Thiết kế bài giảng “hồn trương ba, da hàng thịt”

<span class='text_page_counter'>(1)</span>Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”. -Tiết: 2 tiết -Thể loại: kịch bản văn học. HỒN TRƯƠNG BA, DA HÀNG THỊT. -Lớp dạy:. (Trích kịch bản văn học (kịch nói)). -Ngày soạn: 5.10.2010. -Lưu Quang Vũ-. - Người dạy: Nguyễn Thị Lan Anh A. Mục tiêu cần đạt 1. Về kiến thức: - Bậc 1: + Nêu được ít nhất 2 đặc điểm về kịch. + Nêu được những nét chính về tác giả, phong cách sáng tác, vị trí trên văn đàn với những tác phẩm tiêu biểu. + Nêu hoàn cảnh sáng tác, bố cục của vở kịch “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”, vị trí của trích đoạn được học. + Thuộc lòng ít nhất 2 đoạn đặc sắc nhất trong đoạn trích. + Liệt kê ít nhất 3 đoạn đối thoại của Trương Ba với các nhân vật khác trong vở kịch. + Liệt kê được các đoạn thoại tiêu biểu nói lên tâm hồn thanh cao, trong sáng của Hồn Trương Ba Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 1. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(2)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” + Phân chia bố cục của trích đoạn kịch (tùy theo các tiêu chí khác nhau) - Bậc 2: + Phân tích cuộc đối thoại giữa Hồn Trương Ba với xác anh hàng thịt + Phân tích cuộc đối thoại giữa Hồn Trương Ba với người thân. + Phân tích cuộc đối thoại giữa Hồn Trương Ba với Thích Đế + Phân tích nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ và tình huống kịch trong trích đoạn“Hồn Trương Ba, da hàng thịt” - Bậc 3: + Nhận xét, đánh giá về ý nghĩa triết lý được hiện ra qua các cuộc đối thoại của Hồn Trương Ba với các nhân vật khác trong đoạn trích. + Phân tích để rút ra giá trị phê phán hiện thực xã hội hiện nay. + Chứng minh được kịch của Lưu Quang Vũ đặc sắc trên phương diện: sự hấp dẫn của kịch bản văn học và nghệ thuật sân khấu; sự kết hợp giữa tính hiện đại với các giá trị truyền thống…. + So sánh, liên hệ với bản thân để từ đó rút ra bài học cuộc sống: Hãy là chính mình! 2. Về thái độ: - Hiểu và yêu thích kịch hơn. Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 2. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(3)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” - Bồi dưỡng tình cảm yêu thương, trân trọng những giá trị sống tốt đẹp (yêu thương, hạnh phúc, gia đình, tôn trọng, vị tha…) 3. Về kỹ năng - Rèn luyện kỹ năng đọc hiểu văn bản thuộc thể loại kịch - Rèn luyện năng lực phân tích và cảm nhận các nhân vật, các sự kiện diễn biến của kịch bản văn học - Rèn luyện năng lực tư duy tích cực, thảo luận và làm việc nhóm…. B. Kiến thức trọng tâm 1. Cuộc đối thoại giữa Hồn Trương Ba với các nhân vật khác trong vở kịch 2. Đoạn cuối cùng. 3. Khái quát ý nghĩa tư tưởng của vở kịch, đoạn kịch 4. Hồn Trương Ba, da hàng thịt từ truyện cổ dân gian đến kịch bản của Lưu Quang Vũ 5. Tổng kết. C. Chuẩn bị - Giáo viên: SGK, sách giảng viên, giáo án điện tử, một số phương tiện cần thiết trong quá trình giảng dạy. - Học sinh: + Tìm hiểu về thể loại kịch bản văn học. + Đọc Lưu Quang Vũ – về tác gia và tác phẩm (NXBGD, 2007) + Đọc ít nhất 2 lần trích đoạn và soạn bài theo hướng dẫn SGK/trang 215 + Làm việc nhóm với các nội dung nhiệm vụ sau: Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 3. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(4)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”  Cuộc đối thoại giữa Hồn Trương Ba với xác anh hàng thịt  Nhóm 1: Mục đích lập luận của 2 nhân vật  Nhóm 2: cử chỉ  Nhóm 3: xưng hô  Nhóm 4: giọng điệu, vị thế  Cuộc đối thoại giữa Hồn Trương Ba với người thân  Nhóm 1: phản ứng của người vợ ra sao? Nguyên nhân?  Nhóm 2: Phản ứng của người con dâu ra sao? Nguyên nhân?  Nhóm 3: Phản ứng của cháu gái ra sao? Nguyên nhân?  Nhóm 4: Phản ứng, tâm trạng của Trương Ba ra sao? Nguyên nhân?. D. Phương pháp và phương tiện dạy học 1. Phương pháp dạy học - Sử dụng linh hoạt các hình thức diễn giảng, gợi mở, thảo luận nhóm, nêu vấn đề… để học sinh phát huy được khả năng làm việc độc lập, tự chủ và sáng tạo của mình. 2. Phương tiện dạy học - Máy chiếu: trình chiếu các tranh ảnh về tác giả, về một số đoạn trong vở kịch, các sơ đồ khái quát về đặc điểm, cấu trúc của kịch bản văn học - Hoặc tranh ảnh, bản đồ về tác giả, về vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt được giáo viên, học sinh chuẩn bị trước giờ lên lớp. Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 4. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(5)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”. E. Tiến trình dạy học 1. Ổn định và tổ chức lớp. 2. Kiểm tra bài cũ - Hình thức: vấn đáp hoặc làm bài 15 phút - Câu hỏi: + Phân tích vẻ đẹp tự nhiên (hoặc văn hóa, hoặc lịch sử) của dòng sông Hương. + Nhan đề Ai đã đặt tên cho dòng sông? có ý nghĩa gì? 3. Mở đầu bài học: - Cho học sinh tóm tắt lại câu chuyện dân gian Hồn Trương Ba, da hàng thịt - Từ truyện cổ tích quen thuộc Hồn Trương Ba, da hàng thịt, nhà viết kịch tài danh Lưu Quang Vũ đã sáng tạo ra vở kịch nói Hồn Trương Ba, da hàng thịt với chủ đề hiện đại, chiều sâu tư tưởng, đặc sắc nghệ thuật. Đoạn trích chúng ta được học là đoạn kết và đỉnh điểm mâu thuẫn của toàn vở.. 4. Hoạt động dạy học Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 5. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(6)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” Hoạt động của giáo viên. Hoạt động của học sinh. Kiến thức cần đạt. 1. Hướng dẫn đọc hiểu khái quát về tác giả và tác phẩm (trò chơi) Cho học sinh xem hình ảnh chân dung tác giả và một số đoạn kịch đã được diến trên sân khấu (bằng máy chiếu hoặc bằng tranh ảnh đã chuẩn bị trước) Tổ chức trò chơi đồng đội -Lớp chia 2 đến 3 đội tùy Tùy cách bố trí của lớp mà chia lớp ra làm 2 đến 3 đội chơi, nhỏ với nội dung: “Đến cách sắp xếp của không gian cho các em thay phiên nhau lên bảng ghi những hiểu biết với Lưu Quang Vũ” lớp học. của mình về tác giả(mỗi người 1 thông tin). Hết 2 phút, mọi hoạt động dừng lại. -Đặt tên cho đội chơi ? Giáo viên đối chiếu, A: Nghe và ghi chép lại A.Tìm hiểu chung nhận xét, công bố đội những ý cơ bản giáo viên đã 1.Tác giả: - Lưu Quang Vũ (1948-1988) quê gốc ở Đà Nẵng,sinh ở thắng cuộc và tổng kết lại. tổng kết. Phú Thọ trong một gia đình trí thức -Năm sinh? +1965-1970 vào bộ đội và được biết đến như một nhà thơ -Quê Quán? tài năng đầy hứa hẹn. +1970-1978 xuất ngũ làm nhiều nghề để mưu sinh. -Tài năng nổi bật +1978-1988 làm biên tập viên tạp chí Sân khấu ,bắt đầu -Vị trí trên văn đàn sáng tác kịch và trở thành một hiện tượng đặc biệt của kịch -Giải thưởng Hồ Chí Minh trường những năm 80 thế kỉ XX với những vở kịch đặc sắc như :Lời thề thứ 9,Nàng Xi-ta, Tôi và chúng ta, Hồn Trương Ba, da hàng thịt… -Là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, vẽ tranh, viết truyện, viết tiểu luận…. -Là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của văn học Việt Nam hiện đại. -Năm 2000, được tặng giải thưởng HCM về VHNT Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 6. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(7)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”. ? Em hãy cho biết tác giả A: Đọc phần tiểu dẫn và trả sáng tác vở kịch trong lời hoàn cảnh nào? -Năm sáng tác -Nguồn gốc từ một cốt truyện dân gian. ? Em hãy tóm tắt lại tác A: 1 hoặc 2 học sinh tóm tắt phẩm. lại tác phẩm =>Nhận xét, đánh giá phần tóm tắt của học sinh. Giải thích những đoạn chưa đúng và hướng dẫn tóm tắt lại.. ? Đoạn trích nằm ở phần A: Đọc phần tiểu dẫn và trả nào trong vở kịch? lời ?Nội dung ý nghĩa của -Một hoặc hai em học sinh đoạn trích là gì? đứng dậy trả lời.. 2. Tác phẩm a. Hoàn cảnh ra đời - Viết năm 1981 nhưng đến 1984 mới công diễn và gây được ấn tượng mạnh đối với công chúng trong và ngoài nước. -Từ một cốt truyện dân gian ,tác giả đã xây dựng thành vở kịch nói hiện đại ,đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ, có ý nghĩa tư tưởng, triết lí và nhân văn sâu sắc. b. Tóm tắt tác phẩm Trương Ba, một người làm vườn tốt bụng,khoẻ mạnh, giỏi đánh cờ bị Nam Tào bắt chết nhầm. Vì muốn sửa sai nên Nam Tào và Đế Thích cho hồn Trương Ba sống lại ,nhập vào thể xác hàng thịt vừa mới chết. Trú nhờ thể xác hàng thịt, hồn Trương Ba gặp rất nhiều phiền toái : lí trưởng sách nhiễu, chị hàng thịt đòi chồng, gia đình Trương Ba cũng cảm thấy xa lạ…mà bản thân Trương Ba cũng đau khổ vì phải sống xa lạ, giả tạo.Đặc biệt ,thân xác hàng thịt làm Trương Ba nhiễm một số thói xấu và những nhu cầu vốn không phải là của bản thân ông.Trước nguy cơ tha hoá về nhân cách và sự phiền phức phải mượn thân xác của kẻ khác,Trương Ba quyết định trả lại thân xác cho hàng thịt và chấp nhận cái chết. c. Vị trí trích đoạn Văn bản được trích từ cảnh XII và đoạn kết của vở kịch diễn tả sự đau khổ dằn vặt và quyết định cuối cùng vô cùng cao thượng của Trương Ba sau mấy tháng hồn trú nhờ vào. Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 7. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(8)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” thể xác hàng thịt và gặp rất nhiều phiền toái … 2. Xác định tình huống và các mâu thuẫn trong đoạn kịch ? Đoạn kịch được xây dựng bằng những tình huống nào? Em hãy liệt kê ít nhất 2 tình huống trong đoạn trích.. A: 2 đến 3 học sinh trả lời a.Tình huống: theo sự chuẩn bị trước bài tập -Hồn Trương Ba đau khổ, dằn vặt, day dứt trong thân xác ở nhà. anh hàng thịt, trong sự lấn át của hắn, trong sự xa lánh, khó +Trương Ba đối thoại với xác chịu của gia đình (vợ, con, cháu) hàng thịt, với gia đình và đau -Cu Tị, bạn của cháu gái Trương Ba đột tử  Tóm lại cho học khổ bởi tình thế của mình. -Trương ba gọi gặp Đế Thích – người bạn cờ, người làm sinh +Cái chết của cu Tị cho ông sống lại, nói rõ quyết định của mình. +Trương Ba không muốn kéo dài tình trạng đó, gặp Đế Thích.. ? Trong đoạn kịch được A: 2 học sinh trả lời học nổi lên những mâu thuẫn nào?. b. Mâu thuẫn – xung đột -Giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt (mâu thuẫn chủ yếu) -Giữa hồn Trương Ba và những người trong gia đình.. 3. Hướng dẫn đọc hiểu chi tiết -Chuyển ý: Gọi hỏi học sinh về các bước phát triển của kịch (giao đãi-thắt nút-phát triển-cao trào-mở nút). Sau đây lớp mình hãy cùng nhau phân tích xem đoạn trích“Hồn Trương Ba, da hàng thịt” nằm ở giai đoạn nào… -GV chia lớp làm 4 nhóm tiến hành thảo luận. Mỗi nhóm bám sát văn bản, thảo luận và cử đại diện lên bảng ghi. Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 8. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(9)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” 1.Cuộc đối thoại giữa Trương Ba và xác hàng thịt -Các vai: +Hồn Trương Ba +Xác hàng thịt. ? Cho học sinh đọc phân A: Đọc diễn cảm theo vai vai diễn cảm giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt a.Thể hiện: ? Cuộc đối thoại giữa Hồn A: Nhóm 1 trả lời theo sự - Mục đích: Trương Ba và da hàng thịt chuẩn bị đã được phân công + Hồn Trương Ba: Phủ định sự lệ thuộc của linh hồn vào được thể hiện như thế =>Các nhóm khác bổ sung, xác thịt, coi xác thịt chỉ là cái vỏ bề ngoài, không có ý nào? nhận xét. nghĩa. Khẳng định linh hồn vẫn có đời sống riêng : nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn. -Thời gian: 3 phút + Xác hàng thịt: Khẳng định sự âm u, đui mù của thể xác có -Gợi ý: Qua mục đích, cử sức mạnh ghê gớm, có khả năng điều khiển, làm át đi linh chỉ, xưng hô, giọng điệu – hồn cao khiết, dồn hồn T.Ba vào thế đuối lí, phải thỏa hiệp, vị thế. A: Nhóm 2 trả lời theo sự quy phục. ? Thế còn cử chỉ thì sao? -Cử chỉ: chuẩn bị trước. Thể hiện như thế nào? +Hồn Trương Ba: ôm đầu, đứng vụt dậy, nhìn chân tay, =>Các nhóm nhận xét thân thể, bịt tai lại => Uất ức, tức giận, bất lực. A: Nhóm 3 trả lời +Xác hàng thịt: lắc đầu, tỏ vẻ thương hại. ? Xưng hô? =>Các nhóm khác bổ sung, -Xưng hô: + Hồn Trương Ba: mày – ta => Khinh bỉ, xem thường nhận xét. + Xác hàng thịt: ông – tôi => ngang bằng, thách thức A: Nhóm 4 trả lời ? Giọng điệu của các nhân =>Các nhóm khác bổ sung, -Giọng điệu: vật lúc này thế nào? Qua nhận xét. + Hồn Trương Ba: Giận dữ, khinh bỉ, mắng mỏ, ngậm ngùi, đó thể hiện vị thế của họ thấm thía, tuyệt vọng ra sao? + Xác hàng thịt: khi thì ngạo nghễ thách thức, khi buồn rầu Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 9. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(10)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”. ? Các chi tiết vừa nêu trên thể hiện điều gì? =>Giáo viên nhận xét, đánh giá định hướng và đưa ra những tổng kết cuối cùng qua những câu trả lời của học sinh. thì thầm, ranh mãnh, an ủi… -Vị thế: + Hồn Trương Ba: Bị động, kháng cự yếu ớt, đuối lí  thua cuộc, chấp nhận trở lại xác hàng thịt. + Xác hàng thịt: Đặt nhiều câu hỏi phản biện -> thắng thế, buộc được hồn T.Ba quy phục. A: 3 đến 4 học sinh thuộc các b.Nhận xét: nhóm sẽ trả lời. -Nhân vật bắt đầu rơi vào mâu thuẫn=> thắt nút Chú ý lắng nghe và ghi chép -Trong khi rất muốn tách ra khỏi thân xác kềnh càng, thô lỗ lại của anh hàng thịt thì xác lại cứ muốn tồn tại mãi tình trạng này -> với sự giễu cợt của xác, hồn càng đau khổ và bế tắc. - Hồn cao khiết nhưng vô dụng, xác đui mù nhưng hấp dẫn ghê gớm-> lí lẽ ti tiện nhưng hết sức thực tế, khiến hồn không có cơ sở bác bỏ. Sự chống đối ngày càng yếu dần và phải đầu hàng trong tuyệt vọng.  Cuộc độc thoại trong tâm trạng một con người: giữa mơ ước đẹp đẽ và những dục vọng bản năng thấp hèn, tầm thường. Chiến thắng chính mình, chiến thắng những đòi hỏi bản năng, cái ác, cái giả dối trong phần tối của con người là vô cùng khó khăn.  Trương Ba được trả lại cuộc sống nhưng là sống đáng hổ thẹn vì dung tục đồng hóa trong than xác anh hàng thịt vốn dung tục cả đời.  Khi con người sống chung với dung tục, sẽ bị dung tục lấn át, thắng thế, ngự trị, tàn phá những gì tốt đẹp, cao quý trong con người.  Nghệ thuật: đoạn đối thoại, độc thoại rất sinh động,. Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 10. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(11)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” đầy sáng tạo, nhiều nghĩa ẩn dụ, thúc đẩy xung đột tới đỉnh điểm, đưa tính cách nhân vật càng thêm rõ ràng, sắc nét. 2.Cuộc đối thoại giữa Hồn Trương Ba và gia đình -Các vai: Trương Ba, vợ, cái Gái, con dâu. ? Cho học sinh đọc đoạn A: Đọc diễn cảm theo vai đối thoại giữa Trương Ba và gia đình ? Trong cuộc đối thoại với gia đình, những người tân của ông thể hiện thái độ, tình cảm như thế nào? (Liệt kê dẫn chứng cụ thể) ? Nguyên nhân của những thái độ ấy là gì?. Nhóm 1 trả lời câu hỏi theo sự phân công trước =>Các nhóm khác bổ sung, nhận xét.. -Lớp tiếp tục hoạt động nhóm theo nội dung đã Nhóm 2 trả lời câu hỏi theo chuẩn bị trước. phần nhiệm vụ đã chuẩn bị -Thời gian hội ý: 3 phút -Gợi ý:. =>Các nhóm khác bổ sung, nhận xét.. +Với người vợ +Với cháu gái +Với con dâu. a. Với người vợ: - “Ông bây giờ còn biết đến ai nữa…”, “đi biệt…để ông được thảnh thơi…với cô vợ người hàng thịt…Còn hơn là thế này…”, “Ông đâu còn là ông…” => Buồn bã, đau khổ, muốn chết, bỏ đi, muốn nhường chồng lại cho vợ anh hàng thịt => Nguyên nhân: nhận ra sự thay đổi của chồng và đau khổ khi sống cảnh chồng chung. b.Với cái Gái: -“Ông nội tôi chết rồi. Nếu ông nội tôi hiện về được, hồn ông nội tôi sẽ bóp cổ ông…” -“Ông nội đời nào thô lỗ phũ phàng như vậy…” -“Đừng vờ!... Ông xấu lắm, ác lắm! Cút đi! Lão đồ tể, cút đi” => đứa cháu gái ngây thơ dứt khoát không chấp nhận ông mình trong xác lão hàng thịt vụng về. => Dồn hồn Trương Ba đến chân tường của sự ân hận. Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 11. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(12)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”. ? Trước thái độ của những người thân, Trương Ba (trong xác anh hàng thịt) cảm thấy như thế nào? Liệt kê một số đoạn thoại thể hiện tâm trạng của ông? Từ đó, em có nhận xét gì về cách thể hiện tâm trạng của nhân vật?. Nhóm 3 trả lời theo sự phân c. Chị con dâu: công - “con sợ lắm, bởi con cảm thấy, đau đớn thấy…mỗi ngày =>Các nhóm khác bổ sung, thầy một đổi khác dần, mất mát dần, tất cả cứ như lệch lạc, nhòa mờ dần đi…” nhận xét. -“làm thế nào, thầy ơi?” => thấu hiểu, thương bố => Đau khổ, bất lực => Nguyên nhân: sợ sự thay đổi ngày càng nhiều của bố chồng, chị không còn nhận ra hình ảnh ông bố chồng hiền hậu, nhẹ nhàng, khéo léo trong hình dáng và thân xác anh hàng thịt cứ ngày một lộ rõ sự thô vụng, tàn nhẫn. d.Hồn Trương Ba: Nhóm 4 trả lời -Đối thoại với 3 người thương yêu của mình, Hồn Trương =>Các nhóm khác bổ sung, Ba càng thêm đau khổ, tuyệt vọng vì hoàn cảnh trớ trêu mà nhận xét. mình đã tự nguyện dấn thân vào. + “Bà, sao lại đến nông nỗi này?” + “Ông không dè…đấy là…tại…” + “Thầy đã làm u khổ. Có lẽ cái ngày u chon xác thầy xuống đất, tưởng thầy đã chết hẳn, u cũng không khổ bằng bây giờ” => Lời thoại ngắn, toàn câu hỏi biểu thị sự ngơ ngác, thảng thốt, một trạng thái thẫn thờ, tê xót.. -Nỗi tuyệt vọng lên đỉnh điểm. Hồn Trương Ba tự nhủ, tự ? Sau những giây phút A: nhóm 4 tiếp tục trả lời quyết một hướng giải thoát: đau khổ, hồn Trương Ba =>Các nhóm khác bổ sung, + “Nhưng lẽ nào ta lại chịu thua mày, khuất phúc mày và đi đến quyết định gì? Câu nhận xét. đánh mất mình? Mày nói chẳng còn cách khác à? Có thật Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 12. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(13)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” nào của ông thể hiện điều đó?Có phải gia đình khiến ông có quyết định như vậy?. vậy không? Không cần cái đời sống do mày mang lại! Không cần!” =>Công nhận sự thắng thế của cái xác nhưng ngay sau đó phản lại lý luận của cái xác => Nhân vật không thỏa hiệp mà đấu tranh mạnh mẽ, quyết liệt -> vẻ đẹp tâm hồn cao quý của người lao động trong cuộc đấu tranh với cái dung tục để tự hòan thiện nhân cách. Cái quý nhất của con người là cuộc sống. Nhưng không ? Ý nghĩa của chi tiết đó Học sinh các nhóm cùng trả phải bất cứ cách sống, kiểu sống nào. Sống mà đánh mất lời là gì? bản thân, sống giả dối với người và với mình, sống như hồn Trương Ba đang sống, thì thà chết còn hơn! Nhưng cũng phải trải nghiệm trong vài tháng bi đát ấy thì hồn Trương Ba mới nhận thức được điều này. ?Tiên Đế Thích có thái độ A: 1 học sinh trả lời như thế nào trước quyết định của Trương Ba? ? Đế Thích muốn Trương Ba tiếp tục sống, ông đã A:1 học sinh trả lời đưa ra những đề xuất gì để thực hiện mong muốn đó? ? Quan điểm của Đế Thích là gì? Thể hiện như thế nào? Học sinh nghe và ghi lại. 3.Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với tiên Đế Thích: a. Đế Thích: -Ngạc nhiên trước quyết định không sử dụng thân xác anh hàng thịt của Trương Ba. - Đưa ra đề xuất để Trương Ba được sống: nhập xác Cu Tị => một cách tồn tại “dễ thở” hơn, “dễ chịu” hơn. -Sống bằng mọi giá - Khẳng định một hiện thực không phân biệt trần gian hay thượng giới: không ai được toàn vẹn cả. - Không hiểu được những suy nghĩ của Trương Ba “con. =>GV đánh giá và nhận Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 13. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(14)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” xét. người trần giới các ông thật kì lạ”. => Vị thần tiên quyền phép biến hóa, yêu mến Trương Ba nhưng rốt cuộc vẫn mang tầm nhìn, điểm nhìn xa lạ, không thể thấu hiểu những suy nghĩ trần thế. =>Thần tiên cũng mang những thói hư tật xấu như người trần=>Phê phán xã hội đương thời. ? Hồn Trương Ba lại có A: 2 đến 3 học sinh trả lời b.Hồn Trương ba quan điểm như thế nào? + Sự hòa hợp giữa linh hồn và thể xác là điều quan trọng - “Không thể bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được. Tôi muốn được là tôi toàn vẹn” và thiêng liêng. + Con người cần dũng cảm => Quan niệm: đối mặt, thừa nhận những sai lầm của bản thân. +Hồn và Xác luôn thống nhất hài hòa trong một con người. + Cuộc sống là đáng quý Không thể có linh hồn thanh khiết trong một thể xác dung nhưng sống gửi thân xác thì tục, tội lỗi. Sống trọn vẹn là mình thật tệ hại….  Liên hệ với các hiện tượng tồn tại trong xã hội (thanh niên bị tha hóa =>Hậu quả liên quan đến mọi người trong gia đình; hiện tượng bạo lực học đường) +Khi con người bị vấy bẩn bởi những dục vọng bản năng thì đừng chỉ đổ lỗi cho xác thân, tự vỗ về, ngụy biện bằng linh hồn cao khiết siêu hình.. Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 14. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(15)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” +Thái độ sống cần có của con người: dũng cảm, dám đối mặt, thừa nhận những sai lầm của bản thân, để không bao giờ trốn chạy. - “Sống nhờ vào đồ đạc, của cải người khác, đã là chuyện không nên, đằng này đến cái thân tôi cũng phải sống nhờ anh hàng thịt. Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống, nhưng sống như thế nào thì ông chẳng cần biết!”. =>Quan niệm: Cuộc sống thật đáng quí nhưng sống nhờ, sống gửi, sống chắp vá, không được là mình thì thật vô nghĩa. “Sống” đơn thuần chỉ là đời sống thực vật, “sống như thế nào” – sống “toàn vẹn” mới là đời sống của một con người. Để có được ý nghĩa chân chính đó quả không dễ dàng. ? Phản ứng của hồn Học sinh trả lời Trương Ba như thế nào trước những quan niệm của Đế Thích?. ? Chi tiết cu Tị chết là Học sinh trả lời một bước ngoặt quan trọng trong quyết định của hồn Trương Ba. Tại sao Trương Ba không chịu. - Khi Đế Thích so sánh: không thể đổi tâm hồn cao quí của bác lấy chỗ cho cái phần hồn tầm thường của anh hàng thịt => Phản ứng: +Thấu hiểu: tầm thường nhưng chúng sẽ sống hòa thuận với nhau. +Thương người vợ anh hàng thịt. - Chi tiết: Cu Tị chết => đẩy bi kịch đến chỗ “mở nút”.. Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 15. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(16)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” nhập hồn vào thân xác nhỏ bé đó? Ông đi đến quyết định gì?. - Trương Ba tưởng tượng ra giả cảnh khi nhập xác đứa bé => bao nhiêu phiền toái khác do sự vênh lệch hồn xác sẽ xảy ra , nỗi đau của người thân cu Tị => nhận thức tỉnh táo => quyết định sáng suốt: xin cho cu Tị sống lại, để mình chết hẳn.. ? GV nhận xét, đánh giá HS nghe và ghi chép và tổng kết. Nhận xét - Lời của Trương Ba dày đặc => không còn cái ngập ngừng, yếu thế như trong đối thoại với Xác, mà tự tin, chủ động bày tỏ. - Quá trình đưa ra quyết định dứt khoát “chết hẳn”, Trương Ba đã thực hiện cuộc phục sinh tâm hồn mình. Người ta lại thấy một Trương Ba nhân hậu, vị tha, giàu tình thương. - Nhận thức được ý nghĩa đích thực của cuộc sống: Cuộc sống đáng quí biết bao (Ông tưởng tôi không ham sống hay sao?), nhưng sống mà không được là mình (sống giả tạo) thì chẳng có lợi cho ai ngoài “bọn khốn kiếp” đục nước béo cò. 4.Đoạn kết:. ? Thiên nhiên được khắc 1 học sinh trả lời họa trong đoạn này như thế nào?. a.Khung cảnh: - Vườn cây: rung rinh ánh sáng. => Không gian quen thuộc gắn với con người Trương Ba, tinh thần Trương Ba => nơi lưu dấu những hồi ức tươi đẹp về Trương Ba trong lòng. Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 16. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(17)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” người thân vẫn được vun xới, để lại chan hòa, ấm áp. - Cu Tí hồi sinh và mẹ con đoàn tụ => hạnh phúc trong trẻo ? Dù đã quyết định thoát ra khỏi xác anh hàng thịt vĩnh viễn, cũng không nhập vào cu Tị.. nhưng hồn Trương Ba có thật sự chết không? Lấy VD cụ thể?. 2 đến 3 học sinh trả lời -Qua lời văn. + Sự xuất hiện của Trương Ba: - Qua lời văn: chập chờn xuất hiện => chỉ là cái bóng.. -Qua lời Trương Ba. - Qua lời Trương Ba: “Tôi vẫn ở liền ngay bên bà đây, ngay -Qua đối thoại của cái Gái và trên bậc cửa nhà ta, trong ánh lửa bà nấu cơm, cầu ao bà vo cu Tị gạo, trong cái cơi bà đựng trầu, con dao bà giẫy cỏ… Không phải mượn thân ai cả, tôi vẫn ở đây, trong vườn cây nhà ta, trong những điều tốt lành của cuộc đời, trong mỗi trái cây cái Gái nâng niu” => lời văn thấm đẫm cảm xúc, giàu chất thơ => chất trữ tình trong kịch Lưu Quang Vũ. - Qua đối thoại của cái Gái và cu Tị: cây na này ông nội tớ trồng đấy; qua hành động vùi hạt na xuống đất: “Cho nó mọc thành những cây mới. Ông nội tớ bảo vậy. Những cây sẽ nối nhau mà lớn khôn. Mãi mãi” => hình ảnh biểu tượng: đứa trẻ ngây thơ, trong trắng gieo trồng hạt giống mới biểu trưng cho sự nối tiếp, sinh sôi bất tử của Hồn Trương Ba, vẻ đẹp Trương Ba – thanh khiết, vẹn nguyên.=> cái chết hẳn về thể xác là sự hoàn nguyên kì diệu cho tâm hồn. Trương Ba đang sống một cuộc sống khác: sự sống bất diệt trong trái tim những người thân. =>Nghịch lí logic: Mặc dù giờ đây Hồn Trương Ba không. Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 17. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(18)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” ? Điều gì ở chi tiết này Học sinh trả lời trái với logic bình thường? ? Đoạn cuối này khái quát lên thành ý nghĩa gì? =>GV tổng kết, đánh giá. có thân xác trú ngụ, chỉ là bóng chập chờn mờ ảo, vô hình lại là lúc sự hiện diện của Trương Ba nhiều nhất, thường trực nhất. =>Tiếp tục khái quát triết lí nhân sinh:. Học sinh trả lời. - Ý nghĩa sự sống nhiều khi không phải ở sự tồn tại sinh Học sinh lắng nghe và ghi học mà ở chính sự hiện diện của ta trong suy nghĩ, nỗi nhớ của những người thương yêu. chép - Vẻ đẹp tâm hồn có đời sống dài lâu và bất tử so với thể xác. Tâm hồn cao khiết của Trương Ba vẫn còn có mặt trong mỗi hoài niệm, mỗi cuộc đời đang sống. 4. Khái quát tư tư tưởng, ý nghĩa triết lý của vở kịch. ? Sau khi vào tìm hiểu đoạn 2 đến 3 học sinh trả lời trích, em có nhận xét gì về ý nghĩa của nó đối với chúng ta? Tác giả muốn gửi gắm điều gì tới chúng ta qua tác phẩm này?. -Cuộc sống thật đáng quý nhưng sống như thế nào mới là điều quan trọng. Hạnh phúc thật sự chân chính là được sống đúng với mình và với mọi người. - Góp phần phê phán một số biểu hiện tiêu cực trong lối sống lúc bấy giờ:. =>GV nhận xét, đánh giá và Học sinh chú ý lắng nghe và ghi tổng kết lại +Con người đang có nguy cơ chạy theo những chép lại. ham muốn tầm thường về vật chất, chỉ thích hưởng thụ đến nỗi trở nên phàm phu, thô thiển.. + Lấy cớ tâm hồn là quý, đời sống tinh thần là Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. Page 18. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(19)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” đáng trọng mà chẳng chăm lo thích đáng đến sinh hoạt vật chất, không phấn đấu vì hạnh phúc toàn vẹn. =>Cả hai quan niệm, cách sống trên đều cực đoan, đáng phê phán. -Tình trạng con người phải sống giả, không dám và cũng không được sống là bản thân mình. Đấy là nguy cơ đẩy con người đến chỗ bị tha hóa do danh và lợi. => Với tất cả những ý nghĩa đó, đoạn trích rất tiêu biểu cho phong cách viết kịch của Lưu Quang Vũ. Cho 4 nhóm học sinh ban A: Thảo luận và trả lời đầu làm việc nhóm – viết lại -sống lại – làm vườn phần kết cho tác phẩm -nhập vào hồn Cu Tị - làm lại cuộc đời=>Anh cụ non -Chấp nhận cuộc sống với xác => Anh đồ tể 5. Hồn Trương Ba da hàng thịt từ truyện cổ dân gian đến kịch bản của Lưu Quang Vũ ? Có gì mới hơn trong kịch 1 đến 2 học sinh trả lời bản của Lưu Quang Vũ? +So sánh tìm ra điểm khác biệt +Đưa ra nhận xét Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. -Nếu cốt truyện dân gian chỉ đơn giản đề cao, tuyệt đối hoá vai trò của linh hồn đối với thể xác, thì đến vở kịch của Lưu Quang Vũ, vấn đề đã được ông đào sâu, mở rộng và phát triển hơn rất Page 19. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(20)</span> Thiết kế bài giảng “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” nhiều. Ông có quan niệm khác về mối quan hệ giữa linh hồn và thể xác - đó là mối quan hệ hữu cơ, tác động lẫn nhau. - Mở rộng tầm triết lý sang cả những vấn đề nhân sinh khác, như vấn đề xung đột giữa nhu cầu tự nhiên và nhân cách, vấn đề đấu tranh trong bản thân mỗi con người để hoàn thiện nhân cách làm người, v.v.. GV lắng nghe, nhận xét và Học sinh chú ý nghe và ghi chép đưa ra đánh giá tổng kết. =>Vở kịch của Lưu Quang Vũ không chỉ là thành quả to lớn của nền kịch nói hiện đại Việt Nam, mà còn là một đóng góp đặc sắc của ông vào quan niệm triết lý nhân sinh nói chung.. 6. Tổng kết ? Có những nội dung chính A: Trả lời nào cần ghi nhớ trong bài này?. 1.Nội dung. Thông điệp cuộc sống + Phê phán những biểu hiện đáng buồn trong xã hội, chạy theo những ham muốn vật chất mà đánh mất mình. + Sống có ý nghĩa và hãy là chính mình! 2.Nghệ thuật. ? Nhận xét về nghệ thuật sử 2 đến 3 học sinh trả lời dụng ngôn ngữ và miêu tả Nguyễn Thị Lan Anh – Sư phạm Ngữ Văn 52. -Ngôn ngữ phù hợp với đặc điểm tính cách nhân vật và mang tư tưởng của tác giả. Page 20. Lop11.com.

<span class='text_page_counter'>(21)</span>