PTS. NGUỴN VÙN HẪO

50

àõa tư sau:
- Àõa tư chïnh lïåch (Rcl) lâ phêìn lúåi nhån ph thïm, ngoâi lúåi
nhån bịnh qn, thu àûúåc trïn rång àêët cố àiïìu kiïån sẫn xët
thån lúåi hún (vïì àưå mâu múä vâ võ trđ thån lúåi). Àố chđnh lâ sưë
chïnh lïåch giûäa giấ cẫ sẫn xët chung ca nưng phêím sẫn xët
trïn rång àêët xêëu nhêët vâ giấ cẫ sẫn xët cấ biïåt ca nưng phêím
trïn rång àêët tưët vâ trung bịnh.
Àõa tư chïnh lïåch Rcl àûúåc chia thânh hai loẩi:
+ Rcl I: lâ àõa tư thu àûúåc trïn rång àêët cố àưå mâu múä tûå nhiïn
vâ võ trđ thån lúåi hún.
+ Rcl II: lâ àõa tư thu àûúåc gùỉn liïìn vúái àêìu tû thïm tû bẫn cho
viïåc thêm canh tùng nùng sët àïí thu lúåi nhån siïu ngẩch. Trong
thúâi gian húåp àưìng thụ àêët, Rcl II thåc nhâ tû bẫn.
- Àõa tư tuåt àưëi lâ lúåi nhån siïu ngẩch ngoâi lúåi nhån bịnh
qn ( ) hịnh thânh do cêëu tẩo hûäu cú ( ) ca tû bẫn trong nưng
nghiïåp thêëp hún trong cưng nghiïåp Psn = (c+v+m) - (c+v+ )... Àõa
tö tuyïåt àöëi gùỉn liïìn vúái súã hûäu rång àêët nhêët thiïët phẫi nưåp cho
àõa ch, d rång àêët àố thåc loẩi xêëu nhêët.
- Àõa tư àưåc quìn thu àûúåc trïn nhûäng khu àêët trưìng àûúåc cấc
cêy qu hiïëm, hóåc cố võ trđ àùåc biïåt vïì cưng nghiïåp, thûúng mẩi,
dõch v.
Nghiïn cûáu àõa tư tû bẫn ch nghơa, ngoâi mc àđch vẩch rộ quan
hïå sẫn xët tû bẫn ch nghơa trong nưng nghiïåp, chng ta côn rt ra
cú súã l lån àïí àïì ra caỏc ỷỳõng lửởi, chủnh saỏch ửởi vỳỏi nửng nghiùồp
nhựỗm kđch thđch nưng nghiïåp phất triïín, kïët húåp hâi hôa cấc lúåi đch
trong nưng nghiïåp cng nhû giûäa nưng nghiïåp vúái cấc ngânh khấc.
Thđ d, xêy dûång chđnh sấch thụë nửng nghiùồp uỏng ựổn hỳồp lyỏ

nhựỗm khai thaỏc ỷỳồc moồi tiïìm nùng úã nưng thưn; trấnh àưåc quìn
trong phên phưëi rång àêët, tẩo àiïìu kiïån cho cẩnh tranh trong nưng
nghiïåp vâ giûäa nưng nghiïåp vúái cấc ngânh sẫn xët khấc; vêån duång



HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN KINH TÏË CHĐNH TRÕ MẤC - LÏNIN

