sang kien kinh nghiem

<span class='text_page_counter'>(1)</span>A- Đặt vấn đề I. lý do chọn đề tài. HiÖn nay, d¹y vµ häc tiÕng ViÖt ë trêng THCS cßn lµ mét vÊn đề phức tạp. Do nhiều nguyên nhân khác nhau, hiện tợng học sinh lời học tiếng Việt xảy ra rất phổ biến. Điều đó dẫn đến hậu quả là phÇn lín häc sinh THCS vÊp ph¶i nh÷ng lçi tiÕng ViÖt rÊt c¬ b¶n trong quá trình tạo lập văn bản nh dùng từ, đặt câu, chấm câu...... Trớc tình hình ấy, nhiều giáo viên dạy văn đã có nhiều cố gắng, nç lùc t×m nguyªn nh©n vµ biÖn ph¸p kh¾c phôc, song thùc tr¹ng học sinh phạm lỗi ngữ pháp vẫn là điều đáng bàn, đáng quan tâm. Từ thực tế tình hình trên, bộ GD - ĐT đã quyết định đổi mới chơng trình tiếng Việt và đa nó thành một môn học riêng. Do đó bộ m«n tiÕng ViÖt ngµy cµng trë nªn cã hÖ thèng vµ hoµn thiÖn dÇn. Bªn c¹nh nh÷ng quan t©m vÒ ng÷ ph¸p, ch¬ng tr×nh cßn ®a thªm nh÷ng tri thøc vÒ chÝnh t¶, chÝnh ©m vµ tõ ng÷. C¸c nhµ so¹n s¸ch cũng đã chú ý hơn các bài tập tạo ngữ, đặt câu, biến đổi cấu trúc câu. Ngoài ra bộ cũng đã cho xuất bản những tài liệu hớng dẫn dạy và học tiếng Việt, đồng thời đã chỉ đạo những chuyên đề bồi dìng bæ Ých nh: h×nh thµnh kh¸i niÖm ng÷ ph¸p, ph¸t triÓn n¨ng lùc ng«n ng÷ cho häc sinh trong viÖc d¹y, häc tiÕng ViÖt.......... V× thÕ mµ t×nh h×nh d¹y häc tiÕng ViÖt tõng bíc khëi s¾c, häc sinh ngày càng thấy đợc tầm quan trọng của việc học tiếng mẹ đẻ. Tuy vậy, những vấp váp về lỗi tiếng Việt cha đợc giảm bớt là bao, cã thÓ do nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau. Trong ph¹m vi tiÓu luËn nhỏ hẹp này, tôi xin đợc đề cập đến tình trạng mắc lỗi phổ biến ở học sinh trung học phổ thông, nhất là bậc THCS đó là: "Lçi vÒ cÊu t¹o ng÷ ph¸p c©u vµ c¸ch chöa lçi cho häc sinh". V× thời gian và điều kiện không cho phép, nên tiểu luận này chỉ đề cập đến những vấn đề cơ bản, những lỗi mà học sinh phổ thông hay mắc phải. Các thí dụ đa ra cũng ở mức độ minh hoạ làm dẫn chøng lµ chñ yÕu. Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ch¾c ch¾n kh«ng tránh khỏi những thiếu sót, kính mong đợc lợng thứ. II. §èi tîng nghiªn cøu: Lçi vÒ cÊu t¹o ng÷ ph¸p vµ c¸ch chöa lçi cho häc sinh trung häc c¬ së (THCS).

<span class='text_page_counter'>(2)</span> III. mục đích nghiên cứu: - RÌn luyÖn kü n¨ng nghiªn cøu khoa häc. - N©ng cao sù hiÓu biÕt vÒ kiÕn thøc tiÕng ViÖt, nhÊt lµ phÇn lý thuyÕt vÒ c©u. - TÝch luü kinh nghiÖm vÒ c¸ch chöa lçi sai c©u cho häc sinh. IV. ph¬ng ph¸p nghiªn cøu: Để viết tiểu luận này tôi đã sử dụng các phơng pháp sau: - §äc tµi liÖu ph©n tÝch vµ tæng hîp. - TiÕn hµnh ®iÒu tra: Pháng vÊn ®iÒu tra qua c¸c gi¸o viªn d¹y v¨n ë c¸c trêng THCS, THPT. Kh¶o s¸t bµi v¨n cña häc sinh. T×m nguyên nhân dẫn đến việc mắc lỗi về câu ở học sinh và các biện ph¸p chöa lçi vÒ c©u.. B Giải quyết vấn đề. I. sơ lợc về lịch sử vấn đề: Những năm gần đây, bộ GD - ĐT đã chú ý đúng mức đến chơng tr×nh vµ ph¬ng ph¸p d¹y tiÕng ViÖt phæ th«ng. PhÇn "ng÷ ph¸p tiếng Việt phổ thông" đợc các nhà nghiên cứu chuyên ngành và các nhà giáo tâm huyết bàn luận đến. Mục đích của những cuốn sách, những tài liệu ấy nhằm giúp việc dạy và học tiếng mẹ đẻ ở trêng phæ th«ng cã hiÖu qu¶, gãp phÇn gi÷ g×n vµ ph¸t huy sù trong sáng và giàu đẹp của tiếng Việt. Để đáp ứng việc nghiên cøu, viÖc d¹y vµ häc tiÕng ViÖt, mét lo¹t nh÷ng cuèn s¸ch vÒ lçi, thùc hµnh tiÕng ViÖt....... xuÊt hiÖn ngµy cµng nhiÒu. Trong sè những cuốn sách đã đợc in ấn xuất bản phải kể đến nh: - Ng÷ ph¸p tiÕng ViÖt phæ th«ng (tËp 1,2) cña DiÖp Quang Ban. - 100 bµi thùc hµnh vÒ ph¬ng ph¸p d¹y tiÕng ViÖt (PGS Tr¬ng §Ünh) - TiÕng ViÖt thùc hµnh cña t¸c gi¶ Hµ Thóc Hoan. - TiÕng ViÖt thùc hµnh cña t¸c gi¶ NguyÔn Minh ThuyÕt.

<span class='text_page_counter'>(3)</span> - TiÕng ViÖt thùc hµnh cña t¸c gi¶ V¬ng H÷u LÔ vµ §inh Xu©n Quúnh (...) Tác giả Nguyễn Minh Thuyết đề cập đến vấn đề "Rèn luyện kỹ năng đặt câu". Tác giả đã viết rất kỹ về phần chửa lỗi thông thờng vÒ c©u trong v¨n b¶n, bao gåm: C¸c lçi vÒ cÊu t¹o c©u, c¸c lçi vÒ dÊu c©u...... Tác giả Hà Thúc Hoan với cuốn sách đợc dựa trên các giáo tr×nh mµ «ng cho in nh "TiÕng ViÖt lµm v¨n" (1993 - 1995). Víi tâm huyết và nhiều kinh nghiệm của mình, tác giả đã đề cập đến mét bµi "viÕt c©u". ViÕt vÒ nh÷ng lçi c©u vµ c¸ch chöa sai c©u nh thÕ nµo. Hai t¸c gi¶ V¬ng H÷u LÔ vµ §inh Xu©n Quúnh víi cuèn "TiÕng ViÖt thùc hµnh" (Nhµ xuÊt b¶n GD 1998) gåm cã 4 ch¬ng, trong đó có chơng III "Luyện câu" nói về "Viết câu đúng"; "Viết câu trong s¸ng"; "ViÕt c©u hay"; "MÊy lêi khuyªn vÒ luyÖn", rÊt bæ Ých. Những cuốn sách của tác giả vừa kể trên đợc giới thiệu cho sinh viên đại học tham khảo, nó cũng rất bổ ích cho học sinh phổ thông với trình độ nh hiện nay có thể cải biến thành cuốn luyện tËp tiÕng ViÖt cho m×nh. Hiện nay, trên các tạp chí "ngôn ngữ", "ngôn ngữ và đời sống", "tµi hoa trÎ".... cã nhiÒu bµi viÕt vÒ t×nh tr¹ng viÕt c©u sai cña häc sinh phổ thông. Đa số các bài viết này đợc thầy cô giáo công tác l©u n¨m, cã nhiÒu kinh nghiÖm giíi thiÖu. Từ những vấn đề nêu trên, có thể khẳng định: Vấn đề "Lỗi về cÊu t¹o ng÷ ph¸p c©u vµ c¸ch chöa lçi sai c©u cho häc sinh" không phải là vấn đề mới mẻ, không phải ngày một ngày hai có thể thay đỗi đợc tình trạng. Do đó, nó vẫn là vấn đề cấp thiết cần đợc sự quan tâm và chú ý của nhiều cấp và nhiều ngời, nhằm tạo đợc một thế hệ tơng lai của đất nớc Việt Nam nói tiếng mẹ đẻ chính xác, đạt tiến độ "chuẩn" tuyệt đối. Đó chính là ớc nguyện cña c¸c nhµ so¹n gi¶ vµ nh÷ng ngêi lµm c«ng t¸c gi¸o dôc, nhÊt lµ thÇy c« gi¸o ë c¸c trêng phæ th«ng. II. s¬ lîc vÒ c¬ së lý thuyÕt c©u:.

<span class='text_page_counter'>(4)</span> 1. Kh¸i niÖm vÒ c©u: Đến nay có nhiều định nghĩa khác nhau về câu. Khi định nghĩa vÒ c©u c¸c t¸c gi¶ dùa vµo yÕu tè h×nh thøc, néi dung vµ chøc n¨ng lÜnh vùc nghiªn cøu. * Theo s¸ch "tiÕng ViÖt ng÷ ph¸p" cña §iÖp Quang Ban (NXB.§HVGCN-1989) trang 125. Câu là đơn vị ngôn ngữ có cấu tạo ngữ pháp (bên trong, bên ngoài) tự lập và ngữ điệu kết thúc, mang một ý nghĩa tơng đối trọn vẹn hay thái độ, sự đánh giá của ngời nói hoặc có thể kèm theo thái độ, sự đánh giá của ngời nói, giúp hình thành và biểu hiện của sự truyền đạt t tởng tình cảm. Câu đồng thời là đơn vị th«ng b¸o nhá nhÊt b»ng ng«n ng÷. * THeo cuèn "Ph¸t triÓn n¨ng lùc ng«n ng÷ cho häc sinh trong viÖc d¹y häc tiÕng ViÖt" (S¸ch båi dëng thêng xuyªn chu kú 1997 - 2000 cho gi¸o viªn PTTH vµ THCB) cña t¸c gi¶ §ç ViÖt Hïng, trang 68: "Câu là một đơn vị ngôn ngữ do từ, tổ hợp từ (kết hợp với nhau theo quy t¾c ng÷ ph¸p) t¹o thµnh cã ý nghÜa vµ ng÷ ®iÖu trän vÑn, dùng cho một mục đích giao tiếp nhất định". 2. Chøc n¨ng cña c©u: Trong tiÕng ViÖt c©u cã chøc n¨ng th«ng b¸o vµ biÓu c¶m. 3. Ph©n lo¹i c©u: Trong ng«n ng÷ häc hiÖn nay, sù ph©n lo¹i c©u kh¸ phøc t¹p. Trong ch¬ng tr×nh tiÕng ViÖt ë THPT, ngêi ta c¨n cø vµo hai c¬ sở, theo mục đích phát ngôn và theo cấu trúc ngữ pháp. Theo mục đích phát ngôn, câu đợc chia thành bốn loại: câu kể, câu hỏi, câu cầu khiến và câu cảm. Trong phạm vi đề tài nhỏ này, ta chỉ bàn đến cách phân loại câu theo cấu trúc mà thôi. Việc phân loại câu theo cÊu tróc còng cã sù kh¸c nhau, ngay c¶ trong s¸ch trung häc phæ th«ng vÒ viÖc ph©n chia c©u còng kh«ng thèng nhÊt gi÷a s¸ch.

<span class='text_page_counter'>(5)</span> gi¸o khoa THCS vµ s¸ch gi¸o khoa THPT. Sau ®©y lµ mét c¸ch phân loại câu thành: câu đơn, câu phức và câu ghép. a. Câu đơn: là câuu có một cụm chủ vị. Cụm chủ vị gồm hai thµnh phÇn chÝnh: chñ ng÷ vµ vÞ ng÷ (kÝ hiÖu: C - V) VÝ dô: T«i ®i hoc. C V Câu đơn đợc chia thành nhiều loại: Câu đơn có hai thành phần chính, câu đơn có hai thành phần phụ, câu đơn đặc biệt, câu đơn cã chñ ng÷ vµ vÞ ng÷ lµ mét côm chñ vÞ. a1. Câu đơn có hai thành phần chính: Là loại câu đơn chỉ có hai thành phần nồng cốt chủ ngữ và vị ngữ. Trong đó, chủ ngữ là ngời, vật hoặc sự việc mà ta muốn nói đến, đó là đối tợng thông báo. Vị ngữ, nói về đối tợng thông báo ấy, cho biết ngời, vật hay đối tợng đang nói đến làm gì, nh thế nào. B¹n Nam ®i häc. C V Ta có thể mở rộng chủ ngữ và vị ngữ bằng cách thêm định ngữ hay bổ ngữ. Đó là thành phần bổ nghĩa cho danh từ (định ngữ) hoặc cho động từ (bổ nghĩa). VÝ dô: B¹n Nam b¾t ®Çu ®i häc. B¹n Nam ®i häc sím h¬n mäi h«m. Trong loại câu đơn này, ngời ta còn chia ra các loại nhỏ: * Câu danh - động: (D - D) Là loại câu trong đó cụm từ - chủ ngữ do danh từ làm thành tố chính; còn cụm từ - vị ngữ do động tõ lµm thµnh tè chÝnh. VÝ dô: Bạn Nam đã đến. B¹n Nam häc giái. * Câu danh - tính: (D - T) Là loại câu trong đó cụm từ chủ ngữ do danh từ (đại từ) làm thành tố chính; còn cụm từ - vị ngữ do tÝnh tõ lµm thµnh tè chÝnh. VÝ dô: B¹n Nam ch¨m häc. B¹n Nam ngoan ngo·n. * Câu danh - danh: (D - D) Là loại câu có tính đặc thù. Ngoài chñ ng÷ cã cÊu t¹o nh hai lo¹i c©u trªn, vÞ ng÷ cña lo¹i c©u nµy VÝ dô:.

<span class='text_page_counter'>(6)</span> kh«ng thuÇn nhÊt vÒ cÊu t¹o. CÊu t¹o cña nã cã thÓ lµ mét côm tõ cã danh tõ lµm thµnh tè chÝnh. VÝ dô: B¹n Nam lµm líp trëng. B¹n nam lµ sinh viªn n¨m thø nhÊt. a2. Câu đơn có thành phần phụ: Là loại câu có thêm những thành phần để bổ sung ý nghĩa cho câu, hoặc biểu thị sắc thái tình c¶m cña ngêi nãi hay viÕt. C¸c thµnh phÇn phô trong tiÕng ViÖt bao gåm: tr¹ng ng÷, chñ ng÷, h« ng÷,... * C©u cã thªm thµnh phÇn phô lµ Tr¹ng ng÷: VÝ dô: S¸ng h«m nay xe t«i bÞ háng. T C V - Mêi l¨m phót n÷a, m¸y bay sÏ cÊt c¸nh. T C V - Ba ngµy sau, nã / quay ttë l¹i. T C V * C©u cã thªm thµnh phÇn phô lµ chó thÝch: Trong tiÕng ViÖt, thành phần chú thích thờng đặt giữa một cụm chủ vị để giải thích, bæ sung lµm rá ý nghÜa cña chñ ng÷, vÞ ng÷ hoÆc c¶ côm chñ vÞ. VÝ dô: - Bạn Nam - ngời đứng giữa - là lớp trởng. - Thằng Thu- con trai ông - cải tay đôi với ông. - Anh ¹ - Hµ trë nªn trÇm ng©m m¾t nh×n tr©n tr©n vµo một điểm vô hình, những ngày ấy cái chết không còn đợc chúng t«i coi lµ mét thö th¸ch n÷a... (TriÖu B«n). a3. Câu đơn đặc biệt: Là loại câu đơn mà nồng cốt của nó không phân định đợc thành phần chủ ngữ, vị ngữ. Căn cứ vào từ loại, câu đặc biệt đợc chia thành nhiều câu đặc biệt thể từ, câu đặc biệt vị từ,.... Câu đặc biệt cũng có thể có phụ ngữ. * Câu đặc biệt thể từ: Loại câu này có đặc điểm không phân biệt đợc thành phần. Nó đợc cấu tạo bằng một ngữ danh từ hay mét liªn hîp danh tõ ë c¸c d¹ng b×nh thêng hay h¹t nh©n.... Lo¹i câu này thờng dùng để diễn đạt sự tồn tại hiễn nhiên của sự vật, hiện tợng một cách sinh động nh đang bày ra trớc mắt ngời đọc, ngêi nghe. VÝ dô: - Th¸ng giªng. M¹c T Khoa tuyÕt tr¾ng. (Tè H÷u). - §ªm. Tr¨ng r¹ng rì soi. (Thu Hång)..

<span class='text_page_counter'>(7)</span> - Họ hàng cây tre đông đúc. Tầm vong. Lồ ô. Mai. Giang. Hãp. VÇu. B¬ng. Luång. (NguyÔn Tu©n) * Câu đặc biệt vị từ: Là loại câu đặc biệt mà nồng cốt của nó là một ngữ hay một liên hợp có thành tố chính là một động từ hay tính từ. Vị từ trong nồng cốt câu không đóng vai trò vị ngữ. Toàn bé cÊu t¹o cña côm vÞ tõ lµ nång cèt c©u, kh«ng ph©n biÖt thµnh phần câu. Nó có giá trị nồng cốt đặc biệt. VÝ dô: - ån µo mét håi l©u. (Ng« TÊt Tè) - Ch¸y! - Trong nhµ cã kh¸ch. - HÕt mét n¨m råi! (....) Loại câu này thờng xuất hiện với sự có mặt của các động từ chỉ sù tån t¹i nh: Cã, cßn, mÊt, hÕt .... a4. Câu đơn có chủ ngữ, vị ngữ là một cụm chủ vị: Trong trờng hợp này, một cụm chủ vị làm chủ ngữ hay vị ngữ. Nói cách kh¸c, chñ ng÷ hoÆc vÞ ng÷ lµ mét cÊu tróc chñ vÞ. Ví dụ: - Bố Nam tóc đã hoa râm. C V C V - Nam/ lµm nh vËy / rÊt cã lîi cho tËp thÓ. C V C V b. C©u phøc: Trong ch¬ng tr×nh vµ s¸ch gi¸o khoa THCS c¶i c¸ch (s¸ch tiÕng ViÖt líp 7 tËp 2) tr×nh bµy nh sau: "C©u phøc lµ c©u chøa tõ hai kÕt cÊu chñ vÞ trë lªn. XÐt mèi quan hÖ gi÷a c¸c kÕt cÊu chñ vÞ trong c©u phøc, cã thÓ ph©n biÖt c©u phøc thµnh phÇn vµ c©u ghÐp. Câu phức thành phần có từ hai kết cấu chủ - vị trở lên, trong đó chØ cã mét kÕt cÊu chñ vÞ lµm nång cèt c©u". (Sgk TV 7 trang 39) b1. Câu phức thành phần chủ ngữ: Là câu phức có chủ ngữ đợc cấu tạo từ một kết cấu chủ vị. Giữa chủ ngữ và vị ngữ của nồng cèt c©u thuéc kiÓu c©u phøc nµy thêng hµm chøa: * Quan hÖ kiÓu nh©n qu¶ (hay gÆp lµm, khiÕn ë ®Çu vÞ ng÷). Ví dụ: Chuột chạy làm vỡ đèn. * Quan hệ kiểu đẳng thức (với, là ở đầu vị ngữ)..

<span class='text_page_counter'>(8)</span> VÝ dô: Nhµ anh vui còng nh nhµ t«i vui. b2. Câu phức thành phần vị ngữ: Là câu phức có vị ngữ đợc cÊu t¹o tõ mét kÕt cÊu chñ - vÞ. Gi÷a chñ ng÷ vµ vÞ ng÷ cña nång cèt c©u thuéc kiÓu c©u phøc nµy thêng hµm chøa quan hÖ chØnh thÓ - bé phËn. VÝ dô: C©y cam nµy qu¶ to vµ ngät l¾m. (C©y cam: chØnh thÓ; qu¶: bé phËn cña c©y). b3. Câu phức thành phần định ngữ: Là câu phức có định ngữ của một danh từ nào đó trong câu, đợc cấu tạo từ một kết cấu chủ - vị. Kết cấu chủ vị làm định ngữ có thể đợc dẫn nhập vào bằng quan hÖ tõ. CÇn lùa chän c¸ch dïng quan hÖ tõ cho thÝch hîp. Ví dụ: - Nam đã làm xong bài tập mà thầy giáo vừa ra. - Và tôi nghe câu chuyện này do một đồng chí già kể l¹i. b4. C©u phøc cã thµnh phÇn bæ ng÷: Lµ c©u phøc cã bæ ng÷ của động từ đợc cấu tạo từ một kết cấu chủ - vị. Kết cấu chủ - vị làm bổ ngữ hay xuất hiện sau các lớp con động tõ chØ: - C¶m nghÜ nãi n¨ng: c¶m thÊy, biÕt, nghÜ, mong, nãi, kÓ.... - Sự tiếp thu: bị, đợc, phải. - Sù cÇn thiÕt: cÇn. Ví dụ: + Nam đợc cô giáo khen. + Cây bị gió làm đổ + ViÖc nµy ph¶i mäi ngêi cïng lµm. + Hä cÇn b¶y ngêi lµm viÖc trong hai ngµy. b5. C©u phøc thµnh phÇn tr¹ng ng÷ c¸ch thøc: Lµ c©u cã trạng ngữ của câu chỉ cách thức đợc cấu tạo từ một kết cấu chủ vị. Giữa kết cấu chủ vị nồng cốt câu và kết cấu chủ - vị làm trạng ngữ thờng dễ đợc biến thành kết cấu chính - phụ có thêm quan hệ tõ dÉn nhËp. VÝ dô: - Tãc b¹c ph¬, da dÎ hång hµo, «ng Bôt hiÖn lªn tríc mÆt c« bÐ nghÌo khæ. - Tay x¸ch nãn c« bÐ bíc lªn thÒm nhµ. (c« bÐ: chØnh thÓ; tay: bé phËn).

<span class='text_page_counter'>(9)</span> c. C©u ghÐp: C©u ghÐp lµ c©u cã tõ hai côm chñ - vÞ trë lªn. C¸c côm chñ vÞ nµy kh«ng bÞ bao hµm trong mét ng÷ hoÆc mét côm chñ - vÞ kh¸c. VÝ dô: Ph¸p ch¹y, NhËt hµng, Vua B¶o §¹i tho¸i vÞ. (Hå ChÝ Minh). C¨n cø vµo tÝnh chÊt, mèi quan hÖ ng÷ ph¸p gi÷a c¸c vÕ, s¸ch båi dìng thêng xuyªn 1997 - 2000 m«n tiÕng ViÖt (nhµ xuÊt b¶n gi¸o dôc 1998) ph©n c©u ghÐp thµnh c¸c lo¹i: - C©u ghÐp chÝnh phô. - C©u ghÐp qua l¹i. - Câu ghép đẳng lập. - C©u ghÐp chuæi. c1. C©u ghÐp chÝnh phô: C©u ghÐp chÝnh phô lµ c©u ghÐp trong đó có vế phụ và vế chính về ngữ pháp. Vế phụ đợc đánh dấu bằng quan hệ từ phụ thuộc, câu ghép chính phụ đợc chia thành bèn kiÓu sau: - C©u ghÐp nguyªn nh©n - hÖ qu¶: (dïng quan hÖ tõ phô thuéc): v×, do, t¹i, bëi, vµ quan hÖ tõ t¬ng øng kh«ng b¾t buéc: nªn, cho nªn,.... Ví dụ: Tại bạn mách bố nó, mà nó bị đánh mắng đấy. - C©u ghÐp ®iÒu kiÖn/ gi¶ thiÕt - hÖ qu¶: (dïng quan hÖ tõ phô thuéc: nÕu, gi¸, hÔ vµ quan hÖ t¬ng øng kh«ng b¾t buéc: th×) VÝ dô: NÕu bµ con ®i lµm th× thËt con t«i chÕt oan. (Vâ Huy T©m) * C©u ghÐp chÝnh phô nhîng bé - t¨ng tiÕn: C©u ghÐp chÝnh phô nhîng bé - t¨ng tiÕn dïng quan hÖ tõ phô thuéc: tuy, dï, mÆc dÇu, thµ vµ thêng dïng quan hÖ tõ t¬ng øng: (nhng kh«ng b¾t buéc): nhng, mµ, nhng mµ. VÝ dô: - Dï ai nãi ng· nãi nghiªng, Lßng ta vÉn v÷ng nh kiÒng ba ch©n. (Tè H÷u) - Thµ r»ng ch¼ng biÕt th× th«i, Biết rồi mỗi đứa mỗi nơi thêm buồn. (Ca dao) * Câu ghép chính phụ mục đích (sự việc): Loại câu này dùng quan hệ từ phụ thuộc: để và quan hệ từ không bắt buộc (thì). Ví dụ: Để công việc hoàn thành đúng thời hạn, hôm nay cả lớp phải đến sớm lúc 13 giờ 30 phút..

<span class='text_page_counter'>(10)</span> c2. Câu ghép đẳng lập: Là câu ghép trong đó có các vế bình đẳng với nhau về ngữ pháp và liên hệ với nhau bằng các quan hệ từ bình đẳng. Câu ghép đẳng lập là loại câu ghép lỏng không bó buéc nhau. VÝ dô: Chim kêu, vợn hú, thác đổ ầm ầm. - Mối quan hệ trong câu ghép đẳng lập có thể là quan hệ liệt kê, quan hệ lựa chọn, quan hệ tơng phản, quan hệ tơng đồng. Ví dụ: + Anh đến tôi hay tôi đến anh? + Ph¸p ch¹y, NhËt hµng, vua B¶o §¹i tho¸i vÞ. - Ta có thể dùng từ nối hay phó từ để thực hiện các mối quan hệ trong câu đẳng lập. VÝ dô: + B¹n ®i, t«i còng ®i. + Thu đã làm một việc sai lầm, nhng Thu không làm h¹i ai c¶ vµ lßng Thu còng kh«ng muèn thÕ. c3. C©u ghÐp qua l¹i: Lµ lo¹i c©u ghÐp mµ c¸c vÕ c©u liªn kÕt với nhau chặt nhẻ nhờ những phụ từ hoặc đại từ trong từng vế hô ứng với nhau làm thành cặp sóng đôi. Có hai loại câu ghép qua lại chñ yÕu: * Câu ghép qua lại dùng các cặp từ: cha.... đã; mới.... đã; không nh÷ng ... mµ cßn; cµng... cµng; võa.... võa;..... VÝ dô: + Nam kh«ng nh÷ng häc giái mµ Nam cßn ch¨m lµm. + Cµng yªu ngêi bao nhiªu, cµng yªu nghÒ bÊy nhiªu. * Câu ghép qua lại dùng cặp đại từ: gồm 1 đại từ phiếm định đứng trớc và một đại từ xác định tơng ứng đứng sau. (ai...nấy; nào....ấy; đâu....đấy; bao nhiê.... bấy nhiêu) VÝ dô: Ai lµm nÊy chÞu. Rau nµo s©u Êy. (Thµnh ng÷) B¹n cÇn bao nhiªu b¹n lÊy bÊy nhiªu. Nã b¶o sao t«i lµm vËy. (....) c4. C©u ghÐp chuæi: Lµ c©u ghÐp kh«ng dïng quan hÖ tõ, hoÆc cặp phụ từ, cặp đại từ hô ứng làm phơng tiện nối các vế với nhau. C©u ghÐp chuæi cã mèi quan hÖ gi÷a c¸c vÕ nh sau: - Quan hệ đồng thời liệt kê. VÝ dô: Mâ l¹i thóc, trèng l¹i giôc, tï vµ l¹i inh ái thæi lªn. (Ng« TÊt Tè). - Quan hÖ nèi tiÕp (trong thêi gian)..

<span class='text_page_counter'>(11)</span> Ví dụ: Chiếc đò đã tới bến, anh bớc lên bờ đứng ở dốc đê. (Võ Huy T©m). - Quan hÖ nh©n qu¶: VÝ dô: Nã èm, nã ph¶i nghÜ häc vµi h«m. - Quan hÖ ®iÒu kiÖn/ gi¶ thiÕt - hÖ qu¶. VÝ dô: Trêi ma, ®o¹n nµy sÏ lÇy léi. Tãm l¹i: ViÖc ph©n lo¹i c©u trong ng«n ng÷ häc nãi chung, trong tiÕng ViÖt nãi riªng lµ c¶ mét qu¸ tr×nh phøc t¹p. §Ó phï hợp với trình độ học sinh phổ thông hiện nay, các nhà soạn giả tiếng Việt đã cố gắng trình bày dới dạng ngắn gọn, dễ hiểu nhất. Từ đó học sinh có thể hình thành và nâng cao kiến thức của mình mét c¸ch chÝnh x¸c vµ hoµn thiÖn. III. Thùc tr¹ng m¾c lçi vÒ cÊu t¹o ng÷ ph¸p c©u cña häc sinh THPT (BËc THCS) T×nh h×nh d¹y vµ häc tiÕng ViÖt hiÖn nay ë hai cÊp THPT cã nhiều thay đổi trong cơ cấu chơng trình, phơng pháp giảng dạy. Tõ nh÷ng n¨m 1990 trë l¹i ®©y, d¹y vµ häc tiÕng ViÖt trong nhµ trờng đã đợc chú trọng và có sự tiến bộ đáng kể. Các nhà soạn giả đã chú ý đến nhiều khía cạnh nh quan điểm, nội dung, phơng pháp dạy học tiếng Việt và đã đa tiếng Việt trở thành một môn häc chÝnh thøc trong nhµ trêng phæ th«ng. §éi ngñ gi¸o viªn giảng dạy đợc bồi dỡng nâng cao tay nghề bằng nhiều con đờng kh¸c nhau. Häc sinh ngµy mét hµo høng h¬n trong viÖc häc tËp m«n tiÕng ViÖt. Tuy nhiªn, t×nh tr¹ng chung cho thÊy häc sinh THPT (kể cả hai cấp THPT) còn nhiều nhợc điểm đáng lu tâm. Do sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ thÞ trêng, më cöa, héi nhËp.... Nªn nhiÒu häc sinh lao vµo häc tin häc, ngo¹i ng÷ ... mµ cã phÇn xem nhẹ việc học tiếng mẹ đẻ của mình. Điều đó đã dẫn đến một bộ phận rất lớn học sinh hiện nay dùng từ, viết câu không đúng làm giảm đi vẽ đẹp của tiếng Việt chúng ta. Qua kh¶o s¸t ba m¬i bµi lµm v¨n ë líp 9A trêng THCS VÜnh Long - VÜnh Linh - Qu¶ng TrÞ vµ hai m¬i bµi lµm v¨n häc sinh líp 10Q trêng THCS VÜnh Linh - Qu¶ng TrÞ th× kh«ng riªng g× häc sinh THCS mµ c¶ häc sinh THPT hiÖn tîng ph¹m lçi ng÷ pháp tiếng Việt xảy ra rất phổ biến, nhất là phạm lỗi dùng từ, đặt.

<span class='text_page_counter'>(12)</span> c©u gÇn nh em nµo còng kh«ng tr¸nh khái, cã em dïng t sai l¹c đến phi lí - Ví dụ nh: "Tình yêu là một dục vọng cao thợng của loài ngời".... Một bộ phận không ít học sinh không biết đặt dấu chấm, dấu phẩy trong câu thích hợp. Có em đặt dấu câu thiếu ý thức đến mức tuỳ hứng. Có trờng hợp cả đoạn văn dài mà học sinh không đặt dấu câu nào. Tríc mét thùc tr¹ng nh vËy, viÖc ph¸t hiÖn lçi sai, vµ t×m c¸ch ch÷a lçi cho häc sinh lµ cÇn thiÕt cÊp b¸ch, lµ tr¸ch nhiÖm thêng xuyªn cña ngêi thÇy gi¸o - nhÊt lµ thÇy gi¸o d¹y m«n v¨n - tiÕng ViÖt ë cÊp häc phæ th«ng. §Ó lµm tèt c«ng viÖc khã kh¨n phøc tạp này cần có sự phối hợp đồng bộ, thờng xuyên của tất cả các gi¸o viªn vµ tÊt c¶ c¸c m«n häc trong nhµ trêng. C«ng viÖc cÇn phải nhất định, phải kiên trì, phải đầy tình thơng và trách nhiệm mới có thể giải quyết đợc "hậu quả" đã in đậm, gần nh cố hữu trong mét bé phËn kh«ng Ýt häc sinh vÒ viÖc ph¹m lçi ng÷ ph¸p trong nói và viết tiếng mẹ đẻ - tiếng Việt của chúng ta. 1. C¸c lo¹i lçi vÒ cÊu t¹o ng÷ ph¸p c©u: Lçi vÒ cÊu t¹o c©u thêng gÆp lµ lo¹i c©u sai vÒ cÊu tróc l«gÝc ng÷ nghÜa hoÆc hoµn toµn sai vÒ cÊu tróc. C¸c lo¹i lçi c©u sai thêng gÆp nh c©u thiÕu thµnh phÇn nång cèt, thiÕu mét vÕ cña c©u ghÐp, thÓ hiÖn quan hÖ cña ng÷ nghÜa gi÷a c¸c bé phËn trong c©u, sai trËt tù tõ..... a. Lçi thiÕu c¸c thµnh phÇn nång cèt cña c©u: Thµnh phÇn nång cèt c©u lµ nh÷ng thµnh phÇn b¾t buéc ph¶i cã mặt trong câu để đảm bảo cho câu độc lập về nội dung, hoàn chỉnh về hình thức. Một câu độc lập về nội dung là một câu có thể hiểu đợc mà không thể dựa vào văn cảnh. Câu hoàn chỉnh về hình thức là câu đủ các thành tố cần thiết theo quy tắc ngữ pháp. a1. C©u thiÕu chñ ng÷: Lo¹i lçi nµy rÊt phæ biÕn ë häc sinh. §a sè c¸c em khi viÕt không theo chủ định ngữ pháp, nghĩ sao viết vậy, dùng dấu tuỳ tiện không đúng chức năng vai trò của nó. Những điều đó dẫn tới thiếu bộ phận nồng cốt, ý nghĩa không đợc mạch lạc, kết cấu thiếu chặt chẻ - chúng ta có thể liệt kê đợc hàng loạt câu thiếu chñ ng÷ sau khi xem xÐt bµi lµm cña häc sinh. C©u thiÕu chñ ng÷ là loại câu thiếu thành phần nồng cốt thứ nhất nhằm để thông báo.

<span class='text_page_counter'>(13)</span> ai? Lµm g×? Nh thÕ nµo?. PhÇn lín c©u thiÕu chñ ng÷ thêng r¬i vµo hai trêng hîp, thø nhÊt lµ c©u qu¸ dµi dïng dÊu c©u kh«ng đúng; thứ hai là sử dụng một số kết từ đứng đầu câu nh kết từ qua, trong, trong khi, trong khi đó, với, bằng.... Ví dụ1: "Qua nhân vật chị Dậu, cho thấy rỏ những đức tính cao đẹp đó".  Söa l¹i b»ng c¸ch thªm chñ ng÷ thÝch hîp: Qua nhân vật chị Dậu, tác giả cho ta thấy rỏ những đức tính cao đẹp đó. VÝ dô 2: "§îc tham quan danh lam th¾ng c¶nh lµm cho chóng ta thêm yêu quê hơng đất nớc".  Có hai cách sửa lại cho đúng: - Bỏ "làm cho" để biến "chúng ta" làm chủ ngữ của câu: Đợc tham quan danh lam thắng cảnh, chúng ta thêm yêu quê hơng đất nớc. - Thêm từ để biến câu sai thành câu đúng: §îc tham quan danh lam th¾ng c¶nh, nã sÏ lµm cho chóng ta thêm yêu quê hơng đất nớc. VÝ dô 3: "Víi tµi s¾c vÑn toµn t©m hån nh¹y c¶m nh Thuý KiÒu mà phải đặt chân vào chông gai thì thật là khủng khiếp". Câu này thiếu chủ ngữ vì sau kết từ với chỉ là mạnh đề vị ngữ có chøa C-V  Cã thÓ söa l¹i: Thuý KiÒu lµ mét con ngêi tµi s¾c vÑn toµn t©m hån nh¹y c¶m mà phải đặt chân vào chốn chông gai thì thật là khủng khiếp. VÝ dô 4: "Khi nçi ®au ph¶i chia l×a xa mèi t×nh ®Çu th¬ méng đang còn dày vò tâm hồn Kiều giữa đêm thanh vắng". Sự xuất hiện kết từ "khi" đã làm cho câu trên thiếu chủ ngữ. Bỏ kết từ khi sẽ là một câu đúng: Nçi ®au ph¶i chia l×a xa mèi t×nh ®Çu th¬ méng ®ang dµy vß tâm hồn Kiều giữa đêm thanh vắng. a2. C©u thiÕu vÞ ng÷: Lµ c©u thiÕu thµnh phÇn thø hai cña c©u. Nó là thành phần nồng cốt nhằm trả lời câu hỏi: để làm gì? Ra sao. Ta thêng gÆp lo¹i lçi nµy ë nh÷ng c©u dµi dßng. Nã thêng r¬i vµo nh÷ng hoµn c¶nh sau ®©y mµ häc sinh hay vÊp ph¶i..

<span class='text_page_counter'>(14)</span> - Dùng mệnh đề phụ ở đầu câu sau đó nêu hai hoặc ba đồng chủ ngữ dẫn đến sự nhầm tởng chủ ngữ là vị ngữ. - Học sinh dùng hai hoặc nhiều trạng ngữ liên tiếp sau đó nêu lªn chñ ng÷. - Häc sinh nhÇm lÉn thµnh phÇn phô chó vµ vÞ ng÷. (....) Ví dụ1: "Những con ngời đợc văn chơng khen ngợi một thời về lòng dũng cảm và thái độ xả thân đã làm nên trang sử vẻ vang. Ví dụ 2: "Tất cả mà Nguyễn Du đã tố cáo, lên án trong tác phÈm" C©u nµy thiÕu vÞ ng÷. Ta cã thÓ söa l¹i: Tất cả những gì Nguyễn Du đã tố cáo, lên án trong tác phẩm thể hiện thái độ tình cảm của ông đối với xã hội đơng thời. VÝ dô 3: "Trong rÊt nhiÒu t¸c phÈm v¨n häc cña níc ta còng nh toµn thÕ giíi, sè phËn ngêi phô n÷ vµ nh÷ng con ngêi nhá bÐ kh¸c rất đợc quan tâm phản ánh. VÝ dô 4: "CÆp m¾t long lanh cña Th¸i V¨n A mµ Xu©n MiÔn gäi lµ m¾t thÇn canh biÓn".  Cã thÓ söa l¹i: Cặp mắt long lanh của Thái Văn A đợc Xuân Miễn gọi là mắt thÇn canh biÓn. VÝ dô 5: "Thµnh cæ mµ nay mang tªn thÞ x· Qu¶ng TrÞ, ®iÓm dõng ch©n ®Çu tiªn cña NguyÔn Hoµng".  Cã thÓ söa l¹i: Thµnh cæ mµ nay mang tªn thÞ x· Qu¶ng TrÞ, lµ ®iÓm dõng ch©n ®Çu tiªn cña NguyÔn Hoµng. a3. C©u thiÕu chñ ng÷ lÉn vÞ ng÷: Lý do t¹o nªn lçi nµy lµ ngêi viÕt ph¸t triÓn thµnh phÇn phô víi c¸c ng÷ ®o¹n dµi, lµm cho hä lầm tởng mình đã viết một câu trọn vẹn. Muèn söa lçi nµy, ta ph¶i t×m c¸ch thªm chñ ng÷ vµ vÞ ng÷ hîp lÝ. Ví dụ: "Với những niềm tự hào đã làm cho chúng tôi rất phấn khëi"  Cã thÓ söa l¹i: Với niềm tự hào đã làm cho chúng tôi rất phấn khởi, tất cả chúng tôi đều tham gia công tác rất tốt..

<span class='text_page_counter'>(15)</span> a4. C©u thõa chñ ng÷: Trong mét sè trêng hîp cô thÓ, nhiÒu chñ ng÷ cïng xuÊt hiÖn ë mét cÊu tróc c©u th× sÏ m¾c ph¶i lçi thõa chñ ng÷. Lçi nµy xuÊt hiÖn khi chñ ng÷ nµy bao hµm chñ ng÷ kia. Muèn söa lçi nµy ta ph¶i t×m c¸ch lîc bá ®i mét sè chñ ng÷ kh«ng cÇn thiÕt. Ví dụ: "Thời đại ấy, xã hội phong kiến ấy gián tiếp buộc tình yªu Kim - KiÒu tan vì.  Cã thÓ söa l¹i: X· héi phong kiÕn Êy gi¸n tiÕp buéc t×nh yªu Kim - KiÒu tan vì. b. C©u thiÕu bæ ng÷ b¾t buéc: Trong tiÕng ViÖt, bªn c¹nh chñ ngữ và vị ngữ, có một số bổ ngữ của động từ và tính từ cũng là thµnh ng÷ b¾t buéc cÇn ph¶i cã trong c©u. Ví dụ: "Kẻ thù giết chết song giết sao đợc tinh thần cách mạng trong con ngêi hä. "Giết" ở câu này là một loại động từ, nhất thiết phải có một bổ ngữ chỉ đối tợng đi kèm với nó.  Söa l¹i" Kẻ thù giết chết những con ngời yêu nớc ấy song giết sao đợc tinh thÇn c¸ch m¹ng cña hä. c. ThiÕu mét vÕ cña c©u ghÐp: Nh ta đã biết, câu ghép là loại câu gồm hai vế trở lên, mỗi vế tơng đơng một cụm chủ vị (câu đơn) nối trực tiếp với nhau hoặc nối với nhau bằng h từ đặc biệt là bằng các cặp kết từ (tuy...nhng; nÕu....th×;....) VÝ dô: "Tuy t×nh yªu lµ mét chuæi m©u thuÈn: h¹nh phóc vµ ®au khổ, ngọt ngào và cay đắng, giận hờn và nhớ thơng, nụ cời và nớc m¾t, chia ly vµ ®oµn tô... V× vËy nã cã tr¨m h×nh ngh×n d¹ng phøc t¹p v« cïng". Do häc sinh ham ph¸t triÓn c¸c ý phô mµ bá quªn ý chÝnh, nªn bÞ ph¹m lçi. Ta híng c¸ch chöa cho häc sinh dÔ dµng nh sau: * Bỏ "tuy" sẽ là câu đúng : tình yêu........., phức tạp vô cùng. * Thêm vào nhng để có kết từ tuy .... nhng. T×nh yªu lµ mét chuæi m©u thuÈn: .......... Nhng nã lµ mét khè thèng nhÊt cña lßng yªu th¬ng..

<span class='text_page_counter'>(16)</span> d. Diễn đạt sai mối quan hệ bộ phận trong câu: Học sinh chóng ta còng hay ph¹m lo¹i lçi khi viÕt bµi. d1. Chñ ng÷ vµ vÞ ng÷ kh«ng liªn quan nhau, thËm chÝ m©u thuÈn nhau vÒ mÆt ý nghÜa vµ ng÷ ph¸p. Ví dụ: "Mặc dù bị khủng bố đàn áp dã man, quân thù vẫn không dập tắt đợc phong trào". * C©u nµy sai, "qu©n thï" lµ kÎ "khñng bè d· man", chø sao l¹i lµ "kÎ bÞ khñng bè d· man"!  Cã thÓ söa l¹i: Mặc dù bị quân thù đàn áp dã man, song chúng vẫn không dập tắt đợc phong trào. d2. Thµnh phÇn nång cèt kh«ng quan hÖ víi thµnh phÇn phô: Ví dụ: "Ngoài sự áp bức của vua chúa, nạn đói khổ, phu phen tạp dịch đè nặng lên đầu nông dân, ca dao trào phúng làm nhiệm vô ph¶n phong m·nh liÖt". C©u nµy sai, v× "ca dao trµo phóng lµm nhiÖm vô ph¶n phong mãnh liệt. Là vì "sự áp bức của vua chúa, nạn đói khổ, phu phen tạp dịch đè nặng lên đầu ngời nông dân" chứ không phải "ca dao trµo phóng" "¸p bøc ngêi n«ng d©n". Ta ph¶i híng häc sinh söa lại cho đúng. d3. C¸c vÕ c©u kh«ng t¬ng hîp nhau: VÝ dô: "Tuy chÞ ót TÞch th¬ng yªu chång con rÊt s©u s¾c, nhng chi rÊt c¨m thï bän giÆc cíp níc". Câu sai vì cặp quan hệ từ hô ứng "tuy....nhng" là để diễn đạt hai sù viÖc tr¸i ngîc nhau, ë ®©y hai sù viÖc kh«ng cã g× m©u thuÈn nhau c¶. Ta híng häc sinh nªn dïng cÆp tõ chØ nguyªn nh©n - kÕt quả "vì ... nên" thì mới đúng. e. S¾p xÕp trËt tù tõ: Lµ nh÷ng c©u v¨n cã kÕt cÊu l«gic, råi n¸t, lñng cñng, thêng gÆp ë bé phËn häc sinh cã kû n¨ng viÕt v¨n, t¹o lËp v¨n b¶n yÕu kÐm. VÝ dô: "Víi tinh thÇn yªu níc c¨m thï giÆc s©u s¾c cuéc chiÕn tranh kéo dài năm năm hay mời năm với tinh thần chịu đựng gian khổ quyết đánh đến cùng của mỗi ngời dân Việt Nam đang tiến hành cuộc cách mạng nhất định đi đến thành công". * Đọc câu văn này, đố ai hiểu đợc các em muốn nói gì!  Söa l¹i:.

<span class='text_page_counter'>(17)</span> Với lòng yêu nớc sâu sắc và tinh thần chịu đựng gian khổ của ngêi ViÖt Nam, th× dï chiÕn tranh cã kÐo dµi n¨m n¨m, mêi n¨m hay hai mơi năm, cuối cùng nhất định cuộc cách mạng sẽ đi đến thµnh c«ng. Tãm l¹i: Riªng vÒ mÆt cÊu t¹o ng÷ ph¸p c©u, häc sinh THPT hiện nay còn nhiều em bị phạm lỗi khi nói và viết. Đây là vấn đề c¸c nhµ gi¸o ®ang lo l¾ng vµ lu t©m nhiÒu. Trong khu«n khæ tiÓu luận này, tôi xin nêu một số lỗi về ngữ pháp câu nh vậy để giải quyết đợc chừng ấy lỗi cũng là một vấn đề nan giải.... 3. Một số nguyên nhân cơ bản dẫn đến học sinh phạm lỗi về ng÷ ph¸p c©u: Qua thùc tÕ c«ng t¸c vµ cuéc sèng x· héi thêng ngµy, t«i rót ra những nguyên nhân cơ bản dẫn đến việc học sinh phạm lỗi ngữ ph¸p c©u nh sau: - Học sinh không nắm đợc kiến thức về cấu trúc câu. - Kh«ng cã ý thøc viÕt c©u theo c©ó tróc. - Không nắm đợc kỷ năng, phơng thức liên kết, nhất là cách dïng mét sè liªn tõ, ®a sè tõ phÝa nhµ trêng còng cã nh÷ng yÕu kém nhất định: + ViÖc tæ chøc, qu¶n lý d¹y vµ häc m«n tiÕng ViÖt ë c¸c trêng phổ thông cha tốt, dẫn đến một số bộ phận giáo viên cha đầu t thích đáng cho tiết dạy tiếng Việt. Nhiều giáo viên dạy qua loa, "thuyÕt minh" l¹i s¸ch gi¸o khoa ...... Lµm cho häc sinh nhµm ch¸n, dÇn dÇn kiÕn thøc bÞ r¬i rông, kh«ng bæ tóc kÞp c¸c líp cao h¬n. + Trình độ chuyên môn của giáo viên cha đáp ứng mục đích, yêu cầu giảng dạy bộ môn. Đội ngủ giáo viên cha đạt chuẩn về số lîng lÉn chÊt lîng. ë vïng n«ng th«n hiÖn nay cßn kho¶ng 50 % sè gi¸o viªn THCS cã b»ng cÊp: 10+2; 7+3; 10+6. B¶n th©n hä n¾m kiÕn thøc cßn m¬ hå nhiÒu, lµm thÕ nµo mµ d¹y häc sinh tèt đợc. Đây là vấn đề còn nan giải, nó là hậu quả của một thời lịch sử để lại khó giải quyết trong ngày một ngày hai. IV. ph¬ng ph¸p kh¾c phôc Trong các nguyên nhân đã trình bày, có những nguyên nhân thuéc vÒ "m¸y c¸i" «ng thÇy. PhÇn nµy thuéc c¸c cÊp qu¶n lý gi¸o.

<span class='text_page_counter'>(18)</span> dôc lo dÇn. C¸c nguyªn nh©n cßn l¹i thuéc vÒ ngêi trùc tiÕp lao động (là giáo viên) phải lo về "sản phẩm" đào tạo của mình. Qu¸ tr×nh chöa lçi sai vÒ cÊu t¹o ng÷ ph¸p c©u cho häc sinh lµ mét h×nh thøc d¹y häc chöa lçi ng÷ ph¸p cho häc sinh nh»m ®a ra hiÖn tîng sai ng÷ ph¸p c©u vµ híng dÉn häc sinh c¸ch chöa l¹i cho đúng. Loại lỗi này thờng rất dễ nhận thấy, vì học sinh thờng xuyên mắc phải. Muốn cho học sinh viết câu đúng giáo viên cần t×m ra nh÷ng biÖn ph¸p söa lçi chÝnh x¸c. Sau ®©y lµ mét sè biÖn ph¸p cã thÓ ¸p dông tõng bíc kh¾c phôc hiÖn tîng "lçi vÒ cÊu tróc c©u" ë häc sinh. 1. Phải đặt câu vào văn bản (vào bài văn của học sinh) Khi nói hoặc viết, câu luôn luôn phải đầy đủ các thành phần chñ vÞ. Trong lêi nãi hµng ngµy vµ trong v¨n b¶n nghÖ thuËt, c©u không nhất thiết phải nh vậy. Do đó khi chửa lỗi cho học sinh, giáo viên nhất thiết phải đặt câu trong văn bản. Từ trong văn bản mµ ph©n tÝch ng÷ ph¸p c©u cho häc sinh. VÝ dô: "§äc truyÖn Rõng xµ nu, gÊp s¸ch l¹i, kh«ng mÊy ai quên đợc hình tợng rừng xà nu". Đây là một câu thiếu chủ ngữ, tuy nhiên khi đặt câu ấy vào văn bản nó vẫn có ý nghĩa nhất định, vì câu này có chủ ngữ "ẩn", những câu nh thế ta có thể chấp nhận đợc. 2. Xác định đúng loại lỗi và tôn trọng loại lỗi của câu: Ta phải chỉ ra đợc lỗi chính mà học sinh mắc phải, để từ đó khôi phục lại phù hợp với câu sai. Đây là một vấn đề hết sức quan träng trong qu¸ tr×nh chöa lçi cho häc sinh. Muèn ch÷a lçi, nhÊt thiết phải chỉ ra lỗi và hớng đợc cách chữa lại cho đúng. Đa số häc sinh m¾c lçi khi viÕt c©u lµ do n¾m kh«ng ch¾c lý thuyÕt "cÊu t¹o ng÷ ph¸p c©u". Häc sinh thêng m¾c lçi viÕt c©u thiÕu thµnh phần nồng cốt, các em cha phân biệt đợc thành phần nồng cốt và c¸c thµnh phÇn phô. NhiÒu häc sinh lÇm tëng thµnh phÇn tr¹ng ng÷ lµ chñ ng÷, hoÆc mét ng÷ danh tõ lµ mét c©u, thËm chÝ cã em nhÇm thµnh phÇn chó thÝch lµ vÞ ng÷. Ví dụ 1: "Trong truyện Trạng Quỳnh đã thể hiện tinh thần phản phong quyÕt liÖt cña nh©n d©n ta". - Gi¸o viªn ph¶i viÕt c©u sai nµy lªn b¶ng. - Cho häc sinh nhËn xÐt cÊu tróc ng÷ ph¸p cña nã..

<span class='text_page_counter'>(19)</span> - Giáo viên phân tích cho học sinh thấy là các em đã nhầm thµnh phÇn tr¹ng ng÷ lµ thµnh phÇn chñ ng÷. - Hớng cho học sinh sửa lại cho đúng cấu trúc ngữ pháp câu. * Bỏ "trong" để đa cụm từ "Truyện Trạng Quỳnh" làm chủ ngữ c©u. * Thªm tõ - cã thÓ lµ: Trong truyÖn Tr¹ng Quúnh, t¸c gi¶ d©n gian đã thể hiện tinh thần phản phong quyết liệt của nhân dân ta. VÝ dô 2: "NguyÔn ViÕt Xu©n, ngêi anh hïng liÖt sÜ næi tiÕng víi câu nói còn vang mãi trên trận địa". Học sinh đã nhầm phần chú thích là vị ngữ, cách chữa lại: tơng tù vÝ dô 1. Ví dụ 3: "Với những niềm tự hào đã làm cho chúng tôi rất phấn khëi". C©u nµy thiÕu c¶ chñ ng÷ lÉn vÞ ng÷. Chöa l¹i cho häc sinh (thªm chñ ng÷ vµ vÞ ng÷) 3. ViÕt c©u chÆt chÏ, m¹ch l¹c: Không dùng kết từ (và) để nối cụm chủ vị diễn ý phụ với cụm chñ vÞ diÔn ý chÝnh. Ví dụ: "Thằng bán tơ vu oan và gia đình Kiều tan nát" thay "và" bằng "nên" mới đúng. - Kh«ng dïng mét sè liªn tõ, kÕt tõ sau: qua, tõ, tõ khi, vµ, nh.... ë ®Çu c©u. Chóng lµ nh÷ng c¸i bÈy mµ ngêi "yÕu tay" dÔ ph¹m lçi. VÝ dô: Qua t¸c phÈm truyÖn KiÒu cho ta tµi n¨ng cña Nguyễn Du. Câu này bỏ "qua" mới đúng. - Không để chủ ngữ xuất hiện ở thành phần phụ nếu chủ ngữ đã xuÊt hiÖn ë thµnh phÇn chÝnh. - Kh«ng t¹o sù lÉn lén chñ ng÷ trong c©u. VÝ nh "ThÊy cét ®iÖn đổ, cấm trèo" - Dùng dấu đúng chức năng, vị trí, nhất là dấu phẩy, dấu chấm để câu rỏ nghĩa. - Dïng trËt tù tõ l« gÝc. (...) C. phÇn kÕt luËn Môn tiếng Việt đã đợc ngành giáo dục chú ý trên tất cả các phơng diện trong các năm gần đây. Việc tổ chức giảng dạy môn tiÕng ViÖt ë c¸c trêng phæ th«ng hiÖn nay cßn gÆp nh÷ng khã khăn, có những bất cập nhất định. Hiện tợng học sinh viết câu sai,.

<span class='text_page_counter'>(20)</span> mắc nhiều lỗi ngữ pháp đang là phổ biến, đó là những nhức nhối lo ngại với mọi ngời, nhất là đội ngủ giáo viên dạy văn ở các cấp học. Hy vọng rằng, sắp tới trong đợt thay đổi chơng trình và sách gi¸o khoa b¾t ®Çu tõ n¨m häc 2002 - 2003 nµy ngµnh gi¸o dôc sÏ có đợc giáo trình chuẩn, một bộ sách chuẩn, có đủ các tài liệu tham khảo giá trị bổ ích giúp đội ngủ giáo viên phổ thông dạy tốt bé m«n tiÕng ViÖt..

<span class='text_page_counter'>(21)</span>