vật lý môn khoa học lý thú nơi chia sẻ trao đổi kinh nghiệm tư liệu giảng dạy và học tập môn vật lý

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (471.26 KB, 21 trang )

(1)<div class='page_container' data-page=1>

Giáo viên Nguyễn Văn Nghị - Trường THPT Thái Phiên 1 
CƠNG THỨC VẬT LÝ 12



DAO ĐỘNG VÀ SĨNG CƠ

I. DAO ĐỘNG ĐIỀU HÒA:

Chọn gốc tọa độ tại VTCB :

Phương trình dao động:

x Acos(t)

Phương trình vận tốc:

v Asin(t)

Phương trình gia tốc:

a 2Acos(t) 2x

x: Li độdao động (cm, m)

A: Biên độ dao động (cm, m)

  : Pha ban đầu ( rad)

  : Tần số góc (rad/s)

 (t): Pha dao động (rad)

Các giá trị

cực đại

 

2 2

v
A x

  a
x

max

A 

max

v
A
 Hệ thức độc lập:

2
2


v
x

A    2 2

v  A x

+Tại VTCB:

x = 0, vmax = A, a = 0
+Tại biên: xmax = A, v = 0,

amax = 2A

+Tốc độ tb trong 1 chu kì: v 4A

T



+Vận tốc tb:

t
x
vtb




+Liên hệ về pha:

 v sớm pha

 hơn x.

 a sớm pha

 hơn v; a ngược

pha với x.

II. CON LẮC LÒ XO:

 Tần số góc:

m
k




 k m2 ;  2f

 Chu kì:



2



T

k
m
T 2

Tần số:

T
f  1

m
k
f



2
1


 Nếu m = m1 + m2


2
2
2
1
2

T
T

T  

 Nếu m = m1 - m2
 22

2
1
2

T
T

T  

 Nếu trong thời gian t vật thực

hiện được N dao động:

-Chu kì

N
t

T  -Tần số f N

t


xmax = A

vmax = A ( Tại VTCB)
amax = A

</div>
(2)<div class='page_container' data-page=2>

 Lập phương trình dao động 
điều hịa:

Phương trình có dạng:

cos( )
xA t
+ Tìm :

m
k


 , 2

T



  ,  2f ,
+ Tìm A: 2

2
2
2


v
x

A   ,

l

=2A,
vmax =A,…

+ Tìm : Chọn t = 0 lúc vật qua

vị trí x0

 x0  Acos 

A
x0

cos 

  >0 vật CĐ theo chiều (-)
<0 vật CĐ theo chiều (+)

+Cho phương trình, tìm quãng

đường vật đi được sau thời gian 
t

 từ t1đến t2

+Quãng đường đi trong 1 chu kỳ

luôn là 4A: Nếu t = T thì S = 4A.

+Quãng đường đi trong 1/2 chu

kỳ là 2A: Nếu t = T/2 thì S = 2A.

Quãng đường đi trong l/4 chu kỳ

khi vật đi từ VTCB đến vị trí biên
hoặc ngược lại là A

Phân tích: t2 – t1 = nT/2 + t
(n N ; 0 ≤ t < T/2) (6)
Quãng đường đi được trong thời

gian “nT/2” là S1 = 2nA, trong
thời gian t là S2.

Quãng đường tổng cộng là

S = S1 + S2

+ Tốc độ trung bình của vật đi

từ thời điểm t1đến t2:

2 1

tb

S S

v

t t t

 

</div>
(3)<div class='page_container' data-page=3>

Giáo viên Nguyễn Văn Nghị - Trường THPT Thái Phiên 3 
Với S là quãng đường tính

như trên.

Tính quãng đường lớn nhất

hay nhỏ nhất vậtđi được

trong khoảng thời gian
Δt (t <

T

):
Smax = 2Asin

t
T


;
Smin = 2A(1 - cos

t
T


).
 Năng lượng dao động điều

hòa:

Động năng:

d

W =

2 2

sin ( )

2 2

mv kA

t
 

 

 Thế năng:

t

W =

2 2

cos ( )
2 2

kx kA

t
 

 

Cơ năng:

W = Wd + Wt = hằng số

W =

2
kA

2 2

2
m A

2
max

2
mv

Tỉ số giữa động năng, thế 
năng, cơ năng.

