Bài giảng môn học Ngữ văn lớp 7 - Tuần 4 - Tiết 13: Những câu hát than thân (tiết 10)

<span class='text_page_counter'>(1)</span>Ngày soạn: 6/9/2009 Ngaøy daïy : 8/9/2009. Tuaàn : 4 Tieát : 13. NHỮNG CÂU HÁT THAN THÂN I.MUÏC TIEÂU . Giuùp HS. - Nắm được nội dung ,ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu (hình ảnh , ngôn ngữ) của những bài ca dao về chủ đề than thân . - Từ đó tạo ra sự đồng cảm ,chia sẻ nỗi niềm ,thân phận của con người trong XHPK. - Rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm . - HS học thuộc và sưu tầm những bài ca dao thuộc chủ đề trên . II. CHUẨN BỊ : GV: Thiết kế bài giảng , sưu tầm những câu ca dao thuộc chủ đề trên . HS : Đọc văn bản + Soạn bài III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG . 1.Ổn định tổ chức : (1’) 2.KTBC: (4’) - Đọc thuộc 4 bài ca dao thuộc chủ đề :Tình yêu quê hương ,đất nước ,con người . - Đằng sau những lời hỏi đáp, lời mời ,lời nhắn gửi và bức tranh phong cảnh đó là gì ? Hãy phân tích một vài câu để làm sáng tỏ? 3.Bài mới : GV giới thiệu bài : Những bài ca dao than thân chiếm một vị trí khá đặc biệt trong ca dao trữ tình Việt Nam .Đó cũng là nỗi lòng của người nông dân xưa gửi gắm qua những lời ca chua xót , đặc sắc , đậm chất trữ tình . TG 5’. HOẠT ĐỘNG CỦA GV VAØ HS HOẠT ĐỘNG 1: HDHS ĐỌC ,TÌM HIỂU CHÚ THÍCH . GV. HDHS cách ngắt nhịp chẵn 2/4/,4/4 .Khi đọc văn baûn và nhấn giọng ở các từ ngữ biểu cảm : thương thay ,lên thaùc xuoáng gheành ,keâu ra maùu … - Giải thích một số từ khó . H. Cả 3 bài CD đều thể hiện bằng thể thơ nào ? (Lục bát). 27’ HOẠT ĐỘNG 2: TÌM HIỂU VĂN BẢN. H.Bài ca dao 1 là lời của ai nói với ai ? Nói về điều gì? HS. Lời người lao động ,kể về cuộc đời số phận con cò .. H. Trong bài ca dao có mấy tác giả ,nhắc đến hình ảnh con coø ? (2 laàn) . H. Những hình ảnh ,từ ngữ miêu tả đó gợi cho em liên tưởng đến điều gì ? H. Thân phận con cò được diễn tả như thế nào trong bài ca dao naøy ? Lop7.net. NOÄI DUNG I. TÌM HIEÅU CHUNG. 1.Đọc 2.Tìm hieåu chuù thích SGK/48,49.. II. TÌM HIEÅU VAÊN BAÛN Baøi 1: Nước non lận đận một mình Thaân coø leân thaùc xuoáng geành baáy nay. Ai làm cho bể kia đầy Cho ao kia caïn, cho gaày coø con? -Thân cò : Gợi hoàn cảnh éo le, lẻ loi , cô độc. - Gaày con coø : nhoû beù ,gaày guoäc ,yeáu ñuoái ..

