BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG

NGUYỄN KIM ANH

KẾT QUẢ CHĂM SÓC SỨC KHỎE
SẢN PHỤ - TRẺ SƠ SINH SAU ĐẺ TRONG TUẦN ĐẦU TẠI
KHOA CHĂM SÓC SỨC KHỎE SINH SẢN TRUNG TÂM Y TẾ
HUYỆN VĨNH THUẬN, TỈNH KIÊN GIANG NĂM 2020

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƢỠNG

Hà Nội – 2020


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG

HỌ VÀ TÊN HỌC VIÊN: NGUYỄN KIM ANH
MÃ SỐ CO1314
KẾT QUẢ CHĂM SÓC SỨC KHỎE
SẢN PHỤ - TRẺ SƠ SINH SAU ĐẺ TRONG TUẦN ĐẦU TẠI
KHOA CHĂM SÓC SỨC KHỎE SINH SẢN TRUNG TÂM Y TẾ
HUYỆN VĨNH THUẬN, TỈNH KIÊN GIANG NĂM 2020
LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐIỀU DƢỠNG
Chuyên ngành: Điều dƣỡng
Mã số: 8.72.03.01
Hƣớng dẫn khoa học:
TIẾN SĨ: PHẠM NHƢ THẢO

Hà Nội – 2020

LỜI CẢM ƠN
Để hồn thành luận văn này, tơi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các
thầy cơ giáo. Cho phép tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám
Hiệu, các quý thầy cô giáo Trường Đại học Thăng Long đã trực tiếp giảng dạy
và giúp đỡ tơi trong q trình học tập, trang bị cho tôi những kiến thức vô cùng
quý giá. Tôi xin cảm ơn phòng đào tạo sau đại học đã hỗ trợ giám sát để luận
văn được thực hiện đúng thời gian.
Tơi xin gửi sự biết ơn và kính trọng đến TS. Phạm Như Thảo, trưởng khoa
sản Bệnh viện đa khoa tỉnh Kiên Giang, dù rất bận nhưng Cô vẫn dành thời gian
để giúp đỡ luận văn được hồn thành.
Tơi cũng xin được bày tỏ lòng biết ơn tới Ban Giám Đốc, các bạn đồng
nghiệp trong đơn vị đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và hỗ trợ tôi thực hiện đề tài
này.
Tôi xin cảm ơn các bệnh nhân tại khoa Chăm sóc sức khỏe sinh sản của
Trung Tâm Y Tế Vĩnh Thuận đã nhiệt tình tham gia trong khi tơi triển khai
nghiên cứu.
Cuối cùng, tơi cũng xin được tỏ lịng biết ơn sâu sắc tới những người thân
trong gia đình, những người bạn thân thiết đã động viên, khuyến khích tơi, cùng
tơi chia sẻ những khó khăn và dành cho tơi những tình cảm, sự chăm sóc q
báu trong suốt thời gian qua.
Trân trọng!
Kiên Giang, ngày 09 tháng 07 năm 2020
Ngƣời thực hiện

Nguyễn Kim Anh


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài luận văn này là cơng trình nghiên cứu của riêng
tơi, do chính bản thân tôi thực hiện, tất cả số liệu trong luận văn này là trung
thực, khách quan và chưa từng được cơng bố trong bất kỳ cơng trình nào khác.
Nếu có gì sai trái tơi xin hồn tồn chịu trách nhiệm.
Kiên Giang, ngày 09 tháng 07 năm 2020
Tác giả luận văn

Nguyễn Kim Anh


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BHYT

Bảo hiểm y tế

BPTT

Biện pháp tránh thai

CS

Chăm sóc

CSHQ

Chỉ số hiệu quả

CSSKSS

Chăm sóc sức khỏe sinh sản


CSSS

Chăm sóc sau sinh

CTC

Cổ tử cung

DTBS

Dị tật bẩm sinh

DV

Dịch vụ

ĐTV

Điều tra viên

EBF

Bú hoàn toàn bằng sữa mẹ – Exclusive breastfeeding

HQCT

Hiệu quả can thiệp

IMR


Tỷ suất tử vong sơ sinh – Infant mortality ratio

KHHGĐ

Kế hoạch hố gia đình

MMR

Tỷ suất tử vong mẹ – Marternal Mortality ratio

NC

Nghiên cứu

NCCT

Nghiên cứu can thiệp

NKHS

Nhiễm khuẩn hậu sản

QG

Quốc gia

SKSS

Sức khỏe sinh sản


TCMR

Tiêm chủng mở rộng

TCYTTG

Tổ chức Y tế thế giới – World Health Organization

TSM

Tầng sinh môn

VGB

Viêm gan B

UNFPA

Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc – United Nations Population
Fund


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
ĐẶT VẤN ĐỀ ......................................................................................................................... 1
DÀN Ý NGHIÊN CỨU .......................................................................................................... 3
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN .................................................................................................. 4

