng năng l c cần có c a con ngư i trong xã h i
hi n đ i.
N i dung c a ho t đ ng tr i nghi m đư c thiết kế theo hư ng tích h p nhiều lĩnh
v c, mơn h c thành các ch điểm mang tính ch t m . Hình thức và phương pháp tổ
chức đa d ng, phong phú, mềm dẻo, linh ho t, m về không gian và th i gian, quy mô,


7
đ i tư ng và s lư ng…. để h c sinh có nhiều cơ h i t tr i nghi m và phát huy t i đa
kh năng c a các em.
Bài viết c a PGS.TS Đinh Th Kim Thoa, ĐHGD – ĐHQGHN “Ho t đ ng tr i

nghi m sáng t o góc nhìn từ lí thuyết và h c từ tr i nghi m” có đề cập đến s khác
bi t gi a h c đi đôi v i hành, h c thông qua làm và h c từ tr i nghi m. Trong đó,
“H c từ tr i nghi m gần gi ng v i h c thơng qua làm nhưng khác ch là nó gắn v i
kinh nghi m và c m xúc cá nhân” (trang 49). Tác gi cũng đưa ra mơ hình và chu trình
h c từ tr i nghi m c a David Kolb và vận d ng lý thuyết “H c từ tr i nghi m” c a
Kolb vào vi c d y h c và giáo d c trong trư ng h c [31]. Theo tác gi , để phát triển s
hiểu biết khoa h c, chúng ta có thể tác đ ng vào nhận thức c a ngư i h c; nhưng để
phát triển và hình thành năng l c thì ngư i h c ph i tr i nghi m. Ho t đ ng tr i
nghi m là ho t đ ng giáo d c thông qua tr i nghi m c a cá nhân trong vi c kết n i
kinh nghi m h c đư c trong nhà trư ng v i th c ti n cu c s ng, nh đó các kinh
nghi m đư c tích lũy thêm và dần chuyển hóa thành năng l c…
Trong bài viết “Hình thức tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà
trường phổ thông”, ThS. Bùi Ng c Di p cũng đưa ra quan ni m về ho t đ ng tr i
nghi m sáng t o trong nhà trư ng phổ thơng [7]. Theo đó, các em đư c ho t đ ng,
tham gia vào t t c các khâu c a quá trình ho t đ ng từ thiết kế ho t đ ng đến chuẩn
b , th c hi n và đánh giá kết qu ho t đ ng, t t c đều phù h p v i đặc điểm lứa tuổi
và kh năng c a b n thân; các em đư c tr i nghi m, đư c bày t quan điểm, Ủ tư ng;
đư c đánh giá và l a ch n Ủ tư ng ho t đ ng, đư c thể hi n, t khẳng đ nh b n thân,
đư c t đánh giá và đánh giá kết qu ho t đ ng c a b n thân, c a nhóm mình và c a
b n bè. Ho t đ ng tr i nghi m di n ra v i nhiều hình thức như: ho t đ ng câu l c b ,
tổ chức trò chơi, di n đàn, sân kh u tương tác, tham quan dã ngo i, h i thi, tổ chức s
ki n, ho t đ ng giao lưu hay ho t đ ng chiến d ch, ho t đ ng nhân đ o.
Trong d th o Chương trình giáo d c phổ thơng tổng thể Vi t Nam sau 2015,
cũng đề cập 8 lĩnh v c h c tập ch ch t và ho t đ ng giáo d c v i tên g i ho t đ ng
tr i nghi m sáng t o. Trong đó, ho t đ ng tr i nghi m là ho t đ ng m i v i c 3 c p
h c, đư c phát triển từ các ho t đ ng tập thể, ho t đ ng ngoài gi lên l p, ngo i khóa
c a chương trình hi n hành, đư c thiết kế thành các chuyên đề t ch n nhằm giúp h c
sinh phát triển các năng l c, kỹ năng, niềm tin, đ o đức…. đồng th i vận d ng nh ng
tri thức, kĩ năng đã h c đư c từ nhà trư ng và nh ng kinh nghi m c a b n thân vào
th c ti n cu c s ng m t cách sáng t o thơng qua các hình thức và phương pháp ch

