Phần III. Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với tiến trình lịch sử cách mạng Việt Nam hiện đại

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÁCH MẠNG “TRƯỚC HẾT
PHẢI CÓ ĐẢNG CÁCH MẠNG” - Ý NGHĨA TRONG CÔNG TÁC
XÂY DỰNG, CHỈNH ĐỐN ĐẢNG HIỆN NAY
TS. Khuất Thị Thanh Vân
Học viện Báo chí và Tun truyền
Tóm tắt
Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng “trước hết phải có đảng cách mạng” là một
bộ phận quan trọng trong hệ tư tưởng của Hồ Chí Minh, được hình thành và phát
triển cùng với quá trình hoạt động thực tiễn của Người. Vận dụng tốt tư tưởng của
Người, trong suốt quá trình dẫn dắt cách mạng Việt Nam, Đảng ta đã đặc biệt chú
trọng công tác xây dựng, chỉnh đốn đảng để Đảng thực sự “là đạo đức, là văn
minh”1, là hạt nhân lãnh đạo, là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng
Việt Nam. Bài viết này, tác giả tập trung làm rõ vấn đề trên.
Từ khóa: Tư tưởng Hồ Chí Minh, đảng cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam, xây
dựng đảng.

I. MỞ ĐẦU
Dƣới sự lãnh đạo của Đảng, 90 năm qua, cách mạng Việt Nam đã giành đƣợc
nhiều thắng lợi vẻ vang trên con đƣờng giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã
hội. Cả lý luận và thực tiễn cách mạng đều đã chứng tỏ rằng: Sự lãnh đạo của Đảng là
nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Không chỉ trong quá khứ
mà cả hiện tại và tƣơng lai, cách mạng Việt Nam đã, đang và sẽ phải cần có Đảng lãnh
đạo - một vấn đề mang tính quy luật, tất yếu, một điều kiện tiên quyết cho cách mạng
Việt Nam đi lên chủ nghĩa xã hội. Vì lẽ đó, vấn đề về Đảng và xây dựng chủ nghĩa xã
hội ở Việt Nam là mối quan tâm xuyên suốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngƣời đã để lại
những di sản tƣ tƣởng vô giá về Đảng và xây dựng Đảng. Một trong những nội dung tƣ
tƣởng đó là: Cách mạng “trƣớc hết phải có Đảng cách mạng”.
II. NỘI DUNG
2.1. Q trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về Cách mạng “trước hết phải

có Đảng cách mạng”
Ngay từ năm 1925 trong tác phẩm Đường Kách mệnh (xuất bản 1927) Hồ Chí
1

Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.6.

|302


“100 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin” (1920 - 2020)

Minh chỉ rõ: Cách mạng “trƣớc hết phải có Đảng cách mạng”. Sự khẳng định này của
Chủ tịch Hồ Chí Minh, trƣớc hết, đƣợc dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin.
C. Mác và Ph. Ăngghen là những ngƣời đầu tiên đã luận giải một cách đúng đắn
và khoa học về sự tất yếu diệt vong của chủ nghĩa tƣ bản, chỉ ra vai trò sứ mệnh lịch sử
của giai cấp cơng nhân là ngƣời lật đổ chế độ đó, xây dựng một xã hội mới, xã hội xã
hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa. Nhƣng theo các ông thì sứ mệnh lịch sử đó chỉ có
thể thực hiện đƣợc khi giai cấp công nhân tự tổ chức ra đƣợc chính đảng độc lập. Trong
Nghị quyết đại hội đại biểu toàn thể Hội Liên hiệp họp ở La Hay ngày 27/9/1872, C. Mác
và Ph. Ăngghen khẳng định: “Trong cuộc đấu tranh của mình, chống quyền lực liên
hợp của các giai cấp hữu sản, giai cấp công nhân, chỉ khi đƣợc tổ chức thành một chính
đảng độc lập với tất cả các chính đảng cũ do các giai cấp hữu sản lập nên, thì mới có
thể hành động với tƣ cách là một giai cấp. Việc tổ chức nhƣ vậy giai cấp cơng nhân
thành một chính đảng là cần thiết để bảo đảm thắng lợi của cách mạng xã hội và thắng
lợi của mục đích cuối cùng là thủ tiêu các giai cấp”2.
Là ngƣời kế tục sự nghiệp vĩ đại của C. Mác và Ăngghen, V.I. Lênin đã phát triển
sáng tạo và hoàn chỉnh học thuyết xây dựng Đảng của chủ nghĩa Mác. Ngƣời đã sáng
lập ra Đảng Bơnsêvích Nga - một Đảng kiểu mới của giai cấp vô sản, một mẫu mực để
xây dựng các Đảng mácxít của giai cấp cơng nhân. Lênin ln ln nhấn mạnh vai trị
quyết định của Đảng vô sản đối với sự nghiệp cách mạng của giai cấp vơ sản, coi đó là địn

