<span class='text_page_counter'>(1)</span><div class='page_container' data-page=1>

<i>Nghi~n coo T6n giao. S6'8 - 2007</i>

<i>I</i>

.

~

<b>TON GIAo.</b> <b>VAN DE Li LuAN vA THut DEN</b>

~

..

~

3

"

"

? ,

<b>THICH (/NG VA PHAN KHANG</b>

<b>BAN</b>

<b>m</b>

<b>M61 QUAN He GIU'APH4T GlAo vA cHINH TRIO DONG A THin KI ctN</b> <b>D8I</b>

(tiep theo va het)

IV. "TINH HI~N D~I CUA 51,1 PHAN
KHANG": THIEN NH~T sAN, TRUONG
PHAI KYOTO vA CHU NGHiA DAN TQC,

CHUNGHiADE Quac THEKIxx

G:ln nhu d6ng thdi, Ph~t giao Nh~t
Ban lang gieng cua Trung Quoc cling
phat sinh bie'n d6i sau sl1c. Cling d~ ung
ph6 voi ap h,ic va tht:t thach cua tinh hi~n
d?i mang de'n bdi phong trao Anh Sang
Phuong Tay, dong chinh cua Ph~t giao

Nh~t Ban

-

Thien tong va cac hQc gia

thuQc trudng phai Kyoto

-

hQc phai von

dung hQc thuye't Ph~t giao xay d1,ingh~
thong trie't hQc, cling dB.buoc theo nhung
con dUdng tuong doi khac nhau trong vi~c
giai quye't moi quan h~ giUa Ph~t giao voi
<i>chinh trio Tit trong truyen. thong Ph~t</i>
giao, hQ dB.hQc duCJccach mi~t thi nhung
thu mang tinh hi~n d?i cua Phuong Tay.
D~c bi~t la cuoi thdi ki Minh Trio Nh~t
Ban nhanh ch6ng hoan thanh cach m?ng
cong nghi~p hoa, giup cho th1,ic11,iccua hQ
c6 th~ hCJp tac voi rat nhieu quoc gia
Chau Au, va hQ dB.thl1ng ICJitrong cUQc
chie'n tranh Trung- Nh~t va Nh~t - Nga,
cang lam m?nh them s1,ikh:1ng dinh cao
dQ ve tirih th:ln truyen thong cua ban
than. The' la, khi hQ dang tht:t coi Ph~t
giao la trung tam d~ di de'n hoan thanh
khong nhung su m~nh lich st:t Nh~t Ban

CUNG TUAN'o,

ma con "su m~nh lich st:tthe' gioi", hQ phai
bat dl1cdi lay tu the' cua ng\idi bao thu d~
de khang l?i cM gQila van minh hi~n d?i.
Chinh tq hoa Ph~t giao nhu the' dB.trCl
thanh doi khang I?i nguyen tiic van minh
mang tinh hi~n d?i. S1,iphan khang l?i
tinh hi~n d?i nay lam the' nao d~ trong boi
canh Dong A d~c thu chuy~n d6i thanh Ii
lu~n chinh tq Ph~t giao mang nQi dung

chu nghia dan tQc va "de' quoc chi d?o"
m?nh me, lam sao l?i d6ng thdi vita tie'n
hanh phe phan tinh hi~n d?i l?i vita th~m
thau vao thuye't uu vi~t cua van hoa tinh
th:ln Nh~t Ban va cai ma Bernard Faure
chi ra la "tuong doi hie'u chie'n" va "Thien
ki~u de' quoc chu nghia"? D6la nhilng lu~n
de rat dang chu y.

Gioi hQc gia truyen thong khi nghien
cuu ve Thien hQc Nh~t Ban C~n d?i va
trudng phai Kyoto, mQt m~t chu tr<;mg
vao m~t nQi t?i cua tu tUdng ton giao va
trie't hQccua hai phai nay d~ quan sat hQ
giai quye't van de van minh Dong - Tay;
MQt m~t khac, th~p nien 30 cua the' ki
XX trCl di, do anh hUClng cua s1,i ki~n
Heideger d Phuong Tay, Thien Nh~t Ban
<i>duCJcgia dinh.la Thdn</i> <i>cua sl! sieu vi~t</i>

*. Giao Sir, Khoa Triet hQc, D<;tihQc Trung Son, Trung
<i>Qu6c. Bai d!ch thea ban Trung v[m tir cuon Hlfifng tifi</i>

</div>
<span class='text_page_counter'>(2)</span><div class='page_container' data-page=2>

4

<i>_{Nghien cUu Ton giao. So' 8 - 2007}</i>

<i>nhi nguyen thi~n</i>

<i>dc, va ham</i>

y

chinh tri
dAng sau hi ttidng cua cac h<;>cgia va cac
nha triet h<;>cphi chinh tri dii b~t diiu gay
dLi<Jcs\j chu y cua cac nha nghien cuu
Nh?t Ban va PhLidng Tay. D:')cbi~t, Nh?t

<i>Ban la vimg can cu chien 1ti<JcPhtidng</i>
Dong The chien thu hai, van d~ quan h~
giua Ph?t giao voi chu nghia quan qu6c
<i>bi dlly 1en phia trLioc, ciing lien doi den</i>
vi~c thao 1u?n van d~ tinh hi~n dl;li va
chu nghia dan tQc.

Kha.c voi chu nghia tti ban PhLidngTay,
hi~n dl;lihoa cua Nh?t Ban co diiy du cai

ma cac h<;>cgia g<;>i1a <i>"Tinh nhi tr<;>ng",Wc:</i>

mQt m:')t 1a yeu ciiu moi cua chu nghia tti
ban va thi trtidng, m:')t khac 1a suc phim

<i>h5i Ion ml;lnh ti.i van hoa va truy~n th6ng</i>

<i>1ich sli, hinh thanh</i> mQt 10l;lihinh xii hQi
<i>co th~ g<;>i1a "s\j phan</i> khang mang tinh
hi~n d:;ti"(reactionary modernity)(\). LOl;li

mau thu~n dti<Jccau thanh bbi "tinh d5ng
bQcua s\j phi d5ng bQ"giua truy~n th6ng
<i>va hi~n dl;li nay dti<Jcbi~u hi~n d Nh?t</i>
Ban hi~n dl;lithanh mQt s\j thOi thuc nhLi
the nay: tinh hi~n dl;li cua hi~n dl;li tim
each 1'di xa lich sli, nhting ll;li d\ja vao
cach bi~u dl;lt mang tinh Ct,lth~ va hoan
chinh cua n~n van hoa va lich sii 1au ddi,
d6 lam V?t thay the s\j truu tLi<Jngva

nhung manh va dti<Jctl;lora bdi tinh hi~n
dl;li\:!).The 1a ban than vi~c theo du6i tinh
hi~n dl;li li~n ham chua ca nhan to' t\j
than hoa giai va kh~c pht,lc. S\j mat can
bAng trong vi~c hi~n dl;li hoa Nh?t Ba~
nay sinh trong m6i cap bach nay, cu6i
cung chuy~n thanh Idi keu g<;>i"khllc pht,lc
tinh hi~n dl;li"vao cu6i th?p nien 30 the
<i>ki xx. Ct,lth~ la thOng qua xay d\jng mQt</i>
10l;lih6i UCv~ lich sli va truy~n th6ng, tu

mQt 10l;lidi~n giai cua van hoa truy~n
th6ng va quan ni~m thllm mi cua Phtidng
Dong, d~ dau tranh ch6ng ll;lichinh tri va
tr?t t\j xii hQi hi~n dl;li.NhLico h<;>cgia chi
ra, n~n van hoa ch6ng chu nghia hi~n dl;li

<i>nay b~t ngu5n mQt cach t\j nhien tu "s\j</i>

truu tti<Jng cua hinh thai

y

thuc va

xii hQi", diin diin, d5ng thdi ciing chuy~n
hoa mQt cach nQi tl;li thanh chu nghia
phat xit(3).

Logic nQi tl;li cua hi~n dl;li hoa Nh?t
Ban dii lam cho nhan to' chu th~ trong
van hoa cua h<;> 1a Ph?t giao khOng th~ di

theo con dtidng "thich ung" voi tinh hi~n

dl;li, h<;>giai thich tinh hi~n dl;li la san
phllm cua PhLidng Tay ho:')c thuyet "Chau
Au trung tam", va cho ding nhung quan
<i>ni~m tlj do, ddn chu ma chinh tri hi~n dl;li</i>
d~ xtiong dii d5ng hanh voi s\j banh
trLiong cua chu nghia de qu6c, bi~u hi~n
thanh s\j xu6ng cap cua dl;lO duc. Gi6ng
nhti Leo Struss khi pM binh chu nghia
"hti vo" cua ntioc Duc dii chi ra: S\j bat
<i>d5ng voi van minh hi~n dl;li xuat ph at ti.i</i>
ni~m tin nhti the nay: "xii hQi md ciia
nhat thiet khong can h~ den dl;lo duc, neu
khOng mu6n noi la phi dl;lOdUC,,(4).Trong
mQt hQi nghi het suc quan tr<;>ng trong
lich sti tti ttidng Nh?t ban c?n dl;li voi chu
d~ "Vti<Jt qua, kh~c pht,lc C?n dl;li"
(overcoming modernity), do cac nha pM
binh, nha tti ttidng, h<;>cgia, tac gia chii
yeu cua Nh?t Ban t6 chuc vao thang 7
nam 1942(5), dl;li di~n quan tr<;>ngcua h<;>c
phai Kyoto la Minamoto Ryoen phat bi~u
bai tham lu?n v~ m6i quan h~ giua tinh
Hi~n dl;li voi thuyet Chau Au trung tam,
<i>1. Andrew Feenberg. The Prolem of Modernity in</i>

<i>the Philosophy Nishida. Rude Awakenings: Zen, The</i>
<i>KyolO School, and the Questioon of Nationalislll.</i>

<i>2. Harry Harrootunian. Ol'ercome by Modernity:</i>

<i>History. Culture, and Community in Interwar Japan.</i>

"preferce". Princenton University Press, 2000.
3. Harry Harrootunian. Sdd.

