Xã h i h c, s 2 - 1992
72

Xã h i h c th gi i

Nh t B n : già hóa dân s và h u qu

L U NG C TR NH
Hi n nay Nh t B n không ch giàu h n mà còn ngày càng già h n. Vi c dân s già đi, t c ph n ng i già t
65 tu i tr lên trong tồn b dân s ngày càng t ng lên, khơng ch có Nh t B n mà là hi n t ng ph bi n
g n nh t t c các n c OCDE (T ch c h p tác và phát tri n kinh t ). Song hi n t ng này th hi n rõ nh t
Nh t B n do t c đ dân s già đi quá nhanh. Vi c dân s ngày càng già nhanh đã và s có nh ng nh h ng
kinh t - xã h i quan tr ng c tr c m t l n lâu dài, đ c bi t, nhi u chuyên gia cho r ng đi u đó có l s là m t
trong nh ng v n đ l n c a Nh t B n trong th k t i, và Nh t B n c n ph i nhanh chóng có nh ng gi i pháp đ
gi i quy t.
I. NH NG XU H

NG NHÂN KH U

1. Dân s già đi r t nhanh
Hi n nay, t l ng i già trong t ng dân s c a Nh t B n là 12%, th p nh t so v i các n c OCDE khác,
song t l này s t ng r t nhanh, b ng h n hai l n t c đ t ng c a nh ng n c phát tri n khác, đ đ t 15% vào
n m 2015, và 30% vào n m 2040 cao nh t th gi i 1 . Nh v y, lúc đó c 3 - 4 ng i Nh t thì có 1 ng i trên 65
tu i, trong khi t l đó c a 6 n c l n khác (M , Italia, Canada,
c, Pháp và Anh) ch có 20% và đ c bi t trên
m t n a s ng i già này là trên 75 tu i. Nh p đ dân s Nh t B n già đi t ng đ i nhanh s th hi n rõ h n n u
ta bi t đ c r ng th i gian c n thi t đ ph n ng i già trong t ng s dân s t ng g p đôi t 7 lên 14% Nh t
B n ch m t có 25 n m, trong khi Th y i n là 85 n m, và Pháp là 130 n m.
Vi c dân s Nh t B n già đi nhanh nh v y là do nh ng nhân t ch y u sau:
- T l sinh (đ c coi là s con trung bình do m t bà m sinh ra trong c đ i mình) ngày càng gi m, t 4,7
n m 1947, còn 2,1 vào nh ng n m 60 và 1,54 vào n m 1990 2 , và khơng h có d u hi u nào cho th y nó s n

đ nh ho c t ng tr l i.
- Tu i th trung bình c a ng i Nh t B n đã t ng đáng k , t 50,1 tu i n m 1947 lên 75,6 tu i n m 1990 đ i
v i nam và 54,1 đ n 81,81 tu i đ i v i n trong cùng th i k , đ a Nh t B n lên m c cao nh t trong s các n c
l n 3 . Tu i th c a ng i Nh t B n ngày càng t ng v c b n là do t l ch t c a tr em d i 1 tu i gi m m nh
(t 7,7% n m 1947 còn 0,5% n m
1

. N m 1990, t l này c a Th y i n là g n 20%,

c và Anh trên 15%, Pháp 14% và M 13%.

. T l sinh t ng ng g n đây c a M là l,9; Th y i n và Pháp là l,8;
c 1,4 và Italta là 1,3. Nh t B n t l này
các vùng đơ th cịn th p h n nhi u (1,2 Tôkyô). M t trong nh ng nguyên nhân chính tr c ti p khi n t l sinh Nh t
B n th p là do ph n ngày càng ch m l y ch ng. Ví d , tu i trung bình c a ph n Nh t l y ch ng l n đ u hi n là 25,8,
đ ng th hai sau Th y i n. Ngồi ra, chi phí giáo d c cao c ng nh nhà ch t ch i và đ t đ c ng là nh ng nguyên nhân
quan tr ng làm gi m t l sinh Nh t B n.
2

3

. N m 1987, tu i th trung bình c a nam gi i

M ,

c và Pháp là 72,0 và

Th y i n n m 1988 là 74,0.

