<span class='text_page_counter'>(1)</span><div class='page_container' data-page=1>

0

VIỆN HÀN LÂM

KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
<b>HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI </b>

<b>Trần Văn Tuân </b>

<b>ĐÁNH GIÁ CHỨNG CỨ TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM </b>

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

</div>
<span class='text_page_counter'>(2)</span><div class='page_container' data-page=2>

1

VIỆN HÀN LÂM

KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
<b>HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI </b>

<b>Trần Văn Tuân </b>

<b>ĐÁNH GIÁ CHỨNG CỨ TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ </b>
<b>VIỆT NAM </b>

Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
Mã số: 09.38.01.04

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:

1. TS. Đinh Xuân Nam
2. TS. Võ Thị Kim Oanh

</div>
<span class='text_page_counter'>(3)</span><div class='page_container' data-page=3>

0
<b>MỤC LỤC </b>

MỞ ĐẦU ... 2

1. Tính cấp thiết của đề tài ... 2

2. Mục đ ch và nhiệm vụ nghi n cứu ... 4

3. Đối tƣ ng và ph m vi nghi n cứu ... 5

4. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghi n cứu ... 6

5. Những đóng góp mới của luận án ... 7

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận án ... 7

7. Kết cấu của Luận án ... 8

Chƣơng 1. T NG QUAN T NH H NH NGHI N CỨU ... 9

1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới ... 9

1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nƣớc ... 15

1.3. Đánh giá tình hình nghi n cứu li n quan đến Luận án ... 33

KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 ... 38

Chƣơng 2. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ CHỨNG CỨ
TRONG TỐ TỤNG H NH SỰ ... 39

2.1. Khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự 39
2.2. Ti u ch đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự ... 60

2.3. Nội dung, phƣơng pháp đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự ... 63

KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 ... 89

Chƣơng 3. PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN ĐÁNH GIÁ CHỨNG CỨ TRONG
TỐ TỤNG H NH SỰ Ở VIỆT NAM ... 90

3.1. Quy định của pháp luật Việt Nam về đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình
sự ... 90

3.2. Thực tiễn đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự Việt Nam ... 102

KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 ... 130

Chƣơng 4. PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ
ĐÁNH GIÁ CHỨNG CỨ TRONG TỐ TỤNG H NH SỰ VIỆT NAM... 131

4.1. Phƣơng hƣớng nâng cao hiệu quả ho t động đánh giá chứng cứ trong tố
tụng hình sự ... 131

4.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự Việt

Nam ... 136

KẾT LUẬN CHƢƠNG 4 ... 160

KẾT LUẬN ... 161

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ... 163

Tài liệu tiếng Việt ... 163

Tài liệu tiếng nƣớc ngoài ... 173

Website tiếng Việt ... 174

</div>
<span class='text_page_counter'>(4)</span><div class='page_container' data-page=4>

1

<b>DANH MỤC CÁC BẢNG SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN </b>
<b>Bảng số 1: Số vụ án và số bị can đƣợc khởi tố mới theo từng năm </b>
<b>Bảng số 2: Tổng số vụ án và bị can bị đình chỉ điều tra theo từng năm </b>

<b>Bảng số 3: Số vụ án do Viện kiểm sát nhân dân trả hồ sơ điều tra bổ sung </b>

<b>Bảng số 4: Số liệu Tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung </b>

<b>Bảng số 5: Tổng số vụ án và số bị cáo bị hủy án để điều tra lại, xét xử </b>
<b>lại hoặc đình chỉ vụ án </b>

</div>
<span class='text_page_counter'>(5)</span><div class='page_container' data-page=5>

2

<b>MỞ ĐẦU </b>

<b>1. Tính cấp thiết của đề tài </b>

Chứng cứ là phƣơng tiện của việc chứng minh và là phƣơng tiện để xác
định các sự kiện có ý nghĩa với việc giải quyết vụ án hình sự. Để đảm bảo tính
hiệu quả của q trình giải quyết vụ án, đồng thời xác định sự thật khách quan,
xem xét vụ án một cách toàn diện, có cơ sở để kết luận đúng về hành vi ph m tội
đã xảy ra thì cơ quan tiến hành tố tụng, ngƣời tiến hành tố tụng phải có tài liệu,
chứng cứ để chứng minh một cách khách quan và thuyết phục. Toàn bộ quá
trình giải quyết vụ án hình sự là quá trình thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ,
mặc dù cách thức tiến hành ở mỗi giai đo n có khác nhau. Việc nghiên cứu
chứng cứ, đánh giá và sử dụng chứng cứ trong vụ án hình sự có một ý nghĩa to
lớn khơng chỉ về mặt pháp lý, mà cịn có ý nghĩa lý luận và thực tiễn.

Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, để ra đƣ c các quyết định tố
tụng ch nh xác, đúng đắn, khách quan phù h p với quy định của pháp luật thì về
nguyên tắc, địi hỏi các chủ thể có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải làm sáng tỏ
bản chất của vụ án và những vấn đề có li n quan đến vụ án. Để làm đƣ c điều
đó, các cơ quan tiến hành tố tụng phải thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ để
chứng minh mhững vấn đề phải chứng minh trong vụ án hình sự gồm: Có hành
vi ph m tội xảy ra hay không, thời gian, địa điểm và những tình tiết khác của
hành vi ph m tội; Ai là ngƣời thực hiện hành vi ph m tội; có lỗi hay khơng có
lỗi, do cố ý hay vơ ý; có năng lực trách nhiệm hình sự hay không; mục đ ch,
động cơ ph m tội; Những tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự của
bị can, bị cáo và đặc điểm về nhân thân của bị can, bị cáo; Tính chất và mức độ
thiệt h i do hành vi ph m tội gây ra; Nguy n nhân và điều kiện ph m tội; Những
tình tiết khác li n quan đến việc lo i trừ trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm
hình sự, miễn hình ph t [46, Điều 85].

</div>
<span class='text_page_counter'>(6)</span><div class='page_container' data-page=6>

3

chứng cứ là ho t động phức t p, đƣ c tiến hành li n tục, xuy n xuốt trong quá
trình chứng minh. Đánh giá chứng cứ nhằm xác định giá trị sử dụng của chứng
cứ thơng qua tính h p pháp, tính khách quan, tính liên quan của chứng cứ trong
vụ án. Từ đó mới có thể khẳng định đƣ c rằng có hành vi ph m tội đã xảy ra
hay không, ai là ngƣời thực hiện tội ph m, tính chất mức độ của tội ph m và các
vấn đề khác có liên quan; từ đó, cơ quan tiến hành tố tụng có thể nghiên cứu đầy
đủ và tồn diện các tình tiết của vụ án, xác định sự phù h p của chúng với hiện
thực từ đó tìm ra chân lý khách quan.

Quá trình nghiên cứu cho thấy ho t động đánh giá chứng cứ trong giải
quyết các vụ án hình sự đã đ t đƣ c những kết quả nhất định. Sau hơn 10 năm
triển khai thực hiện các Nghị quyết của Bộ Ch nh trị nhƣ Nghị quyết
08/2002/NQ-TW [16]; Nghị quyết 49/NQ-TW của Bộ Ch nh trị ngày 2/6/2005
về chiến lƣ c cải cách tƣ pháp đến năm 2020 [17]; Nghị quyết 48/2005/NQ-TW
[18]; áp dụng quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2003 [91], 2015 vào thực tế
ho t động giải quyết các vụ án hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng đã đ t
đƣ c những kết quả quan trọng [94, 93, 68]. Hàng năm CQĐT, VKS, Tòa án các
cấp đã thụ lý giải quyết một số lƣ ng lớn các vụ án hình sự, tình tr ng oan sai,
bỏ lọt tội ngày càng đƣ c h n chế. ĐTV, KSV, Thẩm phán các cấp đã t ch cực,
chủ động trong việc trực tiếp thụ lý, nghi n cứu hồ sơ, giải quyết nhanh chóng,
đúng pháp luật đối với các vụ án đƣ c phân công.

</div>
<span class='text_page_counter'>(7)</span><div class='page_container' data-page=7>

4

t i, h n chế đó đã ảnh hƣởng không nhỏ đến chất lƣ ng giải quyết các vụ án
hình sự, gây ảnh hƣởng đến uy t n đối với nhân dân, ảnh hƣởng đến quyền và l i
ích h p pháp của những những ngƣời tham gia tố tụng. Vì vậy, cần phải tiếp tục
nghiên cứu về mặt lý luận và thực tiễn ho t động đánh giá chứng cứ trong các
vụ án hình sự nhằm nâng cao chất lƣ ng, hiệu quả giải quyết các vụ án hình sự ở
Việt Nam.