1.1. Một số khái niệm nằm trong nghiên cứu ...................................................................... 4
1.1.1. Khái niệm ....................................................................................................................... 4
1.1.2. Sinh lý hậu sản thường và sơ sinh đủ tháng................................................................... 4
1.1.3. Những nguy cơ của bà mẹ và trẻ sơ sinh thời kỳ hậu sản.............................................. 8
1.1.4. Nội dung chăm sóc sau sinh về y tế ............................................................................. 11
1.2. Kiến thức của bà mẹ về chăm sóc sau sinh................................................................. 13
1.2.1. Kiến thức chăm sóc sau sinh của bà mẹ trên thế giới .................................................. 13
1.2.2. Kiến thức về chăm sóc sau sinh của bà mẹ tại Việt Nam ............................................ 16
1.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức về chăm sóc sau sinh của bà mẹ ................. 17
1.4. Điểm mạnh và điểm hạn chế các nghiên cứu ............................................................. 21
1.4.1. Điểm mạnh ................................................................................................................... 21
1.4.2. Điểm hạn chế ............................................................................................................... 21
CHƢƠNG 2. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ................................ 28
2.1. Đối tượng nghiên cứu ................................................................................................. 28
2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn ..................................................................................................... 28
2.1.2. Tiêu chuẩn loại ra ......................................................................................................... 28
2.1.3. Kiểm soát sai lệch chọn lựa ......................................................................................... 28
2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu .............................................................................. 28
2.3. Thiết kế nghiên cứu .................................................................................................... 28
2.4. Cỡ mẫu và cách chọn mẫu .......................................................................................... 28
2.5. Phương pháp tiến hành nghiên cứu............................................................................. 29
2.6. Thu thập số liệu ........................................................................................................... 29
2.6.1. Phương pháp thu thập số liệu ....................................................................................... 29
2.6.2. Công cụ thu thập dữ liệu .............................................................................................. 30
2.6.3. Kiểm sốt sai lệch thơng tin ......................................................................................... 31
2.7. Xử lý dữ liệu ............................................................................................................... 32
2.7.1. Liệt kê và định nghĩa biến số ....................................................................................... 32


2.7.2. Phương pháp xử lý dữ liệu ........................................................................................... 36

2.8. Phương pháp phân tích số liệu .................................................................................... 37
2.8.1. Phân tích số liệu ........................................................................................................... 37
2.8.2. Thống kê mô tả ............................................................................................................ 37
2.8.3. Thống kê phân tích ....................................................................................................... 37
2.9. Đạo đức trong nghiên cứu........................................................................................... 38
2.9.1. Tính tự nguyện ............................................................................................................. 38
2.9.2. Tính bảo mật ................................................................................................................ 38
2.9.3. Đạo đức của nhà nghiên cứu ........................................................................................ 38
CHƢƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ........................................................................... 39
3.1. Đặc tính mẫu nghiên cứu ............................................................................................ 39
3.1.1. Đặc điểm của các bà mẹ tham gia nghiên cứu ............................................................. 39
3.1.2. Thực trạng kiến thức về chăm sóc sau sinh của bà mẹ ................................................ 50
3.2. Mối liên quan giữa kiến thức của bà mẹ sau sinh với các yếu tố ............................... 55
3.2.1. Mối liên quan giữa kiến thức của bà mẹ với các yếu tố nhân khẩu học ...................... 55
3.2.2. Mối liên quan giữa kiến thức của bà mẹ với các yếu tố lâm sàng và cận lâm sàng của
mẹ ........................................................................................................................................... 58
3.3. Các yếu tố liên quan độc lập đến kiến thức của bà mẹ sau sinh ................................. 60
CHƢƠNG 4. BÀN LUẬN .................................................................................................... 62
4.1. Bàn luận về đặc điểm đối tượng nghiên cứu .............................................................. 62
4.2. Bàn luận về kết quả chăm sóc sức khỏe của sản phụ và của trẻ trong tuần đầu sau
sinh
............................................................................................................................ 67
4.3. Bàn luận về kiến thức của sản phụ về chăm sóc mẹ và trẻ sơ sinh ............................ 71
4.4. Bàn luận về các yếu tố liên quan đến kiến thức chăm sóc sau sinh ........................... 79
4.5. Điểm mạnh và điểm hạn chế của đề tài ...................................................................... 82
4.6. Tính mới và tính ứng dụng của đề tài ......................................................................... 83
KẾT LUẬN ........................................................................................................................... 84
KHUYẾN NGHỊ ................................................................................................................... 86
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC 1