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn



Xã h i h c, s 2 - 1992
L u Ng c Tr nh
1987), do vi c c i thi n ch đ dinh d
thi n.

ng và do s ch m sóc v y t , nh t là đ i v i ng

73

i già, ngày càng hoàn

- Kho ng 8 tri u tr em, ho c 2,7 tri u m t n m, đ c sinh ra trong đ t bùng n tr em sau chi n tranh t
1947 đ n 1949, s b c vào đ i ng nh ng ng i già Nh t B n vào đ u th k t i.
2. T l ph thu c v kinh t c a nhân kh u ngày càng t ng
Cho đ n cu i nh ng n m 80, do t l sinh giâm nhanh, nên m c dù ph n ng i già trong toàn b dân s Nh t
B n có t ng lên, nh ng t l ng i n theo (t 15 tu i tr xu ng và t 65 tu i tr lên) so v i nh ng ng i đang
làm vi c (t 16 đ n 64 tu i) v n còn th p. Hi n nay t l này c a Nh t B n và
c thu c lo i th p nh t trong s
các n c l n OCDE. Trong nh ng n m 90 và nh t là vào nh ng n m 20 c a th k 21, khi t l ph thu c v
kinh t c a ng i già t ng liên t c đ đ t g p đôi, và c a ng i tr khơng gi m n a, thì t l ph thu c kinh t
chung c a nhân kh u Nh t B n s đ t m c khá cao (65% vào n m 2025 và thu c lo i cao nh t trong các n c
OCDE).
II. NH NG H U QU C A VI C GIÀ HÓA DÂN S NH T B N
Vi c già hóa nhanh chóng dân s Nh n B n, bi u hi n b ng vi c n c này ch c n 30 n m đ chuy n t v trí
sau cùng thành đ ng đ u trong s các n c l n OCDE v t l ph thu c kinh t c a ng i già, s có nh ng nh
h ng l n nhi u m t t i đ i s ng kinh t - xã h i Nh t B n.
1. nh h


ng đ n th r

ng lao đ ng

Vi c gi m t l sinh đ , nguyên nhân ch y u c a tình tr ng già hóa dân s
Nh t B n, c ng làm gi m dân
s trong đ tu i lao đ ng, ph n nhi u các d đoán đ u cho r ng, dân s Nh t B n đ tu i lao đ ng t ng x p x
2% m t n m trong th i k 1950 - 70 s gi m 0,5% m t n m b t đ u t n m 2000, và nh ng d đoán này c ng
t ng t nh nh ng d đoán v dân s
nhi u n c châu Âu. Do v y, dân s trong đ tu i lao đ ng s gi m t
68,18% t ng dân s Nh t B n n m 1985 xu ng còn 60,78% n m 2025. Theo các d đốn chính th c n u trong
nh ng th p k t i, t ng s n ph m qu c dân Nh t B n t ng v i t c đ trung bình hàng n m là 4% thì nhu c u v
lao đ ng s v t nhu c u v vi c làm kho ng 4% dân s tích c c vào n m 2000 và 14% vào n m 2010. Ngay t
cu i nh ng n m 80 đ u nh ng n m 90, tình hình thi u lao đ ng Nh t B n đã tr nên h t s c gay g t. Ch ng
h n, vào tháng 9 n m 1990, c 100 ng i đi tìm vi c thì có t i 145 vi c làm dành cho h . Riêng trong ngành
xây d ng, thì c 1 ng i đi tìm vi c thì có t i 6 ch tr ng 1 .
M t trong nh ng nhân t góp ph n t o ra "th n k " kinh t sau chi n tranh c a Nh t B n là s v n hành c a
th tr ng lao đ ng n c này, mà đ c tr ng tr c h t là m c vi c làm n đ nh và n ng su t lao đ ng cao. Tuy
v y, vi c già hóa nhanh chóng dân s
đ tu i lao đ ng có th nh h ng đáng k đ n nh ng th c t lao đ ng
hi n hành (s an toàn lâu dài v vi c làm và c c u ti n l ng d a vào thâm niêm) ra đ i trong th i k ph n lao
đ ng tr trong l c l ng lao đ ng cao h n nhi u so v i ngày nay 2 . T n m 1968 đ n n m 1988, tháp tu i dân s
trong đ tu i lao đ ng đã thay đ i sâu s c: ph n lao đ ng tr t 15 đ n 24 tu i đã gi m
1