yếu như: tham quan, th c đ a, câu l c b , ho t đ ng xã h i/ tình nguy n, di n đàn, giao
lưu, h i th o, trò chơi, cắm tr i, th c hành lao đ ng [4]. Điều này cho th y tầm quan
tr ng c a ho t đ ng tr i nghi m cũng như đ nh hư ng đổi m i m nh mẽ ho t đ ng này
trư ng phổ thông trong giai đo n t i.


8
Trong tài li u tập hu n m i nh t c a B Giáo d c và Đào t o năm 2015, “Kĩ
năng xây d ng và tổ chức các ho t đ ng tr i nghi m sáng t o trong trư ng trung h c”,
đã tập h p đầy đ và h th ng nh ng nghiên c a các nhà giáo d c đầu ngành về ho t
đ ng tr i nghi m như khái ni m, đặc điểm; xác đ nh m c tiêu, yêu cầu, xây d ng n i
dung và cách thức tổ chức ho t đ ng tr i nghi m v i phương pháp và công c thể [5].
bậc tiểu h c, ho t đ ng tr i nghi m nhằm hình thành nh ng thói quen t ph c
v , kỹ năng h c tập, kỹ năng giao tiếp cơ b n; bắt đầu có các kỹ năng xã h i để tham
gia các ho t đ ng xã h i. Ngay từ l p 1, h c sinh đư c giáo viên hư ng dẫn vi c
h c, t i trư ng l p, gi i thi u cho các em biết nơi v sinh, vi c v sinh cá nhân đúng
cách...
Đáp ứng nhu cầu c a các trư ng tiểu h c, Nhà xu t b n Đ i h c Sư ph m đã cho
ra mắt b sách “Ho t đ ng tr i nghi m” dành cho h c sinh tiểu h c. Đây là b sách
gồm 10 quyển (m i l p 2 quyển) giúp h c sinh khám phá, c m nhận nh ng điều m i
mẻ và thú v trong cu c s ng xung quanh. B sách đư c biên so n theo đ nh hư ng
xây d ng Chương trình giáo d c phổ thông m i.
B sách này không viết dư i d ng m t tài li u v i các n i dung cần gi ng d y mà
là m t h th ng các ho t đ ng tr i nghi m sẽ t o thành m t cu c hành trình.
Trong buổi ra mắt b sách “Ho t đ ng tr i nghi m” (9/12/2017), TS. Lê Th ng
Nh t đã nhận đ nh rằng: "Vi c ra đ i b sách này là m t g i Ủ nhưng khá c thể để các
thầy cô d y tiểu h c hình dung ra nh ng n i dung và cách thức tổ chức ho t đ ng
tr i nghi m cho h c sinh. Mặt khác, các em h c sinh có thể đư c thu hút theo hành
trình tr i nghi m c a 5 b n h c sinh su t 5 năm h c tiểu h c để có cho b n thân nh ng
kiến thức, kỹ năng và phẩm ch t cần thiết đ i v i lứa tuổi này". Ọng cũng cho rằng, b

