Giáo án bồi dưỡng Vật lí Lớp 8

<span class='text_page_counter'>(1)</span>Buæi 1_. Chuyển động thẳng đều vận tốc. I.Mục đích yêu cầu: Học sinh nắm được dạng chuyển động thẳng đều, vận tốc chuyển động thẳng đều đơn vị vận tốc – Véctơ vận tốc và phương trình - đồ thị của chuyển động thẳng đều. RÌn luyÖn kû n¨ng vËn dông gi¶i bµi tËp. RÌn luyÖn kû n¨ng gi¶i bµi tËp n©ng cao. II. TiÕn tr×nh lªn líp: ổn định tổ chức lớp. Hệ thống một số kiến thức đã học ở lớp 7 thay cho phần kiểm tra bài củ. C©u hái: + Thế nào là chuyển động thẳng đều? Vận tốc là gì? công thức tính vận tốc, quảng ®­êng, thêi gian. + Vận tốc trung bình và vận tốc tức thời của vật chuyển động không đều giống khác nhau ë chæ nµo? + Vận tốc trung bình và vận tốc của chuyển động thẳng đều cùng đuợc tính bằng thương số của đường đi chia cho thời gian. Vậy chúng khác nhau ở chổ nào? TiÕn tr×nh bµi d¹y:. Chuyển động thẳng đều. Thế nào là chuyển động thẳng đều. Là chuyển động trên một đường thẳng, trong đó vật đi được những qu·ng ®­êng b»ng nhau trong nh÷ng kho¶ng thêi gian b»ng nhau bÊt kú Ví dụ: Một ôtô chuyển động trên đường thẳng cứ 10 giây thì đi ®uîc 100m dï lµ 10s ®Çu hay 10s cuèi. 2. Vận tốc của chuyển động thẳng đều Em h·y so s¸nh chuyÓn động thẳng đều của ôtô xe đạp Dòng đại lượng vật lý nào để đặc trưng cho sự nhanh chậm đó Trong vật lý người ta sẻ dïng c¸ch nµo?. - ôtô nhanh hơn xe đạp Cã hai c¸ch sau: So s¸nh qu·ng ®­êng mµ hai xe ®i ®­îc trong cïng mét thêi gian. So sánh thời gian mà hai xe dùng để một quãng đường. Người ta sẻ dùng cách thứ nhất và lấy khoảng thời gian để so sánh là một đơn vị thời gian. Giả sử vật chuyển động thẳng đều trong t đơn vị thời gian đi được một quãng đường S thì trong một đơn vị thời gian vật đi được một qu·ng ®­êng. S t. Vật chuyển động càng nhanh thì thương số Vậy thương số. S cµng lín.. t. S dùng để đặc trưng cho sự nhanh chống hay chậm t. 1 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(2)</span> của chuyển động và được gọi là vận tốc của vật. Định nghĩa: Vận tốc của chuyển động thẳng đều là đại lượng vật lý đặc trưng cho sự nhanh, chậm của chuyển động và đo bằng thương số giữa quãng đường đi được và khoảng thời gian dùng để đi hết quãng đường đó. V. 3. §¬n vÞ vËn tèc. S t. NÕu s = 1m t = 1s th× vËn tèc. 4. VÐc t¬ vËn tèc Hai chuyển động thẳng đều khác nhau về nhanh hay chËm, ngoµi ra cã thÓ cã nh÷ng ®iÓm kh¸c biÖt nµo?. 1m  1m s (đọc là mét trên giây) 1s. Đơn vị vận tốc là 1m/s, đó là vận tốc của một vật chuyển động đều trong 1s ®i ®­îc qu·ng ®­êng lµ 1m. Ngoài ra còn có các đơn vị vận tốc khác cm/s km/h + Chú ý: Trong chuyển động thẳng đều vận tốc là một đại lượng không đổi. Hai chuyển động thẳng đều không những khác nhau về nhanh hay chậm mà còn khác nhau về hướng, tức là phương chiều chuyển động. Để đặc trưng đầy đủ cho cả hai tính chất ấy người ta dùng Véc t¬ vËn tèc. VÐc t¬ vËn tèc lµ mét VÐc t¬ cã: Góc đặt ở một điểm trên vật. Hướng trùng với hướng của chuyển động. Độ dài biểu diễn thương số. S là độ lớn của vận tốc theo một tỉ xích t. đã chọn.. VÝ dô:. NÕu chän tØ xÝch 1cm øng víi 5m/s th× vËn tèc cña mét «t« 10 m/s ®­îc biÓu diÔn b»ng VÐc t¬ cã chiÒu dµi 2cm. Những đại lượng vật lý có hai đặc trưng độ lớn và hướng trong không gian gọi là đại lượng véc tơ. Vận tốc là một đại lượng Véc tơ. Những đại lượng chỉ có độ lớn