bẩy mạnh mẽ, có khả năng “đảo lộn nƣớc Nga”.
Đầu thế kỷ XX, Việt Nam đứng trƣớc cuộc khủng hoảng nghiêm trọng về đƣờng
lối. Trƣớc cảnh “nƣớc mất nhà tan” do bị thực dân Pháp xâm lƣợc, hàng loạt cuộc đấu
tranh chống giặc cứu nƣớc, giành lại độc lập tự do cho dân tộc đã nổ ra. Tất cả các
phong trào cứu nƣớc theo các khuynh hƣớng, ý thức hệ khác nhau trƣớc khi có Đảng
Cộng sản ra đời đều thất bại, bị dìm trong bể máu. Nguyên nhân của những thất bại đó
là do chƣa có đƣờng lối cứu nƣớc đúng đắn, chƣa tìm ra đƣợc giai cấp tiên tiến nhất,
cách mạng nhất, đồng thời thiếu một chính đảng cách mạng đƣợc tổ chức chặt chẽ để đề
ra đƣờng lối chính trị đúng đắn, phƣơng pháp cách mạng thích hợp để tập hợp đông đảo
các lực lƣợng yêu nƣớc, tiến bộ đƣa cách mạng đi đến thắng lợi. Thực tiễn này của đất
nƣớc đã thôi thúc ngƣời thanh niên yêu nƣớc Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đƣờng cứu
nƣớc, cứu dân.
2

C. Mác và Ph. Ănggen (1995), Toàn tập, tập 18, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.203.
303

|


Phần III. Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với tiến trình lịch sử cách mạng Việt Nam hiện đại

Qua hoạt đông thực tiễn, lăn lộn với phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân
và nhân dân lao động trên thế giới, Ngƣời đã gặp và tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin,
tìm thấy ở học thuyết Mác - Lênin con đƣờng giải phóng dân tộc, đƣa đất nƣớc phát
triển đi lên độc lập tự do, ấm no, hạnh phúc. Sự kiện Ngƣời đọc Sơ thảo lần thứ nhất
những luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa của Lênin (7/1920) đã đánh dấu việc
Nguyễn Ái Quốc đến với chủ nghĩa Mác - Lênin tìm ra con đƣờng của cách mạng Việt
Nam. Từ đây, tƣ tƣởng về sự cần thiết phải thành lập chính đảng cách mạng của giai cấp
công nhân ở nƣớc ta dần đƣợc hình thành. Tƣ tƣởng này đƣợc tiếp thêm cơ sở của thắng

lợi cách mạng tháng Mƣời Nga 1917 dƣới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Bơn Sê vích
Nga thành cơng rực rỡ. Từ chỗ tìm ra con đƣờng cứu nƣớc đúng đắn cho dân tộc, Hồ Chí
Minh đã tích cực chuẩn bị điều kiện cần thiết cho việc ra đời của Đảng Cộng sản Việt
Nam. Trƣớc tiên là việc Ngƣời thành lập Hội Việt Nam cách mạng thanh niên (6/1925)
tại Quảng Châu - Trung Quốc để tổ chức đào tạo cán bộ, tuyên truyền chủ nghĩa Mác Lênin về nƣớc. Tại các lớp huấn luyện cán bộ ở Quảng Châu, Hồ Chí Minh đặt vấn đề
“Cách mệnh trƣớc hết phải có cái gì?”. Ngƣời khẳng định: Cách mệnh “Trƣớc hết phải
có Đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngồi thì liên lạc với
dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi”3.
2.2. Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về Cách mạng “trước hết phải có Đảng cách
mạng” - ý nghĩa vận dụng trong xây dựng Đảng hiện nay
“Đảng cách mạng là một đảng phấn đấu để giải phóng dân tộc, giải phóng lồi
ngƣời, giải phóng giai cấp cần lao”4. Theo Hồ Chí Minh, vai trị của Đảng đối với cách
mạng Việt Nam là vô cùng quan trọng. Để cách mạng giành thắng lợi cần có những
nhân tố khách quan và chủ quan, bên trong và bên ngoài, dân tộc và thời đại,... nhƣng
nhân tố quan trọng nhất, “trƣớc hết”, phải có đảng cách mạng. Sau từ “trƣớc hết” ở đây
Hồ Chí Minh dùng chữ “phải” có nghĩa là “bắt buộc”, “tuyệt đối”, “khơng có sự lựa
chọn nào khác!” Nhiệm vụ của Đảng là: “để trong thì vận động và tổ chức dân chúng,
ngồi thì liên lạc với các dân tộc và giai cấp vô sản mọi nơi”.
Đảng ra đời là để lãnh đạo và tổ chức quần chúng nhân dân làm cách mạng. Cách
mạng là sự nghiệp chung của tồn thể dân chúng chứ khơng phải việc riêng của một,
hai ngƣời. Toàn dân ở đây là toàn thể dân tộc Việt Nam, khơng phân biệt giai cấp, dân
3
4

Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.289.
Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.280.

|304



“100 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin” (1920 - 2020)

tộc, tôn giáo... Quan điểm tập hợp lực lƣợng này của Hồ Chí Minh đã vƣợt xa quan
điểm của các nhà cách mạng Việt Nam thời kỳ đó. Hơn ai hết, Ngƣời hiểu rằng để thực
hiện thắng lợi nhiệm vụ của cách mạng không có cách nào khác là phải dựa vào sức
mạnh của nhân dân. Bởi vì, theo Ngƣời, “Trong bầu trời khơng có gì q bằng nhân
dân. Trong thế giới khơng có gì mạnh bằng lực lƣợng đồn kết của nhân dân”5 và “dân
khí mạnh thì qn lính nào, súng ống nào cũng khơng chống lại nổi”6.
Nhân dân có tiềm năng cách mạng to lớn nhƣ vậy, là “gốc cách mệnh”7 nhƣng
sức mạnh ấy chỉ đƣợc phát huy khi quần chúng nhân dân đƣợc giáo dục, đƣợc giác
ngộ, đƣợc tổ chức lại thành một khối thống nhất. Khi ấy sức mạnh của quần chúng
nhân dân sẽ là vô tận, vô địch. Đảng là ngƣời giáo dục, giác ngộ cách mạng cho nhân
dân, vận động tồn dân tham gia một cách tích cực nhất vào cuộc đấu tranh chống kẻ
thù chung của dân tộc. Đồng thời, Đảng tổ chức, bày sách lƣợc cho dân, đoàn kết dân
lại, gắn toàn dân vào một tập thể thống nhất với ý chí và quyết tâm sắt đá, tinh thần
chiến đấu kiên cƣờng. Cách mạng chỉ có thể giành đƣợc thắng lợi khi biết đoàn kết
nhân dân, biết phát huy sức mạnh của toàn dân tộc. Đây là vấn đề cốt yếu của cách
mạng nƣớc ta đòi hỏi cần có sự lãnh đạo của Đảng.
Ngƣời chỉ rõ: “Muốn thắng lợi, thì cách mạng phải có một Đảng lãnh đạo. Đảng
phải làm cho quần chúng giác ngộ vì đâu mà họ bị áp bức bóc lột; phải dạy cho quần
chúng hiểu các quy luật phát triển của xã hội, để họ nhận rõ vì mục đích gì mà đấu
tranh; chỉ rõ con đƣờng giải phóng cho quần chúng, cổ động cho quần chúng kiên
quyết cách mạng; làm cho quần chúng tin chắc cách mạng nhất định thắng lợi”8.
Những chỉ dẫn này của Hồ Chí Minh thật cụ thể. Trách nhiệm của Đảng là phải giáo
dục, giác ngộ cho quần chúng nhận rõ mục tiêu, lý tƣởng, con đƣờng và biện pháp cách
mạng, nhận rõ kẻ thù, nắm vững những quy luật phát triển của xã hội, xây dựng củng
cố lòng tin vào thắng lợi của cách mạng, cổ vũ, động viên quần chúng kiên quyết thực
hiện thắng lợi các nhiệm vụ của cách mạng.
Cách mạng, theo quan niệm của Hồ Chí Minh là phá cái cũ xây cái mới, phá cái
xấu xây cái tốt, là lật đổ chế độ thực dân phong kiến đã đè nén con ngƣời Việt Nam

nhiều thập niên để xây dựng nên một xã hội hồn tồn mới, do đó, “Cách mạng là cuộc
5

Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.453.
Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.297.
7
Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.288
8
Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 8, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.274.
6

