Đề tài Một hướng tiếp cận bài thơ Bạn đến chơi nhà

<span class='text_page_counter'>(1)</span>Một hướng tiếp cận bài thơ bạn đến chơi nhà I. Lý do chọn đề tài 1. Lý thuyÕt Ngữ văn là môn học có vị trí đặc biệt trong việc thực hiện mục tiêu chung của nhà trường T.H.C.S . Nó là bộ môn thuộc nhóm khoa học- xã hội, vừa giúp người học hình thành từng bước về trình độ học vấn phổ thông tạo tiền đề cho các em học ở bậc cao hơn. Đồng thời giúp người học phát triển và hoàn thiện về mặt nhân cách, các em biết yêu cái hay cái đẹp, ghét cái xấu, biết cách ăn nói, giao tiếp... trong cuộc sống hàng ngày.Từ đó ta thấy trong học văn con đường tiếp cận tác phẩm văn chương có ý nghĩa quan trọng. Đây là một vấn đề mà khi học và cảm thụ văn chương học sinh còn khá nhiều lúng túng và bỡ ngỡ, đặc biệt khi các em học các tác phẩm văn học trung đại. Bài thơ "Bạn đến chơi nhà" của tác giả Nguyễn Khuyến là một thi phẩm nghÖ thuËt hay thÓ hiÖn phong c¸ch nghÖ thuËt, t©m hån thanh cao trong s¸ng cña ''Nhµ th¬ cña lµng c¶nh ViÖt Nam''. T¸c phÈm ®­îc ®­a vµo gi¶ng d¹y trong chương trình T.H.C.S, Ngữ văn 7- tập 1, thuộc mảng thơ trữ tình trung đại Việt Nam. Khi hướng dẫn học sinh tiếp cận bài thơ ''Bạn đến chơi nhà'' chúng ta chỉ tËp trung khai th¸c t×nh c¶m ch©n thµnh, s©u s¾c cña NguyÔn KhuyÕn dµnh cho bạn của mình, mà không chú trọng đến khai thác cảnh sắc thiên nhiên trong bài thơ. Nếu vậy vô tình chúng ta làm mất đi phần nào giá trị đích thực của tác phẩm và chưa dẫn dắt học sinh đi đến sự cảm nhận sâu xa về hồn thơ cũng như phong cách thơ của bậc thi nhân vườn Bùi. Hiện nay, giáo dục có đang có sự chuyển biến rất mạnh mẽ, đặc biệt về phương pháp giảng dạy. Chương trình đổi mới SGK ở bậc THCS đã được thực hiện bắt đầu từ năm học 2002 - 2003, đến nay bước đầu đã đạt được một số kết quả đáng khích lệ, phần nào tích cực đẩy mạnh sự phát triển của nghành, đáp øng nhu cÇu tri thøc ngµy cµng cña x· héi. Là một giáo viên giảng dạy bộ môn Ngữ văn trong nhà trường THCS, bản thân thấy được vai trò ý nghĩa lớn của đổi mới phương pháp trong dạy và học hiện nay. Để góp phần nho nhỏ trong cuộc đó, chúng tôi xin góp một cách hiểu, tiếp cận tác phẩm văn học và thiết kế bài dạy "Bạn đến chơi nhà " trong chương tr×nh SGK ng÷ v¨n 7, tËp I. Qua đề tài: Hướng tiếp cận bài thơ "Bạn đến chơi nhà" - Ngữ văn 7, tËp 1. B¶n th©n t«i mong muèn ®­a l¹i hiÖu qu¶ cao trong d¹y vµ häc bµi th¬ "Bạn đến chơi nhà''. Vì vậy rất mong được sự ủng hộ và chia sẻ của các đồng nghiÖp . II. Thực trạng của vấn đề nghiên cứu: 1. Thùc tr¹ng: Văn học trung đại (Tính từ văn học thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX) được đưa vào giảng dạy trong chương trình T.H.C.S ở tất cả các khối lớp từ 6 đến 9, trong đó có rất nhiều các tác phẩm thơ hay tương xứng với vị trí các thi nhân trong từng giai đoạn văn học. Song cái hay của các tác phẩm văn chương ấy cũng chưa Lop7.net 1.

<span class='text_page_counter'>(2)</span> được học sinh khám phá và lĩnh hội triệt để. Điều đó do nhiều nguyên nhân đem lại, song cơ bản văn học cổ cũng là một mảng văn học đòi hỏi sự nỗ lực rất lớn trong khả năng tiếp cận của người học. Trong dạy học tác phẩm văn chương một trong những nguyên tắc cơ bản là phải hướng dẫn học sinh tiếp cận và khai thác tác phẩm trữ tình theo đặc trưng thể loại.Thế nhưng trong thực tế giảng dạy, giáo viên chúng ta còn đôi lúc mắc mớ trong phương pháp dạy học thơ trữ tình. Xử lí tác phẩm thơ trữ tình theo đặc trưng thể loại có ý nghĩa rất lớn. Nắm vững đặc trưng của thơ trữ tình giúp giáo viên biết cách hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh tác phẩm một cách đúng đắn hơn. Vì vậy khi giảng dạy bài thơ ''Bạn đến chơi nhà'' ta không chỉ khai thác chất tình mà cần nhìn và tiếp cận thi phẩm ở góc độ mới nữa là cảnh trong thơ. Với đề tài này tôi muốn góp một ý kiến tìm ra hướng tiếp cận đúng và đầy đủ hơn nhằm nâng cao chất lượng khả năng tiếp thu bài thơ "Bạn đến chơi nhà'', nhằm làm rõ phong cách nghệ thuật của Nguyễn Khuyến, đưa nội dung tư tưởng, t×nh c¶m cña nhµ th¬ vµo m¹ch suy nghÜ cña häc sinh, lµm cho v¨n häc cæ trë thành niềm rung động yêu mến của thế hệ trẻ.Từ đó học sinh thấy và cảm nhận được đóng góp to lớn về nội dung tư tưởng cũng như cách sử dụng ngôn ngữ d©n téc tµi hoa cña NguyÔn KhuyÕn.Tõ viÖc khai th¸c gi¸ trÞ néi dung vµ nghÖ thuật của bài thơ "Bạn đến chơi nhà'', chỉ ra được sự hoà quện giữa nhân cách cao đẹp, tình bạn chân thành và tâm hồn yêu thiên nhiên, gắn bó với nông thôn Viêt Nam trong cả bài thơ.Từ đó mạnh dạn đưa ra một hướng thiết kế bài dạy "Bạn đến chơi nhà ". 2. KÕt qu¶, hiÖu qu¶ cña thùc tr¹ng trªn. Học sinh khối 7 ở trường có 79 em. Đa số các em ở lứa tuổi từ 13 đến 14 tuæi, tuæi cßn nhá, thÓ lùc còng cßn yÕu, n¨ng lùc häc tËp cßn h¹n chÕ. C¸c em vừa mới làm quen với phương pháp dạy học ở cấp II. Bên cạnh đó hiểu biết về cuéc sèng cña c¸c em cßn kh¸ Ýt ái, ®iÒu kiÖn vÒ c¬ së vËt chÊt, trang thiÕt bÞ phục vụ cho việc giảng dạy theo phương pháp mới còn hạn chế, vì thế khi học các tác phẩm thơ trung đại( của Việt Nam và Trung Quốc) trong chương trình ngữ văn học kì 1, với các em quả thật là không đơn giản. Bởi vậy, trên thực tế hàng năm khả năng tiếp thu, lĩnh hội kiến thức phần văn học trung đại nói chung cũng như riêng bài thơ ''Bạn đến chơi nhà'' ở các em tỉ lệ đạt khá giỏi chưa nhiÒu( chiÕm 8 - 12%), tØ lÖ yÕu kÐm vÉn cßn nhiÒu( chiÕm 30 - 33%). Cụ thể kết quả kiểm tra khả năng tiếp thu tác phẩm ''Bạn đến chơi nhà'' trong häc k× I, n¨m häc 2004 - 2005: Líp. SØ sè. 7A. 37. 7B. 42. §iÓm 9 10 Tæng % sè 0 0 1. 2. §iÓm 7 - 8. §iÓm 5 - 6. §iÓm 3 - 4. §iÓm 0 - 2. Tæng sè 3. 8. Tæng sè 23. 62. Tæng sè 11. 30. Tæng sè 0. 12. 22. 53. 14. 33. 0. 5. %. Lop7.net. %. %. % 0 0. 2.

