<span class='text_page_counter'>(1)</span><div class='page_container' data-page=1>

<b>I/ ĐẶT VẤN ĐỀ:</b>

Trong chương trình Ngữ văn 8 (học kỳ I), tác giả SGK 8 chọn lọai tác phẩm tự
sự làm trung tâm cho từng bài. Nói đến tự sự là nói đến một thể lọai văn học tái hiện
lại đời sống khách quan thông qua nhận thức khái quát, đánh giá, thể hiện mang tính
chủ quan của người nghệ sĩ, qua hành vi, sự kiện liên quan đến con người được thể
hiện được kể lại bởi một người kể chuyện nào đó

Phạm vi của chuyên đề hôm nay, ta bàn đến lọai truyện.

Đây là một thể lọai có mặt hết trong các tác phẩm của SGK Ngữ văn 6,7,8,9. Để
giúp giáo viên hệ thống hóa kiến thức, nắm bắt được những yếu tơ cơ bản làm nên
sự thàng công của thể lọai này. Từ đó để giáo viên tùy theo đối tượng học sinh, giúp
các em nắm được chủ đề, nội dung, nhân vật, hình thức kết cấu, lời văn. Trong đó
nhân vật trong truyện là yếu tố trung tâm. Các em sau khi học xong một tác phẩm
truyện

Có thể phân biệt được điều gì làm nên sự thành cơng của việc xây dựng nhân vật,
nhân vật chính, nhân vật phụ, nhân vật phản diện, nhân vật chính diện…

<b>II/ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:</b>

1)Thế nào là nhân vật trong truyện :

Nói đến nhân vật văn học trong truyện là nói đến con người được miêu ta,û
thể hiện trong tác phẩm bằng phương tiện văn học là những nhân vật có tên như :Chị
Dậu, Lão Hạc, cụ Bơmen hoặc những nhân vật không tên người cụ thể như : lý
trưởng, cai lệ

Đó là những nhân vật đồ vật, con vật nhưng mang nội dung ý nghĩa của con
người như con cá vàng ( Oâng lão đáng cá và con cá vàng), chiếc lá ( Chiếc lá cuối

cùng)…

Nhân vật có thể được biểu hiện bằng những hình thức khác nhau: đó có thể là
những con người được miêu tả đầy đặn cả ngọai hình lẫn nội tâm, có tính cách hoặc
có khi qua lời nhận xét, đánh giá của người khác…Một tác phẩm không thể thiếu
nhân vật bởi nhân vật là hình tượng của con người.

Cần lưu ý nhân vật trong truyện ln thể hiện một quan niệm về tính cách và
tư tưởng mà tác giả muốn thể hiện. Vì vậy nếu hiểu nhân vật văn học như con người
thật, yêu mến và phán xét nhân vật như ở ngòai đời thì nhân vật đó sẽ thiếu khách
quan.

Ví dụ trong đọan trích “ Tức nước vỡ bờ” của Ngơ Tất Tố nhân vật chị Dậu được tác
giả miêu tả như là nạn nhân đau khổ của một chế độ sưu thuế vô nhân đạo chứ
không nên trách chị Dậu tại sao khơng bán mình để cứu gia đình. Bởi chị Dậu cuả
Ngô Tất Tố được phản ánh như là một nạn nhân của một chế độ sưu thuế chứ không
phải mẫu người nêu gương tiết liệt như Vũ Nương của Nguyễn Dữ. Tương tự như vậy
đối với Lão Hạc của Nam Cao.

<b>2) Các lọai hình nhân vật :</b>

</div>
<span class='text_page_counter'>(2)</span><div class='page_container' data-page=2>

Trong một tác phẩm truyện thường có một hoặc nhiều nhân vật .

* Nhân vật chính : đóng vai trò chủ chốt, xuất hiện nhiều, giữ vai trò then
chốt

của cốt truyện. Đó là con người liên quan đến các sự kiện chủ yếu của tác phẩm. Ví
dụ như Lão Hạc của Nam Cao, Đôn-ki-hô-tê Xan trô-Pan tra, Giơn-xy, cụ Bơ-men…
là nhân vật chính.

Nhân vật chính phải là người xung đột trong tác phẩm

* Nhân vật phụ : là nhân vật có tính cách, tình tiết như mụ chủ nhà (Làng_
Kim Lân). Có những nhân vật phụ chỉ thấp thóang trong tình tiết như Binh Tư ( Lão
Hạc _ Nam Cao). Cũng có những nhân vật phụ mang các tình tiết, sự kiện, tư tưởng
hỗ trợ, bổ sung cho nhân vật chính như: cơ kỹ sư, bác lái xe, kỹ sư vườn rau ( Lặng lẽ
Sa Pa_Nguyễn Thành Long)

Trên thực tế đôi khi xác định nhân vật chính và nhân vật phụ trong truyện
hiện đại không thể phân biệt được. Điều quan trọng là phải căn cứ vào thực tế sáng
tác và cảm thụ văn học cho thấy sự phân định nhân vật chính và nhân vật phụ trong
một tác phẩm đôi khi không dễ dàng. Chính vì thế nên trong hầu hết các trường hợp,
cần căn cứ vào chủ đề của từng truyện mới giúp chúng ta phân biệt được tốt các lọai
nhân vật.