. Kinh t và phát tri n, Thông t n xã Vi t Nam, th ba, ngày 13.11.1990, s 46, trang 4.
. Ch đ lao đ ng Nh t B n có nh ng đ c đi m ch y u sau đày:
Làm vi c "su t đ i": Hàng n m các xí nghi p tuy n nh ng thanh niên m i t t ngi p các tr ng trung h c và đ i h c và v
nguyên t c đ m b o cho h có vi c làm liên l c cho đ n khi h v h u. Ch đ này đ c áp d ng ch t ch cho nh ng ng i
làm cơng n l ng c a các xí nghi p l n (kho ng 1/3 l c l ng lao đ ng) và m t cách m m d o h n các xí nghi p nh và

trung bình.
b t và nâng l ng theo thâm niên: Ti n l ng c a ng i công nhân t ng lên theo s n m ph c v công ty h n là
theo t m quan tr ng c a xí nghi p, trình đ giáo d c và n ng l c c a h .
- Các cơng đồn đ c t ch c theo t ng xí nghi p ch không ph i theo ngành ho c theo ngh .
2

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


Xã h i h c, s 2 - 1992
74

Nh t B n : già hóa dân s và h u qu

g n m t n a, còn ph n c a lao đ ng già t 55 đ n 64 tu i l i t ng g g p đôi. S thay đ i này là do ph n c a
thanh niên trong toàn b dân s gi m liên t c và do thanh niên Nh t B n ngày càng có xu h ng h c lên cao
h n, ch m tham gia vào th tr ng lao đ ng 1 . Vi c t l lao đ ng già so v i lao đ ng tr t ng cao s làm gi m
kh n ng đ b t và nâng b c theo thâm niên, làm y u đ ng c thúc đ y làm vi c c a lao đ ng tr c ng nh tinh
linh ho t bên trong xí nghi p, và làm t ng c u thành chi phí lao đ ng do ph n l ng và các kho n tr c p, phúc
l i dành cho lao đ ng già ngày càng t ng.
2. nh h

ng đ n th tr

ng tiêu th

Cùng v i ph n c a ng i già trong toàn b dân s t ng lên, Nh t B n hi n nay đang xu t hi n m t th
tr ng tiêu dùng to l n m i g i là "th tr ng b c", c tính s t ng h n 2 l n t m c trung bình hàng n m
20.000 t yên n m 1985 lên 56.300 t yên n m 2000 và t 110.000 đ n 150.000 t yên vào đ u th k sau 2 . ây
chính là th tr ng đáp ng nh ng nhu c u ngày càng to l n c a ng i già v c các m t hàng v t ch t, l n d ch

v và gi i trí. Các chuyên gia Nh t B n cho r ng m t n a s ti n này s chi cho các hàng hóa và d ch v có liên
quan đ n y t , và 1/4 đ c chi cho nh ng c s gi i trí. Các nhà nghiên c u Nh t B n cho r ng khi th h hi n
đang đ tu i 20 và 30, v n a tiêu xài, v h u, thì "th tr ng b c" này s th t s c t cánh. Vì th h ng i già
m i này s có nhi u th i gian r i h n, đi du l ch nhi u h n, n m c đ p h n, t t h n do nhi u ng i trong s
này giàu h n cha m và c con cái h . Ngoài ra, cùng v i giá đ t ngày càng t ng, nhi u ng i già, đã mua đ c
đ t t vài th p k tr c đây hi n đang s h u nh ng tài s n r t có giá mà con cái h khơng th có đ c.
3. nh h

