Nhà Tây Sơn CẢNH NỨT RẠN TRONG NHÀ TÂY SƠN
Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (124.18 KB, 4 trang )
Quách Tấn, Quách Giao
Nhà Tây Sơn
CẢNH NỨT RẠN TRONG NHÀ TÂY SƠN
Ba anh em nhà Tây Sơn, từ nhỏ đến lớn, đối với nhau trọn niềm thương yêu.
Từ ngày ông Nguyễn Phi Phúc tạ thế, ông Nhạc lo vẹn đạo làm anh. Ðối với
hai em, chẳng những yêu thương vì ruột thịt mà cịn q trọng đức tài. Cịn
ơng Huệ cũng như ơng Lữ thì u kính anh như cha, nhất nhất đều tuân theo
mệnh lệnh.
Tình như thế, nhưng tánh lại có khác.
Ơng Lữ lấy việc sửa mình thương người làm gốc, cịn giàu sang, thua được
là chuyện ngồi thân.
Ơng Nhạc tuy thiệp thế đa mưu, song có phần bảo thủ, có phần cầu an. Khi
chưa có thì xơng Nam đột Bắc, đến khi có rồi, thì có bao nhiêu bo bo giữ
bấy nhiêu, và chấp vào những gì mình đã có.
Ơng Huệ tài trí vượt hẳn anh. Nhưng khi cịn ở dưới quyền anh thì triệt để
phục tùng. Khi con chim bằng đã ni đủ sức gió để quạt cánh lên chín tầng
mây thì khơng cịn ai có thể kiềm chế. Và con chim bằng khi đã bay thì
hướng về tương lai chớ đâu mấy khi quay về dĩ vãng.
Nghĩa là tánh ơng Nhạc tĩnh, tánh ơng Huệ động.
Ðó là nguyên nhân gây ra xích mích giữa hai anh em làm cho nhà Tây Sơn
bị nứt rạn.
Cảnh nứt rạn ấy bắt nguồn từ ngày Tây Sơn chiếm được Phú Xuân rồi đánh
ra Thăng Long.
Nguyên sau khi dẹp yên Gia Ðịnh, ông Huệ đề nghị đem quân đánh Phú
Xn. Vì khơng rõ qn chúa Trịnh mạnh yếu thế nào, nên ông Nhạc không
ứng thuận. Sau ông Chỉnh cho biết rõ tình hình, ơng Nhạc mới cho xuất
chinh. Lấy được Phú Xuân, ông Huệ tự tiện đem quân ra đánh Bắc Hà. Ơng
Nhạc khơng bằng lịng song khơng lấy cớ gì để bắt tội em được, nên chỉ gọi
em về thôi. Về Phú Xuân ông Huệ cho chở tất cả chiến lợi phẩm thu được ở
Bắc Hà về Quy Nhơn, cịn mình thì lấy cớ Thuận Hóa mới lấy được cần phải
củng cố nhân tâm và sửa sang chính sự, nên xin ở lại Phú Xn. Ơng Nhạc
đành phải chấp nhận, tuy khơng lấy làm vừa lịng. Ðến khi Nguyễn Huệ
được phong Bắc Bình Vương, nắm quyền quản thủ đất Thuận Hóa, thì tự ý
sửa sang thành qch, phong thưởng võ tướng văn quan chớ khơng tấu trình
theo pháp. Nhiều lần ông Nhạc vời ông Huệ vào Quy Nhơn, ơng Huệ ln
ln tìm cớ thối thác.
Nhận thấy quyền làm anh đối với em, quyền làm vua đối với bề tôi đã bị
xem khinh, ông Nhạc cử binh ra Phú Xn hỏi tội.
Nghe tin, ơng Huệ vỗ án nói:
- Tội gì mà hỏi? Ðánh Nam dẹp Bắc để giữ vững ngơi báu cho anh, đó là tội
à? Cịn đất Thuận Hóa này là của ta lấy nơi tay Chúa Trịnh. Ta thọ phong
chẳng qua vì tình anh em đó thơi. Chớ đâu phải anh ta cắt đất của mình
phong cho ta mà bắt ta nhất nhất phải tuân theo mệnh lệnh? Cơng có lại
qn, tội khơng có lại buộc! Sao lại bất công thế. Ta không chịu nổi.
Rồi thân hành đem quân ra chống cự.
Ông Nhạc thấy em ra mặt bất phục tùng, càng nổi giận thêm. Không một lời
phân trần, hai bên giáp chiến. Ðánh nhau kịch liệt. Lần lần ơng Nhạc đuối
sức phải rút lui. Ơng Huệ truy kích. Ơng Nhạc rút qn vào thành Quy
Nhơn, cố thủ. Ơng Huệ cơng vi cả tháng mà không hạ nổi thành, bèn đánh
chiếm núi Long Cốt, rồi kê súng đại bác trên núi bắn vào thành. Những nơi
hiểm yếu trong thành bị phá. Ơng Nhạc liệu khơng giữ mãi được, bèn lên
mặt thành kêu ông Huệ mà khóc:
- Bì oa chử nhục, đệ tâm hà nhẫn[56]
- Nghe tiếng gọi của anh, ơng Huệ ịa lên khóc.