<i>4. LeoStruss.H,(1'0clui nghia clia /J/(bcD((c.xem:</i>

<i>Luu Ti~u Phong (chu bien). Leo Struss vbi triel hqc</i>

<i>chinh tri cd die'n. Thuqng Hiii Tam lien, 2002.</i>

5. Lien quan den b6i ciinh, lu~n de va lu~n van cua
hQi nghj nay. co \h~ tham khao Minamo\o Ryoen.

</div>
<span class='text_page_counter'>(3)</span><div class='page_container' data-page=3>

<i>Cung Tuan. Thich {(ng va phdn khang. . .</i>

5

phan doi vi~c lay van minh Chau Au d8
djnh nghia tinh hi~n d:;ti cua toan nhan
lo:;ti.Ong cho ding, "s1,iki~n hi~n d:;ti"bj
giai thich don gian la "chuy€m cua Chau
Au", quan ni~m Chau Au trung tam
di'i.t~o cho Nh?t Ban mQt s1,ith?t: van
hoa ngo~i lai di'i. tham nh?p vdi than
ph?n "tien bQ". Ong chi ra r~ng, muon
khl1c ph\lc thien kien nay dn phai kien
l?p l~i Ythuc ban ngi'i.lien quan den nhan
tinh, "xay d1,ing l~i co sa the gidi quan",
va con dudng giai quyet la quay ve vdi
th1,ic ti~n "ton giao Phuong Dong", d(lc
bi~t la triet h<;>c "chu th8

Khong"(subjective nothingness) ma Ph?t
<i>giao la co sd. Tuc la thOng qua khai ni~m</i>
<i>"t1,i do" hoan toan khac voi "t1,i do" ca</i>
nhan chu nghia cua Phuong Tay hi~n d~i,
d~ tranh s1,iphan li gifla van hoa va khoa
h<;>cdo tinh hi~n d~i Phuong Tay t~o ra.
MQt nha s\1 h<;>ckhac thuQc trudng phai
Kyoto la Hajime Tanabe l~i giiii thich C\l
th~ vi~c khl1c ph\lc tinh hi~n d~i va
thuyet Chau Au trung tam la "khl1c ph\lC
dan chu a phuong di~n chinh tri", "khl1c
ph\lc chu nghia tu ban a phuong di~n
<i>kinh te~', "khl1c ph\lc chu nghia t1,i do d</i>
phuong di~n tu tudng,,(6).Ml1t xich cua s1,i
ket h<Jplu?n de phe phan chu nghia hi~n
d~i voi chong thuyet "Chau Au trung
<i>tam" la d ch6 "tim kiem mQt con dudng</i>
khong phai la lay Chau Au ma la lay
Nh?t Ban d~ gioi djnh tinh hi~n d~i"(7).
Th1,iCte nay di'i.am chI d~ng sau vi~c pM
phan tinh hi~n d~i, la dQng huang chu
nghia dan tQccua Nh?t Ban.

Nhu Robert H. Sharf trong bai viet
ban ve quan h~ gifla Thien Nh?t Ban
hi~n d:;tivoi chu nghia dan tQc chodng,
chu nghia dan tQcchinh la san ph~m cua
tinh hi~n d~i. S1,ikien l?p "chu nghia dan
tQc t1,ithu?t" luon gifl l~i mQt moi quan
h~ bi~n chung cang th£ng voi cai "tha

<i>11,ic"ngo~i quoc, Wc la chI thOng qua "tha</i>

11,ic"dU<JctUdng tU<Jngra, moi co th8 hinh
thanh y thuc doi voi ban ngi'i.. Gioi h<;>c
thu?t Nh?t Ban hoan toan khOng b~ng
long voi nhflng thl1ng l<Jiki8u khoa h<;>cki
thu?t hi~n d~i kia, h<;>hi v<;>ngco mQt cach
giai quyet tinh thlln doi voi van de thuQC
tinh hi~n d~i, day chinh la nguyen nhan
d8 tu tUdng "Thien dan tQc chu nghia"
xuat hi~n trong gioi Ph?t giao Nh?t
Ban(8).Tai h:;ticua van de la a ch6, bat k8
dung phuong thuc nhu the nao tra ve voi
truyen thong ma h<;>nang niu, h<;>hoan
toan khOng bi~u hi~n ra mQt cach chan
th1,iCcai Ii tUdng cua truyen thong, ma la
lo~i "Ii tUdng cua truyen thong" dang
khong ngitng dU<Jclam moi. Sharf chI ra,
khac voi Thien truyen thong, th?p ni€m
30 the ki xx, Thien h<;>cdo Suzuki "che
t~o" ra, la thOng qua phuong thuc mang
tinh uu vi~t va dQcnhat cua van hoa Nh?t
'Ban, trd thanh chu nghia dan tQc "tan
khoc va phi chinh nghia,,(9).Lo~i chu nghia
dan tQc nay hoan to an khong phai nhu
Hirata Seikou noi khi bi~n hQ cho Ph?t
giao Thien Nh?t Ban hi~n d~i, la bl1t
<i>nguon tit s1,ikhOng hi8u biet cua cac vj</i>
Thien gia ve tri thuc the gioi ma l~i "thita
nh?n mQt cach vo tri chu nghia dan tQc

h~p hOi"(lO).Ngtt<Jcl~i, lu?n thuyet va y
thuc ban ngi'i.cua chu nghia dan tQcchinh

<i>6. Xem: Overcoming by Modernity: HistOlY, Culture,</i>

<i>and Community in Interwar .lapan, p. 35-38.</i> .
<i>7. Andrew Feenberg. The Prolem of Modernity in</i>

<i>the Philosophy Nishida.</i>

8. Robert H. Sharf. Whose Zen? Zen Nationalism
Revisited. Rude Awakenings: Zen, The Kyoto
School. and the Questioon Of Nationalism.

9. Robert H. Sharf. Sdd. Cho dll con t<Snt~i nhi~u
cach dQc va Ii giai v~ Suzuki. nhltng chung toi cho
<i>rang cu6n Tinh Tam linh Nh~t Ban (Japanese</i>

<i>Sprituality) xuat ban thai ki chie'n tranh, ca ngqi</i>

<i>Linh t[nh d(>cdao clla dan t(>cNh.;tt Ban i:1phuong</i>
di~n Ph~t giao va tfnh d~c thu cua hQ so v6'i nguai
phuong Tay. [t nhat cling mang khuynh hu6'ng dan
<i>t(>cchu nghia. Xem: D.T. Suzuki on Socity and the</i>

<i>State, Rude The Kyoto School. and the Questioon Of</i>
<i>Nationalism.</i>

</div>
<span class='text_page_counter'>(4)</span><div class='page_container' data-page=4>

6

<i>_{Nghien CUllTon giao. srI8}</i>

<i>_{- 2007}</i>

la xac l~p trong mQt quan h~ nh~n thuc
ve "tha h;tc". Phe binh cua Ichikawa
Hakuken co Ie la co Ii khi ong cho nlng
Thien Nh~t Ban hi~n d~i kheo leo d:)t l~p
tnidng sieu vi~t "Tuy noi ma lam chu, vi
the' deu chan chinh" ma Thien truyen
thong da xac l~p vao trong "canh ngQ"the'
t\lC, "tuy xu tac chu" chtia tra thanh s\;i
,nhllc nha va pM binh doi voi ban nga, ma

la tr6 thanh "chu nhan" cua "canh ngQ",
"cung dip cai co cho vi~c thoa hi~p voi the'
t\lC mQt cach linh ho~t"(1L).

L~p trtidng cua trtidng phai Kyoto
ciing giong v~y, cho dil gioi h9C thu~t co
nhin nh~n khong giong nhau ve chu
nghla dan tQc cua h9, nhting day chi la
<i>yeu cftu chung ta tit mQt y nghla phuc t~p</i>
hon Ii giai moi quan h~ giua h9C phai
Kyoto voi chu nghla dan tQc. Nhti nghien
cuu cua Christopher Ives da chi 1'6, tuy
l~p trtidng cua Nishida khac voi chu
nghla dan tQcc\;icdoan dtiong thdi, nhting
tti ttiang cua ong 1'6rang da ung hQ vi~c
thita nh~n than ph~n "chung ta" doi
khang ve m:)t

y

nghla voi Phtiong Tay voi
tti cach la "h9"(12).Nishitana Keichi chinh
la mQt vi d\l rat hay, ong. cho d.ng van
hoa ma ton giao Nh~t Ban nllm giu co

mQt lo~i "nang lti<;jngD~o duc" (moral
energy) d:)c thil. Lo~i nang lti<;jngnay
khOng chi la d~o duc cua ngtidi Nh~t Ban
va dan toc Nhat Ban, ma co th~ tr6 thanh

mQt lo~i "d~o'duc the' gioi". Vi the', ong de
xuat van de tr\;ic tie'p nhat ma Nh~t Ban
hi~n d~i phai doi m:)t, do la "kie'n l~p mQt
tr~t t\;i the' gioi moi" va "kie'n l~p D~i

Dong A": "th~m chi

a

Dong

A

v~n chtia co

mQt quoc gia nao giong nhti Nh~t Ban,
tinh ton giao ki~u Phtiong Dong da lien
quan m~t thie't de'n nhilng luan Ii khac,
va tr6 thanh co sa cua dan tQC..."(13)Cai
ma Nishitana Keichi cfin tim toi trong
"trtidng" van hoa va xa hQi cua Nh~t Ban
hoan toan khong phiii la tfim nhin cua

Nh~t Ban, ma la "tfim nhin mang tinh
toan cfiu". Rat 1'6rang, lo~i chu nghla clan
tQc d:)c thil cua Nh~t Ban theo htiong
khuye'ch trtiong Ph~t giao theo dtidng loi
de' quoc ho:)c chie'n tranh hfiu nhti
da manh nha xuat hi~n.

Khac voi niem hung thu cua chu
nghla dan tQc ki~u Anh Sang cua Ph~t
giao Nhan gian Trung Quoc, cai ma Ph~t

giao Thien Nh~t Ban hi~n d~i va h9Cphai
Kyoto l\;ia ch9n l~i chinh la chu nghla
quoc gia ki~u gia tQctUng bi Thai Hti phe

phan. Tuy nhien

a

Nh~t Ban, nhung lu~n

de chu nghla de' quoc nhti chu nghla quoc
gia, chu nghla dan tQcva thuye't quoc th~
<i>khOng phai xuat hi~n tit sau th~p nien 30</i>
the' ki XX, ma la ngay tU thdi ki chie'n
tranh Nh~t - Thanh da xuat hi~n(14\
chAng qua Thien Nh~t Ban hi~n d~i va
h9c phai Kyoto da ghep them cho no

y

nghla thfin thanh cua van hoa va truyen
thong tren m~ch dong chay hi~n d~i moi.
Nhti Horace B. Davis da noi, lo~i chu
nghla dan tQC lay "van hoa va truyen
thong lam co sa" nay xting dan tQc minh
la "mQt thu thfin thanh, vlnh h~ng, huu
co", nhting khi no dti<;jcung cl\lng mQt
cach phi Ii tinh, thi co th~ bie'n thanh mQt
thu chu nghla dan tQc nguy h~i mang
tinh hie'u chie'n, cong kich va So vanh chu
nghla(15). Nghien cuu cua Anderson cho
thay chu nghla clan tQc chu Nh~t Ban
hi~n d~i la 6 trong ke't cau "chinh ph\lc va

<i>11. Tham khao Christopher Ives. Ethical Pitfalls ill</i>

<i>Imperial Zen and and Nishida Philosophy: Ichikawa</i>

<i>Hakugen'</i> <i>Critique. Rude Awakenings:</i> <i>Zen. The</i>
<i>Kyoto School. and the Questiooll Of Nationalism.</i>

12. Robert H. Sharf. Sdd.

13. Minamoto Ryoen. <i>The</i> <i>Symposium</i> <i>on</i>
<i>"Overcoming Modernity".</i>

14. Xem: Hadhimoto Bonnzou va Arai Motozou.

<i>Lich SIt Tit IIrdng chinh tri Nhc)t Ban Cc)n d{li.</i>

Chuang 3 BQ thu 3 va chuang 2 BQ thu 4. Nxb
Yuhikaku Showa nam thu 46.

<i>15. Xem: Cha Teji. Dan tt)c chI; nghia mt)t van de"</i>

</div>
<span class='text_page_counter'>(5)</span><div class='page_container' data-page=5>

<i>Cung Tuan. Thich ung va phdn khang...</i>

7

bi chinh ph1,lc", th~ hi~n ra "tinh cMit
hieu chien de quoc chu nghia" (aggressive
imperialist character)(16). Khi Nishida
<i>dem the giai ddi song cua lich sit don gian</i>
quy v~ cho s1,in6i trQi cua tinh th1ln Nh~t
Ban, che dQ'Thien Hoang, quoc th~ va
van hoa Nh~t Ban d Chau A, ong ta ben
<i>lam cho suy nghi cua minh v~ lich sit the</i>
giai trd thanh "chung minh tinh h<;Jpphap
<i>th1,iCtl:li C1,lth~ va lich sit cua quoc gia</i>
thdi dl:liong ta"(l7).MQt nhan v~t dl:libi~u

khac cua chu nghia quoc gia phan ca th~
khi ong ta xay d1,ing ke hOl:lchphan doi
tinh hi~n dl:li,ong ta dung Ii lu~n "chung
<i>tQc" d~ lu~n chung Nh~t Ban la "s1,it6n</i>
tl:li tuy~t doi du<;Jcung hi~n" cua hi~n dl:li,
va gan cho no vai tro cuu chuQCthe giai(lS).

The la, khi chu nghia dan tQc mang
tinh khuyech truong nay huang den
Chau

A va the giai

d~ quang ba van

minh tinh th1ln voi

y

nghia tuy~t doi, he;>

hoan toan khOng chi xem chu nghia dan
tQc cua nuoc minh la kinh nghi~m cua
"moi trudng" ban dia, ma khoac cho no su
<i>m~nh "lich sit the giai" cao ca hon, chien</i>

tranh cling chinh tit

y

nghia nay ma
da du<;Jch<;Jp phap hoa. Chien tranh
khOng chI du<;Jccoi la co hQi ngan nam co
mQt d~ Nh~t Ban thoat khOi van hoa
Phuong Tay, hon nua la van minh truy~n
thong tien hanh "mQt l1ln chuab~nh huu
hi~u" cho can b~nh kinh nien "tran ng~p
tinh th1ln van minh hi~n dl:li"(19).Con
dudng Thi~n Nh~t Ban hi~n dl:li"tan khoc
va phi chinh nghia" ma Sharf da noi
chinh la vao Chien tranh The giai thu hai,
dem "Ph~t giao vo cung hoa binh" bien
thanh "ton giao sat phl:lt" ung hQcho vo si

danh nhau va thong d6ng vai chu nghia
quoc quan(20). Cho du moi quan h~ cua
D.T. Suzuki voi chien tranh v~n co th~
ban them, nhung ong nhin ro du<;Jcmoi
hen h~ t6n tl:li giua Thi~n Nh~t Ban voi
vo si dl:lo.Trong cuon sach <i>ThMn va Van</i>

<i>hodNhq,t Ban ong da thua nh~n, Thi~n</i> ~

noi tit goc dQno dl:lYnglidi khi doi mi;itvai
ba't cu hoan canh nao cling cfin chwln bi
s1,iquen minh mQt cach khong do d1,i,thi
no ung hQ giai ca'p vo si v~ mi;itIi lu~n va
<i>triet he;>c.Quan ni~m vo ni~m va don ngQ</i>
cua Thi~n, d Nh~t Ban thdi chien, tren
th1,ic te la c6 vli binh si "khOng c1ln can
<i>nhilc ba't cu tinh canh lich sit va xa hQi</i>
nao, tac chien ma khong c1ln ba't cu suy
nghi nao". "L~p xu giai chan" va "Tuy xu
tac chu" cua Thi~n tOng cling bi giai thich
la ba't k~ trong tinh huong nao, ba't k~
hanh vi nao cling d~u la "Chan", den n6i
"chern giet mQt cach tich C1,ic"cling dU<;Jc
h<;Jpphap hoa(21).Tl:lp chi xua't ban duong
thdi <i>ThMn</i>

<i>D(,LiThita cua Nh~t Ban cling</i>

d1ly r~y nhung van chuang c6 suy kich
li~t cho "thanh chien"(22).Lien quan den
di~m nay, sai l1lm ma trudng phai Kyoto
voi Nishida la dl:li di~n da phl:lm phai
hoan toan khong it hon cac Thi~n su.

Ichikawa Hakuken dung tren l~p trudng
cua tinh hi~n dl:li pM phan nguyen tilc
"hi~n th1,ic tuc tuy~t doi" trong triet he;>c
cua Nishida la "sai l1lm v~ mi;it Ii lu~n",
chinh la thieu "cai ban nga hi~n dl:licua
s1,ipM phan" nen mai sa vao vi~c bi thua
nh~n la "chu nghia Th1,iCte~' (Factism)
cua chinh tri xa hQi(2:l).Feenberg cling

16. Benedict Anderson. <i>Imagined</i> <i>Communities:</i>
<i>Reflections on the Origin and Spead of nationalism.</i>

Verso, 1991. p. 97.

<i>17. James W. Heisig. Philosophers of Nothingness:</i>

<i>An Essay on the Kyoto</i> <i>School.</i> University of
Hawai's Press, 2001. p. 71.

<i>18. Xem: Lam Chan Quoc. Ngulfi Iii'hanh Clia hit!n</i>

<i>cMng. C6ng ti tnich nhi~m hfru h~n ngilOh Van hOlt</i>

L~p TI!, Dili Loan, 2002, tr. 84.

<i>19. Overcome by Modernity: History, Culture, and</i>
<i>Community in Interwar .lapan, p. 35.</i>

20. Dai U Bao vilo nam 1919 dii phe binh Ph~t giao
<i>Nh~t Ban hi~n d~i sa vilo dong dang vai VO si d~o,</i>

<i>xem them DiJi Li Dao ttjp (1909-1920). Nxb. D~i</i>
hQc Slt ph~m Hoa trung, 1990, tr. 928.

</div>
<span class='text_page_counter'>(6)</span><div class='page_container' data-page=6>

8

phan tich trong tti ttidng cua Nishida c6
m~t gian tie'p phl,lc V\l cho chu nghia quan
quoc. Ong n6i, Nishida gi3.i thich s1,1ki~n
chie'n tranh Nh~t Ban xam h1<;1CTrung
Quoc la hanh ~Qng cua Nh~t Ban nh~m

gi3.icuu Chau

A

thoat khOi chu nghia th1,1C
dan Chau Au. Ong cho r~ng, lo~i "chie'n
tranh marig tinh ttidng tti<;1ng"nay khie'n
cho "chu nghia dan tQCcua chu nghia quan
quoc c6 dti<;1chdi htidng phan chu nghia de'
quoC,,(24).Vti<;1tlen cai thi~n, ac la Ii ttidng
cua Thi~n, va ''Trie't hQc v~ Khong" thuQc
chu nghia tuy~t doi ma lo~i quan ni~m nay
chi phoi, khi doi m~t vdi boi canh chinh tri
xii hQi d~c thu mang tinh hi~n d~i va trai
qua s1,1ph an khang ma ap u nen chu nghia
dan tQc trong van hoa va chinh trj, cuoi
cung n6 l~i ke't h<;1pvdi hinh thai