ng đ n chi tiêu xã h i c a Nhà n

c

M c dù hi n nay, qu b o hi m xã h i c a Nh t B n v n còn d th a l n, m t ph n là do s ng i già v n
còn nh , song gi ng nhu nh ng n c có t l ng i già cao khác chi tiêu c a nhà n c c a Nh t B n c ng s
ngày càng t ng vào cu i th k này có nhi u lý do gi i thích cho hi n t ng này: tr c h t, vi c già hóa và vi c
t ng t ng đ i t l ng i v h u so v i ng i còn đ tu i lao đ ng s làm t ng ph n chi cho qu h u trí trong
t ng s n ph m qu c dân. Th hai, s ng i m có xu h ng t ng m nh cùng v i đ tu i, do v y vi c già hóa
dân s s làm cho chi tiêu y t , kho n chi l n th hai sau chi c a nhà n c cho h u trí trong t ng s các chi tiêu
xã h i, t ng nhanh c tuy t đ i l n t ng đ i. Theo nh ng đánh giá chính th c, các chi phí cho y t s t ng t
7,5% thu nh p qu c dân n m 1986 lên 15,5% vào n m 2010. Vào n m 2021, khi nh ng ng i sinh ra trong đ t
"bùng n tr em" sau chi n tranh đ t 70 -74 tu i thì s ti n dùng cho y t mà h chi tiêu có l s nhi u h n t ng
chi cho y t c a c tr em l n ng i đang đ tu i lao đ ng. Chi y t trung bình cho m t ng i già lúc đó b ng
4,8 l n so v i nh ng l p ng i khác, cao h n h n t l này c a các n c khác. Th ba, vì ng i lao đ ng già d
b th t nghi p và b th t nghi p lâu h n m c trung bình, nên chi tiêu cho tr c p th t nghi p c ng cao h n.
Nh v y, cùng v i vi c già hóa dân s các chi tiêu xã h i c a nhà n c c ng s t ng lên, gây c ng th ng cho
thu chi ngân sách và khó kh n cho các kho n chi khác. Ví d , trong vịng 10 n m tài chính 1975 - 85, chi b o
hi m xã h i Nh t B n đã t ng 2,8 l n, trong khi thu nh p qu c dân ch t ng có 1,9 l n 3 . ng th i, nên t l ti t
ki m gi m đi, chi tiêu cho b o hi m xã h i t ng lên, Nh t B n s g p khó kh n trong vi c tìm v n đ u t cho
các l nh v c khác. Các chuyên gia Nh t B n cho r ng, cùng v i vi c già hóa dân s nh v y, nên lúc này chính
là c h i cu i cùng đ Nh t B n th c hi n nh ng u tiên t lâu đã b coi nh nh xây d ng


. S thanh niên Nh t B n ti p t c vào các tr ng đ i h c đã t ng lên t 17% dân s
đ tu i 18 n m 1965 lên 36%
n m 1987.
2
. FEER, Vol. 148, No 25, 21. June, 1990, p. 65 và The Japan Economic Journl, Dec. 29, 1990, p 14.
3
. The Japan of Today, 1989, The International Society for Educational Information, Inc, P. 95.
1

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


Xã h i h c, s 2 - 1992
L u Ng c Tr nh

75

c s h t ng xã h i. i u đó có ngh a là n u Nh t B n không g p rút đ u t cho các c s h t ng xã h i ngay
t bây gi thì s khơng bao gi làm đ c n a khi dân s già đã t ng cao.
4. Th t nghi p và vi c già hóa dân s
M t trong nh ng v n đ l n n y sinh t vi c già hóa dân s tích c c là t l th t nghi p c a nh ng ng i lao
đ ng già ngày càng do so v i m c th t nghi p trung bình c a xã h i. Khi t l th t nghi p trung bình Nh t
B n r t th p so v i các n c OCDE khác, thì ng i lao đ ng già càng có nguy c b th t nghi p h n. Ch ng
h n, vào n m 1988, m c dù thi u lao đ ng nh ng t l vi c làm còn tr ng so v i ng i tìm vi c làm đ tu i
60-64 là 0,2, th p xa so v i 2,8 cho nh ng ng i d i 20 tu i 1 . N m 1989, t l th t nghi p c a nam cơng nhân
có tu i t 40 đ n 64 b ng g n 3 l n m c trung bình, và ph n c a ng i th t nghi p t 60 tu i tr lên trong t ng
s ng i khơng có vi c làm c a Nh t B n là 17% so v i d i 4% các n c l n thu c OCDE khác. Vi c
nh ng ng i lao đ ng già, bình th ng đ c coi là "nh ng ng i có tay ngh ", g p nhi u khó kh n nh t khi tìm
vi c làm, là do nh ng nguyên nhân sau:

- G n 90% các xí nghi p Nh t B n áp d ng ch đ v h u b t bu c m t đ tu i nh t đ nh, trong đó 96% xí
nghi p cho cơng nhân ngh h u tu i 60, vì tu i th t ng và t lúc v h u đ n khi đ c nh n ti n h u là th i
gian khá dài nên có r t nhi u ng i v n mu n đi làm tr l i, do đó càng làm c ng th ng thêm nhu c u v vi c
làm
- Nhu c u lao đ ng già t ng đ i y u, v c c u nâng l ng d a vào thâm niên t t s khi n cho vi c tuy n
nh ng ng i lao đ ng này thành t n kém h n cho xí nghi p. H n n a, s t n kém này ch a ch c đã bù l i đ c
nh n ng su t lao đ ng cao h n, nh t là trong tr ng h p nh ng ng i này ph i làm nh ng công vi c khác
tr c, c n ph i có s đào t o l i. Do v y, các xí nghi p khơng tích c c l m trong vi c thuê m n lao đ ng già.
Do v y s có s m t cân đ i gi a cung và c u lao đ ng già.
ng th i, n u t t c nh ng đi u ki n khác
không thay đ i, vi c ph n lao đ ng già trong dân s
đ tu i lao đ ng t ng lên s làm t ng t l th t nghi p c
c u và do đó s làm t ng tr c p th t nghi p và các chi tiêu xã h i khác.
III. NH NG GI I PHÁP CÓ TH
gi i quy t nh ng h u qu do vi c dân s già đi nhanh chóng đ t ra, và đ đáp ng nh ng nhu c u m i c a
m t xã h i già, Nh t B n đã và đang có m t s nh ng gi i pháp c n b n sau:
1. Nh ng chính sách lao đ ng.
T gi a nh ng n m 80 tr đi, chính ph và gi i kinh doanh Nh t B n đã nghiên c u áp d ng nh ng bi n
pháp nh m kh c ph c tình tr ng thi u lao đ ng n y sinh cùng v i vi c già hóa dân s và t n d ng đ n m c cao
nh t nh ng ngu n lao đ ng ch a s d ng h t đ cân b ng cung - c u lao đ ng.
- S d ng l i nh ng ng i già đã v h u nh ng còn s c kh e vào nh ng cơng vi c thích h p, m t ph n th i
gian, các xí nghi p nh , trung bình và th u khốn cho các xí nghi p l n. Nh ng xí nghi p nào ti p t c s d ng
ng i v h u b t c d ng và m c đ nào đ u đ c chính ph khuy n khích. Nh đó hi n nay trên 35% nam
công nhân Nh t B n đã v h u v n có vi c làm, cao h n nhi u so v i các n c l n thu c OCDE khác.
- T l tham gia ho t đ ng c a ng i Nh t B n đ tu i có con (t 25 đ n 40 tu i) còn th p xa so v i các
n c OCDE khác. Ph n l n tình tr ng này là do nhi u ph n mu n đi làm nh ng khơng có đi u ki n, vì cho đ n
nay Nh t B n v n khơng có đ nh ng đi u ki n đ giúp đ các bà m đang làm vi c (nh nhà tr , ch đ ngh
đ h p lý, ..) nên t l ph n đi làm Nh t B n còn th p xã so v i nh ng n c khác. Do v y, vi c t o ra nh ng
đi u ki n đ các bà m có con có th đi làm là m t trong nh ng h ng đ c chính ph Nh t B n khuy n khích


1

. FEER, Vol. 148. No 25. June, 1990, pp. 63 - 64.

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


Xã h i h c, s 2 - 1992
trong nh ng n m t i.