Từ những lý do tr n, việc nghi n cứu đề tài "<i><b>Đánh giá chứng cứ trong tố </b></i>

<i><b>tụng hình sự Việt Nam</b></i>" mang t nh cấp thiết, khơng những về lý luận, mà cịn là

địi hỏi thực tiễn hiện nay.

<b>2 Mục đ ch và nhiệm vụ nghi n cứu </b>

<i><b> Mục ch nghi n cứu </b></i>

Đề tài nghi n cứu một cách có hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn
về đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự ở Việt Nam hiện nay để từ đó đề
xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự
Việt Nam.

<i><b> Nhiệm vụ nghi n cứu </b></i>

</div>
<span class='text_page_counter'>(8)</span><div class='page_container' data-page=8>

5

Luận án nghi n cứu quy định của Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện
hành về đánh giá chứng cứ; nghi n cứu, phân t ch thực tr ng đánh giá chứng cứ
trong tố tụng hình sự ở Việt Nam trong giai đo n 10 năm từ 2010 – 2019 và 06
tháng đầu năm 2020. Từ đó đánh giá những h n chế, bất cập của ho t động đánh
giá chứng cứ trong tố tụng hình sự và tìm ra nguy n nhân.

Luận án đƣa ra các phƣơng hƣớng và giải pháp nâng cao chất lƣ ng đánh
giá chứng cứ trong tố tụng hình sự ở Việt Nam trong thời gian tới.

<b>3 Đối tƣợng và phạm vi nghi n cứu </b>

<i><b> Đối t ng nghi n cứu </b></i>

Tr n cơ sở mục đ ch, nhiệm vụ nghi n cứu n u tr n, đối tƣ ng nghi n cứu
của luận án là những vấn đề sau:

- Nghi n cứu tổng quan các công trình khoa học có li n quan đến đề tài.
- Nghi n cứu lý luận về đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự.

- Nghi n cứu các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự về đánh giá chứng cứ.
- Nghi n cứu về thực tiễn đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự ở Việt
Nam trong giai đo n hiện nay.

<i><b> h m vi nghi n cứu </b></i>

- Ph m vi nghi n cứu về nội dung: Nghi n cứu ho t động đánh giá chứng
cứ trong giai đo n điều tra, truy tố, xét xử của cơ quan tiến hành tố tụng.

- Ph m vi nghi n cứu về không gian: Đề tài nghi n cứu ho t động đánh
giá chứng cứ của các cơ quan tiến hành tố tụng tr n ph m vi cả nƣớc.

</div>
<span class='text_page_counter'>(9)</span><div class='page_container' data-page=9>

6

<b>4 Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghi n cứu </b>

Luận án đƣ c nghi n cứu tr n cơ sở phƣơng pháp luận của chủ nghĩa duy
vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, c ng nhƣ quan điểm của chủ nghĩa
Mác – L nin, tƣ tƣởng Hồ Ch Minh về nhà nƣớc và pháp luật, về mơ hình tố
tụng, về tổ chức và quyền lực của bộ máy nhà nƣớc trong đó bao gồm các cơ
quan tiến hành tố tụng.

Tr n cơ sở phƣơng pháp luận tr n đề tài luận án sử dụng tổng h p các
phƣơng pháp nghi n cứu sau: phân t ch, tổng h p, so sánh, đánh giá, nghi n cứu
bản án và thống k số liệu…

Xuất phát từ cơ sở phƣơng pháp luận khoa học tr n, đề tài sử dụng những
phƣơng pháp nghi n cứu cụ thể trong từng chƣơng nhƣ sau:

Chƣơng 1 sử dụng các phƣơng pháp nghi n cứu lịch sử, so sánh, phân
t ch, tổng h p để nghi n cứu tổng thể về tình hình nghi n cứu đề tài. Tr n cơ sở
đó rút ra đƣ c đối tƣ ng, ph m vi và những vấn đề cần tiếp tục nghi n cứu trong
luận án.

Chƣơng 2 đề cập đến một số vấn đề cơ bản về lý luận đánh giá chứng cứ
trong tố tụng hình sự tác giả sử dụng các phƣơng pháp phân t ch, tổng h p, so
sánh, bình luận, đối chiếu để từ đó rút ra đƣ c các kết luận nghi n cứu.

Chƣơng 3 phân t ch, đánh giá thực tr ng đánh giá chứng cứ trong tố tụng
hình sự ở Việt Nam trong 10 năm qua đồng thời chỉ ra những h n chế, tồn t i và
nguy n nhân của những h n chế, tồn t i tác giả sử dụng các phƣơng pháp nghi n
cứu về tổng h p, thống k , khái quát, đặc biệt nghi n cứu vụ việc cụ thể để từ đó
rút ra đƣ c những kết luận nghi n cứu.