* Nhân vật trung tâm: là lọai nhân vật xuyên suốt tác phẩm từ đầu đến cuối về
mặt ý nghĩa. Đó là nơi qui tụ các mối mâu thuẫn của tác phẩm là nơi thể hiện các
vấn đề trung tâm của truyện, đó là Thúy Kiều. Lưu ý nhân vật trung tâm có thể là
nhân vật chính. Nhưng nhân vật chính chưa hẳn là nhân vật trung tâm.

Ví dụ: Nhân vật chính trong “Chiếc lá cuối cùng”có thể là Bơ-men, Xiu, chiếc lá.
Nhưng nhân vật trung tâm là Giôn-xy

b. Nhân vật chính diện và nhân vật phản diện:

Nói đến sự phân biệt nhân vật chính diện và nhân vật phản diện phải được gắn
liền với những mâu thuẫn đối kháng được hình thành trên cơ sở đối lập về giai cấp
và quan điểm tư tưởng, điều này ta thường thấy rõ trong truyện cổ tích.

* Nhân vật chính diện: là nhân vật mang lý tưởng, quan điểm đạo đức tốt đẹp

của tác giả và của thời đại, đó là người mà tacù phẩm khẳng định và đề cao như
những tấm gương và phẩm chất của con người trong một thời đại. Trái lại nhân vật
phản diện mang phẩm chất xấu xa trái với đạo lý và lý tưởng. Hai lọai nhân vật này
luôn đối kháng nhau.

Nhân vật chính diện thường tập trung thể hiện lý tưởng thẩm mỹ của thời đại mình
nên đều mang nội dung chính diện của thời đại như Lục vân Tiên- là bóng dáng của
những nhà nho, những bậc trượng phu tiết tháo coi việc thực hiện là lẽ sống, thấy
việc nghĩa thì làm khơng so đo…

</div>
<span class='text_page_counter'>(3)</span><div class='page_container' data-page=3>

Đại nhưng lại có khát vọng làm người lương thiện lẽ nào lại khơng mang ý nghĩa tích
cực?

Hay như nhân vật họa sĩ trong truyện “Bức tranh”-Nguyễn Minh Châu với lời tự thú
“ “
Vì vậy việc phân biệt nhân vật chính diện chỉ mang tính chất tương đối.

<i><b> 3. Một số kiểu cấu trúc nhân vật: </b></i>

Trên thực tế của tác phẩm văn học có rất nhiều kiểu cấu trúc văn học. Trong
phạm vi đề tài chúng tôi chọn 3 kiểu nhân vật : nhân vật điển hình, nhân vật tính
cách và nhân vật tư tưởng là những kiểu nhân vật được khắc họa trong tác phẩm của
nhà trường phổ thông.

* Nhân vật điển hình : là kiểu nhân vật thường thể hiện tập trung các phẩm
chất xã hội, đạo đức của một tầng lớp người nhất định của từng thời đại. Đó là nhân
vật nhằm khái quát cái chung về lọai của tính cách nào đó. Ví dụ : Nhân vật
Guốc-đanh của Mơ-li-e là hiện thân của thói phù phiếm, hiếu danh của một mẫu ngườitheo
kiểu tư sản muốn trở thành quý tộc trong xã hội đương thời. Nhân vật Lão Hạc của
Nam Cao là điển hình của nơng dân Việt Nam với số phận khốn khổ. Nhưng thể

hiện được những phẩm chất cao đẹp. Hay chị Dậu của Ngô Tất Tố cũng vậy. Anh
thanh niên trong “Lặng lẽ Sa Pa”là điển hình của tầng lớp thanh niên sống có lý
tưởng cao đẹp sẵn sàng đi bất cứ đâu và làm gì .

* Nhân vật tính cách: là kiểu nhân vật thể hiện một nét đặc điểm tính cách
mang tính đặc trưng hay phổ biến của một thời kỳ lịch sử nhất định. Do đó tính cách
nhân vật phải được mơ tả như một nhân cách, một cá tính nổi bật. Trong nhân vật
tính cách thường có những mâu thuẫn nội tại, những nghịch lý…

Ví dụ: Vũ Nương trong “ Truyền kỳ man lục”- Nguyễn Dữ là mẫu phụ nữ tiết liệt
với những phẩm chất “công, dung, ngôn, hạnh” nhưng Vũ Nương đầy cá tính khơng
chấp nhận được sự vu khống vơ lý nên tự vẫn để bảo vệ phẩm hạnh.