PHỤ LỤC 2


DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Tổng hợp các vấn đề sức khỏe của bà mẹ sau sinh .................................... 9
Bảng 1.2. Bảng tóm tắt các nghiên cứu..................................................................... 23
Bảng 3.1. Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu (n=384)................................ 39
Bảng 3.2. Đặc điểm lâm sàng chung của mẹ (n=384) .............................................. 41
Bảng 3.3. Đặc điểm lâm sàng của bà mẹ ở thời điểm ngay sau khi sinh (n=384) .... 42
Bảng 3.4. Đặc điểm lâm sàng của bà mẹ 6 giờ đầu sau khi sinh (n=384) ................ 42
Bảng 3.5. Đặc điểm lâm sàng của bà mẹ ở thời điểm sáng ngày thứ 3 sau khi sinh
(n=384) ...................................................................................................................... 43
Bảng 3.6. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng chỉ ở bà mẹ sinh thường (n=295) ... 45
Bảng 3.7. Đặc điểm cận lâm sàng chỉ ở bà mẹ sinh mổ (n=89)................................ 45
Bảng 3.8. Đặc điểm lâm sàng của bé (n=384) .......................................................... 46
Bảng 3.9. Kiến thức bà mẹ về dấu hiệu nguy hiểm sau khi sinh (n=384) ................ 50
Bảng 3.10. Kiến thức bà mẹ về những vấn đề sau khi sinh có thể gặp (n=384)....... 50
Bảng 3.11. Kiến thức bà mẹ về các dấu hiệu nguy hiểm của trẻ sơ sinh (n=384) .... 51
Bảng 3.12. Kiến thức về tiêm vắc xin cho bé trong vòng 24 giờ sau sinh (n=384) . 51
Bảng 3.13. Kiến thức về chế độ lao động, nghỉ ngơi của bà mẹ sau sinh (n=384) .. 52
Bảng 3.14. Kiến thức về phương pháp vệ sinh sau sinh cho mẹ (n=384) ................ 52
Bảng 3.15. Kiến thức về phương pháp vệ sinh sau sinh cho bé (n=384) ................. 52
Bảng 3.16. Kiến thức về cho trẻ nằm than sau sinh (n=384) .................................... 53
Bảng 3.17. Kiến thức về bổ sung vi chất của bà mẹ sau sinh (n=384) ..................... 53
Bảng 3.18. Kiến thức về biện pháp tránh thai của bà mẹ sau sinh (n=384) ............. 53
Bảng 3.19. Kiến thức về dấu hiệu trẻ đòi bú (n=384) ............................................... 54
Bảng 3.20. Kiến thức về thời gian cách nhau mỗi lần bú (n=384) ........................... 54
Bảng 3.21. Kiến thức về phương pháp cho bú đúng cách (n=384) .......................... 54
Bảng 3.22. Kiến thức về cho bú sau sinh (n=384) .................................................... 55
Bảng 3.23. Kiến thức chung của bà mẹ về chăm sóc sau sinh (n=384).................... 55

Bảng 3.24. Một số yếu tố nhân khẩu học liên quan đến kiến thức của bà mẹ sau sinh
(n=384) ...................................................................................................................... 55
Bảng 3.25. Một số yếu tố đặc điểm lâm sàng chung của mẹ liên quan đến kiến thức
của bà mẹ sau sinh (n=384) ....................................................................................... 58
Bảng 3.26. Mơ hình hồi quy đa biến kiến thức (n=384) ........................................... 61


DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 3.1. Cảm nhận của sản phụ về mức độ đau ....................................... 48
Biểu đồ 3.2. So sánh về cảm nhận đau ở thời điểm ngay sau sinh và thời điểm
phỏng vấn ........................................................................................................ 49
Biểu đồ 3.3. So sánh các mức độ đau ngay sau sinh và tại thời điểm phỏng vấn 49


1

ĐẶT VẤN ĐỀ
Sức khoẻ của bà mẹ và trẻ em Việt Nam ngày càng được cải thiện nhờ
nhiều yếu tố khác nhau, trong đó có cơng tác chăm sóc sức khỏe từ ngành y tế.
Tuy nhiên, hiện nay mảng chăm sóc sức khoẻ bà mẹ trẻ em vẫn cịn nhiều thách
thức. Các tai biến sản khoa khơng có dấu hiệu cải thiện, đặc biệt là đối với các
nguyên nhân trực tiếp gây tử vong mẹ liên quan đến cuộc sinh [19]. Thời kỳ sau
sinh là một giai đoạn vô cùng quan trọng do có những thay đổi mạnh mẽ về thể
chất, sinh lý, cảm xúc đồng thời người phụ nữ bắt đầu thiên chức của mình đó là
“làm mẹ”. Đây cũng là giai đoạn mà sức khỏe của người mẹ và của trẻ sơ sinh
cần được quan tâm nhiều nhất để tránh các biến chứng sau sinh có thể xảy ra đối
với sản phụ bao gồm: chảy máu, bế sản dịch, nhiễm khuẩn sinh dục và tiết niệu,
các tổn thương ở vú, hoặc rối loạn tiêu hóa, tâm thần sau sinh. Trẻ sơ sinh có thể
có những vấn đề sức khỏe như nhiễm khuẩn đường hô hấp, nhiễm trùng rốn,
vàng da bệnh lý [12, 14].

