Tải bản đầy đủ (.pdf) (7 trang)

Người công giáo Ninh Bình với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (461.31 KB, 7 trang )

<span class='text_page_counter'>(1)</span><div class='page_container' data-page=1>

<b>50 </b>

<i>Nghien ciiu Ton giao. Sd I - 2010 </i>



<b>NGUOI CONG GIAO NINH BINH VOI CUOC </b>



<b>KHANG CHIEN CHONG</b>

<b> T H U C</b>

<b> D A N PHAP </b>



Trong hanh trinh tfl Ciia Biang (Ba Lang
-Thanh Hoa) ra Thang Long, ngay
03-04-1627 giao si ddng Ten Alexandre de Rhodes
ten Viet la Dac Lp dflng chan d Ciia bien
Than Phfl gan mdn nfli Yen Duyen (nay la
mdt hp dao thupc xfl Bach Lien, Yen Thanh,
Yen Md, Nmh Binh) giang dao Cdng giao.
Ban dau cd hang chuc ngfldi gia nhap dao,
Roi tfl Thang Long tren dfldng ra bien
Alexandre de Rhodes dfliig lai giang dao d
Ke Bi (trai Bd nay thupc xa Khanh Mau,
huyen Yen Khanh) dung mpt ngdi nha thd
nhd. Ay la vao nam 1630. Hai tram nam sau.
nam 1830 xua't hien mot nha thd mdi d Ddng
Bien (nay la xfl Nam Bien (Khanh Mau, Yen
Khanh), Cung nam cdn cd mpt ngdi nha thd
mdi d Phflc Nhae (Khanh Nhae, Yen Khanh).
Tfl day dao Cdng giao dan dan phat trien len
phia Bac tinh Ninh Binh.


"Ngay 27-3-1846. Dflc Gregorius XVI kf
sac lenh phan chia giao phan Tay Dang
Ngoai thanh hai giao phan, mpt van gifl
ten cfl giao phan Tay va giao phan mdi ten
Nam. Vflng da't Phat Diem (cd 4 xfl vdi so'


giao huu: Phflc Nhiac 10.600. Yen Van
1598. Biach Bat 3,482 va Dong Chfla 4,000)
thupc giao phan Tay do Dflc Cha P,A,Rtord
Lieu coi soc... Nam 1895, Toa Thanh chia
giao phan Tay thanh hai giao phan, mpt
van gifl ten cfl giao p h a n Tay, giao p h a n


NtJUYEN HONG DUONG'*'


mdi la'y ten gpi Doai (sau nay la Hflng
Hoa), Phan da't giao phan Phat Diem thupc
giao phan Tay do Dflc cha P.M,Gendreau
Ddng coi sde,


Ngay 19-4-1901, Dflc Led XIII, ban
chie'u thfl ehia giao phan Tay thanh hai:
giao phan Tay sau nay la Ha Npi, giao
phan mdi la'y ten gpi giao phan Thanh
gom tinh Ninh Binh, Thanh Hoa va Chau
Lao do Dflc cha Alexandre J.P,Marcou
Thanh coi sde, Khi mdi thanh lap, giao
phan gom: 48 lmh muc Viet. 21 thfla sai
Phap. 112 thay giang, 18 dai chiing sinh,
145 tieu chiing sinh va 85.000 giao dan.


Ngay 3-12-1924, cac giao phan dfldc dd'i
ten theo dia chi hanh chinh, ndi dat toa
giam muc, nen giao phan Thanh doi thanh
giao phan Tdng toa Phat Diem.



Nam 1932, xet thinh nguyen ciia Dflc cha
Marcou Thanh, Toa Thanh la'y mpt phan da't
Phat Diem de thanh lap giao phan mdi la'y
ten giao phan Thanh Hoa,


Ngay 11-6-1933 Dflc Pid XI dat Dflc
cha G,B, Nguyin Ba Tdng la giam muc
ngfldi Viet Nam dau tien coi sde giao
phan Tdng toa Phat Diem, khdi die'm cho
Hang Giao pham Viet Nam""',


*, PGS. TS.. Vien Nghien ciru Ton giao.