</div>
<span class='text_page_counter'>(10)</span><div class='page_container' data-page=10>

7

yếu sử dụng các phƣơng pháp nghi n cứu về phân t ch, trình bày, diễn giải, đề
xuất, để đƣa ra các giải pháp cụ thể.

<b>5. Những đóng góp mới của luận án </b>

Đây là cơng trình nghi n cứu có hệ thống và tƣơng đối đầy đủ, toàn diện
về đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự ở Việt Nam hiện nay.

- Luận án đã có những nghi n cứu về các cơng trình khoa học đã cơng bố
li n quan đến đề tài.

- Đây là cơng trình nghi n cứu ở cấp độ luận án tiến sĩ luật học đi sâu về
vấn đề đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự; góp phần bổ sung cơ sở lý luận,
cơ sở khoa học về đánh giá chứng cứ.

- Luận án nghi n cứu, phân t ch tình hình thực tế đánh giá chứng cứ trong
quá trình giải quyết các vụ án hình sự từ giai đo n khởi tố đến điều tra, truy tố,
xét xử để rút ra một số những h n chế, bất cập và nguy n nhân làm ảnh hƣởng
đến chất lƣ ng đánh giá chứng cứ.

- Luận án đƣa ra kiến nghị sửa đổi một số quy định nhằm hoàn thiện hơn
pháp luật tố tụng hình sự về đánh giá chứng cứ.

- Luận án c ng đề xuất đƣ c các giải pháp nhằm nâng cao chất lƣ ng ho t
động đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự ở Việt Nam của các cơ quan tiến
hành tố tụng trong giai đo n hiện nay.

<b>6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận án </b>

</div>
<span class='text_page_counter'>(11)</span><div class='page_container' data-page=11>

8

bảo sự thuận l i cho các chủ thể trực tiếp thực hiện đánh giá chứng cứ trong tố
tụng hình sự nhằm nâng cao hiệu quả ho t động này trong quá trình giải quyết
các vụ án hình sự, góp phần hồn thiện hơn nữa chất lƣ ng đánh giá chứng cứ
trong tố tụng hình sự đáp ứng y u cầu cải cách tƣ pháp. Đồng thời luận án s là

nguồn t i liệu tham khảo cho việc nghi n cứu và giảng d y t i các cơ sở đào t o
luật và đào t o các chức danh pháp lý c ng nhƣ sử dụng cho các cán bộ làm thực
tiễn t i các cơ quan tiến hành tố tụng ở địa phƣơng.

<b>7 Kết cấu của Luận án </b>

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, các bảng số
liệu, phụ lục luận án đƣ c kết cấu thành 04 chƣơng.

Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghi n cứu

Chƣơng 2. Những vấn đề lý luận về đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự
Chƣơng 3. Pháp luật và thực tiễn đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự
ở Việt Nam

</div>
<span class='text_page_counter'>(12)</span><div class='page_container' data-page=12>

9

<b>Chƣơng 1 T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHI N CỨU </b>
<b>1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới </b>

Cho đến nay, có nhiều cơng trình nghi n cứu li n quan đến đề tài. Trong
ph m vi đề tài luận án, xin đƣ c trình bày dƣới đây một số lý thuyết c ng nhƣ
những cơng trình khoa học của các nhà nghi n cứu nƣớc ngồi có li n quan trực
tiếp hoặc gián tiếp đến đề tài nhƣ sau:

- Cuốn Criminal evidence and procedure: The Essential Framework, NXB
Blackstone Press (t m dịch: Chứng cứ hình sự và tố tụng hình sự: khn khổ
cần thiết) [123]. Cuốn sách nói về những thủ tục cần thiết để giải quyết các vụ
án, trong đó chú trọng vào việc sử dụng các bằng chứng, chứng cứ sao cho đúng
với thủ tục tố tụng. Bất cứ ai tham gia tố tụng t i phi n tịa hình sự cần phải nắm

đƣ c các quy định của tố tụng và nắm bắt đƣ c giá trị của các bằng chứng đƣa
ra trƣớc toà. Cuốn sách này cung cấp các kỹ năng, sự hiểu biết khi vận dụng các
quyền và khả năng tiếp cận thông tin, sử dụng bằng chứng bảo vệ quan điểm của
mình một cách thống nhất. Cuốn sách đƣ c chia thành hai phần: Phần A nói về
chứng cứ hình sự, cịn phần B bao gồm các thủ tục trong vụ án hình sự. Cuốn
sách cung cấp cách thức tiếp cận các quy định của pháp luật một cách cơ bản
nhất, cùng với một bài bình luận ngắn gọn với các quy định về thủ tục và chứng
cứ của Tƣ pháp hình sự.