305

|


Phần III. Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với tiến trình lịch sử cách mạng Việt Nam hiện đại

đấu tranh rất phức tạp. Muốn khỏi đi lạc phƣơng hƣớng, quần chúng phải có Đảng lãnh
đạo để nhận rõ tình hình, đƣờng lối và định phƣơng châm cho đúng”9. Đây là một quá
trình đấu tranh gay go, quyết liệt, lâu dài: “Đời này làm chƣa xong đời sau nối tiếp nhau
làm thì phải xong”. Sự nghiệp đấu tranh lâu dài gian khổ đó khơng tránh khỏi phải hy
sinh, mất mát nên cần đến Đảng lãnh đạo, để chớp thời cơ mà đề ra đƣờng lối thực hiện,
đƣa lại thắng lợi cho cách mạng. Nhân dân cần đến Đảng để chỉ đƣờng vạch lối cho dân,
chỉ bảo cách hành động. Đảng có đƣờng lối đúng đắn, có phƣơng pháp cách mạng thích
hợp quyết định đến sự thắng lợi của cách mạng. Chỉ có Đảng - Đảng cách mạng mới bảo
đảm tính triệt để của cách mạng, mới đƣa sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai
cấp, giải phóng con ngƣời đến thắng lợi cuối cùng.
Theo Hồ Chí Minh, cách mạng trƣớc hết và cần thiết phải có Đảng để đề ra
đƣờng lối chiến lƣợc, sách lƣợc cho cách mạng - là những vấn đề then chốt của cách

mạng, nó quyết định sự thành bại của cách mạng. Ở trong nƣớc, Đảng làm nhiệm vụ
vận động, giác ngộ, tổ chức dân chúng tập hợp họ lại trong khối thống nhất để thực
hiện mục đích, nhiệm vụ của cách mạng. Đảng cịn có vai trị đối với quốc tế, là cầu nối
giữa cuộc cách mạng giải phóng đất nƣớc, xây dựng xã hội mới của dân tộc với công
cuộc cách mạng của các dân tộc, các lực lƣợng tiến bộ trên thế giới để thực hiện mục
tiêu chung là: hịa bình, độc lập, dân chủ, hạnh phúc. Trong điều kiện chủ nghĩa tƣ bản
ở giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, các nƣớc đế quốc liên kết với nhau để đàn áp phong trào
giải phóng dân tộc và phong trào cộng sản quốc tế nên các dân tộc bị áp bức và giai cấp
vô sản mọi nơi phải liên hệ chặt chẽ với nhau để chống kẻ thù chung. Hơn nữa, con
đƣờng cứu nƣớc của Việt Nam mà Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn gắn
liền độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội, thực hiện giải phóng dân tộc gắn liền với giải
phóng giai cấp, giải phóng con ngƣời nên Ngƣời sớm khẳng định cách mạng Việt Nam
là một bộ phận của cách mạng thế giới. Ngƣời đã gắn cách mạng nƣớc ta với phong
trào của các dân tộc bị áp bức đứng lên đấu tranh giành độc lập dân tộc; và cả với cuộc
đấu tranh của giai cấp công nhân ở các nƣớc tƣ bản “chính quốc”, với vơ sản giai cấp
mọi nơi. Cách mạng trƣớc hết là sự nghiệp của mỗi dân tộc, muốn giành thắng lợi phải
dựa vào sức mình là chính, song phải biết tranh thủ sức mạnh quốc tế, sức mạnh của
thời đại để đƣa cách mạng tiến lên. Chỉ có dƣới sự lãnh đạo của Đảng mới kết hợp
đƣợc sức mạnh dân tộc với sức mạnh của thời đại.
Từ những lý do trên ta thấy, Đảng Cộng sản ra đời và tồn tại nhƣ là một tất yếu
lịch sử là vì tổ quốc, dân tộc có nhu cầu, vì Đảng đáp ứng đƣợc yêu cầu tất yếu của sự
9

Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 8, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.274.