mà không có hướng như thời gian, khối lượng gọi là đại lượng hướng.. II. Phương trình và đồ thị của chuyển động thẳng đều. Đường đi của vật chuyển động thẳng đều Từ công thức định nghÜa vËn tèc V . S t. ta suy ra công thức tính đuờng đi đường đi của vật chuyển động thẳng đều: S = v.t. Trong đó V là một hằng số. Vậy đường đi của một chuyển động thẳng đều tỉ lệ thuận với thời gian. Công thức S = v.t được gọi là công thức đường đi của chuyển động 2 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(3)</span> thẳng đều. 2.Toạ độ của vật chuyển động thẳng đều. Để xác định vị trí của vật tại mỗi thời điểm ta phải tìm toạ độ trùng của nó ứng với thời điểm đó. Ta chọn trục toạ độ trùng với đường thẳng quỹ đạo chọn một điểm O là góc tạo độ. Nếu véc tơ vận tốc cùng chiều với chiều dương vận tốc có giá trị dương. Nếu véctơ vận tốc ngược chiều thì vận tốc có giá trị âm. Chọn thời điểm khi bắt đầu khảo sát chuyển động làm gốc thời gian. Lúc thời gian t = o vật ở vị trí ban đầu Mo có toạ độ Xo. Sau một khoảng thời gian t (nghĩa là ở thời điểm t) vật đã đi được một quãng đường S = v.t và tới vị trí M có toạ độ X1. Theo h×nh vÏ ta cã X = Xo + S X = Xo + vt M0. o x0. M. v. x. s x. Biểu thức X + Xo + vận tốc được gọi là phương trình chuyển động của chuyển động thẳng đều. Trong phương trình Xo,X, V có giá trị dương, nếu OM 0 ,OM và V , OM vµ V Cïng chiÒu víi OX. Có giá trị âm nếu chúng ngược chiều với OX. Từ 1 ta suy ra công thức tính quãng đường đi theo toạ độ của vật. S = X – Xo Nếu chọn gốc toạ độ trùng với vị trí ban đầu, nghĩa là Xo = o Thì quãng đường đi được có giá trị bằng giá trị tuyệt đối của toạ độ. S = /x/ = /vt/ Bµi to¸n: Hai «t« cïng khëi hµnh mét lóc tõ hai ®iÓm A vµ B c¸ch nhau 60 km, chuyển động ngược chiều nhau. Vận tốc của xe đi từ A lµ 40 km/h cña xe ®i tõ B lµ 20 km/h. T×m thêi ®iÓm vµ vÞ trÝ hai xe gÆp nhau. Chọn đường thẳng AB làm trục toạ độ, điểm A làm gốc toạ độ, chiều dương từ từ A đến B. Góc thời gian là lúc hai xe bắt đầu khởi hành. Tìm toạ độ của xe A. A. v1. C. v2. B. Đối với xe đi từ A vị trí ban đầu có toạ độ Xo = o VËn tèc V1 = + 40 km/h 3 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(4)</span> Nhận xét: toạ độ của hai xe khi gÆp nhau.. Toạ độ X1 được tính theo công thức X1 = 40t Đối với xe khởi hành từ B, vị trí ban đầu có toạ độ Xo = 60km. Vận tốc V2 = - 20km/h (V2 có dấu âm vì ngược chiều với õx). Toạ độ X2 ở thời điểm t đưọc tính theo công thức X2 = 60 – 20t Khi hai xe gặp nhau khi chúng có cùng một toạ độ X1 = X2 40 t = 60 – 20t 60t = 60 t = 1 (giê) Vị trí hai xe gặp nhau có toạ độ X2= 40t = 40 x 1 = 40(km) Hai xe gÆp nhau sau mét giê vµ c¸ch A lµ 40 km.. Bµi 2:. Lúc 8 giờ hai ôto cùng khởi hành từ hai địa điểm A và B cách nhau 96 km và đi ngược chiều nhau. Vận tốc của xe đi từ A là 36 km/h và của xe ®i tõ B lµ 28 km/h Lập phương trình chuyển động của hai xe trên cùng một trục toạ độ có A là gốc và chiều dương từ A đến B. T×m vÞ trÝ cña hai xe vµ kho¶ng c¸ch gi÷a chóng lóc 9 giê. Xác định vị trí và thời điểm lúc hai xe gặp nhau. Chọn trục toạ độ. Gi¶i NhËn xÐt vÒ h×nh d¹ng a) Chọn AB làm trục toạ độ thao bài ra A là gốc toạ độ, chiều từ A – của trục toạ độ. B là chiều dương. Chän gèc thêi gian Gèc thêi gian lµ thêi ®iÓm (8h) hai xe b¾t ®Çu khëi hµnh. §èi víi Xc ®i tõ A vÞ trÝ ban ®Çu. Xo = O vËn tèc + 