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


Xã h i h c, s 2 - 1992
76

Nh t B n già hóa dân s và h u qu

- Khuy n khích áp d ng ch đ gi làm vi c linh ho t (t ch n th i gian làm vi c, làm m ph n th i gian) và
rút ng n th i gian làm vi c đ cho nh ng ng i lao đ ng già và ph n có gia đình có th có nhi u c h i h n
đ tham gia vào th tr ng lao đ ng.
Tu i v h u b t bu c các xí nghi p hi n nay nói chung là th p và có th s đ c nâng lên nh m thích ng
v i tu i th c a ng i Nh t B n ngày càng cao, m c dù bi n pháp này đòi h i ph i có s đi u ch nh nh t đ nh
đ i v i ch đ nâng b c và thù lao theo thâm niên theo h ng coi tr ng nhi u h n y u t n ng l c và tính sáng
t o cá nhân.
- Lâu nay Nh t B n di n ra cu c tranh cãi ch a ngã ng v vi c li u có nên ch p nh n thêm lao đ ng n c
ngồi khơng, nh ng ng i lao đ ng c a nhi u n c láng gi ng châu Á, thu nh p th p, mu n tìm vi c làm
Nh t B n. Ch c ch n m t ngu n lao đ ng d tr (g n nh ) không th c n. Nhi u ý ki n cho r ng s m mu n
Nh t B n c ng s t n d ng ngu n lao đ ng này đ gi m nh nh ng c ng th ng trên th tr ng lao đ ng, nh t là
các ngành xây d ng và phân ph i, c ng nh

nh ng ngành n ng nh c và đ c h i khác m i ng i Nh t ngày
càng không mu n làm. Song vi c m c a th tr ng lao đ ng Nh t B n cho ng i n c ngồi ch có th di n ra
d n d n, vì Nh t B n, v n là m t n c đông dân và ch a bao gi bi t đ n s nh p c quy mơ l n, c n ph i có
th i gian đ tìm ra nh ng gi i pháp kh c ph c nh ng v n đ xã h i, nhân đ o, an ninh và kinh t do đi u đó gây
ra. Theo nh ng đánh giá chính th c, hi n nay, lao đ ng n c ngoài (ch y u là ng i châu Á) Nh t B n
chi m kho ng 0,1% dân s
đ tu i lao đ ng, t c ch ng 70000 ng i, song n u k c lao đ ng ngâm, thì t l
th c t ch c ch n s g p đơi ho c ba s đó.
M t bi n pháp gi i quy t tình tr ng thêm lao đ ng c n b n nh t có l là ti n hành h p lý hóa s n xu t và c i
t c c u công nghi p và chuy n sang nh ng cơng ngh có hàm l ng khoa h c k thu t cao, tiêu dùng ít lao
đ ng s ng. Trên th c t , bi n pháp này đã đ c đ y m nh trong nhi u n m qua. Ch ng h n, đ u t thi t b t
nhân, k c đ u t cho nghiên c u và phát tri n bình quân trong 3 n m tài chính 1986 - 1988 đã đ t 50.000 t
yên, b ng 3 l n kim ng ch t ng bình quân hàng n m c a t ng s n ph m qu c dân danh ngh a th i gian này,
trong khi đó trong th i gian m r ng ho t đ ng kinh t sau n m 1965 kim ng ch đ u t m c dù c ng t ng m nh,
song m i ch ng ng kim ng ch t ng hàng n m c a t ng s n ph m qu c dân danh ngh a 1 .
2. Nh ng chính sách b o hi m xã h i
M c tiêu c a nh ng chính sách b o hi m xã h i c a chính ph Nh t B n t nh ng n m 80 tr c vi c dân s
ngày càng già đi là làm sao tránh t ng quá m c chi tiêu công c ng gi m b t gánh n ng xã h i c a nh ng ng i
già đ i v i nh ng ng i đang đ tu i lao đ ng sau này.
đ t đ c m c đích đó chính ph Nh t B n đã b t
đ u có nh ng đ i sách theo h ng sau:
- Chuy n m t ph n nh ng chi tiêu b o hi m xã h i sang cho nh ng ng i đ c h ng b o hi m xã h i. T c
là các cá nhân ph i t gánh vác m t ph n l n h n nh ng chi phí d ch v c ng c ng b ng ti n túi c a mình. Ví
d , n m 1983 ch đ chính ph trang tr i tồn b chi phí ch m sóc y t cho ng i có tu i đã đ c bãi b , thay
vào đó b ng m t ch đ đòi h i các cá nhân ph i đáp ng m t ph n các kho n chi phí đó. Và n m 1986, ch đ
b o hi m s c kh e cho các nhân viên đã đ c s a đ i đ các cá nhân ph i t gánh 10% chi phí y t c a mình.
- Các ch đ h u trí cơng c ng Nh t B n, c ng nh
ph n l n các n c OCDE khác đ u bao g m y u t
"ti t ki m b t bu c" ( t c ti n đóng b o hi m h u trí c a cơng ty và cá nhân cơng nhân trong th i gian h còn
làm vi c và khơng ph i là khốn ti t ki m t nguy n g i ngân hàng và ph n chính ph trích t thu nh p qu c

dân đ bù vào. Ph n trích này cho phép đ m b o cho nh ng ng i v h u mà không ti t ki m đ đ c m t
kho n ti n đ s ng lúc tu i

1

. Akira Kojima. S c s ng c a các xí nghi p Nh t B n. Tham lu n t i H i th o kinh t Vi t - Nh t, t i Hà

N i, 22-23.12.1990, ti ng Nh t.