1. Van phdng fdng thu kf Hpi d6ng Giam mue Viet


<i>Nam: Gido hdi Cdng gicio Viet Nam. Niem gidm </i>


</div>
<span class='text_page_counter'>(2)</span><div class='page_container' data-page=2>

<i>Nguyen Hong Ducmg. Ngudi Cong gido Ninh Binh... 51 </i>



De'n n a m 1938, giao p h a n P h a t D i e m
cd 110,744 giao d a n , 6 giao h a t , 32 giao
xfl, 338 giao ho, 1 g i a m muc, 110 linh
muc Viet N a m , 1 l i n h m u c ngfldi Bi, 4 t u
si ddng L a s a n ( t r o n g dd cd 1 t u si ngfldi
C h a u Au), 14 t u si d d n g C h a u Sdn (dan
vien C h a u Sdn) dfldi q u y e n ciia be t r e n
Taded Le Hflu Tfl), t r o n g dd cd 3 t u si
linh muc, 5 nfl t u ddng C a r m e l (ngfldi
Chau Au), 13 nfl t u ddng Dflc Ba t r u y e n
giao (trong dd cd 6 nfl t u ngfldi C h a u Au),


114 nfl t u ddng M e n T h a n h gia va 176
thay giang'^*.


Trong k h o a n g t h d i gian tfl 1943 de'n
1945, giao p h a n P h d t Diem cd sfl bien
dpng ve ngfldi dflng d a u . Nga y
27-12-1943 giam m u c N g u y e n Ba Tdng tuoi cao
sflc ye'u giao lai q u y e n coi sde giao p h a n
cho Giam m u c Gioan P h a n D i n h Phflng
ve nghi hflu, Giaon P h a n D i n h Phflng
n h a n chflc g i a m m u c dfldc 5 t h a n g thi
qua ddi, ngay 28-5-1944, Gidm muc
Nguyen Ba Tdng do dd trd lai lam giam
quan Tdng toa,


Ngay 1-10-1945, Taded Le Hflu Tfl, t u
vien trfldng, t u vien C h a u Sdn ve n h a n
chflc giam m u c giad p h a n P h a t Diem.


N a m 1932 k h i t a c h r a t h a n h lap giao
p h a n T h a n h Hoa, giao p h a n P h a t Diem
bao gom t i n h N i n h B i n h va 1 giao xfl
thupc t i n h Hoa B i n h , dd la giao xfl K h o a n
Du. Nhfl vay viet ve Cdng giao Giao p h a n
P h a t Diem cflng cd n g h i a la viet ve Cdng
giao d t i n h N i n h Binh.


T r o n g thdi ki Thflc d a n P h a p xam Ifldc
Viet N a m cd h a i n h a n v a t thupc h a n g
giao p h a m Cong giao cua giao p h a n P h a t


Diem cd tae d p n g r a t ldn den Cdng giao d
N i n h Binh.


N h a n v a t thfl nha't la linh muc Trdn
Luc. Tfl n a m 1875-1899, h n h muc T r a n
Luc va giao d a n xay dflng 10 cdng t r i n h
do so tai k h u vflc n h a thd chi'nh toa P h a t
Diem. Day la cdng t r i n h kie'm trflc A
Ddng dpe dao nha't ciia Giao hpi Cdng
giao Viet N a m .


D a n h gia ve L i n h muc T r a n Luc, cud'n


<i>Lich sii Ddng bg huyen Kim Sdn </i>
<i>(19451954), T a p I viet: " N a m 1865, T r a n Luc </i>


-tuc d a n h Cu S a n ve cai q u a n P h a t Diem.
L i n h m u c T r a n Luc la ngfldi cd "cdng ldn"
vdi "nflde D a i P h a p " va t r i e u dinh phong
k i e n t r o n g c h i n h p h u c va dd hd nflde ta.


T r a n Luc cflng da gdp p h a n giflp Thflc
d a n P h a p d a n ap cupc khdi nghia ciia
V a n T h a n . Sfl kien t h a n g 12 n a m 1886,
P h a p d a n a p cupc khdi nghla Ba Dinh do
Dinh Cdng T r a n g chi huy, mdt si q u a n
P h a p la F o p p r e da de'n P h a t Diem cau
cflu, T r a n Luc ddn rfldc ra't long trpng, va
cap cho 5.000 d a n cdng, bd'n t h u y e n m a n h
( t h u y e n ldn), v.v...