Rồi bãi binh.
Từ ấy anh em hòa thuận như cũ. Em Bắc anh Nam, lấy Hải Vân làm ranh
giới.
Nguyên nhân xích mích giữa hai anh em nhà Tây Sơn khơng có chi khác
hơn là lòng tự ái. Anh cậy quyền làm lớn, em cậy có cơng to. Vì chấp sanh
sân hận. Một đóm lửa giận khơng dập tắt kịp thời, cháy bùng lên đốt cháy cả
rừng tình nghĩa! Nhưng rồi một cơn mưa nước thân tình rưới xuống, bao
nhiêu lửa giận đương cháy ngùn ngụt liền tắt ngay.
Khơng có gì bí ẩn.
Nhưng để giải thích sự bất hịa kia, nhiều nhà làm sử đặt ra chuyện. Kẻ thì
nói rằng: ơng Nhạc thơng gian với vợ ông Huệ, và giữ hết những của cải lấy
được ở Thăng Long, nên ơng Huệ giận...
Ơng Huệ có ba bà vợ chính thức: bà họ Phạm ở Phú Phong, mẹ ông Nguyễn
Quang Thùy, bà họ Bùi ở Xn Hịa, mẹ ơng Nguyễn Quang Toản và bà
Ngọc Hân công chúa con gái Vua Lê. Lúc ông Huệ trấn thủ Thuận Hóa thì
bà họ Phạm qua đời đã lâu, bà họ Bùi theo chồng ra Phú Xuân, còn bà Ngọc
Hân thì cịn ở Thăng Long. Như vậy ơng Nhạc thơng gian với bà nào?
Cịn về của cải lấy được ở Thăng Long, thì có thấm vào đâu so với đất đai từ
Phú Yên đến Hà Tiên Phú Quốc. Ðất kia cịn để cho anh cho em khơng chút
tiếc, tiếc gì chút chiến lợi phẩm mà tranh? Có người lại bảo rằng: Nguyễn
Phúc Ánh muốn chia rẽ hai anh em nhà Tây Sơn, bèn lập kế ly gián. Nguyễn
Phúc Ánh dùng kế mỹ nhân, tìm một thiếu nữ Âu Châu tuyệt đẹp đem dâng
cho Nguyễn Huệ và tin cho Huệ biết trước. Nhưng lại đem dâng cho Nguyễn
Nhạc, rồi báo cho Huệ biết rằng đi ngang qua Quy Nhơn, bị Nhạc chận
cướp, mặc dù biết là của em. Huệ giận kéo quân vào đánh.
Kế mỹ nhân, xưa nay thường được dùng đến. Nhưng xét việc bất hòa của
anh em nhà Tây Sơn xảy ra vào năm Ðinh Mùi (1787). Lúc ấy Nguyễn Phúc
Ánh còn ở Xiêm La, đất Gia định còn nằm trong tay nhà Tây Sơn, do ông
Lữ trấn thủ. Nguyễn Ánh về nước mùa thu năm Ðinh Mùi, bị tướng sĩ
Nguyễn Lữ đánh liên tiếp mãi đến năm Kỷ Dậu (1789) mới lấy được Gia
Ðịnh. Như vậy Nguyễn Phúc Ánh lo chống cự với Nguyễn Lữ chưa rồi, cịn
rảnh đâu lo việc ly gián ơng Nhạc và ông Huệ. Huống nữa lúc Nguyễn Phúc
Ánh ở Xiêm về thì việc xích mích đã xảy ra rồi (Ánh về nước vào tháng 7
năm Ðinh Mùi. Chuyện xích mích của anh em nhà Tây Sơn xảy ra vào
khoảng thượng bán niên năm Ðinh Mùi). Cho nên thuyết này cũng không
đứng vững.
Hai giả thuyết trên, không thấy quyển sách chữ Nho nào chép. Các bộ sử
soạn dưới triều Nguyễn không có bộ nào chép rõ nguyên nhân.
Nguyên nhân, theo truyền thuyết ở vùng Tây Sơn chỉ là lòng cố chấp.
Và anh em hết dạ thương yêu nhau thì giận nhau dễ mà thuận lại nhau cũng
khơng khó khăn.
Vì sự xích mích kia do ngun nhân gì khơng tốt thì ngịi bút của các sử gia
nhà Nguyễn dễ gì lại chịu bỏ qua, dễ gì khơng đồ đi đồ lại cho thêm đậm
nét.
-------------[56] Nồi da xáo thịt, lòng em sao nỡ?Bà nội tôi đã diễn ra Quốc âm:
