Xã h i h c s 2 - 1985

NG
I PH N
TRONG LAO
NG GIA ÌNH
MAI KIM CHÂU

I
Trong cơng cu c xây d ng ch ngh a xã h i,
ng và Nhà n c ta coi vi c đ u tranh xây d ng
quy n bình đ ng nam n là s nghi p cách m ng to l n. Cu c c i t o và xoá b ch đ t h u và xây
d ng ch đ s h u công c ng v t li u s n xu t, đ a ng i ph n tham gia s n xu t xã h i đã t o ra
ti n đ c b n cho s nghi p gi i phóng ph n .
ng th i, ng và Nhà n c ta luôn quan tâm đ n
vi c xây d ng bình đ ng nam n ngay t i m i gia đình, thơng qua vi c xây d ng con ng i m i và
phong trào n p s ng v n minh, gia đình v n hố m i.
ng chí Lê Du n nói: “T ch c cu c s ng gia
đình phù h p nh ng tiêu chu n cu c s ng m i là m t đi u ki n quan tr ng đ xây d ng m t xã h i
m i, đ đ m b o cho s ti n b xã h i v m i m t kinh t , v n hoá và đ o đ c” (1) .
II
M t k t qu to l n c a cách m ng xã h i ch ngh a là b t bình đ ng xã h i gi a nam và n đã t ng
b c b xoá b . H u h t ph n đ u đ c tham gia lao đ ng xã h i. S phân bi t đ i x trong c ng
hi n và h ng th khơng cịn. Ph n đ c u tiên, s p x p và b trí vào các c ng v lãnh đ o trong
h th ng t ch c và qu n lý.v.v… M t khác, nh ng chu n m c m i v tôn tr ng ph n s chia s
cơng vi c gia đình gi a v và ch ng đã tr thành m t l s ng.
V trí ng i ph n trong gia đình c ng đã đ c thay đ i. N u tr c đây ng i ph n b coi là
ng i ch có nhi m v đ con cho dịng h , thì nay h đ c nâng lên đ a v c a ng i ch gia đình.
K t qu các cu c đi u tra xã h i h c cho th y: h u h t các quy t đ nh trong cu c s ng gia đình đ u có
ng i ph n ng i v tham gia bàn b c. S li u đi u tra m t s vùng nông thôn cho bi t: công vi c
mua s m th c n, qu n áo, v t d ng gia đình, sách v cho con,v.v… do ng i v quy t đ nh chi m t

47% đ n 70% s gia đình đ c nghiên c u. Các công vi c khác nh mua s m các đ dùng quý, đ t
ti n, xây d ng, s a ch a nhà, phân cơng lao đ ng s n xu t,v.v… thì ngồi s t 19% đ n 27% gia đình
do v là chính, cịn có t 30% đ n 40% gia đình khác có s bàn b c gi a v và ch ng. thành ph
c ng có hi n t ng t ng t .

(1)

Lê Du n: Cách m ng xã h i ch ngh a

Vi t Nam, t p I, Nhà xu t b n S th t, Hà N i 1976, tr.569.
B n quy n thu c Vi n Xã h i h c

www.ios.org.vn


Xã h i h c s 2 - 1985

88

MAI KIM CHÂU

V trí và quy n l c c a ng i ph n trong gia đình đã đ c thay đ i. Tuy nhiên trong các cơng
vi c gia đình, nh t là trong vi c th c hi n n i tr , thì ng i ph n cịn v t v nhi u l m.
N u tr c đây, trong các ch đ xã h i c , m i cơng vi c gia đình đ u đ lên đ u ng i ph n ,
ng i v , thì nay đang đ c các thành viên khác, đ c bi t là ng i ch ng cùng đ m nh n m t ph n, k
c công vi c n i tr . S li u đi u tra cho th y, gia đình cơng nhân viên ch c, có 28% các ơng ch ng
tham gia n i tr , trong đó có 16% làm th ng xuyên và 12% giúp đ v con.
Nói chung, s tham gia n i tr c a nam gi i trong gia đình c ng m i ch
Khơng ít ng i ch ng v n th , chia m i vi c cho v .


m t ph m vi h n ch .