Q u a b a mfldi n a m lam chi'nh xfl d P h a t
Diem, vdi mpt q u y e n the ldn lao, Linh
muc T r a n Luc da r a sflc md m a n g cac xfl,
hp dad, c u n g cd' h e thd'ng td chflc giao hdi,
va dac biet dng da tie'n h a n h xay dflng cac
cd sd v a t cha't cho tdn giao t r o n g dd ndi
tie'ng nha't la k h u n h a thd- xfl P h a t
Diem"'^'',


N h a n v a t thfl hai la G i a m muc Le Hflu
Tfl: T r o n g 9 n a m cai qutin giao p h a n P h a t
Diem, Le Hflu Tfl cflng vdi mdt sd' vi linh
<i>m u c dfldi quyen m a tieu bieu Va L m h muc </i>


<i>2. Cdng gido Viet Nam sau qua triiili 50 nam. </i>
(1945-1955). CPng giao va Dan t6c, 1996.


<i>3. Ban Chap hanh Diing bp huyen Kim Son: Lich sif </i>


<i>Ddng ho huyen Kim Son (1945-1954). Tap 1. Kim </i>


</div>
<span class='text_page_counter'>(3)</span><div class='page_container' data-page=3>

<b>52 </b>

<i>Nghien ciJu Ton giao. Sd 1 - 2010 </i>



Mai Hpc Ly, lmh muc Hoang Quynh Iiap
ra cac to chflc chfnh tri va lflc Ifldng vfl
trang phan ddng hoat dpng chd'ng pha
each miang. Le Hflu Tfl ra 90 thfl luan lflu
<i>phan ldn cd nm dung chd'ng jiha each </i>
mang.



Ngay tfl nhflng ngay dau khi ma nhan
dan Ninh Binh hfldng flng ldi keu gpi
Toan qud'c khang ehien ciia Chii tich Hd
Chf Minh thi d giao xu' Van Hai (Kim
Sdn) bpn phan dpng ldi dung Cdng giao
da giet hai 4 can bd each mang va danh hi
thfldng 8 can bd khac. Dd cdn la vu cdn dd
0 giao xfl Phflc Nhiac (Yen Khanh), nam
1947, trong vdng md'y thang trcii, bpn
phan ddng ldi dung Cdng giao gay ra 32
vu ban giet can bia, cdng an, bp dpi vdi
nhflng hinh thflc da man nhat nhfl chat
dau, chdn sd'ng, v.v... Hanh dpng da man
ciia bpn chung khien cho luc ba'y gid
nhieu ngfldi dan khdng dam di qua vflng
Phflc Nhae. Thdi ki nay cd cau thd:


<i>Mudn theo anh ve Kim Son </i>


<i>So qua Phdc Nhgc du con chdt ddu. </i>


I I


Mang tdi ciia Cdng giao d Xmh Binh
trong thdi ki khang chie'n chd'ng thflc dan
Phap ciia nhan dan ta da cd nhieu cdng
trinh nghien cflu chi ra. Nhflng sfl kien
ma chflng tdi neu d tren chi la mpt vai
net minh hoia. Song, trong cudc khang


chie'n chd'ng thflc dan Phap cdn mot mang
sang cua Cdng giao d Ninh Binh dd la
nhflng ddng gdp ciia hang giao si va giao
dan cho each mang, gdp phan vao cdng
cupc gianh thang ldi danh duoi thflc dan
Phap.


Hoa chung vao cdng cupc Cach miang
thang Tam ciia dan tpc cflng nhfl ciia


tinh. ngfldi Cdng giao Ninh Binh da cd
nhflng ddng gdp vao viec gianh chfnh
<i>quyen ve tay nhan dan, Cudn Lich sit </i>
<i>Ddng bg huyen Kim Sdn (1945-1954), tap </i>
1 cho bie't "Hdng ngay, ngay tai nha
Nguyen Dinh Minh mpt sci' thanh nien
Cdng giao da sdi noi boat dpng, hpc hat
Tie'n quan ca va nhflng bai ca each mang
khae. Chi Thanh Am la nfl thanh nien
Cdng giao cflng tham gia td Nfl thanh.
mang cd, ke khau hieu, v,v.,. Nhflng
thanh men nay phan ldn d trong doan
Hfldng diao, cflng cd mpi sd tfl ve ngfldi
Cdng giao da dfldc ta hua'n luyen d chien
khu Quynh Lflu tham gia"'",


Ngay 19-8-1945 cupc khdi nghia gianh
chi'nh quyen t h a n h cdng d Ha Npi, mau
chdng dpi ve Ninh Binh, dac biet la vflng
Kim Sdn tiao nen mpt niem tin chien


thang cho nhan dan trong dd cd ngfldi
dan Cdng giao: "O Kim Sdn, chieu ngay
20-8-1945, trfldc khdng khf nhan dan cac
huyen lan can sdi sue cfldp chi'nh quyen,
anh Dam la thanh nien Cdng giao tien bp
que d Qui Hau cflng mpt so thanh nien
vao thdng huyen dfldng Kim Sdn d Qui
Hau giap tri huyen Pham Gia He.., yeu
cau tri huyen nop con da'u va sung luc,
Ifnh huyen phiii nop sung, sflng dan phiii
bd vao kho khoa lai va giao chia khoa cho
Viet Mmh. Tri huyen Pham Gia He nhan
het mpi dieu kien"'''', Anh Dam, ngfldi
thanh nien Cdng giad neu tren trfldc dd
chfla mpt lan bfldc chan vao huyen dfldng,
vdi khf the ciia each mang, anh dat thang
vail de vdi tri huyen rang Viet Minh da
tdng khdi nghia gianh chfnh quyen, yeu


<i>4. Lich sif Ddng hd liiiyen Kim Son (1945-1954), tap </i>
I, Sdd, tr. 37.


</div>
<span class='text_page_counter'>(4)</span><div class='page_container' data-page=4>

<i>Nguydn Hong Duong. Ngudi Cdng gido Ninh Binh... </i>

<b>.53 </b>


cau t r i h u y e n p h a i thflc h i e n t h e o yeu
cau ciia e a c h m a n g . Nhfl v a y trfldc k h i
cd sfl chi d a o ciia l i n h m u c H o a n g
Q u y n h cho n h d m N g u y e n D i n h M i n h ,
Le X u a n N g u y e n . Trian N g a n cfldp
chi'nh q u y e n t h i t r i phii P h a m Gia H e


da cha'p n h a n d a u h a n g , chfnh q u y e n
dich d a t a n r a . " S a n g n g a y 2 1 - 8 - 1 9 4 5 , cd
t r e n 2,000 ngfldi, h a u b e t la t h a n h n i e n ,
da so' la t h a n h n i e n t h e o diio T h i e n
Chfla (gpi la V i e t M i n h giao) dfldc h u y
dpng t a p t r u n g d t h i tra'n P h a t Diem
(Kim Sdn - N i n h B i n h ) , n g o a i r a mpt so'
t h a n h n i e n n g h e tin c u n g d e n b i e u t i n h ,
Doan b i e u t i n h rfle rd cd dd sao v a n g va
b a n g k h a u h i e u , vfla di vfla hd v a n g
"Viet M i n h dpe l a p m u d n ndm!", " U n g
hd M a t t r a n V i e t Minhl""''.


Ngay 21-8-1945 chinh q u y e n dich d
Kim Sdn h o a n t o a n t a n ra. H d m s a u ngdy
2281945 h a n g v a n ngfldi d a n Lfldng
-Giao ciia h u y e n t h a m dfl mft t i n h d san
bay Ngd Gia Le chao mflng t h a n g ldi va
sfl r a m a t ciia u y b a n l a m thdi do n h d m
Minh, N g u y e n , N g a n l a n h dao. Do t i n h
hinh dac diem luc ba'y gid d h u y e n Kim
Sdn, nhflng ngfldi c a m d a u p h a t ddng
cfldp chi'nh q u y e n dich k h d n g phai la
ngfldi ciia each m a n g , nhflng t h a m gia
cfldp chfnh q u y e n dich la ddng dao q u a n
chung Lfldng - Giao, t r o n g dd cd vai trd
ciia nhflng ngfldi Cdng giao tie'n bd. Day
la mpt t r o n g nhflng dac thfl ciia h u y e n
Kim Sdn luc ba'y gid.



Bfldc vao cupc k h a n g chien chfn n a m
chd'ng thflc d a n P h a p x a m Ifldc, cd t h e ndi
dia b a n h u y e n Kim Sdn trd t h a n h mot
trong nhflng dia b a n n d n g bdng nha't d
dong b a n g Bae Bp ve chi'nh tri, q u a n sfl.
Nhieu d a n g p h a i chfnh tri p h a n dpng nhfl
Viet N a m Qud'c d a n d a n g (Viet qud'c).


Viet N a m Cach m a n g d a n g (Viet each),
Dai Viet qud'c gia lien minh, d a n g Xa hpi
Cdng giao, D a n tpc Giiii phdng, d a n g Mat
t r a n d a n chflng lien hiep do Diem - Nhu
td chflc cudi n a m 194 5 duii n h a u keo ve
Kim Sdia hoiat diing. Sau ngay toan qud'c
k h a n g chien hdn ba van ngfldi tfl cac
tinh, t h a n h phd tiin cfl ve Kim Sdn. Dac
biet la viec Le Hfl'u Tfl, linh muc ddng
Chau Sdn (Nho Q u a n ) ve n h a n chflc giam
muc Phat Diem ngay 1-10-1945 (le t h u
phong ngay 29-10-1945) vdi nhflng h a n h
ddng chd'ng p h a each miang quyet liet va
t h a m d d c . . . . • ,,". i,


Trong tinh h i n h nhfl vay, "tfl cudi ndm
1946. de t a n g cfldng cho phong trao. Tinh
uy Ninh Binh da cii mdt so' can bd ve Kim
Sdn gay dflng phong trdo, Budi dau ta da
xay dflng dfldc mpt so' cd sd each miang va
nhflng n h a n to' tfch cflc, gia dinh cu Phi;iin
Ba Khodt, ngfldi Cdng giao (Phat Diem),


anh Mao, t h a n h m e n Cdng giao d Kim Tan.
Tieu bieu nhd't va cd nhieu cdng lao ldn la
gia dinh cu Hai H a n h ngfldi Cdng giad d
phd'Thfldng Kiem (que d Xuan Thien). Gia
dinh cu Hai H a n h la cd sd each m a n g cd
ddng gdp ldn ddi vdi phong trao each miang
d Kim Sdn ngay tfl ngdy dau. Ong cd 3
ngfldi Cdn da sdm t h a m gia Ci'ich miang. la
nhflng can bd t r u n g kien"'".


Mpt p h u nfl Cdng giao tieu bieu d a n g
dfldc nhiic de'n dd la chi T h a n h Am. Chi la
ngflcii sdm giac ngp each miring. Chi la
thfl kf ciia p h o n g t r a o tuian le v a n g d Kim
Sdn. T h a n g 1-1947 chi dfldc v m h dfl dflng
t r o n g h a n g ngu ciia Dang. Day la ldp
diing vien d a u tien d h u y e n Kim Sdn.


<i>6. Z./'r/; sif Ddng hd huyen Kim Son (1945-1954), tiip </i>
I. Sdd, tr, 39,


</div>
<span class='text_page_counter'>(5)</span><div class='page_container' data-page=5>

<b>54 </b>

<i>Nghien cuu Ton giao. Sd 1 - 2010 </i>



Ddng gdp vao phong trao each mang d
Ninh Binh ndi chung va Kim Sdn ndi
rieng cd vai trd quan trpng ciia Linh mue
Pherd Pham Ba Trflc (1898-1954). Lmh
muc que d lang Bach Lien, xa Yen Thanh,
huyen Yen Md tinh Ninh Binh. Linh muc
la dai bieu Qud'c hpi khoa dau tien ciia


Nha nflde Viet Nam dan chii Cpng hoa
(1946), thang 11-1946 dfldc Qud'c hdi bau
lam iiy vien chfnh thflc ciia Ban Thfldng
trflc, thdng 5-1947 dfldc bau la Phd
Trfldng ban Thfldng trflc Quo'c hpi, Trong
nhflng thdi diem gay ge phflc tap ciia
phong trao each mang d Ninh Binh, theo
phan cong ciia Chi'nh phii, trflc tie'p la
Chii tich Ho Chf Minh, Linh muc da xua't
hien, giai quye't td't mpt so' vu viec, nha't
la nhflng vu viee lien quan den thflc hien
chi'nh sach doan ke't Ifldng-giao.