<span class='text_page_counter'>(2)</span> HS. Lận đận một mình ,lên thác xuống ghềnh . H. Em có nhận xét gì về cách sử dụng từ ngữ ,hình ảnh trong baøi ca dao ?. H. Sử dụng hình đối lập này để nói lên điều gì ? HS. Diễn tả cuộc đời ,thân phận của nó . H. Hình aûnh con coø coù phaûi xuaát hieän trong baøi ca dao naøy khoâng ? Chuùng ta coøn baét gaëp hình aûnh con coø trong bài ca dao nào nữa ? H. Tác giả dân gian mượn hình ảnh con cò để nói lên ñieàu gì ? HS. Để diễn tả cuộc đời ,thân phận mình cũng như những con người cùng cảnh ngộ . H. Cụ thể nói lên tầng lớp nào trong xã hội ? HS. Người nông dân lao động ,đặc biệt là người phụ nữ trong xaõ hoäi phong kieán . H. Như vậy , bài ca dao trên em hiểu được số phận con người nông dân xưa như thế nào ? HS. Số phận cơ cực ,lầm than … gặp nhiều ngang trái, không lối thoát . GV nhấn mạnh : Con cò gần gũi , gắn bó gợi cảm hứng cho người nông dân : hiền lành ,trong sạch cần cụ lặn loäi kieám soáng . GV: Đọc 2 câu cuối . H. Em hiểu gì về đại từ “Ai” ? Nhận xét cách diễn đạt naøy ? HS. Ám chỉ giai cấp thống trị phong kiến tạo ra những ngang trái vùi dập cuộc đời người nông dân. H. Ngoài ý nghĩa than thân ra ,bài ca dao còn có ý nghĩa naøo khaùc ? HS. Phản kháng ,tố cáo xã hội phong kiến trước đấy. Sống trong xã hội áp bức ,bất công ấy ,thân cò phải “ lên thác …” lận đận. HS đọc bài 2: H. Bài ca bắt đầu từ “Thương thay” .Em hiểu thế nào laø thöông thay? HS. Vừa thương vừa đồng cảm ,thương cho người mà cuõng laø thöông cho mình . H. Bài ca dao này bày tỏ nỗi niềm thương cảm đến những đối tượng nào ? H. Hình ảnh : hạc ,cuốc ,tằm , kiến ,với những cảnh ngộ cụ thể em liên tưởng đến ai ? Lop7.net.  Từ ngữ miêu tả hình daùng , soá phaän toäi nghieäp đáng thương .. - Hình ảnh đối lập : Nước non >< một mình . Leân thaùc >< xuoáng gheành. Bể đầy >< ao caïn ..  Cuộc đời lận dận cơ cực, vất vả , lầm than của người nông dân , đặc biệt là người phụ nữ trong xã hội phong kieán ..  Phaûn khaùng ,toá caùo xaõ hoäi phong kieán khoâng quan taâm đến những thân phận nghèo heøn .. Baøi 2:. Thöông thay Con taèm …..nhaû tô. Luõ kieán … tìm moài . Haïc … bay moûii caùnh. Cuoác … keâu ra maùu .  Hình aûnh aån duï ..

<span class='text_page_counter'>(3)</span> HS. Những người lao động với những nỗi khổ khác nhau. H. Đây cũng là cách nói phổ biến trong ca dao ,ta gọi đó laø caùch noùi gì ? (Aån duï) H. Qua hình ảnh “Tằm nhả tơ” người lao động bàt tỏ nỗi thöông taâm nhö theá naøo ? HS. Thân phận bị bòn rút sức lao động của con người . H. Hình aûnh luõ kieán tìm moài ra sao ? HS. Thân phận nhỏ nhoi suốt đời xuôi ngược mà vẫn ngheøo khoù . H. Theá hình aûnh “Haïc bay moûii caùnh”? HS. Thương cho cuộc đời phiêu bạt lận đận vô vọng của người lao động . H. Cuối cùng là hình ảnh con cuốc “Kêu ra máu” người lao động bày tỏ sự thương tâm như thế nào? HS. Thaân phaän thaáp coå beù hoïng ,khoå ñau oan traùi khoâng được lẽ công bằng nào soi tỏ của người lao động . Toùm laïi: H. Em coù nhaän xeùt gì veà aâm ñieäu baøi ca dao ? HS. Âm điệu tâm tình ,thủ thỉ ,vừa độc thoại, vừa đối thoại : “thương thay” lặp laị 4 lần, mỗi lần diễn tả một nỗi thương  Tô đậm nỗi thương cảm xót xa cho cuoäc đời cay đắng nhiều bề của người dân thường , vừa có ý nghĩa nối kết mở ra những nỗi thương thay khác . HS thaûo luaän caâu hoûi sau : H. Tại sao khi người lao động nhìn sự vật ,cảnh ngộ xung quanh thường liên tưởng đến cuộc đời của mình ? HS. Người lao động ngày xưa gần gũi với thiên nhiên , thường mượn thiên nhiên để thể hiện tâm trạng , hình ảnh , con vật để diễn tả thân phận cuộc đời .Hoàn cảnh những con vật nhỏ bé gần gũi với cuộc đời vất vaû cuûa hoï GV mở rộng : Chúng ta sẽ còn gặp lại tiếng kêu khắc khoải quặn lòng của con chim cuốc trong bài thơ “Qua đèo Ngang” của Bà Huyện Thanh Quan ..  Noãi khoå nhieàu beà cuûa người lao động bị áp bức , boïc loät ,chòu nhieàu oan traùi .. Baøi 3: Thaân em nhö traùi baàn troâi Gioù daäp soùng doài bieát taáp vaøo ñaâu.. HS đọc bài 3 : GV dẫn : Ở CD miền Bắc ,hình ảnh các con vật tầm thường như : con cò , con kiến … thường gợi đến những soá phaän lam luõ ngheøo heøn . Ở Nam Bộ hình ảnh (Trái) bần , sầu riêng thường được dùng để nói về những thân phận đau khổ ,đắng cay . Trái bần là loại quả bình thường mọc ở ven sông nó có vị chua chaùt . Lop7.net. - Hình aûnh so saùnh : traùi bần – thân phận người phụ nữ . - Moâ tieáp ngheä thuaät quen thuoäc :Thaân em ..