36km/h ë thêi ®iÓm t Tạo độ X1 của xc A được tính bởi công thức: X1 = 36.t Xác định toạ độ của xe B Đối với xe B vị trí ban đầu có toạ độ Xác định toạ dộ của xe B Xo = 96 VËn tèc V = - 28 km/h Toạ độ X2 của xe B ở thời điểm t được tính bởi công thức. X2 = 96 – 28t b) VÞ trÝ cña 2 xe vµ kho¶ng c¸ch gi÷a chóng lóc 9h. Sau thời gian một giờ xe A cách gốc toạ độ X1 = 36.1 = 36(km) Sau thời gian một giờ xe B cách gốc toạ độ một quãng đường là: X2 = 96 – 28.1 = 68 (km) Kho¶ng c¸ch gi÷a 2x. S = X2 – X1 S = 68 – 36 = 32 (km) VÞ trÝ vµ thêi ®iÓm hai xe gÆp nhau. Khi hai xe gặp nhau có cùng một toạ độ X1 = X2. Hay 36t = 96 – 28t 4 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(5)</span> 64t = 96 x(km). t. VÞ trÝ gÆp nhau:. 96  1,5(h) 64. X1 = 36.t X2 = 36.1,5 = 54 (km) VËy thêi ®iÓm hai xe gÆp nhau lµ sau 1,5h. VÞ trÝ gÆp nhau c¸ch A lµ 54 km. Tr¶ lêi: X1 = 36t X2 = 96 – 28t S = X2 – X1 = 32 km t= 1,5 Hướng dẫn học ở nhà: Nắm được phương pháp vẻ trục toạ độ: C¸ch chän gèc thêi gian. Xác định được toạ độ của mỗi chuyển động và cách lập phương trình chuyển động của vật đó. Xem lại cácbài tập đã đựoc giải.. Buæi 2. Đồ thị toạ độ của chuyển động thẳng đều. I. Mục đích yêu cầu Học sinh nắm đuợc phương trình biểu diễn sự biến đổi của toạ độ của vật theo thời gian. Từ đó vận dụng để vẽ đồ thị toạ độ của chuyển động thẳng đều. Rèn luyện kỷ năng vận dụng vào vẽ đồ thị thành thạo. TiÕn tr×nh lªn líp ổn định lớp KiÓm tra t×nh h×nh häc tËp ë nhµ cña häc sinh. Bµi míi: Đồ thị toạ độ chuyển động thẳng đều X = Xo + vËn tèc Em hãy cho biết phương trình biểu diễn sự biến đổi Theo phương trình đó thì toạ độ là một hàm số bậc nhất của thời gian. của toạ độ của vật theo thêi gian §å thÞ biÓu diÔn mét hµm bËc nhÊt lµ mét ®­êng th¼ng. Em cho biết dạng đồ thị cña hµm sè bËc nhÊt. Vẽ đồ thị x1 = 40t. Vẽ đồ thị x2 = 60 - 20t. 5 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(6)</span> 60. x(km) (a). 50 40 30 20. (l). 10 t(h). Em có nhận xét gì về đồ thÞ cña nh÷ng vËt chuyÓn động thẳng đều có cùng vËn tèc?. ThÝ dô: XÐt l¹i bµi to¸n trªn. Đồ thị toạ độ của chuyển động thẳng đều có phương trình X1 = 40t là một đường thẳng a đi qua gốc toạ độ O của hệ trục toạ độ. Còn đồ thị toạ độ của chuyển động thẳng đều có phương trình X2 = 60 – 20t lµ mét ®­êng th¼ng b ®i qua hai ®iÓm. P (x = 60; t= 0). Q ( x = 0; t = 3 ) Hai cách biểu diễn quy luật biến đổi của tạo độ theo thời gian băng phương trình và bằng đồ thị là tương đương. BiÕt mét c¸ch nµy cã thÓ suy ra kia. Ta có nhận xét thêm rằng những vật chuyển động thẳng đều có cùng vận tốc thì đồ thị của chúng là những đưòng thẳng song song. Những vật chuyển động thẳng đều có cùng vận tốc thì đồ thị của chóng lµ nh÷ng ®­êng th¼ng song song. Thí dụ: Đồ thị biểu diễn hai chuyển động có cùng vân tốc 40km/h nh­ng cã vÞ trÝ ban ®Çu kh¸c nhau. x(km). 80 60 40 20 0. 1. t(h) 2. 3. 4. 6 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(7)</span> NÕu chän gèc thêi gian kh«ng trïng víi thêi ®iÓm b¾t ®Çu kh¶o sát (to khác 0) thì khoảng thời gian vật chuyển động là (t - to) và phương trình chuyển động có dạng. X = Xo + v (t - to). Bµi tËp vËn dông. Em h·y chän gèc thêi gian? Vẽ trục toạ độ và chọn chiều dương của trục? Nhận xét đồ thị toạ độ có d¹ng nh­ thÕ nµo? Lập phương trình chuyển động của mỗi người? §iÓm gÆp nhau t¹i A? VËn tèc t¹i B? Phương trình chuyển động t¹i B LËp b¶ng V1 = 10km/h V2 = 5 km/h. Bµi 1: Lúc 10 giờ một người đi xe đạp với vận tốc 10km/h gặp một người đi bộ đi ngược chiều với vận tốc 5km/h trên cùng một đường thẳng. Lúc 10 giờ 30’ người đi xe đạp dừng lại, nghỉ 30’ rồi quay trở lại đuổi theo người đi bộ với vận tốc như trước.