Dau nam 1947, bpn phan ddng ldi
dung tdn giao d Kim Sdn hoat dpng cdng
khai, trang trdn chd'ng lai each mang.
Tiep theo cac phai doan ciia Chfnh phii
nhfl phai doan ciia dong chf Vfl Trpng
Tao, Bp trfldng Bp Lao ddng. phai doan
ciia dng Vfl Dinh Huynh thfl kf rieng ciia
Chii tich Ho Chf Minh ve Kim Sdn giai
quye't tinh hinh, ngay 7-2-1947 Linh muc
Pham Ba Trflc vdi cfldng vi Uy vien Ban
Thfldng trflc Qud'c hpi dfldc Chii tich Ho
Chf Minh cii ve Kim Sdn giai quye't cdng
viec va dem theo thfl ciia Ngfldi giii Giam
muc Le Hflu Tfl.


Sau dd 7 thang, ngay 24-9-1947, Lmh
muc Pham Ba Trflc vdi tfl each la Dac


phai vien ciia Chi'nh phii ve Kim Sdn to
chflc mdt cudc hpp gom diai dien Uy ban
khang chie'n Kim Sdn, Toa an, don cdng
an, canh ve, diai dien Cdng gido, Phat
giao ban bac di de'n thd'ng nha't quye't
nghi:


Cdng an va Bp dpi cd quyen kiem soat
cac dfldng xa, khu pho' theo dung nhiem
vu va quyen ban.


Tfl ve cac xa khong dfldc bat bd, giam
gifl danh dap ba't cfl ngfldi nao, Neu tinh
nghi chi cd quyen gifl lai va giao eho cd
quan cd tham quyen. Mdi khi Cdng an,
Bp dpi de'n dau, ca'm "tfl ve Cong giao"
khdng dfldc bao dpng,


Giam mue Le Hflu Tfl ed the dfldc to
chflc mpt dpi tfl ve khong qua 50 ngfldi de
canh gac bao ve Toa giam muc,


Sau dd cupc hpp nha't trf thanh lap
mpt ban lien lac hoa giai gom dai dien
Cong an, Toa an, Uy ban khang chien
hanh chfnh huyen Kim Sdn, dai bieu
Cong giao, Phat giao do dng Ngd Tii Ha,
Hpi trfldng Lien Viet lam trfldng ban''"*',


Ngdai ra Linh muc Pham Ba Trflc vdi


tfl each la mpt chii chan mpt dai bieu
Qud'c hpi cdn viet thfl keu gpi con chien
va la cong dan vi Chua vi chi'nh nghia
tham gia k h a n g chie'n. Cd the ke nhflng
bflc thfl nhfl:


- Ldi keu gpi nguy binh Cdng giao,
ngay 1-6-1951:


- Thfl giii dong bao Cdng giao sau khi
di tham Trung Qud'c va Trieu Tien, ngay


15-1-1952.


Linh muc Pham Ba Trflc cdn cflng vdi
Linh muc Vfl Xuan Ky viet mpt so'thfl nhfl:


- Dong bao Cdng giao chung ta vd cflng
pha'n khdi va he't sflc bie't dn Hd Chf
Mmh, Chfnh phii da ban hanh chi'nh sach
tdn trpng tfl do tfn ngfldng, chfnh sach cai
each rupng da't, ngay 25-12-1953,


</div>
<span class='text_page_counter'>(6)</span><div class='page_container' data-page=6>

<i>Nguyen Hong Duong. Ngudi Cdng gido Ninh Binh... 55 </i>



- Ldi keu gpi dong bao Cdng giao ciia
Linh muc Pham Ba Trflc va Linh muc Vu
Xuan Ky nhan dip dinh chie'n d Ddng
Dfldng, ngay 28-7-1954.



Cupc khang chie'n chd'ng thflc dan
Phap d Ninh Binh cdn thu hut mpt so'
linh muc tham gia va cd nhflng ddng gdp
cho each mang. Dd la cae linh muc
Nguyen The Vinh, Hoang Quang Tfl,
Nguyen Duy Trinh, Vfl Ba Nghiem.


Phan flng lai Thfl ehung cho'ng cpng
thang 11-1951 eiia cac Giam muc Ddng
Dfldng, Linh muc Nguyen The Vinh td thai
dp kien quye't "Sau khi cflng nhau nghien
cflu ki Ifldng tai lieu ciia hang giao pham,
chung tdi da tuyen bd' rang, hang giao
pham da td ro mot lap trfldng chi'nh tri hdn
la tdn giao, rang lap trfldng dd di ngfldc lai
dieu ran ciia Chfla day phai yeu men Td
qud'c... De dap flng ban tuyen bd' cua cac
giam muc, theo each ciia chung toi, chung
tdi tang cfldng cupc chie'n da'u vi nen dpe
lap ciia Td qud'c Viet Nam"'^'.