sách dành cho h c sinh đư c viết theo cách này như m t câu chuy n tranh là phù h p
v i tinh thần "Chơi mà h c" nên sẽ mang l i hứng thú cho h c sinh.
Nh ng tài li u này đã đưa ra các cách thức tổ chức, vai trò c a ho t đ ng tr i
nghi m góp phần phát huy tích c c, ch đ ng c a c a h c sinh nhưng mang tính tổng
h p, khái qt, chưa c thể hóa các quy trình hư ng dẫn để giáo viên áp d ng tổ chức
ho t đ ng tr i nghi m trong môn Khoa h c.
1.1.3. Những nghiên cứu về d y h c môn Khoa h c Tiểu h c
D y h c mơn Khoa h c khơng chỉ giúp HS có nh ng hiểu biết về tính ch t quy
luật c a các s vật hi n tư ng t nhiên, kĩ năng quan sát, làm thí nghi m, mà cịn giúp
HS biết vận d ng nh ng kiến thức, kĩ năng đó và nh ng m c đích đúng đắn, phù h p
v i nh ng chuẩn m c đ o đức c a xã h i (chẳng h n gi gìn sức kh e, c i thi n điều
ki n s ng, cho b n thân,cho gia đình, c ng đồng; b o v môi trư ng xung quanh…)
Vi c giáo d c, hình thành cho HS lịng u thích, ham hiểu biết khoa h c, tác
phong làm vi c cẩn thận, nghiêm túc (trong quan sát, thí nghi m…) cũng tác đ ng t i
ho t đ ng chiếm lĩnh tri thức, hình thành kĩ năng c a HS. Th c tế, giáo d c thái đ


9
trong d y h c không tách r i kh i vi c hình thành kiến thức, kĩ năng. Chính qua ho t
đ ng chiếm lĩnh tri thức, hình thành kĩ năng mà giáo d c thái đ cho các em. Ví d :
Qua vi c HS đư c liên h , vận d ng kiến thức khoa h c vào gi i quyết nh ng v n đề
th c ti n cho cu c s ng mà giáo d c cho các em ý thức trách nhi m v i b n thân, gia
đình và c ng đồng và s sẵn sàng vận d ng hiểu biết khoa h c để c i thi n cu c s ng
b n thân, gia đình, c ng đồng; HS cũng nhận thức đư c s thiết th c c a kiến thức
khoa h c, qua đó bồi dưỡng cho các em lịng ham thích khoa h c. Có r t nhiều bài viết
đề cập đến vi c đổi m i phương pháp d y h c môn Khoa h c 4 như : Bài gi ng
Phương pháp d y h c môn Khoa h c tiểu h c c a th c sĩ Nguy n Văn Hiểu đã nêu lên
đư c m t s phương pháp d y h c môn Khoa h c nhằm phát huy tính tích c c c a HS,
nêu đư c nh ng d u hi u đặc trưng cơ b n và phân tích đư c nh ng đặc trưng, yêu
cầu cơ b n c a PP quan sát và PP thí nghi m theo hư ng phát huy tính tích c c c a

HS. Trên t p chí khoa h c c a trư ng đ i h c Cần Thơ (Phần C : Khoa h c Xã h i,
Nhân văn và Giáo d c : 29 (2013): 60-68) Cơ Trần Th Hương có bài viết “Hư ng
dẫn h c sinh tiểu h c h c tập môn Khoa h c bằng phương pháp bàn tay nặn b t” v i 2
tiết th c nghi m -Tiết 1: Bài “M t s cách làm s ch nư c”, d y ngày 01/11/2012, tiết
2: Bài “Làm thế nào để biết có khơng khí?”, d y ngày 09/11/2012. Trong luận văn t t
nghi p th c sĩ ( Đ i h c Vinh), Nguy n Th Thành đã đề cập đến phương pháp d y h c
d án v i đề tài “Sử d ng phương pháp d án trong d y h c môn Khoa h c l p 4”
nhằm nâng cao ch t lư ng d y h c môn Khoa h c 4… Tuy nhiên, các bài viết này chỉ
tập nghiên cứu các phương pháp d y h c trong môn Khoa h c 4, chưa có bài viết nào
tập trung đi sâu tổ chức các ho t đ ng tr i nghi m cho HS.
1.2.ăC ăs lí lu n
1.2.1. M t s khái niệm liên quan
a. Trải nghiệm
Theo đ i từ điển Tiếng Vi t:
Tr i có nét nghĩa là đã từng biết, từng s ng qua hồn c nh nào đó trong đ i.
Nghi m tức là xác nhận điều nào đó thơng qua th c tế. Nhà triết h c vĩ đ i ngư i Nga
Solovyev V.S quan ni m rằng tr i nghi m là kiến thức kinh nghi m th c tế, là thể
th ng nh t bao gồm kiến thức, kĩ năng. Tr i nghi m là kết qu c a s tương tác gi a
con ngư i v i thế gi i, đư c truyền tư thế h này sang thế h khác.
Tr i nghi m còn là kiến thức, kĩ năng mà trẻ nhận đư c bên ngồi các cơ s giáo
d c thơng qua s giao tiếp v i nhau, v i ngư i l n, hay qua nh ng tài li u tham kh o
không đư c d y trong nhà trư ng.
Khái ni m “Tr i nghi m” dư i góc nhìn sư ph m đư c hiểu theo m t s Ủ nghĩa
sau:
- Tr i nghi m là m t h th ng kiến thức và kỹ năng có đư c trong q trình giáo
d c và đào t o chính quy;