Thúy Kiều của Nguyễn Du đầy cá tính: hiếu nghĩa, đoan trang( phụ nữ thời phong
kiến) với người yêu thì giữ gìn nhưng hối hận sau khi bán mình cho Mã Giám Sinh.
Thúy Kiều khao khát sống trong sạch nhưng sẵn sàng toan tính cho mình khi khun
Từ Hải ra hàng. Đơn-ki-hơ-tê đầy cá tính . Cụ Bơ-men trong “ Chiếc lá cuối cùng”
cộc cằn, thô lỗ hay uống rượu nhưng sẵn sàng hy sinh tất cả vì Giơn-xy. Hoặc mụ
chủ nhà trong “Làng” của Kim Lân.

Trong quá trình giảng dạy giáo viên phải hiểu rõ đâu là nhân vật điển hình và
đâu là nhân vật tính cách. Trong xu hướng văn học hiện đại các nhà văn thường xây
dựng những nhân vật vừa là nhân vật điển hình vừa có tính cách làm cho nhân vật đó
đời thường hơn.

* Nhân vật tư tưởng: đây cũng là một biểu hiện của nhân vật điển hình. Nhưng
lọai nhân vật này khơng thể hiện cá tính, khơng thể hiện một phẩm chầt mà thể hiện
một tư tưởng, một ý thức mà nhà văn muốn gửi gắm vào tác phẩm. Lọai nhân vật
này nhà văn Nguyễn Minh Châu rất thành công với tác phẩm “ Bức tranh” đó là
nhân vật họa sĩ với tư tưởng được gửi gắm: “ trong tôi đang…..

</div>
<span class='text_page_counter'>(4)</span><div class='page_container' data-page=4>

Bơ-men là một biểu hiện của nhân vật tư tưởng.

Như vậy sự phân biệt này chỉ mang tính chất tương đối. Lọai này bao hàm yếu
tố lọai kia song ta phải thấy tính trội của từng lọai để phân tích tác phẩm.

<i><b>4) Những biện pháp thể hiện nhân vật :</b></i>

Trước hết nhân vật được miêu tả bằng chi tiết. Văn học dùng chi tiết để miêu
tả chân dung, ngọai hình, hành động, tâm trạng của nhân vật . Cụ Bơ-men hiện lên
với vẻ bề ngịai trơng thì……

Nhân vật còn được thể hiện qua sự xung đột, mâu thuẫn sự kiện. Qua đó nó
cịn có tác dụng làm nhân vật bộc lộ c1a phần bảøn chất sâu kín của nó. Ví dụ sự áp
bức của bọn cai lệ và người nhà lý trưởng làm bật lên cái nét kiên cường quật khởi
giấu kín bên trong một người phự nữ hiền lành chịu nhục như chị Dậu trong đọan
trích “ Tức nước vỡ bờ”- Ngô Tất Tố .

Nhân vật thường được bộc lộ nhiều nhất qua việc làm . Ví dụ: Đơn-ky-hơ-tê
đánh nhau với cối xay gió đã thể hiện tính cách hiệp sĩ. Cụ Bơ-men trong một đêm
mưa gió với cây đèn, hộp màu, cái thang đã vẽ chiếc lá cuối cùng thể hiện tấm lòng
nhân ái, cao cả của người nghệ sĩ nghèo.

Có thể miêu tả nhân vật một cách trực tiếp như ‘tôi’ trong “Tôi đi học” của
Thanh Tịnh. Có thể miêu tả gián tiếp qua cảm nhận của người xung quanh , như Lão
Hạc qua cái nhìn của ơng giáo va øvợ ơng giáo.

Nhân vật chính nhà văn dùng tòan bộ cốt truyện, sự kiện, hành động để thể
hiện mà nhân vật phụ các sự kiện hay chi tiết khơng làm che mờ nhân vật chính
Việc khắc họa tính cách nhân vật đối với lọai nhân vật tính cách thì miêu tả

tâm lý là quan trọng . Ví dụ nhân vật Giôn-xy được biểu hiện khá rõvà con người bi
quan………..

Đôi khi đồ vật, môi trường là phương tiện để thể hiện tâm lý nhân vật. Ví dụ : cơ bé
bán diêm trong tác phẩm cùng tên . Hòan cảnh đêm giao thừa rét buốt >< cơ bé cơ
đơn, bơ vơ, đói rét ngồi nép bên xó tường quẹt từng que diêm tạo nên những ước
mơ.

<b>III/ KẾT THÚC VẤN ĐỀ:</b>
Tóm lại………..

</div>

<!--links-->