y

thuc r6i

tr1,1Ctie'p ho~c gian tie'p trd thanh d6ng
mtiu vdi chu nghia quoc gia va chu nghia
quan quoc. Lo~i kinh nghi~m va logic nQi
t~i nay cua Ph~t giao chinh tri hoa d Nh~t
Ban C~n d~i, c6 th~ thuye't minh cho di~u
nay: Quan ni~m "vo" phan bi~t tuy~t doi
<i>dii xit tri ra saD vdi s1,1phan bi~t thi~n ac</i>

cua luan Ii xii hQi trong the' gidi. Giua di~u
d6 c6 th~ c6 ttidng doi nhi~u di~m chuy~n
<i>tie'p. Trong the' gidi lich sit va dCiisong dang</i>
md ra mQt cach hi~n tht,1c,st,1can doi It,1c
lti<;1nggiua "chan de1'va "tl,lCde1',"sieu vi~t"
va "phe phan", "ton giao" va "the' tI,lC",d~u
phuc t~p va kh6 khan hdn nhi~u so vdi
trong ttidng tti<JngIi lu~n. Tinh th~n "vien
dung" va "hoa" v~ m~t giao Ii, hoan toan
khOng tat nhien mang de'n moi bOa giai cho
the' gidi hi~n th1,1c.

V.U::JI

<b>KET</b>

Trong khi dQc va hi~u y~ nhung s1,1
ki~n khac nhau v~ moi lien quan giua
Ph~t giao va chinh tri Dong

A

C~n d~i,
chung ta phat hi~n ra tinh phuc t~p cua
qua trinh nhan gian hoa Ph~t giao. MQt
ton giao c1,1cki hoa binh va tinh th~n dfiy

<i>Nghien CUllTon giao. So' 8 -~007</i>

tinh sieu vi~t, khi g~p ph3.i nguyen tAc
the' tl,lC, ke't qua va phtidng htidng cua n6
se la ttidng doi trAc trd va bie'n d6i nhi~u
b~, c6 1uc khie'n chUng ta kh6 tranh khoi
earn giac nhung nh~ng. Khi Ph~t giao cfin
dung phtidng thuc "Khe' cd" d~ gia nh~p
xii hQi, d~c bi~t la khi lu~n d~ chinh tri

dti<;1cdi~n ta vao trong Ph~t giao, giua
chung hinh thanh mQt lo~i bi~n chung c6
th~ noi la cang thiing. Ph~t giao mQt m~t
c6 th~ cung cap cho chinh tri the' tl,lC s1,1
pM phan Ii lu~n mang tinh sieu vi~t,
nhting m(>t khi n6 di vao qua trinh pM
phan, tinh sieu vi~t cua ban than Ph~t
giao li~n trd nen vo cung khon kh6. ThCii
d6, China NQi hQc vi~n vdi Au Dtidng
C~nh VO la d~i bi~u dii pM phan Ph~t
giao tham d1,1chinh trio tuy nhien, nhti
D~i sti An Thu~n dii n6i, khong c6 di~u d6
thi khong th~ hanh thOng, nhting tinh
huong dl,lc trong l§.n lQn lam C~nh Vo 10
1Ang(25).Cho du nhin <i>tit hi~n nay, cling</i>

khOng th~ n6i nhti the' la qua 10 xa. Ke't
qua cua vi~c Ph~t giao tham gia chinh trio
vdi hai phtidng di~n Ph~t giao va the' gidi
the' tl,lC ma n6i, c6 th~ d6 la thu phuc am
cao ca, cling c6 th~ la s1,1m~o hi~m tai h~i,
Ph~t giao dii c6 nhung minh chung trong
<i>lich sit truy~n thong va c~n d~i.</i>

Ph~t giao vdi tu hanh la chii yeu, giua
the tl,lC hoa va t1,1the tl,lC hoa, giua ddi
song chinh tri chung va gi3.i thoat tinh
th~n ban ngii, lam saD d~ d~t dti<;1Csuc
m~nh dn co, khong de'n muc phai danh
d6ng tinh cao quy cua an di~n ton giao

nhti m(>t thu hang hoa mua ban, bie'n n6
thanh mQt lo~i "an di~n gia re". Di~u nay
doi vdi phong trao Ph~t giao Nhan gian
ma n6i, nen la mQt bai hQc khOng nhO.
<i>24. Andrew Feenberg. The Prolem of Modernity in</i>

<i>the Philosophy Nishida.</i>

<i>25. Au DUring C~nh V6. Bi~n plll({fng (i~n dir tang</i>

<i>chi?:Xem: All D/wng C(lnh V6 (tJp, Nxb. Khoa hQc</i>

</div>
<span class='text_page_counter'>(7)</span><div class='page_container' data-page=7>