|306


“100 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin” (1920 - 2020)


phát triển của cả dân tộc, vì nhân dân cần một Đảng tiên phong dẫn đƣờng. Để Đảng
thực hiện đƣợc vị trí vai trị của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh cịn nhấn mạnh: “Đảng có
vững cách mệnh mới thành cơng, cũng nhƣ ngƣời cầm lái có vững thuyền mới chạy”10.
“Đảng có vững” ở đây theo tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, Đảng phải là Đảng kiểu mới
của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của cả dân tộc. Đó là Đảng cách
mạng mang bản chất giai cấp công nhân, đấu tranh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc,
giải phóng giai cấp, vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản. Đảng
phải luôn tuân thủ những nguyên tắc của một đảng kiểu mới: Đảng lấy chủ nghĩa Mác Lênin làm nền tảng tƣ tƣởng, kim chỉ nam cho hành động; lấy tập trung dân chủ làm
nguyên tắc tổ chức cơ bản, lấy tự phê bình và phê bình làm quy luật phát triển; Đảng phải có
kỷ luật sắt và kỷ luật tự giác; đảng viên phải tuân theo tơn chỉ mục đích của Đảng và hoạt
động trong tổ chức cơ sở của Đảng... Đảng là “ngƣời cầm lái”, vị trí vai trị của Đảng là
ngƣời lãnh đạo. Muốn vậy Đảng phải tiên phong về mọi mặt, cả chính trị, tƣ tƣởng, tổ
chức...cán bộ, đảng viên của Đảng phải gƣơng mẫu về đạo đức lối sống...
Ngƣời chỉ rõ: “Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt, trong Đảng ai
cũng phải hiểu, ai cũng phải theo chủ nghĩa ấy. Đảng mà khơng có chủ nghĩa cũng nhƣ
ngƣời khơng có trí khơn, tàu khơng có bàn chỉ nam. Bây giờ học thuyết nhiều, chủ
nghĩa nhiều, nhƣng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mệnh nhất là chủ
nghĩa Lênin”11. Nhờ có “chủ nghĩa làm cốt”- chủ nghĩa Mác - Lênin - mà Đảng trong
sáng về tƣ tƣởng, thống nhất ý chí và hành động, đề ra và thực hiện thắng lợi đƣờng lối,
nhiệm vụ chính trị là lãnh đạo và phục vụ nhân dân. Do vậy mà Đảng “làm trịn nhiệm
vụ giải phóng dân tộc, làm cho Tổ quốc giàu mạnh, đồng bào sung sƣớng”12.
Khi đề cập tới tổ chức của Đảng, Hồ Chí Minh khẳng định: “Đảng không phải là
một tổ chức để làm quan phát tài”13. Đây là tiêu chí đánh giá, phân định rạch rịi giữa tổ
chức của một Đảng chân chính, một Đảng Cộng sản đích thực, với tất cả các đảng phái,
các tổ chức chính trị đã xuất hiện trong lịch sử, đƣợc diễn đạt rất Hồ Chí Minh. Ngƣời
cịn u cầu Đảng “phải là ngƣời lãnh đạo sáng suốt, trung thành của giai cấp công
nhân và nhân dân lao động, của nhân dân Việt Nam”14. Tổ chức của Đảng phải bao
10

Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.289.

Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.289.
12
Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.289.
13
Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.289.
14
Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 7, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.41.
11

307

|


Phần III. Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với tiến trình lịch sử cách mạng Việt Nam hiện đại

gồm những ngƣời ƣu tú trong công nhân và nhân dân lao động, tự nguyện hy sinh chiến
đấu vì mục tiêu lý tƣởng của Đảng, vì lợi ích của nhân dân. Do đó, Đảng phải đƣợc tổ
chức một cách chặt chẽ, từ dƣới lên trên “theo chế độ dân chủ tập trung” và “luật phát
triển là phê bình và tự phê bình”, Đảng phải có kỷ luật sắt nhƣng là kỷ luật tự giác. Sức
mạnh vô địch của Đảng là ở tính tự nguyện, tự giác, sự trung thực và trung thành của
mỗi đảng viên.
Đảng mạnh là bởi cái nền tảng của nó vững chắc. Vì vậy, Hồ Chí Minh đặc biệt
quan tâm đến xây dựng chi bộ, các tổ chức cơ sở của Đảng và đảng viên.
Đảng viên, cán bộ phải là ngƣời có khả năng hồn thành nhiệm vụ. Họ khơng
những phải có trí, có dũng, có mƣu mà cịn phải biết cần, kiệm, liêm, chính, chí cơng
vơ tƣ. Đó là những ngƣời vừa phải có tài lại vừa phải có đức, phải “vừa hồng vừa
chuyên”, phải “vững về chính trị, giỏi về chun mơn”. Xây dựng Đảng vững mạnh
khơng những tiêu biểu về mặt trí tuệ mà còn phải là biểu tƣợng về đạo đức, lƣơng tâm,
danh dự của dân tộc là một nét độc đáo của Hồ Chí Minh.