10
- Tr i nghi m là kiến thức, kỹ năng mà HS nhận đư c bên ngoài các cơ s giáo

d c: thông qua s giao tiếp v i nhau, v i ngư i l n, hay qua nh ng tài li u tham kh o
không đư c gi ng d y trong nhà trư ng…
- Tr i nghi m (qua th c nghi m, thử nghi m) là m t trong nh ng phương pháp
đào t o, trong điều ki n th c tế hay lý thuyết nh t đ nh, để thiết lập hoặc minh h a cho
m t quan điểm lý luận c thể.
- Tr i nghi m là kiến thức, kỹ năng mà HS nhận đư c bên ngồi các cơ s giáo
d c: thơng qua s giao tiếp v i nhau, v i ngư i l n, hay qua nh ng tài li u tham kh o
không đư c gi ng d y trong nhà trư ng…
- Tr i nghi m (qua th c nghi m, thử nghi m) là m t trong nh ng phương pháp
đào t o, trong điều ki n th c tế hay lý thuyết nh t đ nh, để thiết lập hoặc minh h a cho
m t quan điểm lý luận c thể.
* Nếu xem xét thuật ng tr i nghi m qua khái ni m “th c hành” (practice), nghĩa
là, xem xét nó trong q trình đào t o, cũng như kết qu c a nó, thì theo nghĩa r ng,
tr i nghi m đư c hiểu là s th c hành trong quá trình đào t o và giáo d c. Phân đ nh
s khác bi t gi a tr i nghi m và th c hành, thì tr i nghi m mang hàm nghĩa r ng hơn
th c hành vì nó đóng m t vai trị là nền t ng c a tri thức và là tiêu chí để nhận biết s
thật, nhận biết tính đúng/sai.
Th c hành (practice, practicum), th c tập (tập làm, learning by doing); tr i
nghi m (experiencing) đều là nh ng phương thức h c tập gắn v i th c ti n, là nh ng
phương thức h c tập hi u qu . Tuy nhiên, vi c h c trong 3 d ng ho t đ ng này khơng
hồn tồn gi ng nhau, mặc dù liên quan đến nhau.
Trải nghiệm là kiến thức hay sự thành thạo một sự kiện hoặc một chủ đề bằng
cách tham gia hay chiếm lĩnh nó.
*Các lo i trải nghiệm:
Ngư i ta phân bi t các tr i nghi m khác nhau như tr i nghi m vật ch t, trí tu ,
tình c m, tinh thần, gián tiếp và mô ph ng.
* Trải nghiệm vật chất (Physical Experiences)
Tr i nghi m vật ch t x y ra b t cứ khi nào đ i tư ng hay mơi trư ng thay đổi.
Nói cách khác, tr i nghi m vật ch t liên quan đến nh ng tr i nghi m có thể quan sát
đư c. Nó là hình thức bên ngồi c a ho t đ ng để chiếm lĩnh đ i tư ng. Triết lí “trăm

nghe khơng bằng m t th y” hay “Đi m t đàng h c m t sàng khôn” theo chúng tôi là
đề cao tr i nghi m c a con ngư i và có thể xếp vào lo i Tr i nghi m vật ch t..
* Trải nghiệm tinh thần (Mental Experiences)
Tr i nghi m tinh thần liên quan đến các khía c nh trí tu và ý thức, là s kết h p
gi a tư duy, nhận thức, trí nh , c m xúc, Ủ chí và tư ng tư ng.