<span class='text_page_counter'>(3)</span> Từ thực trạng trên, để giúp tiết dạy có hiệu quả tốt hơn, với mong muốn học sinh lĩnh hội và tiếp thu kiến thức bài học có chất lượng cao hơn, tôi đã mạnh dạn cải tiến nội dung, phương pháp tiếp cận bài thơ ''Bạn đến chơi nhà'' qua đề tài: Hướng tiếp cận bài thơ "Bạn đến chơi nhà" - Ngữ văn 7, tập I. B. Giải quyết vấn đề: I. C¸c gi¶i ph¸p thùc hIÖN:. 1. Tiếp cận qua hình tượng nhân vật trữ tình. Tiếp cận văn chương là đến gần tác phẩm văn chương, để tìm hiểu, khám phá nó. Đây là một bước rất quan trọng phải vận dụng nhiều năng lực tâm lí, cảm thụ ở nhiều bình diện khác nhau.Tiếp cận đúng thì việc tìm hiểu, phân tích, bình giá tác phẩm sẽ dễ dàng, hiểu chính xác đầy đủ giá trị nội dung - nghệ thuật (tư tưởng chủ đề) của tác phẩm. Để tiếp cận đúng đắn một tác phẩm văn chương cần phải loại trừ những ấn tượng chủ quan sai lệch về nó. Cần xác định rõ: Mỗi tác phẩm văn chương bao giờ cũng là lời nhắn gửi trực tiếp hay gián tiếp, kín đáo hoặc công khai của nhà văn về cuộc đời và với cuộc đời . Thơ trữ tình con người không được phô ra mọi mặt như trong truyện ngắn, kịch, tiểu thuyết ...(thuộc phương thức tự sự ) mà chỉ cho độc giả thấy rõ tâm tư tình cảm, suy nghĩ ước mơ, đó là nhân vật trữ tình. Trong "Bạn đến chơi nhà'' ta xác định được nhân vật trữ tình là bản thân tác giả - đóng vai trò là chủ nhà trong tình huống đón bạn và đãi bạn thân xa lâu ngày đến thăm. ở bài thơ, Nguyễn Khuyến không trực tiếp nói lên tình cảm, tâm sự của mình nhưng cả bài thơ đã toát lên tâm tư tình cảm về tình người, tình đời cũng như cảm xúc trước cảnh sắc và dư vị của làng quê nông thôn Việt Nam. Vì lẽ đó, khi giảng dạy bài thơ này GV cần phải biết hướng dẫn học sinh tiếp cận, chiếm lĩnh hình tượng cảm xúc, hình tượng nhân vật trữ tình ta phải làm toát lên được nhân cách trong sáng cao thượng của "nhà thơ của làng cảnh Việt Nam". Nguyễn Khuyến(1835 - 1909), trong cuộc đời 74 năm ông có 11 năm làm quan, 25 n¨m ë Èn (1884 - 1909); lµ mét bËc trÝ thøc cao nh­ng «ng lu«n sèng gần dân, chan hòa với thôn quê, đất nước. Là người có nghị lực phi thường trong cuộc sống và luôn gắn bó với thực tiễn đời sống; với ông ( cũng là của người trí thức) vấn đề lớn nhất là vấn đề dân nước, thấy mình không giúp gì được cho dân, đất nước lại bị xâm lược. Vì thế, Nguyễn Khuyến thấy đau, thấy bất lực. Với phẩm chất ấy nên ông đã từ quan về quê ở ẩn. Những năm sống ở ẩn cũng là thời gian mà nhà thơ Nguyễn Khuyến đạt được sự sâu sắc và giá trị về nội dung và nghệ thuật cao hơn so với các thời kỳ trước. Bài thơ ''Bạn đến chơi nhà"được sáng tác trong thời gian Nguyễn Khuyến đã cáo quan. Nguyễn Khuyến trưởng thành lúc giặc Pháp bắt đầu xâm lược nước ta. Thời Nguyễn Khuyến sống là thời suy vi của lịch sử đất nước: Đất nước bị xâm chiếm chiếm, triều đình ươn hèn thối nát, nhân dân lầm than cực khổ. Là một đại khoa làm quan Tam phẩm, tham gia giữ gìn kỷ cương phong kiến, Nguyễn Khuyến Lop7.net. 3.