2
max

2
2

v
v
A

x
A
W
Wđ





2 2 2

t max

2 2 2

W

x

v

W

A

x

v







2
max

2
2
max
2

v
v

v
A
x
W

Wt 




 Con lắc lò xo treo thẳng đứng:
Gọi l0 : Chiều dài tự nhiên của lò
xo

l

 : Độ dãn của lò xo khi vật ở

VTCB

lb : Chiều dài của lò xo khi vật ở
VTCB

 lb l0 l

Khi vật ở VTCB: Fđh = P

 kl mg

l

g
m

k





Chu kì của con lắc

g
l
k

m

T 2 2 

Chiều dài của lò xo ở li độ x:

l = lcb + x

 Chiều dài cực đại

(Khi vật ở vị trí thấp nhất)

l

k

l

m b

l
m

T/4

T/8 T/2 T

O
W

</div>
(4)<div class='page_container' data-page=4>

lmax = lcb + A

 Chiều dài cực tiểu

(Khi vật ở vị trí cao nhất)

lmin = lcb – A



min
max l

l

A 

min
max l

l

lcb  

Lực đàn hồi của lò xo ở li độ x:

Fđh = k(l+ x)
Lực đàn hồi cực đại:
Fđhmax = k(l+ A)
Lực đàn hồi cực tiểu:
Fđhmin = k(l- A) nếu l> A

Fđhmin = 0 nếu l  A

 Lực kéo về:

Là lực tổng hợp tác dụng lên vật

(có xu hướng đưa vật về VTCB)
Độ lớn Fhp  kx

Lực hồi phục cực đại: Fhp  kA
Lưu ý: Trong các công thức về

lực và năng lượng thì A, x, l có

đơn vị là (m).

III. CON LẮC ĐƠN
Tần số góc:

l
g



Chu kì:

g
l

T 2 l (m), g(m/s2)

Tần số:

l

g
f



2
1

 (Hz)
Phương trình dao động:

Theo cung lệch: ss0cos(t)
Theo góc lệch:  0cos(t)
Với sl

l là chiều dài dây treo (m);

0
0,s

 là góc lệch , cung lệch khi

vật ở biên (rad).
+ Công thức liên hệ:

2 2

0 2

v

S s


 
Và v  S02s2

Vận tốc:

 Khi dây treo lệch góc  bất kì:
)
cos
(cos

2   0
 gl

v

 Khi vật qua VTCB:

)
cos
1
(

2  0
 gl

v

 Khi vật ở biên: v = 0

Lực căng dây:

 Khi vật ở góc lệch  bất kì:

T = mg(3cos 2cos0)
 Khi vật qua VTCB

T = mg(32cos0)
 Khi vật ở biên:

</div>
(5)<div class='page_container' data-page=5>

Giáo viên Nguyễn Văn Nghị - Trường THPT Thái Phiên 5 
Khi  100: Có thể dùng

1- cos0=

2
2
sin
2

2
0
0

2 


 Tmax = (1 )

2
0




mg

Tmin= )

2
1
(

2
0




mg

 Năng lượng dao động:

W = Wd + Wt = hằng số

0 0

1
(1 cos )

W mgl    mgl

 Chu kì tăng hay giảm theo %:

2 1

.100%

T T

T



 Chiều dài tăng, giảm theo %:

2 1

.100%

l l

l


 Gia tốc tăng hay giảm theo %:

2 1
1

.100%

g g

g


 Sự thay đổi chu kỳ theo nhiệt
độ (g = const) :

T2 = T1(1 + )
2

t





t
T

T 



 

 là hệ số nở dài của dây treo

 Sự thay đổi của chu kỳ theo
độ cao (l = const) :

T2 = T1(1 + )

R
h




R

h
T

T 




 Sự thay đổi do gia tốc biểu

khiến

+ Chỉ có trọng lực :

g
l
T 2 ( g =

m
P

)
+ Có ngoại lực



F khơng đổi

tác dụng: ' 2 '

g
l

T  

-Lên nhanh dần đều g/ =g+a

-Lên chậm dần đều g/ =g-a

-Xuống nhanh dần đều g/ =g-a

-Xuống chậm dần đều g/ =g+a

Con lắc đơn, vật nặng tích điện q

đặt trong điện trường



E : 
 a =

m
E
q
m
Ftđ

 =>

m
E
q
g
g' 

Con lắc đơnđiện tích q(có thể

âm hoặcdương) đặt trong điện
trường song song với mặt đất hay

P
F  

2
2
2

' ( )

m
qE
g

g   và



cos
' g
g
IV. TỔNG HỢP DAO ĐỘNG

Xét 2 dao động điều hòa cùng

phương cùng tần số:

</div>
(6)<div class='page_container' data-page=6>

Độ lệch pha:  2 1
Phương trình dao động tổng hợp

có dạng: x Acos(t)

)
cos(

2 1 2 2 1
2

2
2

1    

 A A A A
A

2
2
1
1

cos
cos

sin
sin






A
A

tg





 Nếu 2 dao động cùng pha:
 2k  AA1A2

 Nếu 2 dao động ngược pha:


 (2 1)

 k  A A1A2

 Tổng quát :

A1A2  A A1A2

SĨNG CƠ HỌC

I. Sóng do 1 nguồn

Xét sóng tại nguồn O có biểu thức

uo  Acost
Biểu thức sóng tại M cách O

khoảng d:

uM Acos(t 2d)


 

+ Bước sóng: vT
f
v

.