11
Tr i nghi m tinh thần bao gồm c các q trình nhận thức vơ thức. Tr i nghi m này
thư ng đư c sử d ng trong vi c h c tập các môn h c (đặc bi t là các môn khoa h c)
hoặc vi c h c đư c m t khái ni m nào đó khơng có ch đ nh (Ví d như làm nhiều
m t d ng bài tốn nào đó rồi t dưng phát hi n ra nguyên lí chung c a vi c gi i nh ng
bài toán này).
* Trải nghiệm
ảm (Emotional Experiences)
Tr i nghi m tình c m đư c di n ra khi yêu hay kết b n. Yêu là tr i nghi m tình
c m. Khái ni m tr i nghi m tình c m cũng xu t hi n trong khái ni m đồng c m.
Theo chúng tôi, h c các môn h c thu c các lĩnh v c giáo d c ngh thuật, giáo
d c đ o đức, l i s ng, trẻ cần đư c tr i nghi m tình c m thì hi u qu m i t t.
* Trải nghiệm tâm thần (Spiritual Experiences)
Tr i nghi m tâm thần di n ra khi có s c như s t cao, viêm màng não, thiếu
ng , thiếu ô xy, r i lo n tâm thần, tai n n ch n thương… Con ngư i cũng có thể có
đư c tr i nghi m như vậy bằng cách thôi miên, thiền, thần chú, yoga… hoặc m t s
tr i nghi m tâm thần có đư c bằng cách u ng thu c, u ng rư u, chích thu c phi n…
* Trải nghiệm xã hội (Social Experiences)
L n lên, sinh s ng trong xã h i, con ngư i hình thành tr i nghi m xã h i. Tr i
nghi m xã h i cho con ngư i kĩ năng và thói quen cần thiết để s ng trong xã h i c a
mình, chia sẻ kinh nghi m, hình thành các chuẩn m c, phong t c, truyền th ng, giá tr ,
vai trò xã h i, biểu tư ng và ngôn ng .
Trong h c tập, vi c cho trẻ tham gia vào các ho t đ ng tập thể, ho t đ ng th c tế t i

nhà máy, trang tr i, câu l c b , ho t đ ng trao đổi, th o luận… giúp trẻ có tr i nghi m
xã h i, hình thành nhân cách.
* Trải nghiệm mơ phỏng (Virtual and Simulation Experiences)
Sử d ng máy tính cũng có thể giúp con ngư i có tr i nghi m. Đóng vai cũng
giúp ta tr i nghi m. Sử d ng trò chơi video cũng giúp tr i nghi m, tr i nghi m có tính
ch t mơ ph ng cu c s ng th c.
Lo i tr i nghi m này thể hi n phương thức tr i nghi m, còn n i dung tr i nghi m
là các tình hu ng gi đ nh v i cu c s ng th c nhằm giúp trẻ gi i quyết các v n đề đặt
ra.
* Trải nghiệm chủ quan (Subjective Experiences)
Tr i nghi m ch quan liên quan đến tr ng thái, c m nhận ch quan c a ngư i nào
đó về hi n th c, m t hi n th c mà d a trên s tương tác c a cá nhân ngư i đó v i mơi
trư ng. Tr i nghi m ch quan d a vào năng l c c a cá nhân để xử lí tình hu ng trên
cơ s kinh nghi m cá nhân tưng h c sinh
b. Hoạt động trải nghiệm
Ho t đ ng tr i nghi m là ho t đ ng giáo d c mà trong đó bu c ngư i tham gia
ph i sử d ng tổng h p các giác quan (nghe, nhìn, ch m, ngửi...), tăng kh năng lưu gi