51

l lån vïì àõa tư chïnh lïåch àïí khuën khủch moồi ruửồng ờởt ỷỳồc
khai thaỏc baóo aóm cửng bựỗng xậ hưåi (Rcl I); àïì ra chđnh sấch giao
quìn sûã dng rång àêët lêu dâi àïí khuën khđch ngûúâi nưng dên
àêìu tû thêm canh, cẫi tẩo àêët àai (Rcl II)...
18. Thïë nâo lâ cưng ty cưí phêìn vâ thõ trûúâng chûáng khoấn? Vai trô
ca chng trong nïìn kinh tïë hâng hốa?
Cưng ty cưí phêìn ra àúâi do lûåc lûúång sẫn xët phất triïín mẩnh
mệ, àố lâ hịnh thûác têåp trung vưën àïí múã rưång sẫn xët, giânh lúåi
thïë trong cẩnh tranh.
- Cưng ty cưí phêìn lâ loẩi xđ nghiïåp lúán mâ tû bẫn ca nố àûúåc
hịnh thânh tûâ sûå liïn kïët nhiïìu tû bẫn cấ biïåt vâ tiïët kiïåm ca caỏc
caỏ nhờn bựỗng viùồc mua cửớ phiùởu.
+ Cửớ phiùởu laõ mưåt thûá chûáng khoấn cố giấ ghi nhêån quìn súã
hûäu vâ quìn hûúãng mưåt phêìn thu nhêåp ca cưng ty dûúái hịnh
thûác lúåi tûác cưí phêìn. Lúåi tûác cưí phêìn ph thåc mûác doanh lúåi ca
cưng ty cưí phêìn. Cưí phiïëu mêët giấ trõ khi cưng ty bõ phấ sẫn.
+ Cưí àưng lâ nhûäng ngûúâi mua cưí phiïëu. Cưí àưng àûúåc tham gia
àẩi hưåi cưí àưng, bêìu cûã ban quẫn trõ vâ thưng qua cấc quët àõnh
ca cưng ty.
Trong ch nghơa tû bẫn, chó cêìn nùỉm àûúåc mưåt sưë cưí phiïëu àấng

kïí lâ àậ khưëng chïë, thao tng cẫ cưng ty.
+ Trấi khoấn lâ hịnh thûác vay tiïìn do cưng ty phất hânh. Ngûúâi
mua trấi khoấn hûúãng lúåi tûác cưë àõnh vâ àûúåc hoân trẫ.
- Thõ trûúâng theo nghơa thưng thûúâng lâ tưíng húåp cấc àiïìu kiïån
thûåc hiïån hâng hốa; lâ tưíng húåp cấc mưëi quan hïå lûu thưng hâng
hốa vâ lûu thưng tiïìn tïå.
Thõ trûúâng chûáng khoấn hịnh thânh trong nïìn kinh tïë thõ
trûúâng hay trong nïìn kinh tïë hâng hốa àậ phất triïín cao. Thõ
trûúâng chûáng khoấn lâ núi giao dõch mua bấn cấc loẩi chûáng
khoấn (cưí phiïëu, trấi khoấn, k phiïëu, vùn tûå cêìm cưë vâ cưng traái).



PTS. NGUỴN VÙN HẪO

52

Thõ trûúâng chûáng khoấn nhẩy bến nhanh vúái cấc biïën àưång
trong àúâi sưëng, lâ "phong v biïíu" ca nïìn kinh tïë. Búãi vị, thõ giấ
cưí phiïëu, giấ cẫ cấc chûáng khoấn liïn quan àïën tịnh hịnh kinh
doanh ca cấc cưng ty, àïën t sët lúåi tûác ngên hâng mâ cấc chûáng
khoấn mang lẩi thu nhêåp cho ngûúâi súã hûäu nố. Giấ cẫ chûáng
khoấn tùng lïn lâ biïíu hiïån ca nïìn kinh tïë àang phất triïín; nïëu
ngûúåc lẩi, lâ biïíu hiïån sûå sa st hay khng hoẫng ca nïìn kinh tïë.
Trong ch nghơa tû bẫn, thõ trûúâng chûáng khoấn trúã thânh lơnh
vûåc àêìu cú lâm giâu ca nhûäng nhâ tû bẫn lúán.
Àưëi vúái nûúác ta, vúái ch trûúng àêíy mẩnh nïìn kinh tïë hâng hốa
nhiïìu thânh phêìn, viïåc nghiïn cûáu vâ sûã dng cưng ty cưí phêìn vâ
thõ trûúâng chûáng khoấn cố vai trô rêët quan trổng.
Chng cố tấc dng:

- Lâ àôn bêíy àïí têåp trung cấc ngìn vưën nhân rưỵi trong mổi
têìng lúáp nhên dên, trong cấc àún võ têåp thïí trong nûúác cng nhû
ngoâi nûúác.
- Kïët húåp chùåt chệ cấc lúåi đch kinh tïë.
- Gùỉn vêën àïì súã hûäu vúái quyïìn sûã duång.
- Kïët húåp sûác mẩnh ca cấc hịnh thûác súã hûäu, cấc thânh phêìn
kinh tïë.
- Tẩo cấc mưëi liïn kïët vâ àa dẩng hốa cấc hịnh thûác kinh tïë.
- Huy àưång vưën àưìng thúâi tùng tưëc àưå chu chuín àưìng vưën vâ
giẫm tiïìn mùåt trong lûu thưng.
19. Vị sao cố sûå chuín biïën tûâ ch nghơa tû bẫn tûå do cẩnh tranh
sang ch nghơa tû bẫn àưåc quìn? Cấc hịnh thûác ch ëu vâ bẫn
chêët kinh tïë ca ch nghơa tû bẫn àưåc quìn lâ gị?
Ch nghơa tû bẫn àưåc quìn lâ giai àoẩn phất triïín cao ca ch
nghơa tû bẫn. Nố xët hiïån vâo cëi thïë kù XIX àêìu thïë k XX, lâ




HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN KINH TÏË CHĐNH TRÕ MẤC - LÏNIN

53

sûå phất triïín têët ëu tûâ ch nghơa tû bẫn tûå do cẩnh tranh. Àố lâ
vị:
Mưåt lâ, vúái sûå phất triïín ca khoa hổc tûå nhiïn, nhûäng phất
minh k thåt àûúåc ấp dng lâm cho lûåc lûúång sẫn xët cëi thïë
k XIX cố nhûäng bûúác nhẫy vổt nhû phûúng phấp luån kim múái,
mấy cùỉt gổt kim loẩi, nhûäng àưång cú àưët trong vâ nhûäng phûúng
tiïån vêån tẫi múái ra àúâi. Mën sûã dng nhûäng thânh tûåu nối trïn

ca khoa hổc - k thåt, cêìn cố ngìn vưën lúán. Àiïìu nây àôi hỗi sûå
têåp trung tû bẫn vâ têåp trung sẫn xët.
Hai lâ, trong cåc cẩnh tranh khưëc liïåt, tû bẫn vûâa vâ nhỗ bõ
phấ sẫn hâng loẩt, côn cấc nhâ tû bẫn lúán thị phất àẩt, tû bẫn
àûúåc têåp trung vúái quy mư ngây câng lúán.
Ba lâ, khng hoẫng kinh tïë ca thïë giúái tû bẫn ch nghơa, àùåc
biïåt lâ cåc khng hoẫng kinh tïë nùm 1873, câng àêíy nhanh sûå
tđch t, têåp trung tû bẫn vâ têåp trung saón xuờởt.
Sỷồ tờồp trung saón xuờởt ỷỳồc thỷồc hiùồn bựỗng cấch thưn tđnh lêỵn
nhau giûäa nhûäng xđ nghiïåp lúán vâ nhoó vaõ bựỗng caỏch tỷồ nguyùồn
thoóa thuờồn giỷọa caỏc nhaõ tû bẫn.
Tđch t vâ têåp trung sẫn xët àïën mûác àưå nâo àố têët ëu dêỵn
àïën àưåc quìn, vị sưë đt cấc xđ nghiïåp lúán dïỵ thỗa hiïåp thưëng nhêët
vúái nhau hún lâ nhiïìu xđ nghiïåp nhỗ. Mùåt khấc, sûå cẩnh tranh
giûäa cấc xđ nghiïåp quy mư lúán sệ gay gùỉt hún, àïì ra khuynh hûúáng
thỗa hiïåp àïí nùỉm àưåc quìn.
Múái àêìu, cấc tưí chûác àưåc quìn phất triïín trong mưåt sưë ngânh
nhêët àõnh; sau àố, theo mưëi liïn hïå dêy chuìn, nố àûúåc múã rưång
ra cấc ngânh khấc, vúái cấc hịnh thûác ch ëu:
+ Cấc-ten lâ loẩi liïn minh àưåc quìn vïì giấ cẫ, thõ trûúâng; cấc
thânh viïn trong tưí chûác àưåc quìn nây vêỵn àưåc lêåp cẫ trong sẫn
xët lêỵn lûu thưng.