</div>
<span class='text_page_counter'>(13)</span><div class='page_container' data-page=13>

10

coi là những chứng cứ tố tụng. Tác giả c ng phân t ch sự giống và khác nhau
giữa chứng cứ tố tụng và chứng cứ thông thƣờng.

- Tác phẩm Советский уголовно-процессуальный закон (t m dịch:
Luật tố tụng hình sự Xơ Viết) [124], Matxcơva, của Tiến sĩ Luật học M.A.
Trenxôv năm 1962, đã đồng nhất chứng cứ với sự kiện của thực tiễn khách quan
đã xảy ra trong quá khứ. Tác giả đã đi sâu phân t ch một cách chi tiết, cụ thể
những nội dung chƣa phản ánh đƣ c đầy đủ hết nguồn chứng cứ rộng lớn trong
đời sống thực tiễn, phản ánh dấu vết tội ph m c ng nhƣ thông tin tội ph m.
Những nghi n cứu cho thấy có nhiều vấn đề cần phải đƣ c quy định rõ ràng, cụ
thể trong luật tố tụng hình sự, làm cơ sở để các cơ quan tố tụng và ngƣời tiến
hành tố tụng căn cứ vào đó thực hiện, tránh việc tuỳ tiện dẫn đến oan sai, bỏ lọt
tội ph m.

</div>
<span class='text_page_counter'>(14)</span><div class='page_container' data-page=14>

11

hình sự. Phần II cung cấp các quyết định tƣ pháp li n quan đến các nguy n tắc
pháp lý cụ thể đƣ c thảo luận trong Phần I.

- “Học thuyết về chứng cứ tố tụng” của Luật gia Viladdimiarốp ngƣời
Nga năm 1950 cho rằng: “tất cả những gì trong thế giới vật chất, tất cả những gì
mà chúng ta có thể lĩnh hội đƣ c trong thế giới tinh thần, đều có thể trở thành
chứng cứ tố tụng”. Tác giả cho rằng chứng cứ nhƣ là sản phẩm tƣ duy của con
ngƣời, tất cả những gì tồn t i trong thế giới khách quan mà con ngƣời biết đƣ c
đều có thể trở thành chứng cứ tố tụng. Trong thế giới vật chất, mọi thứ đều có
thể trở thành chứng cứ và nguồn của chứng cứ vô cùng lớn, không bị h n chế,
vấn đề là con ngƣời có khả năng nhận biết, phát hiện và sử dụng đƣ c các thơng
tin đó hay khơng.

- Cuốn sách Criminal Procedure: A Worldwide Study (t m dịch: Tố tụng
hình sự: Nghi n cứu tr n ph m vi toàn thế giới), NXB Carolina Academic của
tác giả Craig M. Bradley năm 1999 [117]. Với độ dài 446 trang, lần đầu ti n có

</div>
<span class='text_page_counter'>(15)</span><div class='page_container' data-page=15>

12

công việc trong giai đo n chuẩn bị, trong quá trình xét xử t i phi n tồ c ng nhƣ
các ho t động sau khi kết thúc phi n tồ, các trƣờng h p có kháng cáo. B n c nh
đó, cịn một nội dung c ng đƣ c đề cập là thực tiễn các ho t động tố tụng đã và
đang diễn ra ở các quốc gia. Cuốn sách đã cho độc giả tiếp cận đƣ c các thơng
tin về tình hình giải quyết các vụ án hình sự tr n thực tế ở các nƣớc, đây là vấn
đề rất khó khai thác nhƣng c ng là một điểm thành công của tác giả cuốn sách.