<span class='text_page_counter'>(4)</span> thấy rõ sự suy thoái vô phương cứu chữa. ông rơi vào bế tắc và thật sự bi quan trước cuộc đời và cả đau đớn trước thời đại: " Ngẫm đến bút nghiên đáng trào nước mắt Ngước nhìn sông núi khôn xiết buồn đau". Lời tri âm của Nguyễn Khuyến muốn gửi người cùng chung tâm tình, cùng sông núi là thế đó! Qua từng tác phẩm tấm lòng của một con người luôn gắn bó với cuộc đời càng đậm nét. Đấy chính là sức mạnh của tác phẩm văn chương. Qua tác phẩm là sự đánh thức, khêu gợi tâm hồn rung động của người đọc. Từ đó tác giả đã đốt cháy lên trong lòng người đọc những tia lửa , những ngọn lửa tình cảm , những nguồn rung động sâu lắng. Qua bài thơ “Bạn đến chơi nhà” cụ Tam Nguyên Yên Đỗ không chỉ cho độc giả niềm rung động sâu lắng trước một tình bạn cao quí, trong sáng và rất tuyệt đẹp mà còn gửi tới chúng ta một hương vị đậm chất làng quê, nông thôn Việt Nam thuần khiết, đơn sơ. Vậy nên khi tìm hiểu phân tích bài thơ “Bạn đến chơi nhà” là ta giúp Nguyễn Khuyến nói và khẳng định được nhân cách, phẩm chất tâm hồn của thi nhân. §Õn víi th¬ NguyÔn KhuyÕn ta thÊy «ng kh«ng chØ lµ mét nhµ th¬ trµo phóng s©u s¾c, nhµ th¬ hiÖn thùc tµi n¨ng mµ cßn lµ nhµ th¬ tr÷ t×nh xuÊt s¾c. V× thế tiếp cận "Bạn đến chơi nhà'' là ta tiếp cận hình tượng trữ tình, tức tiếp cận, t×m hiÓu t×nh c¶m cô thÓ cña t¸c gi¶ trong hoµn c¶nh cô thÓ nh­ng rÊt tinh tÕ. §ã là giá trị đích thực mà một tác phẩm văn học mang đến cho độc giả. Mác-xim Goorki đã nói : "Văn học là nhân học" thật hoàn toàn đúng đắn. Trong tác phẩm văn học dù trực tiếp hay không trực tiếp nói đến con người song trung tâmcủa tác phẩm vẫn là cuộc sống con người. Trong thơ trữ tình con người thông qua cảm xúc của thi nhân. ở "Bạn đến chơi nhà'' nhà thơ đã tập trung nói vÒ mét t×nh huèng: cã mµ kh«ng, kh«ng mµ cã trong mèi quan hÖ gi÷a vËt chÊt và tinh thần. Nhân vật trữ tình là một vị quan ở ẩn, đã rời xa chốn quan trường từ lâu; là người ưu thời mẫn thế. Nhưng quả là không ngẫu nhiên khi nhà thơ để nhân vật trữ tình trong cảnh sắc hương vị của làng quê để giải bày tâm hồn, tấm chân tình cao đẹp dành cho bạn. Chúng ta đều biết cảnh sắc của thôn quê với nh÷ng h×nh ¶nh méc m¹c, gi¶n dÞ lµ nguån kh¬i gîi bao xóc c¶m cho thi ca.Víi một con người thanh cao như Nguyễn Khuyến, chán ghét sự đời đầy rối ren, tao loạn; Ông muốn gửi lòng mình vào con người, thiên nhiên nơi miền yên bình ấy. Vì thế chỉ có những hương vị, cảnh vật của làng quê mới giúp Nguyễn Khuyến tr¶i lßng m×nh mét c¸ch tháa thª mµ th«i. Bài thơ ''Bạn đến chơi nhà'' là bài thơ nôm khó quên, cho thấy một tâm hồn đẹp, một tình bằng hữu thâm giao, chân tình, một tấm lòng hồn hậu, đẹp đẽ, được gửi gắm nơi chốn làng quê thanh bình của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Tình bạn của Nguyễn Khuyến trong sáng, thanh bạch, đối lập với nhân tình thế thái" Còn bạc, còn tiền, còn đệ tử - Hết cơm hết rượu hết ông tôi'' mà Nguyễn Bỉnh Khiêm đã kịch liệt lên án. Hai nhà thơ sống cách nhau mấy trăm năm mà có cùng chung một tâm hồn lớn: nhân hậu, thuỷ chung, thanh bạch. Tâm hồn đó, tấm lòng đó của tiền nhân đối với thế thái nhân tình hôm nay vẫn xứng đáng là tấm gương sáng cho mọi người soi chung. Nguyễn Khuyến không chỉ là nhà thơ cña lµng c¶nh ViÖt Nam mµ cßn lµ nhµ th¬ cña t×nh b¹n trong s¸ng, thuû chung và cao đẹp rất đáng yêu, đáng kính. Lop7.net. 4.

<span class='text_page_counter'>(5)</span> 2. Tiếp cận từ đề tài thơ. Trong nhiều mối quan hệ của cuộc sống con người thì tình bạn xưa nay vẫn được coi là một nhu cầu tinh thần không thể thiếu được. Tục ngữ dân gian đã khẳng định ''Giàu vì bạn, sang vì vợ''.Truyện dân gian kể về đôi bạn Lưu Bình Dương Lễ (sau nhà nho ghi thành truyện thơ cùng tên) rất cảm động. Danh nho lục tỉnh Nguyễn Đình Chiểu để lại những hình tượng đẹp đẽ cao cả về tình bạn của Vân Tiên - Hớn Minh, Vân Tiên - Tử Trực đồng thời lưu danh Trịnh Hâm là mét tªn ph¶n b¹n (TruyÖn Lôc V©n Tiªn). Trước và sau Nguyễn Khuyến tình bạn cũng như thiên nhiên vốn là nguồn thi hứng của nghệ thuật. Với tình bạn nó là một nhu cầu thiết yếu trong đời sống tình cảm của con người; còn thiên nhiên lại là nơi các bậc tao nhân mặc khách thưởng ngoạn và gửi gắm những tâm sự, nỗi niềm, trải gửi lòng mình. Trong ''Bạn đến chơi nhà" nhà thơ đã lồng ghép cả hai cảm xúc ấy. §Õn víi th¬ NguyÔn KhuyÕn nãi riªng vÒ t×nh b¹n, ta thÊy nhµ th¬ dµnh cho m¶ng th¬ nµy mét vÞ trÝ kh¸ ­u ¸i. Ta cã thÓ b¾t gÆp mét c¶m xóc ch©n thµnh cña nhµ th¬ ®ang t©m t×nh, thñ thØ víi b¹n vÒ thÕ th¸i, nh©n t×nh: ''Tuổi già đời loạn cảnh gieo neo, Mùa mất, dồn thêm nạn đói theo. Tường vách chưa xong, ông sợ trộm, Cháo rau không đủ, lão lo nghèo. Câi trÇn chËt vËt ai kh«ng thÓ, Th©n thÓ loµng xoµng nghÜ ch¸n phÌo. Riêng cụ Đào xưa sung sướng nhỉ, Trước song say tít lại nằm khèo''. ( Ký song khế Lương Xá Lê ông -Đỗ Ngọc Toại dịch) Hay: ''Th©n kiÖn hØ khan qu©n h÷u mÉu Nhìn hoa sÇu th¶m ng· v« thiªn.'' ( DÞch xu«i: Mõng b¸c cßn mÑ giµ søc vÉn khoÎ, Ng¸n cho t«i m¾t lo¸, ch¼ng biÕt trêi ®©u.) (D÷ h÷u nh©n §ång, Tèn d¹ tho¹i.) Trong những bài thơ viết về tình bạn, Nguyễn Khuyến để lại cho đời hai bài thơ đặc sắc: ''Bạn đến chơi nhà'' và ''Khóc Dương Khuê''. Lúc sinh thời, Nguyễn Khuyến có người bạn rất thân là Dương Khuê. Hai ông kết bạn từ hồi còn để chỏm cho đến lúc đầu bạc răng long, từ thuở bạch diện thư sinh cho đến lúc thượng quan hưu trí. Tình bạn lấp lánh bất chấp sự thay đổi của thời thế và c¶nh ngé riªng: ''Cũng có lúc rượu ngon cùng nhắp, Chén quỳnh tương ăm ắp bầu xuân. Cã khi bµn so¹n c©u v¨n Biết bao đông bích điển phần trước sau. Buổi dương cửu cùng nhau hoạn nạn PhËn ®Èu th¨ng ch¼ng d¸m than trêi''. Lop7.net. 5.