+ Vận tốc truyền sóng: v s
t


 Độ lệch pha giữa 2 điểm trên
phương truyền sóng cách nhau 1 
khoảng d:



  2 d


 Nếu 2 dao động cùng pha:


2k

  d k
 Nếu 2 dao động ngược pha:


(2 1)

 k  ( 1)

d  k 

II. Giao thoa sóng:

Xét sóng tại 2 nguồn S1 và S2 là 2
sóng kết hợp có biểu thức:

u Ac t

+ Xét điểm M cách nguồn A một

khoảng d1, cách nguồn B một

khoảng d2

+ Biểu thức sóng tại M do S1
truyền tới:

1
1

2
os( d )

u Ac t 



 

+ Biểu thức sóng tại M do S2
truyền tới:

2
2

2
os( d )

u Ac t 



 

 Biểu thức sóng tổng hợp tại M :

uM = u1 + u2
 Biên độ:

2 1

2 cos d d .

A A 





 

  

 

 Pha ban đầu:  (d1 d2)





</div>
(7)<div class='page_container' data-page=7>

Giáo viên Nguyễn Văn Nghị - Trường THPT Thái Phiên 7

 Cực đại giao thoa:

Amax = 2A  d2 d1k

 Cực tiểu giao thoa:

Amin = 0  )
2
1
(

1
2d  k

d

Trường hợp sóng phát ra từ hai

nguồn lệch pha nhau  = 2 - 1
thì số cực đại và cực tiểu trên

đoạn thẳng S1S2là số các giá trị

của k ( z) tính theo cơng thức:

Cực đại:

1 2
2

S S 

 



  < k < 1 2
2

S S 

 




Cực tiểu:

1
1 2

2 2

S S 

 



   < k < 1 2 1

2 2

S S 

 


 
III. Sóng dừng:

Gọi l là chiều dài của dây, k số bó

sóng:

+ Nếu đầu A cố định, B cố định:

lk

+ Nếu đầu A cố định, B tự do:
1

( )

2 2

l k 

Mức cường độ âm:Đại lượng

I
L(B) = lg

I => 0

I
10
I

L


Hoặc :

I
L(dB) = 10.lg

2 1

2 1 2 2

2 1

0 0 1 1

I I I I

L - L = lg lg lg 10

I I I I

L L

   

DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU

I. ĐẠI CƯƠNG ĐIỆN XOAY

CHIỀU

Biểu thức cđ dòng điện và điện áp
0cos( i)

iI t

và uU0cos(tu)

độ lệch pha của u so với i:  ui
+  > 0: u nhanh pha hơn i

+  < 0: u chậm pha hơn i

+  = 0: u, i cùng pha

 Mạch chỉ có R:

 = 0,  uR , i cùng pha

R
I

U0R  0 ; UR I.R

 Mạch chỉ có cuộn cảm L:

 Cảm kháng ZL L
=



 uLnhanh pha hơn i :


+Tại thời điểm t, điện áp ở hai đầu

cuộn cảm thuần là u và cường độ

dịng điện qua nó là i. Ta có hệ thức

liên hệ:

2 2 2 2

0 0L L

i u i u

1 1

I  U   2I  2U 


2 2

u i

</div>
(8)<div class='page_container' data-page=8>

U0L I0.ZL ; UL I.ZL

 Mạch chỉ có tụ điện C:

 Dung kháng

C
ZC


1



=
2



 uC chậm pha hơn i :



C
C I Z

U0  0. ; UC I.ZC

+Tại thời điểm t, điện áp ở hai đầu

tụ điệnlà u và cường độ dòng điện

qua nó là i. Ta có hệ thức:

1

2
2

1 2

2
2
2
2

0
2
2
0
2







C

C U

u
I
i
U

u
I

i

 2 2

2 2

u i
2
U I 

 Đoạn mạch R, L ,C nối tiếp:

 Tổng trở:

Z  R2 (ZLZC)2

Độ lệch pha của u so với i:

R
Z

Z

tg L C

 Định luật Ohm :

U0  I0.Z ; U I.Z

Lưu ý: Số chỉ Ampe kế: 0
2

I
I 

Số chỉ vôn kế:

2
0
U
U 
 Công suất mạch RLC:



cos
UI

P  ; P = RI2 = UR.I

Hệ số công suất mạch:

Z
R



cos
 Mạch RLC cộng hưởng:

Thay đổi L, C,  đến khi

ZL ZC

Khi đó Zmin = R 

min
max

Z
U

I 



R
U
I

R

P

2
2

max

max  . 