//// chuyển động của hai người là đều. Vẽ đồ thị toạ độ – thời gian của hai người. Căn cứ vào đồ thị xác định vị trí và thời điểm khi hai người gặp nhau lÇn thø hai. Bµi gi¶i Chän gèc thêi gian lµ lóc 10h t¹i A B. v1=10km/h. A. v2=5km/h. Chiều dương của trục toạ độ là chiều chuyển động của người đi bộ chuyển động của hai người là chuyển động đều nên đồ thị toạ độ thời gian là những đoạn thẳng. - Phương trình chuyển động của người đi bộ. Sau thời gian t toạ độ của người đi bộ X1 = V.t (Xo = 0) Sau khi thời gian t toạ độ người đi xe đạp X2 = - V2 t Người đi xe đạp sau thời gian t thì nghĩ lại thời gian t1 (tại B) V1 = 0 X2 = X1+ V1t  X2 = Xo. Sau thời gian t2 toạ độ người đi xe đạp là X2 = Xo + V1t3 t 0 1/2(10h30’) 1h(11) 2h(12) 3h(13) X1 = X2t X2 = -V1t X2 = Xo = Xo-V1t1 X2 = Xo + V1t. 0 0 0 0. 2,5 -5. 5. 10. 15. 5. 15. -5. 7 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(8)</span> x(km). v2. D. 15 10. 0. Viết phương trình đường đi cña mçi xe?. 5. v1. A. 5. 2 B. 3. t(h). B'. 10. Nhìn vào đồ thị ta thấy. Đồ thị chuyển động của người đi bộ là đường thẳng 0A đồ thị của người đi xe đạp là đường gấp khúc 0BBC. Điểm D biểu diễn chỉ hai ngườ gặp nhau lần thứ 2 cách chổ gặp nhau lần thứ nhất 15 km theo chiều chuyển động của người đi bộ vµo lóc 3h nghÜa lµ lóc 10h + 3h = 13h (1 giê chiÒu).. Bµi 2. T¹i hai ®iÓm A vµ B trªn cïng mét ®uêng th¼ngc¸ch nhau 30 km cã hai xe cïng khëi hµnh mät lóc, ch¹y cïng chiÒu AB. Xe «t« khëi hµnh tõ A víi vËn tèc 45km/h. Sau khi ch¹y ®­îc 1 giõo th× dõng l¹i nghÜ 1 giê råi tiÕp tôc ch¹y víi vËn tèc 30km/h. Xe đạp khởi hành từ B với vận tốc 15km/h. Vẽ đồ thị đường đi của 2 xe trên cùng một hệ trục toạ độ. Lập bảng biến thiên của Căn cứ vào đồ thị hãy xác định thời điểm và vị trí lúc xe đuổi kịp ®­êng ®i S theo thêi gian t nhau. (S = X1; X2) Bµi gi¶i Phương trình đường đi của hai xe từ điểm xuất phát. Gèc thêi gian chän lóc hai xe b¾t ®Çu khëi hµnh. Chọn AB làm trục toạ độ chiều dương A  B A là gốc toạ độ. Vẽ hệ trục toạ độ S0t có + §èi víi xe ®i tõ A. gốc toạ độ 0 trùng với A. Xo = 0 V1 = 45 km/h. Toạ độ của xe A sau thời gian 1 giờ xe A dừng lại nghỉ 1 giờ V1 = C¨n cø b¶ng biÕn thiªn, 0 biÓu diÔn c¸c ®iÓm thuéc Xo = 45t đồ thị lên hệ trục toạ độ? Do đó toạ độ của xe A sau thời gian t là: X’1 = Xo + V1t V1 = 0  X’1 = 45 8 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(9)</span> Nèi c¸c ®iÓm nµy l¹i. Sau thời gian t’’ toạ độ xe A là X’’1 = Xo + 30 + §èi víi xe B. Vị trí ban đầu có toạ độ của xe B được tính bởi công thức X2 = Xo + V2t X2 = 30 + 15t t. 0. 1. X1 X’1 X’’1 X2. 0 0 0 0. 45 45. 2. 3. 45. 75. 60. 75 I. 80. II. K. 70 60 50. 45 40. I. 30 B 20 10 A. 1. 2. 3. 4. 5. t(h). Thêi ®iÓm vµ vÞ trÝ hai xe ®uæi kÞp nhau Giao điểm I có toạ độ (1,45) vậy sau 1 giờ, ôtô đuổi kịp xe đạp. Vị trÝ nµy c¸ch A 45km. Giao điểm K có toạ độ (3, 75). Vậy sau 3 giờ xe ôtô Lỵ đuổi kịp xe đạp và vị trí này cách A 75 km. Sau 3 giờ ôtô chạy trước xe đạp.. Bµi 3. Hai chiếc xe ôtô chuyển động trên cùng một đường thẳng có đôg thÞ ®­êng ®i ®­îc biÓu diÔn nh­ (h vÏ) Căn cứ vào đồ thị 1 và 2 hãy so sánh chuyển động của 2 xe. Từ đồ thị hãy xác định thời điểm, quãng đường đi và vị trí của 2 xe 9 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(10)</span> khi chóng gÆp nhau, khi chóng xa nhau 30 km. Từ đồ thị lập công thức đường đi và công thức xác định vị trí của mỗi xe đối với điểm A. NghiÖm l¹i kÕt qu¶ cña c©u b b»ng tÝnh to¸n. s(km) 100. (I) (II). G. 50 40. M. t(h). Hướng dẫn giải. Căn cứ vào chiều dương của trục thời gian để xác định diểm đầu của đồ thị. Từ toạ độ điểm đầu của đò thị suy ra thời điểm và vị trí khởi hành cña mçi xe. Căn cứ chiều đi lên hay xuống của đồ thị đối với trục Ax để suy ra chiều chuyển động. Căn cứ vào số liệu ghi trên đồ thị và công thức v . s để tính vận t. tèc. Toạ độ của giao điểm G trên đồ thị là thời điểm và vị trí hai xe gặp nhau. Tõ thêi ®iÓm t = 2,5h vµ t = 3,5h kÎ c¸c ®uêng th¼ng song song với trục toạ độ Ax cắt đồ thị tại các điểm IK và MN . Hiệu tung độ của các điểm đó phải bằng 30.. Gi¶i. So sánh chuyển động của hai xe: Tính chất chuyển động của hai xe là thẳng đều vì đồ thị đường đi lµ nh÷ng ®­êng th¼ng. Thêi ®iÓm xuÊt ph¸t lµ kh¸c nhau. Xe 1 xuÊt ph¸t truíc xe 2 lµ 2 giê. Xe 1 xuÊt ph¸t tõ B, xe 2 xuÊt ph¸t tõ A AB c¸ch nhau 100km. Hai xe chuyển động ngược chiều nhau. VËn tèc xe 1:. 10 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(11)</span> t0 = 0  So = 0 t = 3 h  S = 100 – 40 = 60  V1 . s 60  = 20 (km/h) t 3. VËn tèc xe 2 T0 2h S0 = 0 t = 3h. S = 40km.. S 40 V2    40km / h t  t0 3  2. Thêi ®iÓm vµ vÞ trÝ hai xe gÆp nhau. Toạ độ của giao điểm G của hai đồ thị cho biết Hai xe gÆp nhau sa 3 giê kÓ tõ khi xe 1 khëi hµnh tõ B. VÞ trÝ gÆp nhau c¸ch B: 100 – 40 = 60 (km) VÞ trÝ gÆp nhau c¸ch A: 40 km Thêi ®iÓm vµ vÞ trÝ 2 xe gÆp nhau c¸ch nhau 30 km. Tõ thêi ®iÓm t = 2,5 h kÎ ®­êng th¼ng song song víi trôc tung c¾t hai đồ thị tại I và K tung độ của I là x2 = 20 km Cña K lµ x1 = 50km VËy hai xe c¸ch nhau lµ L = x1 – x2 50 – 20 = 30 (km) Xét tương tự với thời điểm t = 3,5 h LËp c«ng thøc ®­êng ®i. Cña xe 1: S1 = V1t = 20t Cña xe 2: S2 = V2 (t – t0) = 40 (t - 2) Công thức vị trí hai xe đối với điểm A Xe 1 tõ B: X1 = AB – S = 100 - 20t Xe 2 tõ A: X2 = S = 40 (t - 2) NghiÖm kÕt qu¶ c©u b. Khi hai xe gÆp nhau x1 = x2 100 – 20t = 40 (t - 2) 60t = 180 t = 3 (h) X1 = X2 = 40 (km) Hai xe c¸ch nhau 30 km X1 - X2 30 100 – 20t – 40 (t - 2) = 30 60t1 = 150  t1 = 2,5 (h)  X1 = 50 X2 = 20 X2 - X1 = 30 40 (t2 - 2) – 100 + 20t2 = 30 60 t2 = 210 t2 = 3,5 (h) X1 = 30 (km) X2 = 60 (km) Hướng dẫn học ở nhà: Lập phương trình chuyển động. 11 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(12)</span> Vẽ đồ thị toạ độ của chuyển động thẳng đều. Bài tập: Xem lại dạng bài tập đựoc giải. Ngµy……th¸ng…..n¨m……. Buæi 3. TÝnh vËn tèc trung b×nh. Mục đích yêu cầu: Học sinh nắm được phương pháp tính vận tốc trung bình N¾m ®­îc c«ng thøc tÝnh vµ vËn dông vµo gi¶i bµi tËp thµnh th¹o. TiÕn tr×nh lªn líp: ổn định tổ chức lớp. KiÓm tra t×nh h×nh lµm bµi tËp ë nhµ. TiÕn t×nh bµi tËp. I. Chuyển động không đều ? Những chuyển động ta thường gặp trong thực tế là những chuyển động nh­ thÕ nµo? Phân tích chuyển động cña mét chiÕc xe tõ lóc dõng? Chuyển động mà xe ôtô trªn ®­îc gäi lµ chuyÓn động gì?. Là những chuyển động không phải là chuyển động đều. Chẳng hạn một chiếc xe ôtô lúc khởi hành chuyển động từ từ rồi nhanh dần, có đoạn chuyển động nhanh, có đoạn chậm, có đoạn ph¶i dõng.. - Chuyển động không đều. II. VËn tèc trung binh. ? Vậy vận tốc 50km/h đó lµ vËn tèc nµo? ? VËn tèc trung b×nh ®­îc tÝnh nh­ thÕ nµo?. ở thí dụ trên mặc dù trong khi chuyển động ôtô có vận tốc thay đổi, nhưng ta vẫn nói đến một vận tốc xác định của nó chẳng hạn vËn tèc «t« lµ 50km/h. Nãi vËn tèc cña «t« 50km/h nh­ng tÝnh trung b×nh lµ 50km/h Vlt . S t. Chó ý 1:. Khi tÝnh vËn tèc trung b×nh, ph¶i nãi ra trªn qu·ng ®­êngnµo,v× vận tốc trung bình trên những quãng đường khác nhau có độ lớn kh¸c nhau. Bµi tËp vËn dông. Tính vận tốc trung bình của một vật trong hai trường hợp sau. Nửa thời gian đầu vật chuyển động với vận tốc V1 Nửa thời gian sau vật chuyển động với vận tốc V2 Nửa quãng đường đầu vật chuyển động với vận tốc V1 nửa quãng 12 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(13)</span> Hướng dẫn. đường sau vật chuyển động với vận tốc V2. So sánh vận tốc trung bình trong hai trường hợp trên. ¸p dông: V1 = 40km/h V2 = 60km/h Dùa vµo cong thøc tÝnh vËn tèc trung b×nh V  b . s để tính các t. qu·ng ®­êng mµ vËt ®i ®­îc S1 vµ S2 vµ S trong nöa thêi gian ®Çu, nöa thêi gian sau vµ nöa thêi gain t. KÕt hîp 3 biÓu thøc S1 S2 vµ S ë trªn trong mèi quan hÖ S = S1 + S2 để suy ra vận tốc trung bình Va b)Dùa vµo c«ng thøc V  t . ? Em h·y tÝnh qu·ng ®­êng vËt ®i ®­îc? Trong thêi gian sau? Trong c¶ kho¶ng thêi gian?. s để tính các khoảng thời gian t1 t2 t. và t trong mối quan hệ t = t1 + t2 để suy ra vận tốc trung bình của Vb. c) XÐt hiÖu Va - Vb. Bµi gi¶i. TÝnh vËn tèc trung b×nh Va Qu·ng ®­êng vËt ®i ®­îc Trong nöa thêi gian S 1  V1 .. t 2. (1). t 2. (2). Trong nöa thêi gian sau S 2  V2 .. Trong c¶ kho¶ng thêi gian S = Vat . t (3) Ta cã S = S1 + S2 Thay 1, 2, 3 vµo 4 ta cã.. (4). t t  V2 2 2 V1  V 2 Va  2. V a t  V1. . TÝnh vËn tèc trung b×nh Vb Thời gian vật chuyển động Trong nöa qu·ng ®­êng ®Çu t1 . s 2V1. (5). Trong nöa qu·ng ®­êng sau t2 . S 2V 2. (6). Trong qu·ng ®­êng t. S Vb. (7). Tao cã t = t1 + t2. (8) 13. Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(14)</span> Thay 5, 6, 7 vµo 8 ta ®­îc S S S   Vb 2V1 2V 2 1 1 1   Vb 2V1 2V 2. Vb . 2V1  V 2 V1  V 2. c)So s¸nh Va vµ Vb XÐt hiÖu V a  Vb . V1  V 2 2V1V 2  2 V1  V 2. (V1  V 2 ) 2  0 2(V1  V 2 ). VËy Va  Vb DÊu b»ng x¶y ra khi V1 = V2 ¸p dông thay sè vµo ta cã V1 = 50km/h V2 = 48 km/h. Bµi 2. Một chiếc xe đi từ A đến B với vân tốc không đổi V1 = 20 km/h, rồi quy trở lại A với vận tốc không đổi V2 = 25 km/h. Thời gian xe nghỉ dọc đường bằng 1/5 tổng số thời gian chuyển động. Tính vận tèc trung b×nh cña xe?. Bµi gi¶i ? ViÕt c«ng thøc tÝnh V + b Ph©n tÝch bµi ra? Ph©n tÝch V + b cÇn ph¶i tính gì? Bài ra đã cho biết đại lượng nào? Hãy tính thời gian chuyển động của xe trªn mçi qu·ng ®­êng. Gäi qu·ng ®­êng AB = S Thời gian chuyển động từ A  B Lµ t1 . S V1. Thời gian xe chuyển động từ B  A Lµ t 2 . S V2. 1 tổng thời gian chuyển động vậy: 5 1 1 1 S t 3  (t1  t 2 )  (  ) 5 5 V1 V 2. Thêi gian nghØ t3 b»ng. ?H·y cho biÕt qu·ng đường xe đã đi được. ? TÝnh thêi gian xe ®i hÕt qu·ng ®­êng tõ A  B; B A. A–B–A=2S T = t1 + t2 + t3 S S 1 S    V1 V 2 5  V1 6S 6S 6S    5V1 5V 2 5 . . S V2.   . 1 1      V1 V 2 . 14 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(15)</span> ¸p dông c«ng thøc tÝnh ta cã V b. ? TÝnh V + b . S  t 6S 5. 2S 1 1      V1 V 2 . 5V1V 2 3(V1  V 2 ). Thay V1 = 20 km/h V2 = 25 km/h Suy ra: V b . 5.20.25  18,5(km / h) 3(20  25). Tr¶ lêi: VËn tèc trung b×nh cña xe lµ 18,5 km/h Bµi tËp luyÖn: Bµi 17, 19 s¸ch 121 Bµi tËp n©ng cao líp 7 Hướng dẫn học ở nhà Nắm đựoc vận tốc trung bình – công thức tính vận tốc trung bình. Xem lại các bài tập đã được chữa. Ngµy……th¸ng…..n¨m…… Buæi 4. Hợp vận tốc Cùng phương. Mục đích yêu cầu: Học sinh vận dụng được công thức V  V1  V 2 khi trong trường hợp V1V2 cùng chiều, và ngược lại RÌn luyÖn kû n¨ng vËn dông gi¶i bµi tËp thµnh th¹o - gi¶i ®­îc c¸c bµi tËp n©ng cao TiÕn tr×nh lªn líp: ổn định tổ chức lớp. KiÓm tra t×nh h×nh lµm bµi tËp ë nhµ cña häc sinh TiÕn t×nh bµi d¹y Bµi tËp mÉu Hai bÕn A;B cña mét con s«ng th¼ng c¸ch nhau mét kho¶ng AB = S. Một ca nô xuôi dòng từ A đến B mát thời gian là t1; còn ngược lại từ B đến A mất thời gian t2. Hỏi nếu ca nô trôi theo dòng nước từ A đến B thì mất thời gian t là bao nhiªu. ¸p dông t1 = 2h; t2 = 3h Hướng dẫn: Phân tích a) ¸p dông c«ng thøc hîp vËn tèc V  V1  V 2 trong trường hợp V1 và V 2 cùng phương cùng chiều 15 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(16)</span> lóc xu«i dßng. Cùng phương ngược chiều lúc ngược dòng để lập hệ phương trình bậc nhất hai Èn sè. b)Ngoài hai phương trình lóc xu«i dßng vµ lóc ngược dòng ở đây ta còn phải lập thêm mọt phương tr×nh lóc can« tr«i theo dòng nước. Giải hệ phương trình ta tính được thêi gian t khi can« t¾t máy trôi theo dòng nước. Bài giải Tnhs vận tốc x1 của canô V2 của dòng nước. ? Xác định vận tốc canô Vận tốc canô đối với bờ sông lóc xu«i dßng Lóc xu«i dßng lµ V1 +V2 (1) Xác định vận tốc canô lúc ngược dòng. V1  V 2 . S t1. Vận tốc canô so với bờ sông lúc ngược dòng V1  V 2 . S t2. (2). Để xác định được V1;V2 ta lập hệ phương trình sau: S t1 S V1  V 2  t2 V1  V 2 . ? Em hãy giải hệ phương tr×nh trªn. Cộng hai vế phương trình ta có 2V1 . S S  t2 t2. 1S S   V1     2  t1. t2 . Tõ 1 suy ra V1 . S S 1S S   V1      t1 t1 2  t1 t 2 . 1S. Thay số đã tính. S.  V 2     2  t1 t 2  Thay sè: V2 . 1  60 60      25km / h 2 2 3 . 16 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(17)</span> V2 . 1  60 60      5km / h 2 2 3 . thời gian ca nô trôi theo dòng nước từ A đến B. Vận tốc canô đối với bờ sông. Lóc xu«i dßng: t1 . S V1  V 2. (5). Lúc ngược dòng t2 . S V1  V 2. (6). Lóc tr«i theo dßng t. S V2. (7). Tõ 5 vµ 6 ta cã S = V1t1 + V2 + t2 = V1t2 – V2t2 V2(t1 + t2) = V1(t2 – t1) V 2  V1 .. t 2  t1 t1  t 2. (8). Thay 8 vµo 5 ta cã  t t  S  V1  V1 2 1  (8) t1  t 2  . ThÕ 8 vµ 9 vµo 7 ta cã S V2 2V1t1t 2 t t 2t t  1 2  12 t t t 2  t1 V1 2 1 t1  t 2 2 x 2 x3  12h ¸p dông: t  3 2 t. Bµi 3. Mét hµng kh¸ch ngåi trong mét ®oµn tµu ho¶ thø nhÊt cã chiÒu dµi l1 = 600m ®ang ch¹y víi vËn tèc V1 = 36 km/h, nh×n thÊy mét ®oµn tµu thø 2 cã chiÒu dµi l2 = 600m ch¹y song song cïng chiều, vượt qua trước mặt mình trong thời gian t2 = 60s Hỏi: Vận tốc V2 của đoàn tàu thứ 2 (đối với mặt đất) Thêi gian t1 mµ mét hµnh kh¸ch ë ®oµn tµu thø hai nh×n thÊy đoàn tàu thứ nhất đi qua trước mặt mình. Giả sử hai đoàn tàu chạy ngược chiều nhau , tìm thời gian mà hành khách 1 nhìn thấy đoàn tàu kia đi qua trước mặt mình. Biết vận tốc của mỗi đoàn tàu đều giữ nguyên giá trị như đã nói ở trªn. 17 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(18)</span> Bµi gi¶i. T×m vËn tèc V2 cña ®oµn tµu thø hai: Vận tốc của đoàn tàu thứ hai đối với quan sát nền (đoàn tàu 1) V21 = V2 – V1  V2 = V21 + V1 (1) Ta cã l2 = V21 .t2  V 21 . l2 t2. (2). Thay vµo 1 ta cã V2 . l2  V1 t2. V1 = 36km/h = 10m/s Thay vµo ta cã V 2 . 600  10  20m / s 60. Thêi gian ®oµn tµu mét ®i qua quan s¸t viªn trªn tµu 1 Vận tốc tàu hai đối với quan sát viên khi tàu ngược chiều. V21 = V1 + V2 l2 l2  V 21 V1  V 2 600 t 2'   20( s ) 10  20 t 2' . Thêi gian tµu mét qua quan s¸t viªn trªn tµu hai V12 = V1 + V2 l1 l1  V12 V1  V 2 900 Thay sè: t1'   30( s ) 10  20 t1' . LuyÖn tËp thªm bµi 14 s¸ch 121 BT7 Hướng dẫn về nhà: Xem lại các bài tập đã giải để nắm được phướng pháp giải loại bài tËp V  V1  V 2 Bµi tËp vÇ nhµ: 15, 16 s¸ch 121 BT7. Ngµy……th¸ng……n¨m…….. Buæi 5. Hợp vận tốc có phương đồng quy. Mục đích yêu cầu: Häc sinh n¾m ®­îc c¸ch biÓu diÔn vÐct¬ vËn tèc. Nắm đựoc và vận dụng công thức V 2  V12  V 22 Cho trường hợp V1  V2 RÌn luyÖn kû n¨ng vËn dông gi¶i bµi tËp thµnh th¹o.. 18 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(19)</span> I. TiÕn tr×nh lªn líp ổn định lớp KiÓm tra bµi cñ 3 TiÕn tr×nh bµi d¹y Hợp vận tốc có phương đồng quy. Bµi to¸n. Một người chèo một con thuyền qua sông sông nước chảy. Để cho thuyền đi theo đường thẳng AB thẳng góc với bờ sông, người ấy luôn luôn chèo để hướng con thuyền đi theo đường thẳng AC BiÕt s«ng réng 400m, thuyÒn qua s«ng hÕt 8 phót 20 gi©y. VËn tốc của thuyền đối với nước là 1m/s. Tính vận tốc của dòng nước đối với bờ. Hướng dãn phân tích giải. BiÓu diÔn c¸c vÐct¬ vËn tèc ? V1 của thuyền đối với nước V2 của nước đối với bê s«ng của thuyền đối với V bê s«ng.. C. B. v. v1. v. 2. A. Gọi V1 của thuyền đối với nước của nước đối với bờ sông V2 của thuyền đối với bờ sông, ta có V V  V1  V 2. C¸c vÐct¬ V ; V1 ; V ®­îc biÓu diÔn nh­ h×nh vÏ. Ta có V  V 2 nên về độ lớn V1 , V và V2 thảo mãn V12  V 2  V 22. MÆt kh¸c: V . AB t. V. 400  0,8m / s 500. Thay V1 = 1m/s V = 0,8m/s vµo 1 ta cã 12  0,8 2  V 22. V2 = 12 – 0,82 = 0,62 V2 = 0,6 (m/s) Chó ý: cã thÓ gi¶i b»ng c¸ch: AC = V1t CB  AC 2  AB 2 CB V2  t. 2 bµi tËp vËn dông vµ n©ng cao. Một chiếc canô sang một dòng sông có nước chảy với vận tốc V = 19 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(20)</span> 1,2 m/s. Muốn cho ca nô chuyển động vuông góc với bờ sông với vận tốc V = 3,2 m/s thì đông cơ của ca nô phải tạo ra cho nó một vËn tèc b»ng bao nhiªu?. Gi¶i. Ta phải tính vận tốc ca nô đối với dòng nước . Gọi V1 là vận tốc dòng nước đối với dòng nước V2 là vận tốc dòng nước đối với bờ Thì vận tốc ca nô đối với sẽ là V V = V1 + V2 V× V2  V V12  V 2  V 22 V1  V 2  V 22. Thay sè vµo V1  3,2 2  1,2 2  3,4(m / s). v1. v. v2. Ba× 2. Một ca nô đi ngang sông xuất phát từ A nhằm thẳng hướng tới B. A cách B một khoảng AB = 400m. Do nước chảy nên ca nô đi đến vÞ trÝ C c¸ch B mét ®o¹n BC = 300m Biết vận tốc nước chảy là 3m/s Tính thời gian ca nô chuyển động. Tính vận tốc của ca nô so với nước và so với bờ hồ.. Bµi gi¶i. B. C v1. v v2. A. Tính thời gian chuyển động của ca nô : Gọi V1 là vận tốc ca nô đơi với dòng nuớc là vận tốc dòng nước dối với bờ V2 V là vận tốc ca nô đối với bờ.. 20 Lop8.net.

<span class='text_page_counter'>(21)</span>