Cùng với đó, giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng phải đi đôi với “quét sạch
chủ nghĩa cá nhân”. Ngƣời không chỉ vạch rõ nguồn gốc, bản chất, hình thức đa dạng,
tinh vi của chủ nghĩa cá nhân, mà còn chỉ ra hậu quả ghê gớm của nó, cảnh báo chủ
nghĩa cá nhân là một trong ba nguy cơ đe dọa vai trò lãnh đạo cầm quyền của Đảng
Cộng sản. Những cảnh báo của Hồ Chí Minh ngày nay vẫn cịn ngun giá trị và có
tính thời sự sâu sắc. Chúng ta cần kiên quyết đẩy mạnh việc tẩy trừ và tiến tới quét sạch
chủ nghĩa cá nhân. Kết quả của nó liên quan đến uy tín, vai trị, thậm chí đến sự tồn
vong của Đảng và chế độ, đến thắng lợi của chủ nghĩa xã hội: “Chủ nghĩa cá nhân là
một trở ngại lớn cho việc xây dựng chủ nghĩa xã hội. Cho nên thắng lợi của chủ nghĩa
xã hội không thể tách rời thắng lợi của cuộc đấu tranh trừ bỏ chủ nghĩa cá nhân”15.
Theo Hồ Chí Minh: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”16. “Công việc thành
công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”17. Uy tín, vai trò và việc thực hiện nhiệm
vụ của Đảng gắn liền với cán bộ và cơng tác cán bộ. Do đó, Đảng phải biết lựa chọn
cán bộ, huấn luyện họ kỹ càng, phải hiểu cán bộ, nuôi dạy, đối đãi, sử dụng, cất nhắc,
thƣơng yêu, phê bình cán bộ; “dụng nhân nhƣ dụng mộc”, vì việc mà dùng ngƣời, phải
trọng nhân tài, trọng mỗi ngƣời làm việc có ích cho nhân dân.
15

Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.609.
Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr. 309.
17
Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.313.
16

|308


“100 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin” (1920 - 2020)

Sự nghiệp cách mạng là của nhân dân. Đảng vĩ đại là ở nơi Đảng biết tìm thấy

sức mạnh từ trong nhân dân, vì nhân dân mà làm việc, đủ năng lực dẫn dắt nhân dân
biết “đem sức ta mà giải phóng cho ta”. Đảng ra đời và tồn tại khơng có mục đích nào
khác hơn là phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Nhân dân là tối thƣợng, là sức mạnh,
vì vậy, Đảng phải xây dựng mình thành một tổ chức chính trị gắn bó máu thịt với nhân
dân, phải làm đầy tớ thật trung thành của nhân dân, nghĩa là lãnh đạo và phục vụ nhân
dân. Và nhƣ vậy, mị dân, theo đuôi quần chúng, quan liêu, dối trá, cửa quyền, hống
hách với dân hay trù dập quần chúng đều trái với tƣ cách của ngƣời đảng viên, làm tổn
hại đến Đảng. Hồ Chí Minh căn dặn: “Việc gì có lợi cho dân, ta phải hết sức làm. Việc
gì có hại cho dân, ta phải hết sức tránh. Chúng ta phải u dân, kính dân thì dân mới
u ta, kính ta”18. Hồ Chí Minh cịn nói: Đảng ta vĩ đại vì nó bao trùm cả nƣớc, đồng
thời nó gần gụi tận trong lòng của mỗi đồng bào ta.
Từ quan hệ gốc ấy, Đảng sẽ giải quyết tốt các mối quan hệ khác: Đảng và Nhà
nƣớc; Đảng với các đoàn thể nhân dân; Đảng với các giai cấp, tầng lớp trong xã hội;
với các tôn giáo, dân tộc... Trong tất cả các mối quan hệ ấy, nội dung và phƣơng thức
lãnh đạo của Đảng ở mỗi thời kỳ một khác. Nhƣng Hồ Chí Minh đã để lại những chỉ
dẫn quan trọng. Một là, bất cứ hoàn cảnh nào Đảng cũng phải giữ vững vai trị lãnh đạo
của mình. Khơng chỉ trong đấu tranh giành độc lập dân tộc mà cả khi đã giành đƣợc
chính quyền về tay nhân dân. Để giữ vững vai trò và địa vị lãnh đạo Đảng phải tự nâng
mình lên. Bởi vì, Đảng khơng thể tự nhận hoặc yêu cầu nhân dân hay các tổ chức trong
xã hội thừa nhận quyền lãnh đạo của mình “mà phải tỏ ra là một bộ phận trung thành
nhất, hoạt động nhất và chân thực nhất. Chỉ trong đấu tranh và công tác hàng ngày khi
quần chúng rộng rãi thừa nhận chính sách đúng đắn và năng lực lãnh đạo của Đảng thì
Đảng mới giành đƣợc địa vị lãnh đạo”. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng cảnh báo về những
nguy cơ đối với Đảng cầm quyền; những căn bệnh mà khi Đảng cầm quyền dễ mắc
phải, nguyên nhân và tác hại của nó, đồng thời chỉ ra cách chữa trị. Những lỗi lầm
chính, đó là: trái phép, cậy thế, hủ hố, tƣ túng, chia rẽ,... những căn bệnh nhƣ bệnh
tham lam, bệnh kiêu ngạo, bệnh hiếu danh, thiếu kỷ luật, óc hẹp hịi, óc địa phƣơng, óc
lãnh tụ, bệnh hữu danh vơ thực, kéo bè kéo cánh, bệnh cận thị, bệnh quan liêu, bệnh
mệnh lệnh, tham ơ, lãng phí... Đáng tiếc là những cảnh báo của Hồ Chí Minh có từ rất
sớm song có những căn bệnh trong thời điểm hiện nay vẫn đang nảy nở với mức độ