<span class='text_page_counter'>(6)</span> Nếu ''Khóc Dương Khuê''đau đớn, xót xa, thống thiết, nghẹn ngào khi nghe tin bạn qua đời đột ngột thì ''Bạn đến chơi nhà'' là niềm vui mừng khôn xiết, là nụ cười hiền và hóm hỉnh khi đã bấy lâu nay bạn già mới về thăm. Như vậy, theo dòng cảm xúc của thơ Nguyễn Khuyến ta thấy ''Bạn đến chơi nhà'' cũng nằm trong m¹ch c¶m høng vÒ t×nh b¹n. Nhân vật trữ tình trong bài thơ đóng vai trò là một vị chủ nhà đón khách là người bạn xa quí lâu ngày đến chơi (Đã bấy lâu nay bác tới nhà ). Thế mà chủ nhµ l¹i gÆp t×nh huèng thËt khã xö : "TrÎ thêi ®i v¾ng, chî thêi xa. Ao sâu nươc cả, khôn trài cá, Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà. C¶i chöa ra c©y, cµ míi nô , Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa. §Çu trß tiÕp kh¸ch trÇu kh«ng cã" Sáu câu thơ toát lên một nụ cười hóm hỉnh . Một ý thơ bao trùm : Đã lâu ngày bạn mới đến chơi , biết lấy gì đãi bạn đây? Thế nhưng một tình thế khá éo le: Có tất cả mà củng chẳng có gì để đãi bạn thân ! Có ao và cá, có vườn và gà, có cà và cải, có mướp và bầu, nhưng ...Tất cả các lời thơ trên, ta thấy Nguyễn Khuyến đang giãi bày với bạn: trong nhà ngoài vườn có bao nhiêu là thứ, nhưng thực ra chẳng có gì để thết đãi bạn, đãi bạn vì tất cả mọi thứ, mọi thức đều chưa đến lúc, đến thời! Câu thơ thứ bảy tiếp nối, mở rộng ý thơ trên, khẳng định luôn c¸i ''kh«ng cã'': ''§Çu trß tiÕp kh¸ch trÇu kh«ng cã'' Phải chăng cái nghèo của cụ Tam Nguyên Yên Đổ đã đến mức ấy ư? ''Vẻ chi một mớ trầu cay''(ca dao). Nhà thơ đã thậm xưng hoá cái nghèo, thi vị hoá cái nghÌo. Mét «ng quan to triÒu NguyÔn vÒ ë Èn, víi mét c¬ ng¬i ''chÝn sµo t­ thæ là nơi ở'' thì không thể ''miếng trầu là đầu câu chuyện'' để tiếp bạn cũng ''không có''. Đây là lời thơ hóm hỉnh, pha chút tự trào vui vui, để bày tỏ một cuộc sống thanh bạch một tâm hồn thanh cao của một nhà nho khước từ lương bổng của thựcPháp, lui về sống bình dị giữa xóm làng quê hương. Trong “Bạn đến chơi nhà”, với Tam Nguyên Yên Đỗ, tiếp bạn chẳng cần đến mâm cao, cỗ đầy, cao lương mĩ vị, cơm gà cá gỡ, mà chỉ có một tấm lòng ch©n t×nh, thiÕt tha: ''Bác đến chơi đây, ta với ta.'' Lần thứ hai, chữ ''bác'' đã xuất hiện trong bài thơ, thể hiện một sự trìu mến, kính trọng. Bác đã không quản tuổi già sức yếu, không quản đường sá xa xôi đến th¨m t«i, cßn g× quÝ b»ng! T×nh b¹n lµ trªn hÕt. Kh«ng mét thø vËt chÊt nµo cã thể thay thế được tình bạn tri âm, tri kỉ. Mọi cái đều ''không có'' nhưng lại ''có'' : t×nh b»ng h÷u th©n thiÕt. Bªn c¹nh nh÷ng vÇn th¬ hay viÕt vÒ t×nh b¹n, NguyÔn KhuyÕn lµ mét trong những nhà thơ có nhiều bài thơ thật hay về làng cảnh quê hương Việt Nam. Người yêu thơ nước nhà có ai lại không thuộc và biết đến chùm thơ thu ba bài(Thu điếu, Thu vịnh, Thu ẩm) của thi nhân. Trong''Bạn đến chơi nhà'' không chỉ ngợi ca tình bạn mà còn gợi ra không khí làng quê, vườn xanh, cây trái miền Lop7.net. 6.

<span class='text_page_counter'>(7)</span> B¾c ViÖt Nam thËt tµi t×nh cña NguyÔn KhuyÕn. Bëi qua lêi nhµ th¬ bøc tranh vườn Bùi thân thuộc hiện lên thật sống động, vui tươi. Một cuộc đời thanh bạch, ấp áp cây đời và tình người rất đáng tự hào. Chúng ta như cảm thấy Nguyễn Khuyến đang dắt tay bạn ra thăm vườn cây ao cá, tận hưởng thú vui dân dã của một ông quan về ở ẩn. Chỉ một vài nét chấm phá, nhà thơ đã phác hoạ, gọi tên đúng được cả hồn cốt của làng quê Việt Nam. Là người dân đất Việt, ai mà lại không biết đến những cà, mướp, bầu...Thậm chí khi: Anh ®i anh nhí quª nhµ, Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương. Trong ''Bạn đến chơi nhà'' không chỉ ngợi ca tình bạn mà còn gợi ra không khí làng quê, vườn xanh, cây trái miền Bắc Việt Nam thật tài tình. Không khí làng quê Hà Nam cứ dậy lên hết hương sắc, âm thanh qua mỗi câu thơ tiếp bạn già. Có ao sâu, nước cả tràn bờ, có vườn rộng xanh mướt cải, muống...giàn bầu đung đưa quả tròn như bầu, quả dài như lọ. Hoa mướp vàng rực. Ong bướm rộn ràng, gà mẹ, gà con bới đất tìm sâu...Bầu trời xanh ngăn ngắt...Cảnh mới sinh động, ấm áp và thân mật, gần gũi vô cùng. Phải hiểu lắm, yêu lắm cảnh làng quê mới có thể hạ những câu đơn giản cứ ngỡ như là chẳng phải cố gắng suy nghĩ gì mà khiến nguươì đọc vừa vui vừa cảm động đến nao lòng. Bởi vì đó cũng chính là cảnh quê của ta, làng quê - miền thơ ấu và cuộc sống êm đềm của mỗi con người Việt Nam.. 3. TiÕp cËn th«ng qua tõ ng÷ vµ h×nh ¶nh, nhÞp ®iÖu. T×nh c¶m thÓ hiÖn s¾c th¸i riªng biÖt cña nhµ th¬ ®­îc göi g¾m qua hÖ thèng ng«n ng÷ phï hîp. Trong th¬ tr÷ t×nh ng«n ng÷ thÓ hiÖn khÝ chÊt vµ c¸ tÝnh của người nghệ sĩ một cách trọn vẹn. Bài thơ ''Bạn đến chơi nhà'' là bài thơ nôm hay viết về tình bạn đẹp. Mở ra bài thơ là những câu nhập đề rất tự nhiên, như một lời nói mộc mạc của nhà thơ sau bao th¸ng ngµy míi gÆp l¹i b¹n. Lêi chµo vån v·, biÓu lé niÒm vui kh«n xiÕt: ''§· bÊy l©u nay b¸c tíi nhµ'' ''§· bÊy l©u nay'' lµ bao thêi gian, n¨m th¸ng? Bé phËn tr¹ng ng÷ ®­îc t¸c gi¶ ®­a lªn ®Çu c©u cã t¸c dông ®Ëm nÐt trong diÔn t¶ t×nh c¶m cña nhµ th¬. Đó là sự nhớ mong, niềm xúc động và sung sướng vô hạn khi gặp lại bạn. Chữ ''bác'' gợi lên thái độ niềm nở, thân mật và kính trọng của nhà thơ đối với bạn tri âm, một cách xưng hô thân tình, mở ra lời chào với người bạn đã lâu ngày mới đến thăm. Cũng từ ngữ ấy, Tam Nguyên Yên Đỗ một lần nữa muốn khẳng định sự trìu mến, kính trọng dành cho bạn khi đặt nó ở vị trí câu thơ cuối: ''Bác đến chơi đây, ta với ta.'' Từ ''bác'' và ''tôi'' đến lẽ tất nhiên là ''hai chúng ta''. Để ''ta với ta'' mới thực sự giúp nhà thơ bộc lộ một niềm vui trọn vẹn, tràn đầy và lắng đọng trong tâm hồn. Chữ ''ta'' là đại từ nhân xưng, đa nghĩa( vừa chỉ số ít, vừa chỉ số nhiều), ta võa lµ nhµ th¬, võa lµ b¹n ; t«i vµ b¸c, tuy hai mµ mét tuy mét mµ hai. ChØ mét cụm từ ''ta với ta'' nhưng dưới ngòi bút của Nguyễn Khuyến sao mà thật tài tình! Sự xuất hiện của nó trong câu thơ thêm ấp áp tình đời và sâu nặng tình bạn. Còn trong c©u th¬ ''Mét m¶nh t×nh riªng ta víi ta''( Qua §Ìo Ngang ) cña Bµ HuyÖn Thanh Quan lại là nỗi buồn cô đơn, lẻ bóng của khách ly hương khi đứng trên Lop7.net 7.