- Cuốn Expert Evidence and Criminal Justice (t m dịch: Chứng cứ chuy n
ngành và tƣ pháp hình sự), NXB Oxford University, của tác giả Mike Redmayne
năm 2001 [122]. Chứng cứ chuy n ngành đƣa ra một số vấn đề đối với các hệ thống
pháp luật. Dựa tr n những nghi n cứu trong lĩnh vực tâm lý học, triết học và xã
hội học, lý thuyết xác suất, khoa học pháp y, c ng nhƣ tr n một phổ rộng của
các công tác pháp lý, Redmayne phân t ch các vấn đề và đƣa ra một số phƣơng
thức, giải pháp để giải quyết vấn đề đó. Đây là một cuốn sách gồm 220 trang

chia thành 7 chƣơng với các vấn đề khác nhau đƣ c đặt ra cho khoa học hình sự,
trong đó có đề cập đến độ tin cậy của chứng cứ và khả năng sử dụng chứng cứ
t i Toà án. Chƣơng một là một chƣơng giới thiệu về ph m vi đề cập của cuốn
sách, đƣa ra các giả thuyết trong một số lĩnh vực để phân t ch ở các chƣơng tiếp
theo. Các nội dung của cuốn sách bắt đầu với chƣơng hai, trong đó Redmayne
cho rằng có nhiều tài liệu, chứng cứ có đƣ c từ các nhà khoa học pháp y, có
nhiều dấu hiệu có thể tìm thấy đƣ c từ hiện trƣờng, n n nhân nếu đƣ c sử dụng
s rất có ch cho ho t động điều tra, xác định tội ph m. Chất lƣ ng của các
chứng cứ mang t nh khoa học là phụ thuộc vào mức độ hiệu quả trong ho t động
điều tra của các ĐTV cùng với sự hỗ tr của các nhà chuy n môn. Cuốn “Chứng
cứ chuy n ngành và tƣ pháp hình sự" của Mike Redmayne trình bày nghiên cứu
của ơng trong một số ngành, lĩnh vực và đƣa ra sự so sánh giữa pháp luật và thủ
tục tố tụng t i các nƣớc khác nhau.

</div>
<span class='text_page_counter'>(16)</span><div class='page_container' data-page=16>

13

cứu tổng quan về bản chất và mục đ ch của chứng cứ chuy n môn bao gồm việc
cung cấp, khám phá những thông tin, các ho t động hỗ tr thử nghiệm và xử lý
thông tin trong q trình tiếp xúc với các nhà chuy n mơn. Cơng trình đã phân
t ch và làm rõ các nội dung sau: xét nghiệm hóa học cho trƣờng h p say rƣ u;
trƣờng h p cháy, nổ; các lo i v kh và các vi thể; vấn đề bệnh học pháp y; phân
t ch độc chất, các lo i thuốc, huyết thanh học; nhận d ng vân tay; xác định t nh
xác thực của chữ viết và tài liệu... các chủ đề khác bao gồm: Chụp ảnh, quay
phim, ghi hình; kỹ thuật nhận d ng giọng nói; xác định trƣờng h p nói dối; sử
dụng biện pháp thơi mi n và phân t ch giọng nói; pháp y nha khoa... Đây là cơng
trình khoa học mang t nh tham khảo rộng lớn, khơng chỉ mơ tả các kết quả có
thể có đƣ c từ các phịng th nghiệm, mà cịn có thể đƣ c ứng dụng trong xác
định các chứng cứ ngoài hiện trƣờng điều tra, là cơ sở cho ho t động tố tụng
hình sự.

- Cơng trình nghi n cứu La valoración de la prueba en el proceso penal
chileno y convicción judicial. aproximacion a la sana critica en relación a la
prueba pericial (t m dịch: Đánh giá và kiểm tra chứng cứ trong vụ án hình sự ở
Chi Lê và các tiêu ch ảnh hƣởng đến việc kiểm tra, đánh giá), của tác giả
Gonzalo Hoyl Moreno ngƣời Tây Ban Nha – Bài viết đã đƣ c xuất bản trong
cuốn sách: “Thử nghiệm trong tố tụng cơng cộng” (La Prueba en la Litigación
Pública), do Libritecnia bi n tập t i Santiago, Chile năm 2016 [120]. Bài viết
phân t ch ho t động đánh giá và kiểm tra chứng cứ trong tố tụng dựa tr n
nguy n tắc Logic, kinh nghiệm ho t động, kiến thức khoa học và các bài test
đƣ c thực hiện bởi các chuy n gia tâm lý học. Từ đó, tìm ra đƣ c những yếu tố
ảnh hƣởng đến hiệu quả của ho t động này và đƣa ra những giải pháp nhằm
nâng cao t nh hiệu quả của ho t động.