nghiêm trọng, việc chữa trị, ngăn chặn chƣa đạt hiệu quả nhƣ mong muốn.
18

Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.XXVII.
309

|


Phần III. Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với tiến trình lịch sử cách mạng Việt Nam hiện đại

Nhƣ vậy, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về cách mạng “trƣớc hết phải có Đảng cách
mạng” cho ta thấy rằng: Đảng ra đời là một tất yếu khách quan, do địi hỏi của sự
nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng một xã hội mới tự do, ấm no, hạnh
phúc cần phải có lực lƣợng lãnh đạo. Chính từ địi hỏi khách quan ấy mà phải thƣờng
xuyên chăm lo xây dựng Đảng vững mạnh. Muốn vậy, Đảng phải luôn tự đổi mới và
chỉnh đốn. Đây là một trong những nội dung quan trọng trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh .
Khi nói về vấn đề này Hồ Chí Minh thƣờng dùng cụm từ “trƣớc hết”: “Trƣớc hết phải
chỉnh đốn lại Đảng”, “Trƣớc hết, nói về Đảng” hoặc “trƣớc tiên”, “việc chính”, “việc
cần kíp”, “việc phải làm ngay” chứng tỏ Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng cơng việc
chỉnh đốn Đảng. Nhƣng theo Hồ Chí Minh, đây khơng phải là một giải pháp tình thế,
thụ động mà là điều kiện cần và đủ để đảm bảo giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng
trong các giai đoạn của cách mạng. Với vị trí vai trị, địa vị của Đảng là ngƣời lãnh đạo
toàn xã hội, trọng trách của Đảng là rất lớn. Đảng cũng là một thực thể xã hội, do đó,
q trình xây dựng và hoạt động không thể tránh khỏi sai lầm, khuyết điểm. Kẻ thù lại
ln tìm mọi cách chống phá. Mặt khác, nhiệm vụ của Đảng và của cách mạng ngày
càng phát triển, đặc biệt trƣớc những bƣớc ngoặt của cách mạng. Vì vậy, phải tiến hành
đổi mới và chỉnh đốn Đảng để Đảng phát huy đƣợc những ƣu điểm, khắc phục đƣợc
những sai lầm khuyết điểm, làm cho Đảng không ngừng lớn mạnh, thực sự vừa là
ngƣời lãnh đạo, vừa là ngƣời đầy tớ trung thành của nhân dân. Hồ Chí Minh rất coi