<span class='text_page_counter'>(8)</span> đỉnh đèo Ngang lúc hoàng hôn. Qua đó ta thấy được khả năng sáng tạo ngôn ngữ của các thi nhân đã góp phần không nhỏ trong việc tạo nên giá trị của tác phẩm văn chương. Qu¶ thùc trong bµi th¬ ta thÊy c¸ch sö dông ng«n ng÷ cña NguyÔn KhuyÕn rÊt tµi t×nh. Trong c©u th¬: "TrÎ thêi ®i v¾ng, chî thêi xa", ch÷ ''thời''(thì) vốn là một hư từ, rất ít khi xuất hiện vì dễ rơi vào sự tầm thường nhạt nhẽo. Nhưng dưới ngòi bút của thi nhân, nó trở nên thanh thoát tự nhiên vô cùng. Không chỉ sử dụng ngôn ngữ tài tình, trong ''Bạn đến chơi nhà'' phần nào thể hiện một phong cách thơ ca Nguyễn Khuyến. Đó là các sự vật, hiện tượng được đặt trong sự biến đổi ở các thái cực khác nhau. Ông vừa nói đến mọi cái đều ''không có'' : Nào trẻ đi vắng không có người sai bảo; chợ xa không đi mua được thức ăn đãi bạn; không bắt được cá, gà vì ao sâu nước cả và vườn rộng, rào thưa; rồi cải, cà, bầu, mướp, ... đều không dùng được vì chưa đến độ dùng; thậm chÝ c¶ ''miÕng trÇu lµ ®Çu c©u chuyÖn'' còng kh«ng cã nèt. Nh­ng l¹i cã tÊt c¶ của tình người; có bác và tôi; có tình bạn chân thành của chúng ta. Nhà thơ đã dùng cái không để nói cái có; dùng vật chất để nói về tinh thần; dùng cái cụ thể để nói cái trừu tượng. Quả là Nguyễn Khuyến đã tạo nên hình ảnh vừa quen mà lạ. Dường như nhà thơ muốn chọn những từ ngữ ấy, hình ảnh ấy để biểu hiện tâm tư cảm xúc của mình, gửi vào đó một tình cảm chân thành, sâu sắc giữa cuộc đời đầy biến đổi, thăng trầm. Ta biết rằng Nguyễn Khuyến về ở ẩn là để lắng đục tìm vÒ víi c¸i trong, c¸i yªn b×nh sau luü tre lµng. Cã lÏ v× thÕ mµ nh÷ng vÇn th¬ viÕt ở vườn Bùi dường như đều có sức lắng đọng sâu xa. NhÞp ®iÖu cña bµi th¬ võa cã nhÞp nh­ bÊt cø bµi th¬ thÊt ng«n b¸t có Đường luật nào, đó là nhịp 4/3; 2/2/3; đặc biệt ở câu 7 nhịp thơ là 4/1/2 (Đầu trò tiếp khách /trầu/ không có.). Nhịp thơ ấy đã tạo nên giọng điệu của bài thơ vừa chậm rãi, ung dung vừa hóm hỉnh như thấp thoáng một nụ cười. "Bạn đến chơi nhà " là thi phẩm đậm sắc trữ tình. Đó là bài thơ của tiếng nói vang lên từ tâm hồn, vẻ đẹp phẩm chất của nhà thơ. Qua từng câu chữ ta cảm nhận được một tình bạn cao đẹp. Đó là một tình bạn vượt lên trên mọi lễ nghi, vật chất tầm thường để khẳng định một tình bạn trong sáng, thuỷ chung và rất đáng yêu, đáng kính.. 4. TiÕp cËn tõ thÓ lo¹i cña bµi th¬. Tiếp cận một tác phẩm văn chương ta không chỉ dừng lại ở việc tập trung khai th¸c t©m c¶nh mµ cßn ph¶i chó träng khai th¸c ngo¹i c¶nh cña t¸c phÈm. Đồng thời khi tiếp cận cần chú ý về đặc điểm thể loại. Nắm được đặc trưng của thể loại người giáo viên đã nắm được chìa khoá để mở tác phẩm. Từ đó giáo viên giúp học sinh hiểu tác phẩm từ góc độ đặc trưng thể loại, đánh giá được giá trị đích thực của tác phẩm. "Bạn đến chơi nhà" được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Với thể thơ này qui định về niêm, luật khá chặt chẽ. Về kết cấu thơ phải tuân theo bốn liên (cứ hai câu một liên): đề (câu1-2) - thực (câu3-4) - luận (câu5-6) kết (câu7-8). Trong bài thơ Nguyễn Khuyến không tuân theo theo bố cục ấy mà cấu trúc theo: (1+6+1) câu đầu nói lên niềm vui khi bạn đến; sáu câu giữa hóm. Lop7.net. 8.

<span class='text_page_counter'>(9)</span> hỉnh cười vui, không có gì để đãi bạn; câu cuối khẳng định chỉ có tình bạn đẹp. Ngay ë cÆp c©u 5 - 6(phÇn luËn): C¶i chöa ra c©y, cµ míi nô, Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa. th× l¹i kh«ng ph¶i lµ bµn luËn mµ vÉn tiÕp tôc lµm nhiÖm vô cña c©u thùc 3-4 (tr×nh bµy víi b¹n vÒ hoµn c¶nh thùc t¹i cña m×nh). NguyÔn KhuyÕn vÉn t¶ c¶nh nhà vẫn vừa cười vừa như muốn thanh minh cùng bạn già chứ không tuân theo bố cục nghiêm ngặt của bài thơ Đường bát cú là phải trực tiếp bàn luận vấn đề. Qua đó ta thấy được sự sáng tạo, linh hoạt của thi nhân. Chỗ bản lĩnh cao của nhà thơ chính là ở chỗ đó. §iÓm l¹i nh÷ng h×nh ¶nh th¬ cña bµi, ta thÊy nh÷ng h×nh ¶nh th¬, ®iÖu th¬, hån thơ đã vượt qua những khuôn sáo trong thơ Đường của kiểu tứ thời, tứ quí, tứ linh, tø vËt. H×nh ¶nh th¬, ng«n ng÷ th¬ rÊt gi¶n dÞ, gÇn gòi nh­ng còng ®Çy chÊt thơ. Với sự sáng tạo đó Tam Nguyên Yên Đỗ đã làm giàu thêm, đẹp thêm cảnh và tình của thiên nhiên, đất nước, con người Việt Nam; góp thêm sự phong phú vµ ®a d¹ng cho nÒn v¨n häc d©n téc. §ång thêi gióp chóng ta hiÓu h¬n vÒ phÈm chÊt t©m hån còng nh­ ngßi bót tµi hoa n¨ng lùc s¸ng t¹o cña nhµ th¬. II. C¸c biÖn ph¸p thùc hiÖn : Để vận dụng có hiệu quả đề tài này tôi đã tiến hành thực hiện đưa vào thiết kế giảng dạy trong bài học văn bản "Bạn đến chơi nhà " một cách cụ thể. ThiÕt kÕ bµi d¹y :. TiÕt 30: V¨n b¶n :. Bạn đến chơi nhà. (SGK Ng÷ v¨n 7, tËp mét). A. Mục tiêu cần đạt: Gióp häc sinh (HS) : - Nắm và hiểu được tình cảm chân thành, đậm đà, hồn nhiên, trong sáng của Nguyễn khuyến đối với bạn; cảm nhận được bức tranh quê đậm đà hương s¾c ViÖt Nam trong bµi th¬; - N¾m ®­îc nghÖ thuËt sö dông ng«n tõ, nhÞp ®iÖu, h×nh ¶nh th¬; tiÕp tôc còng cè thªm vÒ thÓ th¬ thÊt ng«n b¸t có §­êng luËt. -TÝch hîp kiÕn thøc víi phÇn TiÕng ViÖt vÒ Quan hÖ tõ, §¹i tõ; víi tËp lµm v¨n ë bµi viÕt sè 2: V¨n biÓu c¶m. - Rèn luyện kĩ năng đọc, phân tích, cảm nhận thơ trữ tình trung đại và so s¸nh gi÷a c¸c bµi th¬ cæ. B.chuÈn bÞ :. 1. Gi¸o viªn: - Tài liệu tham khảo (Về Nguyễn Khuyến, bài thơ Bạn đến chơi nhà ...) - ¶nh NguyÔn KhuyÕn, tranh ¶nh ao lµng, c¨n nhµ NguyÔn KhuyÕn.. 2. Häc sinh: - Đọc trước toàn bộ bài thơ; nắm về tác giả, thể thơ , chú thích ... Lop7.net. 9.

<span class='text_page_counter'>(10)</span> - So¹n bµi ë nhµ. - S­u tÇm c¸c bµi th¬ cña NguyÔn KhuyÕn vµ c¸c nhµ th¬ kh¸c viÕt vÒ t×nh b¹n , thiªn nhiªn. C. Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học: Hoạt động của giáo viªn. Hoạt động 1: ổn định lớp, kiÓm tra bµi cò. H: §äc diÔn c¶m bµi th¬ “Qua §Ìo Ngang” vµ nªu hiÓu biÕt cña em vÒ t¸c gi¶ bµi th¬? - L¾ng nghe vµ nhËn xÐt cho ®iÓm. Hoạt động 2:Giới thiệu bµi häc. T×nh b¹n lµ mét nhu cÇu không thể thiếu trong đời sèng cña mçi chóng ta. H¬n thÕ nã cßn trë thµnh nguån c¶m høng v« tËn, dåi dµo cho th¬ v¨n. NguyÔn KhuyÕn – nhµ th¬ cña lµng c¶nh ViÖt Nam, kh«ng chØ cã nh÷ng vÇn th¬ hay viÕt vÒ n«ng thôn Việt Nam mà còn để lại những áng thơ đặc sắc về đề tài tình bạn. Một trong nh÷ng bµi th¬ nh­ thế là bài “Bạn đến chơi nhµ”. H«m nay c« cïng các em sẽ đến với bài thơ ấy để hiểu hơn về vẻ đẹp phÈm chÊt, t©m hån còng như tài hoa văn chương của nhà thơ vườn Bùi. Hoạt động 3: Hướng dÉnHS t×m hiÓu chung v¨n b¶n. H: §äc chó thÝch*SGK vµ tr×nh bµy nh÷ng hiÓu biÕt cña em vÒ nhµ th¬ NguyÔn KhuyÕn?. hoạt động cña häc sinh. 1-2 häc sinh tr¶ lêi. NhËn xÐt, bæ sung ý kiÕn.. L¾ng nghe, c¶m nhËn. Dùa vµo chó thÝch * tr¶ lêi. Làm việc độc lËp. L¾ng nghe vµ Lop7.net. nội dung cần đạt. KiÓm tra viÖc häc bµi vµ n¾m bµi cña HS.. Thu hót HS vµo bµi.. I. T×m hiÓu chung v¨n b¶n 1. T¸c gi¶: NguyÔn KhuyÕn (1835 – 1909) quª ë th«n VÞ H¹, x· Yªn §ç, huyÖn B×nh Lôc, tØnh Hµ Nam .Là người thông minh học giỏi đỗ đầu cả ba kì thi nên còn có tªn gäi lµ Tam Nguyªn Yªn §ç.¤ng ra lµm quan kho¶ng 10.

<span class='text_page_counter'>(11)</span> H:Ngoài những điều đó em biÕt thªm g× vÒ NguyÔn KhuyÕn? -Cung cÊp thªm t­ liÖu vµ ch©n dung NguyÔn KhuyÕn. H: NhÞp cña c¸c c©u th¬ nh­ thÕ nµo? -Hướng dẫn HS đọc: Chú ý giọng điệu thơ; giọng đọc chËm r·i, ung dung, hån nhiªn, hãm hØnh. -Yêu cầu HS đọc và HS kh¸c nhËn xÐt. - Cho HS t×m hiÓu mét sè chó thÝch cÇn thiÕt. KiÓm tra viÖc t×m hiÓu cña HS. - Më réng thªm mét sè tõ như: nước cả, khôn.. bæ sung.. Dùa vµo v¨n b¶n tr¶ lêi §äc v¨n b¶n. NhËn xÐt b¹n đọc.. mười năm sau đó thời thế loạn l¹c th× c¸o quan vÒ ë Èn. NguyÔn KhuyÕn lµ nhµ th¬ lín cña d©n téc. 2.T¸c phÈm a. §äc vµ t×m hiÓu chó thÝch. - Đọc: Nhịp 3/4; 2/2/3;đặc biệt c©u b¶y nhÞp 4/1/2.. Dùa vµo SGK tr¶ lêi. Suy nghÜ tr¶ lêi. - Chó thÝch: + nước cả: nước đầy, nước lớn. + kh«n: khã, e r»ng khã, kh«ng thÓ. b. ThÓ th¬: -ThÊt ng«n b¸t có §­êng luËt. -Dùa vµo c©u H: Bµi th¬ ®­îc viÕt theo - Câu 3-4 đối nhau( Ao sâu/ thể thơ nào? Tác giả đã vận chữ trong bài vườn rộng; nước cả/ rào thưa. th¬ tr¶ lêi. dông thÓ th¬ Êy nh­ thÕ Kh«n chµi c¸/ khã ®uæi gµ). C©u nµo? 5-6 đối nhau( Cải/ bầu; chửa ra c©y/ võa rông rèn; cµ míi nô/ mướp đương hoa).Các câu 1-2-46-8 hiệp vần chân . - Bè côc bµi th¬ kh«ng tu©n theo Suy nghÜ ph¸t H:§iÓm s¸ng t¹o cña bµi qui c¸ch: §Ò -Thùc -LuËn – KÕt hiÖn, tr¶ lêi. th¬ lµ g×? mµ cÊu tróc theo:(1+6+1) c©u (Gîi ý: vÒ mÆt bè côc) đầu nói lên niềm vui khi bạnđến; sáu câu giữa hóm hỉnh cười vui, không có gì để đãi bạn; câu cuối khẳng định chỉ có tình bạn đẹp. Dùa vµo ng«n - Ng«n ng÷ thuÇn n«m, tù nhiªn, H: NhËn xÐt vÒ ng«n ng÷ ng÷ cña bµi th¬ gÇn gòi víi lêi ¨n, tiÕng nãi hµng ®­îc sö dông trong bµi để tr×nh bµy. ngµy, cã c¶m gi¸c nh­ NguyÔn th¬? KhuyÕn ®ang xuÊt khÈu thµnh th¬. c. §¹i ý: Bµi th¬ lµ tiÕng nãi ch©n t×nh sâusắc của một tình bạn đẹp; là H: Từ đó, em hãy xác định Suy nghÜ, tr¶ vẻ đẹp của một tâm hồn yêu đại ý của bài thơ? lêi. thiªn nhiªn, g¾n bã víi lµng quª đất nước. II. T×m hiÓu chi tiÕt Hoạt động 4: hướng dẫn v¨n b¶n: häc sinh t×m hiÓu chi tiÕt 1. C©u th¬ ®Çu: v¨n b¶n. ”§· bÊy l©u nay b¸c tíi nhµ” - Më ra hÕt søc tù nhiªn nh­ lêi Lop7.net 11.

<span class='text_page_counter'>(12)</span> H: Tác giả đã mở đầu bài th¬ nh­ thÕ nµo?. nãi hµng ngµy víi nhÞp th¬ 4/3, nhằm thông báo đã lâu lắm rồi bây giờ bạn mới đến nhà chơi. V× thÕ lêi th¬ lµ mét tiÕng reo H: Theo néi dung c©u th¬ vui, hå hëi, phÊn chÊn khi b¹n th× NguyÔn KhuyÕn ph¶i tíi th¨m. tiếp đãi như thế nào khi bạn - Phải tiếp đãi thịnh soạn, nồng đến thăm? hËu. - DÉn d¾t chuyÓn néi dung. L¾ng nghe, c¶m 2. S¸u c©u th¬ tiÕp theo (c©u 2nhËn vµ suy 3-4-5-6-7)- Hoµn c¶nh tiÕp nghÜ. kh¸ch: -Trẻ đi vắng: không có người để sai b¶o hÇu h¹, tiÕp kh¸ch. - Chî thêi(th×) xa:kh«ng cã ®iÒu H: S¸u c©u th¬ tiÕp theo th× kiện để mua thức ăn đãi bạn. hoµn c¶nh tiÕp b¹n cña thi §éc lËp, suy - Kh«n(khã) chµi c¸. nh©n nh­ thÕ nµo? nghÜ tr¶ lêi. - Khã ®uæi gµ. - L¾ng nghe, bæ sung thªm. L¾ng nghe vµ - C¶i chöa ra c©y. bæ sung ý kiÕn - BÇu võa rông rèn. của các bạn trả - Mướp đương hoa. lêi cßn ch­a - MiÕng trÇu còng kh«ng cã. đầy đủ.  Kh«ng cã thø g× cã thÓ ¨n được, uống được để tiếp đãi bạn ®­îc.TÊt c¶ lµ mét “con sốkhông” to tướng. - NguyÔn KhuyÕn dông ý t¹o ra một tình huống như vậy để tạo nên sự hóm hỉnh, đùa vui dành H: Cã ph¶i NguyÔn cho b¹n . Khuyến nghèo đến như vậy - Kh«ng nªn hiÓu “riªng trÇu hay kh«ng ? Suy nghÜ, trao không thì có”vì không đúng với đổi và trả lời. m¹ch l¹c cña tø th¬.Mµ nªn hiÓu lµ trÇu kh«ng còng kh«ng H: Cã ý kiÕn cho r»ng: Nªn cã nèt. Cã nh­ vËy th× míi lµm hiÓu c©u thø 7 lµ “riªng nổi bật cái thanh đạm của ông trÇu kh«ng th× cã”. Theo quan thanh liªm vÒ ë Èn, míi em cã ph¶i nh­ vËy kh«ng Th¶o luËn làm nổi bật được vẻ đẹp tinh ? v× sao ? nhóm -> cử đại thần cao quí hơn tất cả; cái - Nh¾c HS xem l¹i chó diÖn tr×nh bµy-> kh«ng cã tÊt c¶, chØ cã mét thø thÝch 5 – SGK. c¸c nhãm nhËn lµ cã tÊt c¶ sÏ ®­îc chèt l¹i ë c©u xÐt lÉn nhau. th¬ cuèi cïng. - GV b×nh ý th¬. L¾ng nghe vµ c¶m nhËn - H×nh ¶nh th¬: gµ, c¸, c¶i, bÇu, mướp ... là những hình ảnh của thiªn nhiªn vïng quª ViÖt Nam. H: Em cã nhËn xÐt g× vÒ h×nh ¶nh th¬ trong ®o¹n th¬ Quan s¸t tranh Gîi nªn kh«ng khÝ lµng quª ªm đềm xanh mướt, trù phú của cây trªn? suy ngÉm vµ trái nông thôn vùng đồng bằng - GV cung cÊp bøc tranh nhËn xÐt. B¾c Bé thËt tµi t×nh. Ph¶i yªu lµng quª ViÖt Nam. l¾m, tha thiÕt g¾n bã víi lµng quê thiên nhiên đất nước mới Suy nghĩ độc lËp, tr¶ lêi. Suy nghÜ, tr¶ lêi.. Lop7.net. 12.

<span class='text_page_counter'>(13)</span> viÕt nªn nh÷ng vÇn th¬ hay vµ đẹp như vậy. H: §äc c©u th¬ cuèi cña bµi th¬? H: Trong c©u th¬ cuèi nãi lªn ®iÒu g×? H: So s¸nh víi côm tõ “ta víi ta”trong bµi th¬ Qua §Ìo Ngang cña Bµ HuyÖn Thanh Quan? -Bổ sung;Qua đó ta cảm nhËn ®­îc phÇn nµo tÝnh c¸ thÓ ho¸ cña ng«n ng÷ vµ s¾c ®iÖu tr÷ t×nh t¹o nªn gi¸ trị văn chương trong các bµi th¬ cæ. H:Hãy đọc bài thơ hoặc h¸t mét bµi vÒ t×nh b¹n? Hoạt động 5: hướng dẫn HS tæng kÕt bµi. H: NhËn xÐt chung vÒ t×nh b¹n cña NguyÔn khuyÕn trong bµi th¬? H: Bµi th¬ cã nh÷ng nÐt đặc sắc về nghệ thuật ? Hoạt động 6: Hướng dẫn HS luyÖn tËp qua phiÕu häc tËp Gîi ý: C©u 1: A. §óng.. §äc c©u th¬. Suy nghÜ, tr¶ lêi. So sánh, đối chiÕu.. Tìm đọc hoặc h¸t.. 3. Câu thơ cuối:Bác đến chơi ®©y ta víi ta. -“Ta víi ta” lµ t«i víi b¸c; lµ nhµ thơ và bạn; là hai người nhưng là mét t©m tr¹ng mõng vui v× l©u ngµy míi gÆp nhau, chung t©m sự trước thời thế ... “Ta víi ta” trong Qua §Ìo Ngang cña Bµ HuyÖn Thanh Quan lại là nỗi cô đơn của khách li hương khi đứng trên Đèo Ngang lóc hoµng h«n, cßn ë ®©y trong c©u th¬ cña NguyÔn Khuyến lại ấm áp tình đời và sâu nÆng t×nh b¹n.. III. Ghi nhí: 1.Néi dung: - Là tình bạn đậm đà thắm Dùa vµo kiÕn thiÕt. thøc toµn bµi 2. NghÖ thuËt: tæng hîp, tr¶ -Tạo tình huống thơ đặc biệt. lêi. - Giäng th¬ hãm hØnh, vui. §äc thÇm ghi ... nhí. IV. LuyÖn tËp C©u1: Cã ý kiÕn cho r»ng bµi th¬ “B¹n §Õn Ch¬i Nhµ” kh«ng nh÷ng ca ngîi t×nh b¹n mµ cßn gîi ra kh«ng khÝ lµng quê, vườn xanh cây trái miền B¾c ViÖt Nam thËt tµi t×nh. ý Làm bài tập qua kiến đó là: phiÕu häc tËp. A. §óng ; B. Sai. C©u2: Nèi c¸c cét cho phï hîp víi c¸c nhËn xÐt vÒ c¸c v¨n b¶n.. C©u2: Nèi: 1 - b; 2 – a Cét A. Cét B. a.sö dông ng«n ng÷ b¸c häc, ®iªu luyÖn hÊp dÉn. 2.Sau phót b.sö dông ng«n 1.Bạn đến ch¬i nhµ. Lop7.net. 13.

<span class='text_page_counter'>(14)</span> chia li (trÝch).. -. ngữ đời thường nh­ng còng rÊt ®iªu luyÖn tµi t×nh. D.H¦íNG DÉN HäC SINH HäC BµI. N¾m toµn bé kiÕn thøc cña bµi. Lµm bµi tËp cßn l¹i trong SGK. Häc thuéc bµi th¬. ChuÈn bÞ so¹n bµi: Ch÷a lçi vÒ quan hÖ tõ.. Lop7.net. 14.

<span class='text_page_counter'>(15)</span> C . PhÇn kÕt luËn. 1. KÕt qu¶ nghiªn cøu. Với đề tài này, tôi đã vận dụng thực tế trong năm học 2005 - 2006. Trong khi hướng dẫn học sinh theo hướng tiếp cận của đề tài, tôi đã gây được hứng thú tích cực học tập ở các em với các câu hỏi trong bài học từ dễ đến khó; Từ cụ thể đến trừu tượng; từ phát hiện đến sáng tạo. Các em đã từng bước lĩnh hội được kiÕn thøc vµ c¶m nhËn néi dung cña bµi th¬ trë nªn gÇn gòi, thiÕt thùc. V× thÕ sè lượng học sinh tham gia góp ý, phát biểu xây dựng bài cũng như thảo luận trở nªn s«i næi h¬n. Giê häc còng bëi vËy mµ tù nhiªn vµ th©n gÇn víi c¸c em. Qua phiÕu häc tËp vµ kÕt qu¶ bµi kiÓm tra v¨n biÓu c¶m vÒ t¸c phÈm, tû lÖ tiÕp thu, lĩnh hội kiến thức của bài ở mức khá, giỏi đã tăng rõ rệt, điểm yếu đã được hạn chÕ, ®iÓm kÐm kh«ng cßn. Cụ thể kết quả lĩnh hội bài học "Bạn đến chơi nhà" năm học 2005 - 2006: Líp. SØ sè. 7A. 37. 7B. 42. §iÓm 9 10 Tæng % sè 1 2,7 2. §iÓm 7 - 8. §iÓm 5 - 6. Tæng Tæng % sè sè 5 13,5 27. 4,8. 8. 19. 26. % 63 61,9. §iÓm 3 - 4. §iÓm 0 - 2. Tæng Tæng % sè sè 4 10,8 0 6. 14,3. 0. % 0 0. 2. Kiến nghị, đề xuất. Chương trình thay sách giáo khoa của ngành giáo dục là một sự chuyển m×nh rÊt m¹nh mÏ, mang l¹i nh÷ng tiÕn bé tÝch cùc, thu hót ®­îc rÊt nhiÒu sù quan t©m cña c¸c cÊp ngµnh vµ nh©n d©n. Víi vai trß lµ gi¸o viªn trùc tiÕp gi¶ng d¹y Ng÷ v¨n THCS nãi chung vµ Ng÷ v¨n 7 nãi riªng. T«i xin m¹nh d¹n cã mét số kiến nghị đề xuất: - Trong chương trình Ngữ văn 7 được xem là điểm kết thúc cho vòng 1 của chương trình THCS, cho nên có vị trí, tầm quan trọng lớn. Song, cũng vì thế mà dường như kiến thức của chương trình khá nặng so với năng lực cảm thụ và tầm hiểu biết của học sinh. Vì thế, dẫn đến kết quả tiếp thu, lĩnh hội ở các em còn rất hạn chế (Ví dụ: Phần thơ trữ tình Trung đại, phần văn nghÞ luËn...). V× vËy, chóng t«i rÊt mong cã sù ®iÒu chØnh vÒ thêi gian vµ kiÕn thøc phï hîp víi n¨ng lùc, tÇm hiÓu biÕt cña häc sinh. - Khi dạy môn Ngữ văn, tôi nhận thấy để kích thích sự sáng tạo và thu hút sự chú ý của học sinh cũng rất cần thiết sử dụng các đồ dùng dạy học. Nhưng trên thực tế đồ dùng dạy học cho môn Ngữ văn còn qúa ít, nhất là các tranh ảnh minh họa cho bài học, từ đó ảnh hưởng rất lớn đến kết quả giảng dạy. Tôi rất mong môn Ngữ văn được sự quan tâm, bổ sung thêm các đồ dùng để giờ dạy có kÕt qu¶ cao h¬n. Lop7.net. 15.

<span class='text_page_counter'>(16)</span> - Các SKKN có chất lượng cao, mang tính thực tiễn ở huyện, tỉnh ... được đưa về các cơ sở để thảo luận và triển khai thực hiện nhằm nâng cao hơn nữa tầm hiÓu biÕt kinh nghiÖm d¹y häc cña gi¸o viªn. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n!. Lop7.net. 16.

<span class='text_page_counter'>(17)</span>