PTS. NGUỴN VÙN HẪO

54


+ Xanh-ài-ca lâ loẩi tưí chûác àưåc quìn mâ cấc thânh viïn àưåc lêåp
vïì mùåt sẫn xët; ban quẫn trõ àẫm nhiïåm viïåc lûu thưng.
+ Túâ-rúát lâ tưí chûác àưåc quìn àiïìu hânh têåp trung. Cấc hoẩt
àưång sẫn xët, tiïu th sẫn phêím àïìu do mưåt ban quẫn trõ àẫm
nhiïåm. Cấc nhâ tû bẫn tham gia túâ-rúát mêët hïët quìn àưåc lêåp cẫ
trong sẫn xët vâ tiïu th sẫn phêím.
+ Cưng-xoốc-xi-om lâ tưí chúáp àưåc quìn cao, hưỵn húåp nhûäng nhâ
tû bẫn lúán, nhûäng xanh-ài-ca, túâ-rúát... kïí cẫ nhûäng ngânh khưng
liïn quan vúái nhau vïì k thåt sẫn xët. Tưí chûác àưåc quìn nây
thưëng nhêët vïì mùåt tâi chđnh vâ ph thåc vâo mưåt nhốm tû bẫn
kïëch x.
+ Cưng-gú-lư-mï-rất lâ tưí chûác lng àoẩn khưíng lưì àùåt dûúái sûå
kiïím soất vïì tâi chđnh vâ quẫn l chung ca mưåt nhốm tû bẫn àưåc
quìn lúán nhêët. Quy mư vâ phẩm vi ca nố vûúåt ra cẫ ngoâi biïn
giúái qëc gia.
- Bẫn chêët kinh tïë ca ch nghơa tû bẫn àưåc quìn:
Àưåc quìn ra àúâi tûâ tûå do cẩnh tranh, nố loẩi bỗ sûå thưëng trõ ca
tûå do cẩnh tranh. Nhûng àưåc quìn khưng th tiïu àûúåc cẩnh
tranh, mâ ngûúåc lẩi, cẩnh tranh câng trúã nïn gay gùỉt. Bẫn chêët
kinh tïë ca ch nghơa tû bẫn àưåc quìn vêỵn dûåa trïn cú súã chiïëm
hûäu tû nhên tû baãn chuã nghơa vïì tû liïåu sẫn xët. Quan hïå àưåc
quìn giûä võ trđ thưëng trõ trong nïìn kinh tïë vúái sûå àưåc chiïëm cấc
ngìn ngun liïåu, phûúng tiïån vêån tẫi, thõ trûúâng vưën, nhên
cưng. Vêỵn giấ trõ thùång dû lâ quy låt kinh tïë cú bẫn, song biïíu
hiïån bïì ngoâi ca nố àậ chuín tûâ quy låt lúåi nhån thânh quy
låt lúåi nhån àưåc quìn cao. Vúái sûå thưëng trõ ca àưåc quìn, mêu
thỵn vưën cố ca ch nghơa tû bẫn câng thïm sêu sùỉc.
20. Ngun nhên ca sûå chuín biïën ch nghơa tû bẫn thânh ch
nghơa tû bẫn àưåc quìn nhâ nûúác? Àùåc trûng, nhûäng hịnh thûác biïíu
hiïån vâ cú chïë àiïìu tiïët nïìn kinh tïë ca ch nghơa tû bẫn àưåc quìn





HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN KINH TÏË CHĐNH TRÕ MẤC - LÏNIN

55

nhâ nûúác?
Ch nghơa tû bẫn àưåc quìn nhâ nûúác lâ hịnh thûác phất triïín
cao ca ch nghơa tû bẫn àưåc quìn. Nố lâ sûå kïët húåp sûác mẩnh
ca cấc tưí chûác àưåc quìn vúái sûác mẩnh nhâ nûúác thânh mưåt cú chïë
thưëng nhêët bẫo vïå lúåi đch ca giai cêëp tû bẫn àưåc quìn, duy trị vâ
cng cưë chïë àưå tû bẫn ch nghơa.
Tiïìn àïì khấch quan cho ch nghơa tû bẫn àưåc quìn nhâ nûúác
ra àúâi lâ tđch t tû bẫn vâ têåp trung sẫn xët trong àiïìu kiïån
thưëng trõ ca cấc tưí chûác àưåc quìn cng vúái nhûäng ngun nhên
trûåc tiïëp lâ hâng loẩt mêu thỵn bïn trong vâ bïn ngoâi ca ch
nghơa àïë qëc, àùåc biïåt lâ mêu thỵn sêu sùỉc giûäa tđnh chêët xậ
hưåi hốa ca sẫn xët vâ sûå chiïëm hûäu tû nhên tû bẫn ch nghơa
vïì tû liïåu sẫn xët. Viïåc xậ hưåi hốa cao ca lûåc lûúång sẫn xët do
quấ trịnh têåp trung, chun mưn hốa, tưí húåp liïn húåp hốa nïìn
sẫn xët xậ hưåi cng vúái nhûäng thânh tûåu múái ca tiïën bưå khoa
hổc - k thåt àậ tẩo nïn mưåt cú cêëu kinh tïë àưì sưå; nố àôi hỗi cố
sûå àiïìu tiïët xậ hưåi àưëi vúái quấ trịnh sẫn xët.
Mùåt khấc, cåc cấch mẩng khoa hổc - k thåt àêíy nhanh quấ
trịnh xậ hưåi hốa lûåc lûúång sẫn xët, biïën àưíi cú cêëu sẫn xët. Àiïìu
àố àôi hỗi lûúång tû bẫn lúán àïí cẫi tẩo cú cêëu sẫn xët, àưíi múái tû
bẫn cưë àõnh, nghiïn cûáu, thûåc nghiïåm, ûáng dng thânh tûåu khoa
hổc - k thåt, nhûng cấc tưí chûác àưåc quìn khưng tûå giẫi quët

nưíi, cêìn cố sûå tham gia ca nhâ nûúác.
- Sûå thu hểp hïå thưëng thåc àõa ca ch nghơa àïë qëc cng vúái
sûå ra àúâi ca hïå thưëng àưëi lêåp lâ cấc nûúác xậ hưåi ch nghơa, båc
bổn tû bẫn àưåc quìn phẫi nùỉm lêëy nhâ nûúác, biïën nhâ nûúác thânh
cưng c bẫo vïå, phc v lúåi đch ca ch nghơa tû bẫn àưåc quìn.
Vúái sûå cẫi biïën nâo àố vïì hịnh thûác quan hïå sẫn xët, nhûng
ch nghơa tû bẫn àưåc quìn nhâ nûúác vêỵn mang nhûäng àùåc trûng
cú bẫn ca phûúng thûác sẫn xët tû bẫn ch nghơa; nố chó lâ sûå