Điều kiện cộng hưởng:
+ Công suất mạch cực đại

+ Hệ số công suất cực đại
+ Cđdđ, số chỉ ampe kế cực đại

+ u, i cùng pha

 Cuộn dây có điện trở trong r:

 Tổng trở cuộn dây:
Zd  r2 ZL2
Độ lệch pha giữa ud và i:

r
Z

tg L

d 



 Công suất cuộn dây: Pd r.I2
 Hệ số công suất cuộn dây:

d
d

Z
r


cos

Mạch RLC khi cuộn dây có

</div>
(9)<div class='page_container' data-page=9>

Giáo viên Nguyễn Văn Nghị - Trường THPT Thái Phiên 9 
Z  (Rr)2(ZL ZC)2

Độ lệch pha của u so với i:

r
R

Z
Z

tg L C







 Công suất mạch P = (R + r).I2

 Hệ số công suất mạch:

Z
r
R


cos
 Ghép tụ điện:

Khi C’ ghép vào C tạo thành Cb
+ Nếu Cb < C: C’ ghép nt C

'
1
1
1
C
C

Cb  

+ Nếu Cb > C:  C’ ghép // với C
 Cb = C + C’

II. LIÊN HỆ GIỮA CÁC 
ĐIỆN ÁP:

*Gọi các điện áp hiệu dụng hai đầu

R, L và C lần lượt là UR, Uvà UC

Điện áp hiệu dụng 2 đầu

mạch:

U  UR2 (ULUC)2

 Độ lệch pha của u so với i:

R
C
L
U
U
U
tg  

 Hệ số công suất mạch:

U
UR


cos

 Khi cuộn dây có điện trở

trong: 
2
2
)
(
)

(UR Ur UL UC

U    

 Cuộn dây có:Ud  Ur2UL2

r
L
d
U
U
tg  ;

d

r
d
U
U


cos
 Bài toán cực trị:

 Thay đổi R để Pmax:

Công suất: P = RI2 =

R
Z
Z
R
U
Z
Z
R
U
R
C
L
C
L
2
2
2

2
2
)
(
)
(
.






Để Pmax 

min
2
)
(





 

R
Z
Z

R L C



R
Z
Z

R L C

)
( 


 R ZLZC 

R
U
P
2
2
max 

 Thay đổi L để ULmax :

UL I.ZL=

2
)
(
.
C
L
L
Z
Z
R
Z
U


=
y
U
Z
Z
Z
Z
R
U
L
C
L
C




 ) 1 2 . 1 1
( 2 2 2

</div>
(10)<div class='page_container' data-page=10>



C
C
L

Z
Z
R
Z

2
2




 Lmax R2 ZC2
R

U

U  

 Thay đổi C để UCmax:

Tương tự:

L
L
C

Z
Z
R
Z

2
2

 ; Cmax R2 ZL2
R

U

U  

-Công suất tiêu thụ:

P = UIcos  = I2R = U2R /Z2

trong đó cos  = R/Z là hệ số

công suất

*Nếu UL = 2Uc = U hoặc

UC = 2UL = U thì cos = 3/2
*Nếu uX và uY lệch pha nhau
góc /2 thì ta có :

tan X . tan Y = -1

*Nếu uRL và uRC lệch pha nhay
góc /2 thì ta có R2 = L/C
( tan RL.tan RC = -1 )
* Nếu điện áp toàn mạch lệch

pha /2 so với uL hoặc uC
thì mạch cộng hưỡng ( = 0)
ZL = ZC

-Mạch khảo sát theo R (R

là biến trở )cịn U, L,C,

khơng đổi

-Nếu R = /ZL – ZC/ thì
P = Pmax = U2/2R , lúc này
cos = 2/2

-Nếu cuộn dây có r thì

 giá tri R để cơng suất tồn
mạch cực đai là R = /ZL-ZC/ - r
 Giá trị R để công suất của

biến trở cực đai là :
R = (ZLzC)2r2

-Nếu biết công suất P thì ta

có P = U2R/Z2 

PR2 – U2R+ P(ZL – ZC)2 = 0
rồi giải tìm R

- Nếu P < Pmax thì có hai giá trị
R1 và R2 mà mạch tiêu thụ
cùng một cơng suất P ,
khi đó : R1.R2 = (ZL-ZC)2;
R1 + R2 = U2/P

khi đó công suất sẽ cực đại

khi R2 = R1R2

Điều kiện để UR không phụ
thuộc R là mạch cộng hưởng,

khi đó UR =U

-Điều kiện đẻ URL khơng
phụ thuộc R là ZC = 2ZL.
-Điều kiện đẻ URC không
phụ thuộc R là ZL= 2ZC.

- Khi R → ∞ thì URmax = U

-Mạch điện khảo sát theo

L cịn U, R,C,khơng đổi
-Nếu ZL = ZC thì Imax = U/R
P = Pmax = U2/R ; u và I cùng
pha

-Nếu tại hai giá trị L1 và L2

mạch có cùng cơng suất (hoặc

cùng dòng điện hiệu dụng I)

 ZL1 + ZL2 = 2ZC

</div>
(11)<div class='page_container' data-page=11>

Giáo viên Nguyễn Văn Nghị - Trường THPT Thái Phiên 11 
-Nếu cho biết cơng suất P ,

tìm L thì ta có : I = P

R
 Z =U/I  (ZL-ZC)2 = Z2- R2
giải tìm ZL

-Nếu ZL = (R2 +Zc2)/ZC thì UL
cực đai ULmax = U.

2 2

C

R Z

R


;
-Lúc này u toàn mạch và uRC
lệch pha nhau /2 nên
ZL2 = Z2 + R2 + ZC2
UL2 = U2 + UR2 + UC2

-Mạch điện khảo sát theo

C cịn U, R,L,khơng đổi

-Nếu ZC = ZL thì I = Imax =U/R
; P = Pmax = U2/R ; u và I cùng
pha

-Nếu tại hai giá trị C1 và C2
mạch có cùng cơng suất ( hoặc

cùng dịng điện hiệu dụng I)

 ZC1 + ZC2 = 2ZL

và giá trị C để cộng hưỡng là

ZC = (ZC1 + ZC2)/2

-Nếu cho biết công suất P , tìm
L thì ta có : I = P

R  Z =U/I
 (ZL-ZC)2 =Z2-R2 giải tìm ZC
-Nếu ZC =(R2 +ZL2)/ZC thì UC
cực đai và UCmax =U.

2 2

L

R Z

R

Lúc này u toàn mạch và uRL
lệch pha nhau /2 nên ta có :
ZC2 = Z2 + R2 + ZL2

UC2 = U2 + UR2 + UL2

-Nếu tại C1 và C2 mà UC
khơng đổi thì UCmax khi

C = (C1 + C2)/2

-Mạch điện khảo sát theo

 cịn U, R,L,C khơng đổi

-Nếu  = 1

LC thì mạch
cộng hưỡng . khi đó I,P đều
đạt cực đại

-Nếu tại hai giá trị 1 và 2
mạch có cùng cơng suất P

(hoặc cùng I) thì giá trị cộng
hưỡng là 0 =  1 2

-Nếu ở tần số  mà mạch có

ZL và ZC thì tần số cộng hưỡng
0 có giá trị : 0 = C

L
Z
Z


f0 = f(Zc/ZL)1/2

-Nếu có R2 = L/C thì uRL
lệch pha /2 so với uRC với
mọi tần số

-Nếu 2 = 1/LC –R2/2L2
thì UC cực đại

-Nếu 1/2 = LC- R2C2/2
thì UL cực đại

-Nếu tại 1 và 2 mà UC

không đổi thì UCmax
Khi 2 =(12 + 22)/2
-Nếu tại 1và2 mà UL

khơng đổi thì ULmax
Khi 1/2=(1/12+1/22)/2
III. SẢN XUẤT VÀ TRUYỀN

</div>
(12)<div class='page_container' data-page=12>

 Máy phát điện xoay chiều 1

pha:

Tần số: f n p .

với p: Số cặp cực của nam châm.

n: Số vòng quay trong 1s

 Suất điện động cảm ứng:
eE0cost

 Với SĐĐ cực đại: E0 NBS
 Từ thông cực đại: 0 BS
Nếu cuộn dây có N vịng:
0  NBS

 Suất điện động trong

khung dây:

e = -’= NBSsin(t +)
e = NSBcos(t +  -

2


)
e = E0cos(t +  -

2


)

Với E0 = NSB = .0 là suất

điện động cực đại. Pha của e

chậm hơn pha của  là
2


 Máy biến thế:

Gọi:

N1, U1, P1: Số vòng, điện áp hiệu
dụng, công suất ở cuộn sơ cấp

N2, U2, P2: Số vịng, điện áp hiệu
dụng, cơng suất ở cuộn thứ cấp

1
1
1

1 U I cos

P  ; P2 U2I2cos2

 Hiệu suất của máy biến thế:

1
2 


P
P

H (%)

 Mạch thứ cấp không tải:

2
1
2
1

U
U
N
N

k  

 Mạch thứ cấp có tải: (lí tưởng)

1
2
2
1
2
1

I
I
U

U
N
N

k  

 Truyền tải điện năng:

 Độ giảm thế trên dây dẫn:
U RdId

 Cơng suất hao phí trên đường
dây tải điện:

2

2
2

.
U

P
R
I
R
P d d 


Với Rd: điện trở tổng cộng trên

đường dây tải điện

Id: Cường độ dòng điện trên dây
tải điện

+ Hiệu suất tải điện:

1
1
1
2

P
P
P
P
P

H    %. Với:
1

P: Công suất truyền đi
2

P : Cơng suất nhận được nơi tiêu

thụ

Cơng suất hao phí
2

2 đi

dây dây 2

đi
P
P R I R

(U cos )

  

</div>
(13)<div class='page_container' data-page=13>

Giáo viên Nguyễn Văn Nghị - Trường THPT Thái Phiên 13 
DAO ĐỘNG VÀ SĨNG ĐIỆN TỪ

 Tần số góc:

LC
1



 Chu kì riêng: T 2 LC

 Tần số riêng:

LC

T

f


2

1
1




 Bước sóng điện từ:
c T. c c.2 LC

f

   
Với c = 3.108 m/s:
Vận tốc ánh sáng

 Năng lượng mạch dao động:

 Năng lượng điện trường:

2
2

1 1 1

2 2 2

C

q

W Cu qu

C

  

 Năng lượng điện trường cực 
đại:

2 0

max 0 0 0

1

2

C

Q

W

CU

QU

C



 Năng lượng từ trường:
1 2

L

W  Li

 Năng lượng từ trường cực đại:

max 0

1
2

L

W  LI

 Năng lượng điện từ:

W = WC + WL

2 2

1 1

2 2

1 1 1 1

2 2 2 2

W Cu Li

q

qu Li Li

C

 

   

max max 0

2
0

0 0 0

1
2

1 1 1

2 2 2

C L

W W W CU

Q

Q U LI

C

  

1; 1;

2
0
2
2
0
2
2
0
2
2
0
2






q
q

I
i
U

u
I
i

 Thời gian để tụ phóng hết

điện tích là

T

Cứ sau thời gian 
4
T

năng 
lượng điện lại bằng năng lượng từ.

 Thời gian từ lúc Imaxđến lúc

điện áp đạt cực đại là T

4
1

 Khi vật qua VTCB x = 0 thì vận
tốc đạt cực đại vmax, ngược lại khi ở 
biên, xmax = A, v = 0. Tương tự, khi 
q= 0 thì i = I0 và khi i = 0 thì q =

Q0.

 Khi tụ phóng điện thì q và u

giảm và ngược lại

+Quy ước: q > 0 ứng với bản

tụ ta xét tích điện dương thì i >
0 ứng với dòng điện chạy đến

</div>
(14)<div class='page_container' data-page=14>

 Mối liên hệ giữa các giá trị

u, i, U0 và I0:

i




 




2 2 2

0

2 2

0

L
u + i = U

C
C

u = I
L

Góc quay của tụ xoay:

+ Cơng thức xác định điện
dung của tụ điện phẳng:

.S
C

4 .9.10 .d






+ Khi tụ quay từ min đến 
(để điện dung từ Cmin đến C)

thì góc xoay của tụ là:

min min

max min max min

C C

( ) C C

   



   

+Tụ điện là tụ xoay, có điện
dung thay đổi được theo quy

luật hàm số bậcnhất của góc

xoay  của bản động linh
động

1 2 2

2 1 1

.
.

f C a b




  

 
 


 

- Máy phát hoặc máy thu sóng
điện từ sử dụng mạch dao
động LC thì tần số sóng điện

từ phát hoặc thu được bằng tần

số riêng của mạch.

- Bước sóng của sóng điện từ

c2 LC
f

   

SÓNG ÁNH SÁNG 
A. Tán sắc ánh sáng.

+Khi ánh sáng truyền từ môi
trường này sang mơi trường khác

thì tần số ,màu sắc và năng lượng
khơng đổi cịn bước sóng thay đổi:

n = 0/n (n là chiết suất)
+Khi truyền qua LK thì tia Tím
lệch nhiều nhất, tia Đỏ lệch ít nhất

*Khi góc chiết quang A rất bé thì
góc lệch tính bời D ≈ A(n - 1)
*Chiều dài quang phổ liên tục :

L = d.D trong đó d là khoảng

cách từ cạnh lăng kính tới màn

ảnh ; D là góc giữa tia đỏ và tia
tím D ≈ A( nt – nđ)

S

D

S

d

I

O

</div>
(15)<div class='page_container' data-page=15>

Giáo viên Nguyễn Văn Nghị - Trường THPT Thái Phiên 15 
*Sắc sai của thấu kính : f = fđ – ft

với f = (n - 1) 1 2

1 2

R R

R R ( R1,R2 là
bán kính của mặt thấu kính, mặt

lồi R > 0, mặt lõm R< 0, n là chiết

suất so với môi trường )

B. GIAO THOA ÁNH SÁNG 
I.Giao thoa với ánh sáng đơn sắc:
+ a: Khoảng cách giữa 2 khe S1S2
+ D: K/c từ 2 khe tới màn

+ : Bước sóng của as kích thích
+ x: Khoảng cách từ vị trí vân
đang xét tới vân sáng trung tâm

+ Khoảng vân:

a
D
i 

+ Vị trí vân sáng: (Vân sáng thứ k)

ki
a

D
k

x  

+ Vị trí vân tối: (Vân tối thứ k+1)

( 1) ( 0,5).
2

D

x k k i

a


   

 Khoảng cách giữa 2 vân x1 và

x2:

Cùng phía: x x1x2

Khác phía: x x1 x2

 Xét tại vị trí M cách vân trung

tâm một khoảng x, cho vân gì:

k

i
x

  Vân sáng thứ k

5
,
0


k
i
x

 Vân tối thứ k + 1

 Hai vân trùng nhau: x1 = x2
 Tìm số vân sáng, vân tối quan

sát được trên bề rộng trường

giao thoa L:

Số khoảng vân trên nửa trường:

Số vân sáng: 1

2
2 








i
L

NS

- Số vân tối: 









 0,5

2
2

i
L
NT

II. Giao thoa với ánh sáng trắng:

m

m  

 0,75
4

0  

 Bề rộng quang phổ bậc 1: 
Với k = 1:

1 d1 t1 ( d t)

a
D
k
x
x

x     



 Bề rộng quang phổ bậc n:

xn  n x1

 M cách VS trung tâm 1

khoảng x cho bao nhiêu vân sáng,

bao nhiêu vân tối:
+ Tại M cho vân sáng:

a
D
k

xM   

D
k
axM



 (m)

 m

D
k
ax

m M



 0,75

.
4

0  

</div>
(16)<div class='page_container' data-page=16>

a
D
k

xM )

2
1
( 



D
k

axM
).
5
,
0
( 



 m

D
k

ax

m M 

 0,75

).
5
,
0
(
4
,

0 




 Các giá trị của k ( k nguyên)
III. Giao thoa với nguồn ánh

sáng gồm một số ánh sáng đơn sắc

khác nhau:

-Vị trí vân trùng (cùng màu):
x = k11 = k22 = … = knn;
với k  Z.

-Khoảng cách ngắn nhất giữa

2 vân trùng:
Tại vị trí có

k1 = k2 = … = kn = 0 là vân

trùng trung tâm, do đó khoảng

cách gần nhau nhất giữa hai

vân trùng đúng bằng khoảng

cách từ vân trùng trung tâm

đến vân trùng bậc 1 của tất cả 
các ánh sáng đơn sắc:

x = k11 = k22 = … =
knn; với k  N nhỏ nhất  0.

LUỢNG TỬ ÁNH SÁNG

Gọi

+ : Bước sóng ánh sáng kích thích
+0: Bước sóng giới hạn của KLoại

 Điều kiện để xảy ra hiện tượng

quang điện: 0

 Nlượng của phôtôn ánh sáng:


 hf  hc (J)
 Cơng thốt của e:


hc
A (J)
Quang phổ nguyên tử hyđrô:
Năng lượng bức xạ hay hấp thụ :



hc

= Ecao – Ethấp , 2
6
,
13

n

E (eV)
( 1eV = 1,6.10-19J )

Trong trạng thái dừng các

electron chuyển động trên các
quỹ đạo có bán kính xác định

rn = n2r0 ( r0 = 5,3.10-11m gọi là
bán kính Bo)

Tên quỹ đạo dừng (tính từ

trong hạt nhân ra ) :

K(n = 1), L(n = 2), M(n = 3),
N(n = 4), O(n = 5), P(n = 6),
Q(n = 7)…

*Lưu ý : EK = -13,6 eV ;

EL = -3,4eV ; EM = -1,511eV ;
En = - 0,85eV

Bước sóng bức xạ hay hấp thụ:
313221 ;

31 32 21

1 1 1

  
*Số vạch quang phổ phát ra

khi nguyên tử bị kích thích lên
quĩ đạo n là : N = n(n - 1)/2
với n  2.

Giải: Khi e chuyển động trong

</div>
(17)<div class='page_container' data-page=17>

Giáo viên Nguyễn Văn Nghị - Trường THPT Thái Phiên 17

điện Culơng đóng vai trị là lực
hướng tâm

0
0

2
2

2
2
2

2
2
1

. mr

k
n
e
r
n
m

k
e
mr
ke
v

mv
r

e
k
r
mv
r

q
q
k











Vậy bước sóng ngắn nhất của

tia X phát ra là:

AK

U
e

hc

|
|

min 

 => fmax=

min


c

Các hằng số:

h = 6,625.10-34Js ; c = 3.108m/s ;
e = 1,6.10-19C ; me = 9,1.10-31kg
Cường độ dịng qđiện bảo hịa:

t
e
n

I e

bh

 (A)
Cơng suất nguồn bức xạ:

t
n

P p. (W)
Hiệu suất lượng tử:

p
e

n
n
H  (%)
Với: ne : Số electron bức ra khỏi K
np: Số phôtôn đến đập vào K

VẬT LÝ HẠT NHÂN

 Cấu tạo hạt nhân:

 Hạt nhânZA

X

, có A nuclon; Z
prơtơn; N =(A – Z) nơtrôn.