Hi n nay, h ng ngày có 72% ph n công nhân viên ch c th ng xuyên làm n i tr , trong đó có
g n 60% ít đ c s giúp đ c a ng i ch ng. Con s này cho th y ít nh t trên m t n a s gia đình,
cơng vi c n i tr ch do ng i v gánh vác.
nông thơn, s ph n m t mình ph i gánh vác công vi c n i tr càng cao h n. Có g n 90% ph
n ph i m t mình làm vi c n i tr , và ch có kho ng g n 10% có s giúp đ c a ng i ch ng.
Trong s các gia đình có s tham gia c a ng i ch ng, các k t qu đi u tra cho th y ng i v v n
làm nhi u h n. So sánh ta th y, hàng ngày, ngoài th i gian lao đ ng xã h i, ph n công nhân viên
ch c ph i dành ra trung bình 3 gi 15 phút cho công vi c n i tr , trong khi đó nam là 1 gi 50 phút.
C th h n, so sánh th i gian n i tr gi a nam và n trong cùng ngành ngh , ta th y hàng ngày th i
gian làm n i tr c a n công nhân là 3 gi 24 phút, nam công nhân là 1 gi 36 phút; n viên ch c là 3
gi 18 phút, nam viên ch c là 2 gi 24 phút và n trí th c là 3 gi 54 phút, nam là 1 gi 36 phút.
Trong ngày ch nh t, chênh l ch v th i gian dành cho n i tr gi a nam và n càng khác nhau: nam
gi i là 3 gi , trong khi đó ph n là 6 gi .
Cơng vi c n i tr
gia đình bao g m các công vi c nh n u n, gi t gi qu n áo, t m r a và ch m
sóc con cái, ch búa, thu d n nhà c a.v.v… ó là nh ng vi c “khơng tên”, nh ng khá v t v n ng n .
S v t v và n ng n càng t ng lên khi công vi c n i tr đ c th c hi n sau m t ngày lao đ ng c
quan, xí nghi p, nhà máy, cơng tr ng, đ ng ru ng tr v . và l i còn ph i tranh th làm thêm đ t ng
thu nh p gia đình. Ph n l n các cơng vi c y đ u do ph n gánh vác, ng i ch ng có tham gia c ng
ch làm m t s công vi c khi đ c ng i v phân công hay đ đ n khi ng i v b n r n.
Th i gian t do (th i gian dùng cho gi i trí, nâng cao trình đ chuyên môn, phát tri n tài n ng sau
lao đ ng ngh nghi p.v.v…) c ng có s khác nhau gi a nam và n . Thí d : m t tu n, nam gi i công
nhân viên ch c nói chung có 19 gi 6 phút là th i gian t do, trong khi đó ph n ch có 12 gi 25
phút. Tính theo ngành ngh : trong m t tu n, th i gian t do c a nam công nhân là 16 gi 2 phút, n
công nhân là 9 gi 9 phút, nam viên ch c là 17 gi 2 phút, n viên ch c là 11 gi 8 phút và nam trí
th c là 22 gi 4 phút và n trí th c là 17 gi 5 phút. Cịn n nơng dân thì h u nh khơng có th i gian
t do, 79% th i gian dành cho bu i t i đ làm các cơng vi c gia đình, ch y u là ch n nuôi và làm các
công vi c v t.

Do m t nhi u th i gian cho công vi c gia đình, ph n cơng nhân viên ch c ít có th i gian tham gia
sinh ho t v n hố, v n ngh , ít có th i gian h c t p, ph n đ u nâng cao trình đ v n hố, chun mơn
và tay ngh . Chúng ta th y s ph n công nhân viên ch c có đ c báo th ng xuyên ch chi m 18%,
b ng n a nam gi i (35,3%)
B n quy n thu c Vi n Xã h i h c

www.ios.org.vn


Xã h i h c s 2 - 1985

Ng

i ph n …

89

ph n đi xem phim nh, bi u di n ngh thu t trung bình ch có 53,8%. S b n b u cơng vi c gia đình
nh h ng, h n ch đ n vi c đi xem các hình th c sinh ho t v n hố, ngh thu t càng rõ h n khi ta l y
m t vài s li u so sánh khác: n u s n thanh niên thành ph ch a xây d ng gia đình khơng đi xem
l n nào trong m t n m là 9%, thì s n cơng nhân viên ch c đã xây d ng gia đình không đi xem l n
nào lên t i 49,2% và n nơng dân là g n 60%.
Cịn trong đi u ki n h c t p v n hoá, nâng cao trình đ chun mơn, s li u đi u tra cho th y ch có
8% ph n sau khi k t hơn là đã có s thay đ i, ngh a là có trình đ h c v n cao h n khi k t hơn.
Trong khi đó ng i ch ng có trình đ h c v n cao h n khi k t hôn là 14%.
Gánh n ng cơng vi c gia đình d n lên vai ng i ph n còn d n đ n m t s h u qu khác. Ngoài
vi c nh h ng đ n lao đ ng s n xu t, ng i ph n khó an tâm, t p trung tinh th n, s c l c cho công
vi c c quan, xí nghi p, n ng su t cơng tác b sút kém; ngay t i gia đình, h nh phúc gia đình c ng b
s t m . Do ph i làm các cơng vi c gia đình n ng n , ph c t p, b n b u, ít có th i gian ngh ng i, gi i
trí, m t nh c và th n kinh c ng c ng th ng, ng i ph n d cáu g t v i ch ng con, nhi u khi vì lý do

th t nh nh t. T đó d n đ n v ch ng cãi vã mâu thu n v i nhau, gia đình khơng n m. Nhi u khi
nh ng s “mâu thu n” y đ c vi n ra làm lý do, khoác lên nh ng lý do sâu xa khác c a nh ng v ly
hôn d i cái tên là “mâu thu n v ch ng” c a 43% s v ly hơn Hà N i, r i sau đó s thi t thòi và
b t h nh l i ph n l n thu c v ph n .

III
T m t s s li u v tình hình ph n trong lao đ ng gia đình đ
nh ng k t lu n sau đây:

c nêu trên, chúng ta có th đi đ n

Trong nh ng n m qua, v i m c đích xố b s b t bình đ ng nam n , ng và nhà n c ta đã t o
m i đi u ki n đ a ph n tham gia vào h th ng s n xu t xã h i. Nhi u quy đ nh nh m b o v quy n
l i c a ph n , nh c m b trí ph n làm nh ng công vi c quá n ng nh c, ho c các môi tr ng đ c
h i, c m ph n có thai ho c có con nh đi công tác xa ho c làm ca đêm, chú tr ng u tiên s p x p, b
trí ph n vào các ngành ngh và vào các c ng v lãnh đ o, phù h p v i kh n ng và tâm sinh lý c a
h ,v.v… đã đ c ban hành. Do đó, v m t xã h i, s bình đ ng nam n đã đ c th c hi n, m c d u
n i này hay n i khác, s bình đ ng y v n còn là đi u đáng chú ý gi i quy t, nh t là vi c c i thi n đi u
ki n làm vi c đ đ m b o s c kho cho ch em: trang b các công c c i ti n, c gi i cho s n xu t nông
nghi p đ gi m nh s c lao đ ng c a ph n nơng thơn.
Song, trong ph m vi gia đình, s b t bình đ ng gi a v và ch ng, nh t là trong lao đ ng và ngh
ng i v n còn th hi n khá rõ nét. Trong đi u ki n hi n nay, khi ng i ph n cùng tham gia lao đ ng
xã h i nh ng i ch ng, nh ng h v n đ m đ ng ph n l n các cơng vi c gia đình, s v t v c a h
càng t ng lên. Vì v y, vi c gi i quy t làm gi m nh công vi c n i tr đ i v i ng i ph n đang đ t ra
b c thi t. Làm m t đi s khác bi t gi a ng i v và ng i ch ng trong gia đình chính là m t b ph n
c a cu c đ u tranh giai c p, gi i phóng ph n m t cách tri t đ . ngghen vi t: “S đ i l p giai c p
đ u tiên xu t hi n trong l ch s n kh p v i s phát tri n
B n quy n thu c Vi n Xã h i h c

www.ios.org.vn



Xã h i h c s 2 - 1985

90

MAI KIM CHÂU

c a đ i kháng gi a ch ng và v trong ch đ hôn nhân cá th , và áp b c giai c p đ u tiên thì kh p v i
s nô d ch c a ng i đàn bà” (2) .
Chúng ta đ u tranh ch ng t t ng coi các công vi c gia đình là c a ph n phê phán nh ng ng i
ch ng th
tr c cơng vi c gia đình. Chúng ta v n đ ng ng i ch ng giúp đ , chia s gánh n ng c a
công vi c gia đình v i v con. Song chúng ta không th cho r ng t t c m i cơng vi c trong gia đình,
ng i ch ng và ng i v đ u có th làm đ c nh nhau. đây, chúng ta khơng th khơng tính đ n
nh ng công vi c liên quan đ n gi i tính g n nh ch có ng i ph n ho c ng i nam gi i m i làm t t
đ c. Ch ng h n vi c mang thai, ch m sóc, ni n ng khi con nh , ch có th ng i v làm là chính,
c ng nh nh ng cơng vi c n ng nh c v t v không th yêu c u ng i v làm thay cho ch ng. Vi c yêu
c u ng i ch ng tham gia, chia s cơng vi c gia đình v i ng i v là đi u c n thi t, và ng i ph n
t ph n đ u v n lên là quan tr ng, nh ng m t khác c b n h n, tri t đ h n giúp cho ng i ph n
đ c bình đ ng trong gia đình là ph i xã h i hố cơng vi c n i tr . Xã h i ph i tham gia vào công vi c
n i tr c a m i gia đình, bi n cơng vi c n i tr trong gia đình tr thành cơng vi c c a toàn xã h i. ây
là m t th hai c a cơng cu c gi i phóng ph n mà lâu nay ch a đ c coi tr ng. Ph. ngghen vi t:
“Vi c gi i phóng ph n ch có th th c hi n d c khi nào ng i ph n có th tham gia s n xu t trên
quy mô xã h i r ng l n và ch ph i làm công vi c trong nhà ít thơi. Nh ng đi u đó ch có th th c hi n
đ c v i n n đ i công nghi p hi n đ i là n n công nghi p không nh ng thu nh n lao đ ng c a ph n
trên quy mơ l n, mà cịn tr c ti p địi h i ph i có lao đ ng n và ngày càng c hoà tan lao đ ng t
nhân c a gia đình vào trong n n s n xu t xã h i” (3) .
Vì v y, trong đi u ki n kinh t - xã h i n c ta hi n nay, ngoài vi c có nh ng chính sách, quy đ nh
c th v ngh a v c a ng i ph n trong lao đ ng xã h i, c n chú ý đ n nh ng ch c n ng làm m ,

làm v c a h trong gia đình. Thí d nh có ch đ đ c dành ra m t th i gian nh t đ nh đ c tính
trong th i gian lao đ ng xã h i đ ngh ng i h p lý trong th i gian ng i ph n sinh n và ch m sóc
con nh , dành ra m t th i gian nh t đ nh đ c tính trong th i gian lao đ ng xã h i đ h có th th c
hi n cơng vi c gia đình,v.v…. M t khác, c n ph i c i ti n h th ng d ch v , gi m b t phi n hà, gi m
th i gian mua s m các m t hàng c n thi t nh l ng th c, th c ph m; chú ý s n xu t nh ng m t hàng
ti n l i cho b a n, áp d ng nh ng ti n b khoa h c thông qua các ti n nghi, công c vào công vi c
n i tr ,v.v… T nh ng thay đ i v quan ni m và ho t đ ng th c ti n nh trên, cơng vi c n i tr trong
gia đình s tr nên nh nhàng. Không nh ng ng i v s gi m đ c th i gian, công s c cho cơng vi c
gia đình, mà b n thân ng i ch ng c ng s d dàng làm thay v con. i u đó s đ m b o cho quy n
bình đ ng trong gia đình tr thành hi n th c.
ây là nh ng công vi c khó kh n, ph c t p, xã h i không th gi i quy t m t s m, m t chi u. Song
đó là nh ng đi u ki n quan tr ng c n th c hi n đ làm cho s nghi p gi i phóng ph n thành cơng.

(2)
(3)

C.Mác – Ph. ngghen: Tuy n t p, t.II, Nhà xu t b n S th t, Hà N i, 1971, tr.269.
C.Mác – Ph. ngghen: Tuy n t p, t p II, Nhà xu t b n S th t, Hà N i, 1974, tr.381-382.
B n quy n thu c Vi n Xã h i h c

www.ios.org.vn