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn


Xã h i h c, s 2 - 1992
L u Ng c Tr nh

77

già có đ c m t ngu n thu nh p t i thi u thích h p. Hi n nay chính ph Nh t đã khuy n khích m i ng i lan
đ ng t ng ph n "ti t ki m b t bu c" này đ có th gi m đ c ph n tr c p c a chính ph mà m i ng i trong xã
h i, nh t là nh ng ng i đang đ tu i lao đ ng ph i gánh.
- Khuy n khích phát tri n các ch đ h u trí t nhân, và coi các ch đ h u trí t nhân, và coi các ch đ đó
s đóng m t vai trị b sung quan tr ng cho các ch đ h u trí cơng c ng trong t ng lai. Ch ng h n, tính đ n
tháng 7 n m 1987, các cơng ty b o hi m t nhân đã bán đ c trên 1 tri u t yên trái phi u b o hi m h u trí cho
các cá nhân và kh n ng s còn bán đ c nhi u h n n a.
3. Khai thác tri t đ th tr

ng ng

i già


Th y tr c đ c ti m n ng to l n c a lo i th tr ng m i đ c m ra do dân s ngày càng già đi, chính ph
và gi i kinh doanh Nh t B n đã có nhi u k ho ch đ khai thác đ c t i đa th tr ng này, m t m t, nh m đáp
ng nh ng nhu c u to l n c a nó, m t khác nh m phát tri n s n xu t và xã h i. Th nh t, thành l p các vi n và
trung tâm nghiên c u và d báo v nh ng nhu c u c a ng i già. Th hai, nh ng trung tâm y t và d ch v ph c
v cho các nhu c u gi i trí và ch a b nh cho ng i già đ c thành l p. Riêng n m 1990, thu nh p t i các nhà
d ng lão Nh t B n đã t ng 17,1% và các d ch v ch m sóc ng i già t i nhà t ng 23,1% so v i n m 1989 1 .
Th ba, các lo i hàng hóa và thi t b chuyên dùng và ti n l i cho ng i già đ c phát tri n. Th t , m các
tr ng và các khóa h c đ đáp ng nhu c u ti p t c nâng cao ki n th c ho c nhu c u ph i đào t o l i c a ng i
già. Th n m, đ u t ra n c ngoài, nh Australia, Haoai và ông Nam Á đ xây d ng các trung tâm gi i trí và
du l ch cho ng i già Nh t B n thích đi du l ch. Nh ng c ng c n l u ý là th tr ng h p d n này c ng thu hút
ngày càng nhi u các nhà cung c p m i và do đó, c nh tranh s ngày càng gay g t h n.

NH NG TÀI LI U THAM KH O CHÍNH
1. Problèmes Economiques, No 1744, 21 Oct. 1981 và No 2.219, 3 Avril. 1991.
2. Histoire du Japan et des Japonais, c a Edwin O. Reischauer. Le Seuil, Paris 1973.
3. Population et Sociétés, Juin 1981
4. Etudes Economiques de I’OCDE, Japon, Déc. 1990.
5. Jean - Jacques Rosa. "World Crisis in Social Security" Bonnel - 1982.
6. Far Eastern Economic Review, 148, No 25, 21 June 1990.
7. The Japan of Today, 1989. The International Society for Educational Information, Inc.
8. Statistical Handbook of Japan. 1984, 1985, 1986, 1987, 1988 và 1989, Statistics Bureau, Prime Ministers
Office.

1

. NIKKEI WEEKLY, Vol. 29, No 148, Oct. 26. 1991, p. 10.

B n quy n thu c Vi n Xã h i h c www.ios.org.vn