Linh muc Vfl Ba Nghiem, chi'nh xfl
Con Thoi mot xfl dao Cdng giao toan tdng
cd vi trf quan trpng, ciia ngd ra vao vflng
bien Kim Sdn vdi tinh than yeu nflde, keu
gpi giao dan tham gia khang chien.
Chfnh d giad xfl nay, trong khoang thdi
gian tfl nam 1951 den nam 1953 giad dan
da da'u tranh thang ldi khdng nop td,
thue danh ca cho nha Chung Phat


Diem'"".


Thdi ki tfl nam 1947 de'n nam 1954 cflng
vdi vai trd ciia cac linh muc yeu nflde da neu
tren la ddng gdp ciia giao dan Ninh Binh ddi
vdi cupc khang chie'n chd'ng thflc Phap xam
Ifldc.Trong nhflng lflc phong trao each mang
gay go quye't liet, ke dich tim mpi each tach
can bp each miang ra khdi nhan dan. Nhflng


vdi tinh than yeu nflde, mdt long vdi each
mang, nhieu gia dinh cd sd cd d vflng gido
Gia Vien, dac biet la Kim Sdn da dam chap
nhan tfl day, tra tan, dao ham bf mat nudi
dfldng each mang, trong dd cd gia dinh Cdng
gido nhfl ong Pham Van Tinh (Thanh Gian),
ehi Phfldng ci Cach Tam, ba Pham Thi Dp
(Le Ldi), ba Dfldc, dng Trfldng (Thfldng
Kiet), v.v... Cd nhan dan dflm bpc nudi
dfldng, can bp ve vflng dich cd chd dflng
chan, tflng bfldc gay dflng lai phong trao'"'.


Ddng gdp ciia ngfldi Cdng giao Ninh
Binh trong thdi ki khang chie'n chd'ng
thflc dan Phap la ra't da dang: Tham gia
tdng quan, gia nhap du kich chie'n da'u
bao ve thdn lang; ddng gdp cdng Ifldng,
tien. Giao dan van ddng chdng con, khdng
di ve si chet thay cho giac. Ba con giao
dan bam lang, bam rudng san xuat de cd


nhieu Ifldng thflc nudi quan,


Ngay 25-12-1950 nhan dip le Thien
Chua giang sinh. Ho Chf Minh giii thfl
cho dong bao Cdng giao ca nflde, giao dan
d nhieu xfl, hp dao, lang Cdng giao tinh
Ninh Binh to chflc rfldc va dpe thfl ciia
<i>Ngfldi, d tu vien Chau Sdn (Nho Quan) </i>
ed tdi 4,000 ngfldi dfl le rfldc thfl, O cac xfl
dao trong vflng tfl do, thupc huyen Gia
Vien, Nho Quan, Yen Md giao dan dfl ll
rfldc thfl Ho Chii tich. Trong vflng dich
chie'm ddng cd tdi hang chuc nghin giao
dan tham dfl. Tinh uy Ninh Binh danh
gia ve sfl kien nay nhfl sau: Ngay le Noel
25-12-1950, cudc rfldc dud'c va dpe thfl Ho
Chii tieh giii dong bao Cdng giao da lam


<i>9. Linh muc Tran Tam Tinh. Thdp gid vd ludi gUffin. </i>
Nxb, Tre. 1998. tr. 195.


<i>10. Lieh sif Ddng hd huyen Kdn Scfn (1945-1954). </i>
tapI.Sdd.tr 149.


</div>
<span class='text_page_counter'>(7)</span><div class='page_container' data-page=7>

56

<i>Nghien cuu Ton giao. Sd 1 - 2010 </i>


cho giao d a n h i e u rd chii trfldng ciia


Chfnh phii, l a m Giao - Lfldng doan ke't,
gan gui n h a u va tin tfldng vao cupc



k h a n g chien""'. '
T r o n g p h o n g t r a o ngfldi Cdng giao


N m h Binh t h a m gia k h a n g chie'n chd'ng
thflc dan P h d p xua't h i e n n h i e u ta'm
gfldng tieu bieu. O day xm dfldc n e u hai
ta'm gfldng ldn.