Theo thống kê của Tổ chức y tế thế giới năm 2014, khoảng 60% tử vong bà
mẹ và 32% tử vong sơ sinh xảy ra vào ngày thứ nhất sau sinh. Khoảng 13% và
4% tỷ lệ tử vong mẹ; 5% và 15% tử vong sơ sinh xảy ra vào tuần thứ nhất và
tuần thứ 2 sau sinh. Ở Châu Phi, nơi có tỷ lệ tử vong sau sinh cao nhất thế giới,
mỗi năm có khoảng 1,16 triệu trẻ em tử vong trong 28 ngày đầu sau sinh và có
850.000 trẻ khơng thể sống sót sau tuần đầu tiên [57]. Ở Việt Nam, theo số liệu
của Bộ Y tế năm 2009, tỷ lệ tử vong bà mẹ (MMR) là 69/100.000 trẻ đẻ sống và
tỷ lệ tử vong sơ sinh (IMR) là 16/1000 trẻ đẻ sống [13].
Ngay sau khi sinh, nếu các sản phụ và trẻ sơ sinh được chăm sóc một cách
khoa học sẽ tạo được tiền đề tốt cho sức khỏe của mẹ và con, góp phần giảm
thiểu tỷ lệ tử vong và bệnh tật, đảm bảo sự an tồn, phịng tránh hoặc phát hiện
sớm những biến chứng sau sinh, giúp bà mẹ chóng hồi phục về sức khỏe, trẻ sơ
sinh dễ dàng thích nghi với hồn cảnh và mơi trường mới sau sinh [13].


2

Chính vì vậy, chúng tơi tiến hành một đánh giá về thực trạng chăm sóc sản
phụ sau đẻ và các yếu tố liên quan. Hướng dẫn các bà mẹ về chăm sóc sau sinh
theo hướng dẫn quốc gia về sức khỏe sinh sản là một việc làm cần thiết.
Câu hỏi đặt ra cho nghiên cứu này là: Kiến thức của sản phụ về chăm sóc
mẹ và bé trong giai đoạn chu sinh như thế nào? Yếu tố nào liên quan đến hiểu
biết của sản phụ? Tình trạng sức khỏe của mẹ và bé sau khi sinh như thế nào?
Những thông tin thu được sẽ là cơ sở để tổ chức tốt hơn hoạt động chăm sóc sau
sinh tại trung tâm y tế huyện Vĩnh Thuận, tỉnh Kiên Giang. Đây cũng chính là
mục đích nghiên cứu của đề tài:
“Kết quả chăm sóc sức khỏe sản phụ - trẻ sơ sinh sau đẻ trong tuần
đầu tại khoa chăm sóc sức khỏe sinh sản trung tâm y tế huyện Vĩnh Thuận,
tỉnh Kiên Giang năm 2020”.
Với các mục tiêu nghiên cứu như sau:

1/ Mô tả đặc điểm lâm sàng và kiến thức của bà mẹ về chăm sóc sức khoẻ
sau sinh của sản phụ - trẻ sơ sinh trong tuần đầu sau đẻ tại khoa chăm sóc sức
khỏe sinh sản trung tâm y tế huyện Vĩnh Thuận, tỉnh Kiên Giang năm 2020.
2/ Phân tích kết quả chăm sóc và một số yếu tố liên quan của sản phụ - trẻ
sơ sinh trong tuần đầu sau đẻ tại khoa chăm sóc sức khỏe sinh sản trung tâm y tế
huyện Vĩnh Thuận, tỉnh Kiên Giang năm 2020”.


3

DÀN Ý NGHIÊN CỨU

KIẾN THỨC
VỀ CHĂM SÓC
SAU SINH

Đặc điểm dân số-xã hội
Đặc điểmsản phụ: tuổi, dân
tộc, nghề nghiệp, trình độ
học vấn.
Bảo hiểm y tế
Tình trạng hơn nhân
Người giúp đỡ sau sinh
Tổng thu nhập gia đình/
tháng

Đặc điểm lâm sàng
Bệnh mạn tính đi kèm
Cách sinh
Đặc điểm mang thai

Số con hiện tại
Tình trạng sinh
Loại tai biến (nếu có)
Tổng trạng sản phụ sau sinh
Vấn đề về vú và tình trạng
xuống sữa
Vấn đề khác bà mẹ gặp sau
sinh (6h đầu sau sinh)
Vấn đề khác bà mẹ gặp sau
sinh (sáng ngày thứ 3 sau khi
sinh)