 Liên hệ giữa năng lượng và khối
lượng:

E = mc2.

 Độ hụt khối của hạt nhân :

m = Zmp + (A – Z)mn – mhn
 Năng lượng liên kết:

Wlk = m.c2.
 Năng lượng liên kết riêng:

Wlkr =
A
Wlk
 Phóng xạ:

X Y + Hạt phóng xạ

Gọi T: Là chu kì bán rã
t: Thời gian phóng xạ

Hằng số phóng xa:

T

2
ln




Gọi

 m0: Khối lượng chất phóng xạ lúc

đầu (g)

 m: Khối lượng chất phóng xạ cịn
lại

 N0: Số hạt nhân (nguyên tử) ban

đầu+ N: Số hạt nhân (nguyên tử)

còn lại

 A: Số khối hạt nhân

 H0: Độ phóng xạ lúc đầu (Bq)
 H: Độ phóng xạ lúc sau (Bq)

 Liên hệ giữa số hạt và khối lượng

NA
A
m

N 0 .

0  ; NA

A
m

N  .

</div>
(18)<div class='page_container' data-page=18>

t
T

t

e
m
m

m 0.2  0. 
T t

t

e
N
N

N  0.2  0. 
Chú ý: Trong cơng thức về độ

phóng xa, T tính bằng giây ;

1Ci = 3,7.1010 Bq
 Tỉ lệ hạt nhân còn lại:

N
N = 2

t
T


(%)
 Tỉ lệ hạt nhân bị phân rã:

N
N


= 1 2

t
T


 (%)

 Khối lượng hạt nhân mẹ bị phân

rã sau thời gian t:

0(1 2 )

t
T

m m



  

 Số hạt nhân con mới được tạo 
thành bằng số hạt nhân mẹ bị phân 
rã sau thời gian t:

N’ = N = N0 – N = N0 (1 – T

t


2 )
 Khối lượng hạt nhân con tạo 
thành

0 (1 2 )

t

Y T

Y X
X

A

m m

A


 

 Các loại hạt cơ bản:
+ Hạt : 24He
+ Hạt 

: 01e ; Hạt



 : 01e

+ Hạt nơ tron: 01n

+ Hạt prôtôn: 11p hay 11H

 Phản ứng hạt nhân:

Trong phản ứng hạt nhân:

1
1

A
Z X1 +

2
2

A

Z X2 

3
3

A
Z X3 +

4
4

A
Z X4.

 Số nuclơn và số điện tích được
bảo tồn:

A1+A2 = A3+ A4 ; Z1 + Z2 = Z3 + Z4
 Năng lượng tỏa ra hoặc thu vào

trong phản ứng hạt nhân:

W = (m1 + m2 - m3 - m4)c2
W =(m1+ m2 -m3 -m4).931,5MeV
W = (m3 + m4 - m1 - m2).c2

=A3Wlkr3+A4Wlkr4-A1Wlkr1-A2Wlkr2

W =K3 +K4 – K1- K2
+ Nếu m1 + m2 > m3 + m4

W > 0: puhn tỏanăng lượng.

+ Nếu m1 + m2 < m3 + m4

W < 0: puhn thunăng lượng.

Đơn vị khối lượng nguyên tử:

1u = 931,5

MeV
c

Khối lượng prôtôn: mp =1,0073u
Khối lượng nơtron mn = 1,0087u
 Động lượng: p1 p2  p3 p4

   

 Liên hệ động năng: 2

2
p  mK
 Thuyết tương đối: 2 2

</div>
(19)<div class='page_container' data-page=19>

Giáo viên Nguyễn Văn Nghị - Trường THPT Thái Phiên 19 
...

...

</div>
(20)<div class='page_container' data-page=20></div>
(21)<div class='page_container' data-page=21></div>

vật lý môn khoa học lý thú nơi chia sẻ trao đổi kinh nghiệm tư liệu giảng dạy và học tập môn vật lý

<i>l</i>

W

x

v

v

W

A

x

v









1

1

1

2

2

2

<i>Q</i>

<i>W</i>

<i>CU</i>

<i>QU</i>

<i>C</i>





S

D

S

<i>d</i>

<i>d</i>

I

<sub>O </sub>

<i>X</i>

Tài liệu liên quan

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về