trọng việc thƣờng xuyên kiểm điểm rút kinh nghiệm, tự phê bình, phê bình đối với mỗi
cá nhân và tổ chức Đảng. Theo Ngƣời, đó là nhằm để làm cho phần tốt nở nhƣ hoa mùa
xuân, phần xấu bị đẩy lùi. Hồ Chí Minh u cầu cơng tác chỉnh đốn Đảng phải đƣợc
tiến hành một cách thƣờng xuyên, liên tục, bất luận trong điều kiện hoàn cảnh nào. Để
chỉnh đốn đạt hiệu quả thì phải chuẩn bị chu đáo, xác định rõ mục đích u cầu và có
phƣơng châm chỉ đạo đúng đắn. Cách làm là phải tiến hành trên trƣớc, dƣới sau, làm từ
trong cấp uỷ rồi đến đảng viên. Phải coi trọng ở tất cả các cấp nhƣng hết sức coi trọng
chỉnh đốn Đảng ở chi bộ. Quá trình chỉnh đốn phải chỉnh đốn cả tƣ tƣởng kết hợp chặt
chẽ với tổ chức, dựa vào quần chúng và tạo điều kiện cho quần chúng tham gia có hiệu
quả công tác chỉnh đốn Đảng.
Trong bối cảnh hiện nay, chủ nghĩa đế quốc, các thế lực phản động và những kẻ
thù của chủ nghĩa xã hội đang ra sức chống phá ta về mọi mặt, trong đó chúng tập trung
mũi nhọn tấn cơng vào vai trị lãnh đạo của Đảng Cộng sản, mà trƣớc hết vào nền tảng
tƣ tƣởng của Đảng, vào nguyên tắc tổ chức cơ bản của Đảng là tập trung dân chủ, vào

|310


“100 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin” (1920 - 2020)

đội ngũ cán bộ và công tác cán bộ... Dƣới chiêu bài “dân chủ” chúng địi “đa ngun về
chính trị”, “đa đảng đối lập”, nêu u sách địi xóa bỏ điều 4 trong Hiến pháp... Trƣớc
tình hình đó, địi hỏi chúng ta càng phải nắm vững lý luận và thực tiễn, nhận thức sâu
sắc tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về cách mạng “trƣớc hết phải có Đảng cách mạng” để đấu
tranh có hiệu quả với những nhận thức và hành động sai trái làm ảnh hƣởng xấu đến vị
trí vai trị lãnh đạo của Đảng, nhận thức không đầy đủ về công tác đổi mới chỉnh đốn
Đảng hiện nay, đề cao cảnh giác kiên quyết đập tan những âm mƣu thủ đoạn của kẻ thù.
III. KẾT LUẬN
Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về cách mạng “trƣớc hết phải có Đảng cách mạng” ngày
nay vẫn cịn nguyên giá trị. Tƣ tƣởng đó có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn đối với

quá trình xây dựng và hoạt động của Đảng ta. Quán triệt tƣ tƣởng của Ngƣời, chúng ta
nhận thức sâu sắc về vai trò của Đảng trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng chủ nghĩa xã
hội và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Quán triệt tƣ tƣởng của Ngƣời, hơn 90 năm qua, Đảng
ta đã không ngừng chăm lo công tác xây dựng chỉnh đốn đảng, xây dựng Đảng ta thật
sự là đạo đức là văn minh. Nhận thức đúng đắn và đầy đủ tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về
cách mạng “trƣớc hết phải có đảng cách mạng” giúp cho cán bộ, đảng viên thấy rõ vị
trí vai trị lãnh đạo của Đảng đối với sự nghiệp cách mạng, thấy rõ tầm quan trọng của
cơng tác xây dựng Đảng. Từ đó tích cực chăm lo xây dựng Đảng về mọi mặt, nâng cao
năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, đồng thời ra sức bảo vệ Đảng. Đặc biệt
trong tình hình hiện nay, đất nƣớc đang ở vào thời kỳ phát triển mới, thực tiễn đang đặt
ra những yêu cầu nhiệm vụ mới trong công tác xây dựng chỉnh đốn Đảng. Trong khi đó,
các thế lực thù địch lại đang tìm mọi cách chống phá ta nhằm hạ thấp, hòng tiến tới xóa
bỏ vai trị lãnh đạo của Đảng. Vì vậy, việc nhận thức đúng đắn tƣ tƣởng của Ngƣời để
từ đó kiên quyết đấu tranh khơng khoan nhƣợng với những nhận thức và hành động sai
trái, với những âm mƣu và thủ đoạn của kẻ thù còn là một vấn đề mang tính cấp thiết.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. C. Mác và Ph. Ăngghen (1995), Tồn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
2. C. Mác và Ph. Ăngghen (1995), Tồn tập, tập 18, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII,
Nxb Sự thật, Hà Nội.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
311

|


Phần III. Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh với tiến trình lịch sử cách mạng Việt Nam hiện đại

5. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
6. Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII,
Văn phòng Trung ƣơng Đảng, Hà Nội.
7. Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
8. Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
9. Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
10. Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
11. Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 7, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
12. Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 9, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
13. Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
14. Hồ Chí Minh (2011), Tồn tập, tập 12, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

|312