<span class='text_page_counter'>(4)</span> VD : Caây baàn soi boùng ghe ngheøo Qua soâng gaëp gioù em cheøo giuøm anh . H. Biện pháp nghệ thuật nào được sử dụng trong bài ca dao naøy ?. 3’. GV bình:Traùi baàn troâi daït ,leânh ñeânh trong gioù daäp soùng vuøi cuõng gioáng nhö thaân phaän boït beøo ,yeáu ñuoái cuûa người phụ nữ xưa , không làm chủ cuộc đời mình ,nổi trôi đành phó mặt cho cuộc đời . H. Qua đó em thấy cuộc đời người phụ nữ trong xã hội phong kieán nhö theá naøo ? H. Hãy đọc những bài ca dao bắt đầu cụm từ “thân em” mà em biết ? Những bài ca dao này có điểm gì giống nhau ? (nội dung , hình thức ?).  Thaân phaän cay ñaéng , nhoû beù , chòu nhieàu ñau khoå cuûa người phụ nữ .. III. TOÅNG KEÁT. * GHI NHỚ : SGK/49.. HOẠT ĐỘNG 3 : HDHS TỔNG KẾT . H. Ba baøi CD coù ñaëc ñieåm chung gì veà noäi dung vaø hình thức nghệ thuật ? HS. Ngheä thuaät : Thô luïc baùt , hình aûnh aån duï , aâm ñieäu buoàn thöông ,ñau xoùt . HS. Đọc ghi nhớ .SGK/49. 4.CUÛNG COÁ : (3’) - Những bài ca dao thuộc chủ đề thân phận muốn nói lên điều gì ? - Ba bài CD trên thuộc văn bản tự sự , miêu tả hay biểu cảm ? Vì sao ? ( Là văn bản biểu cảm .Vì nó giãi bày những tâm sự ,những nỗi đắng cay trong lòng của người nông dân xưa). - Bài ca dao số 2 là lời của ai?Từ nào trong bài được lặp lại nhiều lần?Tác dụng của nó? - Tìm nét đặc biệt khi so sánh hình ảnh người phụ nữ? 5.DAËN DOØ : (2’) - Học thuộc bài và sưu tầm CD nói về chủ đề than thân . - Chuẩn bị : NHỮNG CÂU HÁT CHÂM BIẾM . Đọc ca dao , chú thích SGK. Sưu tầm một số câu ca dao thuộc chủ đề châm biếm.. Lop7.net.

<span class='text_page_counter'>(5)</span>