12
nh ng điều đã h c đư c lâu hơn; có thể t i đa hóa kh năng sáng t o, tính năng đ ng
và thích ứng c a ngư i h c.Vi c tr i qua quá trình tr i nghi m để khám phá kiến thức
và tìm gi i pháp giúp phát triển năng l c cá nhân và tăng cư ng s t tin; vi c tiếp thu
kiến thức cũng tr nên thú v hơn Đ i v i h c sinh cũng như giáo viên vi c d y tr
nên thú v hơn khi b n thân m i ngư i ch đ ng tham gia tích c c vào q trình h c,
h c sinh đư c rèn luy n về tính kỷ luật. H c sinh cũng có thể h c các kỹ năng s ng
mà đư c sử d ng lặp đi lặp l i qua các bài tập, ho t đ ng, tư đó tăng cư ng kh năng
ứng d ng các kỹ năng đó vào th c tế. Thơng qua tr i nghi m luy n đư c cho h c sinh
c về kiến thức và kĩ năng h c tập, tìm tịi, phân tích và áp d ng th c ti n. Nh vậy,
các em sẽ có đư c m t kho tàng kiến thức v ng chắc, trang b cho b n thân kĩ năng xã

h i m t cách toàn di n.
c. Hoạt động trải nghiệm trong dạy học
Ho t đ ng tr i nghi m trong d y h c là m t phương pháp trong đó GV tổ chức,
hư ng dẫn để HS đư c ho t đ ng, đư c th c hành, đư c tr i nghi m, tư đó HS ch
đ ng tiếp thu tri thức, n i dung bài h c d a trên v n kinh nghi m và hiểu biết c a
mình qua đó HS có kiến thức cũng như phẩm ch t, năng l c đặc thù.
1.2.2. Bản chấỏ,ă đặcă điểm và hình thức của ho ỏă đ ng trải nghiệm trong d y
h c
a. Bản hất ủa hoạt động trải nghiệm trong dạy họ
D y h c là quá trình ph i h p ho t đ ng th ng nh t gi a GV và HS, trong đó HS
là ch thể ho t đ ng, GV gi vai trò là ngư i hư ng dẫn tổ chức, điều chỉnh ho t đ ng
giúp HS tiếp nhận và vận d ng kiến thức đó vào th c ti n.
B n ch t c a ho t đ ng tr i nghi m trong d y h c là ho t đ ng giáo d c và ho t
đ ng d y h c đư c tổ chức trong môi trư ng trư ng h c h c tập tr i nghi m nhằm
phát triển năng l c phẩm ch t cho h c sinh. Vi c đưa h c sinh vào ho t đ ng tr i
nghi m gắn v i ho t đ ng th c ti n, ngư i h c sẽ nhìn nhận các vẫn đề tư nhiều góc
đ , nhiều khía c nh khác nhau, tránh b áp đặt và có cơ h i đưa ra các gi i pháp sáng
t o mang d u n các nhân.
Tr i nghi m qua d y h c đư c tiến hành d a trên v n kinh nghi m c a HS. Qua
tr i nghi m, kinh nghi m c a HS đư c tích lũy, đư c kiểm chứng, đư c điều chỉnh và
ph n hồi thông qua nh ng kiến thức và hiểu biết m i tiếp thu tư nh ng tr i nghi m
th c tế. Đó là q trình HS đư c hành đ ng, đư c suy ngẫm, nhận xét, tư đó rút ra
nh ng kết luận và vận d ng vào nh ng tình hu ng khác nhau. Trong q trình đó, GV
chính là ngư i t o điều ki n và h tr HS để HS tham gia.
Tr i nghi m trong d y h c coi HS làm trung tâm c a quá trình giáo d c, HS đư c
huy đ ng t i đa kinh nghi m có sẵn. HS đư c phát huy kh năng t lập, làm vi c theo
nhóm, biết so sánh, phân tích, đánh giá các s vật, hi n tư ng d a trên s tr i nghi m
c a b n thân.