Liet si Cdng a n x u n g p h o n g Triin Vdn
Thp. Anh que xa H u n g Tie'n h u y e n Kim
Sdn la ngfldi Cdng giao. N a m 16 tuoi l a m
ca'p dfldng cho q u a n Cdng a n Kim Sdn. do
p h a m cha't td't. t h d n g m m h t h a o v a t dfldc
q u a n bd' trf lam giao t h d n g lien lac. N a m
1949 a n h Thp x u n g p h o n g gia n h a p dpi
Cdng an x u n g phong. Q u a mpt n a m cdng
tac, a n h Thp dfldc ke't n a p vao D a n g Cpng
s a n Viet N a m . T r o n g t r a n diet te d t h d n
Yen Phiic a n h Thp bi dich b a t , t r a t a n d a
m a n nhu'ng van gifl vflng khf tiet ciia
ngfldi Cpng s a n k i e n q u y e t k h d n g k h a i
bao cd sd each miang. Biet k h d n g t h e
khua't p h u c dfldc, dich da dfla a n h di xii
ban khi a n h trdn 20 t u d i " " .


Mdt ta'm gfldng s a n g chdi la ngfldi nfl
giao thdng Bfli Thi N h a n " " . "Trong q u a
t r i n h lam giao t h d n g lien Lac cho each
mtmg, chi da n h i e u L'an hi giac bat, nhflng
trfldc sau van td ro mpt y chf s a t da, t h a


chiu cue h i n h chfl kien quye't k h d n g c u n g
k h a i cho giiic. Mdi lan t h o a t khdi triai
giam trd ve, chi l;ii tiep t u c hoi:it ddng,
L a n cudi cflng chi hi dich b a t vao gifla
n a m 1950. K h d n g t h e khua't p h u c ndi.
<i>ngay 18 t h a n g 10 n a m 1950. gvkc P h a p </i>
dfla c h i r a xii btln gifla p h i e n c h d H o i


T h u a n (Kim Sdn) h d n g uy h i e p t i n h t h a n
d o n g bao t a . Trfldc p h u t hi h a n h h i n h .
k h d n g chflt r u n sd. chi b i n h t i n h cho con
bu lan chdt, a u y e m diin con: "Ldn len con
nhd t r a thfl cho me", roi n h d ngfldi lang
be hp con ve cho ong ba. Giac bit m a t , chi
giat phiit m;anh vai den vflt .xud'ng da't.
ngiing cao diiu t h e l vao ni;at lfl giac cfldp
nflde va b a n nflde "Tao c h e t vi Td qudc.
chflng m a y k h o n g bao gid cd dfldc cai chet
nhfl tao""'"'.


Vfldt len t r e n giao q u y e n . mdt bd p h a n
h a n g giao p h a m va d d n g dao ngfldi Cdng
giao N i n h B i n h da t h a m gia vao cudc
k h a n g chie'n chd'ng Thflc d a n P h a p gianh
ddc lap d a n tpc. Mpt dieu t h u vi. d noi ma
bpn p h a n d d n g ldi d u n g tdn giao hoiat
d p n g t a n biao vdi n h i e u a m mflu. thii doan
t h a m dpe Lai la ndi xuii't h i e n nhflng ta'm
gfldng linh nauc va giao d a n tieu bieu xa
t h a n vi each mting.



Nhflng vice l a m ciia hp d a t n e n mdng
vflng chac cho dfldng hfldng ngfldi Cdng
giao Viet N a m d o n g h a n h cflng dan
tpc.Va ngfldi C d n g giao h o a n toan thflc
h i e n td't n g h i a vu keji: Kfnh Chfla - Yeu
nflde. sdng tdt ddi. de]) dao./.


<i>12. Lich sif Cdng an iilidii ddn linh Ninli Binh </i>


<i>1945-1954. Ninh Binh 8-1994. tr. 99. </i>


13. Lich sir CPng an nhan tinh Ninh Binh 1945-1954.
Sdd. tr. 84-85.


14. Cd tai lieu ghi la Ng6 'Hii Nhiin.


<i>15. Bp chi huy quan sir tinh Ninh Binh: Hd Nam </i>


</div>

<!--links-->
<a href=''>tapI.Sdd.tr 149</a>

×