<i>Cung Tuan. Thich ({ngva phdn khang...</i>

Ken Jones khi ban v~ m6i quan h~
giua "Ph~t giao nh~p the'" hi~n d~i voi
chu nghia hi~n d~i, da nh:1c de'n hai lo~i
phan ung khac nhau cua Ph~t giao hi~n
d~i khi d6i m~t voi vfln d~ mang tinh
hi~n d~i. MQt la "chu nghia hi~n d~i
mang tinh quy uoc" (reductive
modernism), co khuynh huang dung gia
tri van hoa the' t1,1Choa mang tinh hi~n
d~i d~ Ii giai Ph~t giao, giai thich quy UOC
Ph~t giao thanh mQt lo~i "chu nghia
nhan van thuQc Ii tinh". "Chu nghia hi~n
d~i cua Ph~t giao" nay mQt m~t tim du<;Jc
m6i lien quan voi gia tri the' t1,1Cnhi~u
hon la so voi truy~n th6ng, th~m chi no
con bi Ii giai la "bao ham ca Ii lu~n chinh

tri cflp tie'n" (nhu s{,tke't h<;Jpgiua Ph~t
giao Chau

A

voi chu nghia Mac). Nhung

<i>nguy hi~m cua no la d chb, no cling co th~</i>
khie'n Ph?t giao trd thanh mQt thu phi
Ph?t giao. Ngu6n tinh th~n sieu vi~t d~ Ii
giai ban than Ph?t giao trd thanh Idi Ie
ph1,1cV1,1cho h~ th6ng gia tri the' t1,1C,
th?m chi Ii giai Ph~t giao thanh mQt lo~i
van hoa, ma khong phai la ton giao.
Trevor Ling, hQcgia co suc anh hUdng IOn
nhflt khi coi Ph?t giao la s{,tn6i tie'p cua
Phuong Tay the't1,1choa, coi tac d1,1nglich
stt cua Ph~t giao la: v~ m~t y nghia
da "chflm dut can b~nh ca nhan chu
nghia" cua van hoa va xa hQi. Ong con
dem vfln d~ ma Ph?t giao so ki quan tam
nhflt giai thich la "d~n d~n kie'n l~p nen
mQt nuoc CQng hOa ph6 bie'n voi tang gia
Ph?t giao lam trung tam". Trong khi fly
Ken Jones chu truong, phong trao hi~n
d~i chu nghia cua Ph?t giao dn thie't stt
d1,1ngmQt lo~i hinh lu?n thuye't hi~n d~i
<i>khac d~ giU can biing, Wc mQt lo~i gQila</i>
"chu nghia hi~n d~i co tinh sieu vi~t"
(transcendental modernism), lo~i hinh
nay co khuynh huang Ifly quan ni~m t6n
t~i mang tinh tinh th~n va tinh din
nguyen cua Ph?t giao d~ lam sau s:1c

9

them va b6 sung cho h~ th6ng gia tri cua

the' t1,1Chi~n d~i(26).

D~n them mQt cau noi co y nghia cua
nha tu tUdng Kito giao hi~n d~i Dietrich
Bonhoeffer v~ vfln d~ nay: "Chu nghia tu
hanh da trd thanh ban khang nghi s6ng
dQng d6i voi s{,tthe' t1,1Choa va h~ thflp an
di~n cua Kito giao... Giao hQi da thanh
cong khi lam suy ye'u dong tu, th~m chi
l<;Jid1,1ngno d~ chung minh ddi s6ng Giao
hQi the' t1,1Choa la h<;JpIi. Chu nghia tu
hanh bi coi la thanh t{,tu cua ca nhan,
ngudi pham t1,1Cthi kh6 ma d~t dU<;JC.Vi
v~y, giao hQi da hinh thanh khai ni~m
hai tieu chu:1n thie't ye'u... Khi giao hQi bi
chi trich la qua u the' t1,1Choa, no thudng
noi chu nghia tu hanh co tinh kha nang
trong ddi s6ng qua cao cflp cua tin d6, va
<i>tit do chung minh tinh kha nang cua no</i>
trong ddi s6ng cflp thflp cling la h<;Jp11"(27).
Nhin tit hai d~n chung v~ m6j quan h~

giua Ph?t giao va chinh tri cua Dong

A

<i>C~n d~i ma chung toi da phan tich d tren,</i>
trong lu~n thuye't Ph?t giao tham gia
chinh tri xa hQi, c~n phai khong ngitng
tai sinh chuc nang pM binh va t{,t phe

<i>binh, Wc la trong khi phe binh lo~i bo</i>
du<;Jcs{,tdi hoa to IOn v~ hinh thai y thuc
va kh6ng che' cua quy~n l{,tc.Con khi t{,t

phe binh thi

y

<i>thuc du<;Jccai gioi h~n Sd</i>
t~i cua trach nhi~m ban than v~ Ii lu?n,
l:1ng nghe tie'ng noi cua "tha l{,tc".G~n
nhu co th~ noi, ne'u thie'u "ban nga hi~n
d~i cua s{,tphe binh", Ii tUdng chinh tri
cua Ph?t giao mQt khi h~ dnh xu6ng the'
gioi hi~n th{,tc,se co kha nang bie'n thanh
Ii tUdng mea mo.!.

<i>Ngum dich: TriinAnh Dao</i>

Vi~n Nghien cm. Ton giao

<i>26. Ken John. The Social Face of Buddhism: An</i>

<i>Approach to political and Social Activsm. p. 271-176.</i>

</div>

<!--links-->