</div>
<span class='text_page_counter'>(17)</span><div class='page_container' data-page=17>

14

đánh giá chứng cứ đƣ c chia thành ba nhóm: Sự thiếu động lực làm việc, sự
thiếu li n quan và thiếu t nh h p lý. Thông qua việc phân t ch bản chất của
những nhóm lỗi thƣờng gặp này c ng nhƣ hậu quả của chúng tới việc đánh giá
và phân t ch chứng cứ, từ đó đƣa ra những kiến nghị, giải pháp nhằm khắc phục
các lo i lỗi này.

- Bài viết La prueba electrónica en el proceso penal y el valor probatorio
de conversaciones mantenidas utilizando programas de mensajería instantánea
(t m dịch: Chứng cứ điện tử trong tố tụng hình sự và giá trị bằng chứng của các
cuộc hội tho i trong các ứng dụng m ng xã hội), của tác giả Borges blázquez
ngƣời Tây Ban Nha, năm 2017 [116]. Trong bài viết tác giả đã phân t ch tầm
quan trọng của việc hiểu rõ bản chất, tầm quan trọng của việc tiếp cận và áp
dụng công nghệ hiện đ i trong việc đánh giá chứng cứ và truy tìm dấu vết của
tội ph m nhằm truy tố và trừng ph t những hành vi ph m tội của tội ph m công
nghệ cao bằng các chứng cứ đƣ c thừa nhận trong pháp luật t i Tây Ban Nha.

- Cuốn La valoración de la prueba (t m dịch: Đánh giá và kiểm tra chứng
cứ trong tố tụng hình sự Tây Ban Nha), NXB Marcial Pons, của tác giả Jordi
Nieva Fenoll năm 2010 [118]. Tác giả viết cuốn sách này với mục ti u phân
t ch, làm rõ những vấn đề li n quan đến ho t động đánh giá và kiểm tra chứng
cứ, đồng thời đơn giản hóa những vấn đề cốt lõi nhằm đƣa ra một bức tranh
hoàn chỉnh về ho t động này t i Tây Ban Nha. Trong đó cuốn sách phân t ch các
vấn đề lý thuyết, ứng dựng thực tế và kết h p với việc nhận xét, bình luận việc
tƣ duy của các tác giả khác c ng nhƣ đƣa ra các giải pháp nâng cao ho t động
này, đặc biệt đối với thẩm phán.

</div>
<span class='text_page_counter'>(18)</span><div class='page_container' data-page=18>

15

đó. Việc đƣa ra các quyết định tố tụng, đặc biệt là t i phi n tòa phải dựa tr n quá
trình nghi n cứu, đánh giá chứng cứ một cách cẩn thận, khách quan. Thủ tục tố
tụng Hoa Kỳ hƣớng tới kiểm soát tội ph m và duy trì một quy trình thủ tục cơng
bằng.

Tóm l i, những cơng trình nghi n cứu và quan điểm của các tác giả nƣớc
ngoài n u tr n đã góp phần xây dựng những luận điểm, quan điểm về chứng cứ
và đánh giá chứng cứ trong tố tụng hình sự. Những cơng trình nghi n cứu tập
trung làm sáng tỏ nội dung về quá trình thu thập chứng cứ dựa tr n các quy định
của pháp luật; việc thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ tùy thuộc vào hệ
thống pháp luật quốc gia; xem xét các chứng cứ đó có giá trị sử dụng đến đâu;
hoặc một lo i chứng cứ khác biệt là chứng cứ chuy n gia trong hệ thống tƣ pháp
hình sự. Những nghi n cứu của các tác giả tập trung vào các vấn đề cần làm rõ
về quy định của luật, cách thức tiến hành thu thập chứng cứ, xác định giá trị
chứng cứ và chỉ trong ph m vi của một quốc gia hoặc một nhóm quốc gia mà
cơng trình hƣớng tới.

<b>1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nƣớc </b>

<i><b>1.2.1. Nhóm các cơng trình nghi n cứu li n quan ến lý luận</b></i> <i><b> ánh giá </b></i>

<i><b>chứng cứ trong tố tụng hình sự </b></i>

</div>
<span class='text_page_counter'>(19)</span><div class='page_container' data-page=19>

16

- Cuốn “Bình luận khoa học Bộ luật tố tụng hình sự” (BLTTHS) do
GS.TS. Võ Khánh Vinh làm chủ bi n năm 2011, Nhà xuất bản Tƣ pháp. Về khái
niệm chứng cứ, tác giả viết: “3. Chứng cứ là những gì có thật, tức là những gì
tồn t i trong hiện thực khách quan. Lý luận chứng cứ gọi đó là t nh khách quan
của chứng cứ. Những gì khơng tồn t i trong hiện thực khách quan không đƣ c
coi là chứng cứ”. “4. Chứng cứ là những gì có thật và đƣ c thu thập theo trình
tự, thủ tục do BLTTHS quy định. Lý luận chứng cứ gọi đó là t nh h p pháp của
chứng cứ”. “5. Chứng cứ là những gì có thật li n quan đến hành vi ph m tội,
ngƣời ph m tội và các tình tiết khác của vụ án. Lý luận chứng cứ gọi đó là t nh
li n quan”. “6. Chứng cứ là thông tin về vụ án đƣ c xác định bằng những nguồn
nhất định. Lý luận chứng cứ gọi đó là nguồn chứng cứ” [107, tr. 113]. Với
những phân t ch ngắn gọn, rõ ràng, khái niệm chứng cứ trong tố tụng hình sự
đƣ c làm rõ với những thuộc t nh của chứng cứ và nguồn chứng cứ dựa tr n cơ
sở lý luận về chứng cứ.

- Cuốn sách “Chứng cứ và chứng minh trong vụ án hình sự” của tác giả
Đỗ Văn Đƣơng, năm 2011, NXB Ch nh trị quốc gia. Tác giả cho rằng chứng cứ
là phƣơng tiện của việc chứng minh nhằm xác định các tình tiết có ý nghĩa đối
với việc giải quyết đúng vụ án hình sự. Nhờ chứng cứ mà các sự hiện thực tế
đƣ c xác định, khẳng định và đồng thời c ng lo i trừ, phủ định những gì khơng
có thật, khơng xảy ra trong hiện thực [25, tr. 07].

</div>
<span class='text_page_counter'>(20)</span><div class='page_container' data-page=20>

17

- Cuốn sách “Chứng cứ trong luật tố tụng hình sự Việt Nam” của tác giả
Nguyễn Văn Cừ [11]. Tác giả tập trung phân t ch những nội dung lý luận về
chứng cứ trong luật tố tụng hình sự Việt Nam. Tác giả n u những ý kiến để phân
t ch, tranh luận làm sáng tỏ những vấn đề cơ bản về chứng cứ trong tố tụng hình
sự. Tác giả đã xác định lý luận chứng cứ trong luật tố tụng hình sự Việt Nam
đƣ c dựa tr n cơ sở phƣơng pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, kế
thừa các thành tựu của các ngành khoa học pháp lý và có mối quan hệ chặt ch
với các lĩnh vực khoa học khác” [11, tr. 23]. Trong cuốn sách này, tác giả tập
trung làm rõ các vấn đề li n quan đến chứng cứ trong tố tụng hình sự nhƣ lịch sử
phát triển, các khái niệm cơ bản, cơ sở khoa học, nguồn của chứng cứ trong luật
tố tụng hình sự Việt Nam, hay quá trình chứng minh trong vụ án hình sự. Tác
giả c ng dành một mục ri ng và cuối cùng của cuốn sách nói về đánh giá chứng
cứ, đây là một ho t động quan trọng của quá trình chứng minh, và “đánh giá
chứng cứ là ho t động tƣ duy của ngƣời tiến hành tố tụng nhằm xác định giá trị
chứng minh của những chứng cứ đã thu thập đƣ c” [11, tr. 198].

- Sách chuy n khảo của tiến sĩ Trần Quang Tiệp về “Chế định chứng cứ
trong Luật tố tụng hình sự Việt Nam” năm 2011, Nhà xuất bản Ch nh trị quốc
gia – sự thật [66]. Trong pháp luật tố tụng hình sự, chế định chứng cứ có vai trị,
vị tr rất quan trọng. Việc áp dụng và thực hiện đúng chế định này s bảo đảm
các cơ quan tƣ pháp trong các giai đo n điều tra, truy tố, xét xử đƣ c khách
quan, toàn diện, ch nh xác không để lọt tội ph m, không làm oan ngƣời vô tội.
Đồng thời là yếu tố bảo đảm công tác điều tra, truy tố, xét xử đúng ngƣời, đúng
tội, đúng pháp luật góp phần quan trọng trong cơng tác đấu tranh phòng, chống
tội ph m và các hành vi vi ph m pháp luật, bảo vệ đƣ c l i ch của Nhà nƣớc,
quyền và l i ch h p pháp của ngƣời dân.

</div>


<!--links-->
Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Luât: Quyền của người bị hại trong tố tụng hình sự Việt Nam

• 25
• 2
• 1