PHÂN TÍCH DỊCH
BÁNG


Màu sắc




Vàng trong, trắng trong (BC <1000/mm3 )
Màu hồng : HC >10.000/mm3
Như máu ( bloody ascites) : HC >
50.000/mm3
 XH nội : vỡ gan ( u gan hay chấn thường ),
lách
 Gặp 5% trong xơ gan ( tự phát hay chạm
mạch : có máu cục )
 Chiếm 20% case K di căn màng bụng
 Chiếm 10% K màng bụng nguyên phaùt
(peritoneal carcinomatosis)

2


Màu sắc
 Đục  có thể do BC, hay do Triglyceride
( > 50mg/dl hay 0,56mmol/l  đục)
 Định lượng Triglyceride (TG)
 Đục như sữa : Báng bụng dưỡng chấp
(Chylous
ascites) khi TG > 200mg/dl (2,26mmol/l) và >TG

máu : K, xơ gan ( 0.5-1 %), nhiễm trùng ( lao,
giun chỉ …)
 Nâu đỏ  Định lượng Bilirubin
(Bilirubin dịch báng > máu  VPM mật : vỡ
túi mật hay thủng tá tràng)
3


PHÂN TÍCH DỊCH BÁNG
Trả lời 2 câu hỏi chính ( XN
thường qui )
1. Dịch báng có nhiễm trùng ?
2. Có tăng áp TMC ?
Câu hỏi phụ
 Protein cao hay thấp ?
 Gợi ý nguyên nhân ( kết hợp
LS) XN chọn loïc.
4


XÉT NGHIỆM THƯỜNG QUI
(ROUTINE TESTS)

 Đếm tế bào
 Albumin
 Protein
 Trả lời câu hỏi
1và 2

5



XÉT NGHIỆM CHỌN LỌC
(OPTIONAL TESTS)
 Glucose
 LDH
 Nhuộm gram
 Cấy trong chai cấy máu
 ADA
 Amylase
 Cytology

XÉT NGHIỆM ÍT
LÀM
 Bilirubin
 Triglycerit
 Nhuộm và cấy VK
lao

6


ĐẾM TẾ BÀO ( câu
hỏi 1)

 Chạm mạch : Trừ 1 BC/750 HC; 1Neu/250 HC
 Dịch thấm thường BC < 500 / mm3 ,
Neutrophil < 250/mm3
 Neáu Neutrophil ≥ 250/mm3 và ≥ 50% tổng
số

BC  Dịch báng nhiễm trùng (VPM)

7


 VPM thứ phát nghi ngờ khi có 2 trong 3 tiêu

chuẩn sau:
1- Protein >1.0g/dl
2- Glucose < 50mg/dl (2.8 mmol/L)
3- LDH DB ≥ LDH máu ( giới hạn trên bình
thường )

Khi cấy DB thường mọc ≥ 2 loại vi trùng.
2 tiêu chuẩn ± cấy nhiều loại VT 96% VPM thứ
phát *
 CEA >5 ng/mL hay ALP >240 UI/L dịch báng : độ
nhạy 92 % và chuyên 88 % để phát hiện thủng
tạng rỗng
• Soriano vào
G, Castellote J,
Alvarez C, et báng
al. Secondary bacterial
dòch
**.peritonitis in cirrhosis: a retrospective study of clinical and analytical characteristics, diagnosis
and management. J Hepatol 2010; 52:39.
** Wu SS, Lin OS, Chen YY, et al. Ascitic fluid carcinoembryonic antigen and alkaline phosphatase levels for the differentiation of primary from secondary
bacterial peritonitis with intestinal perforation. J Hepatol 2001; 34:215.

8



 VPM thứ phát : thủng hay không thủng


(abscess quanh thận ) TV 100% nếu
không PT *
Nghi ngờ VPM thứ phát : tìm thủng tạng
rỗng
( liềm hơi dưới hoành…) hay nhiễm
trùng khu trú
( CT scan )
Nếu không tìm thấy điều trị như VPM tự
phát
* Akriviadis EA, Runyon BA. Utility of an algorithm in differentiating spontaneous from secondary
9
bacterial peritonitis. Gastroenterology 1990; 98:127.


 VPM tự phát : không hay chỉ có 1 tiêu
chuẩn
Cấy chỉ mọc 1 loại vi trùng.
PT không cần thiết đ/v VPM tự phát :
80% TV *

* Pinzello G, Simonetti RG, Craxì A, et al. Spontaneous bacterial peritonitis: a prospective investigation
in predominantly nonalcoholic cirrhotic patients. Hepatology 1983; 3:545
10



ĐỘ CHÊNH ALBUMIN (câu hỏi 2)
SAAG : (Serum-ascities albumin gradient )
 Chính xác 97% trong phân loại dịch báng
 SAAG = Albumin máu – Albumin dịch báng

≥ 1.1g/dl : có tăng áp TMC
(SAAG cao)
< 1.1g/dl : không tăng áp lực TMC
(SAAG thaáp)

11


PROTEIN
Protein dịch báng  dịch thấm hay tiết
Protein ≥ 25g/l  dịch tiết, < 25g/l  dịch thấm

Nhưng chính xác chỉ 56% !!!.
Dựa LDH DB/ máu và protein DB/máu ( giống
tiêu chuẩn Light ) độ chính xác cũng không
cao hơn.
o Suy tim P  dịch thấm, nhưng Pro ≥ 25g/l
o Dùng thuốc lợi tiểu nhiều  Pro cao / xơ gan.
o DB do K gan di căn là dịch tiết nhưng co ùPro
thấp đến 30% trường hợp.

12


Kết hợp cả SAAG và Protein DB

 gợi ý NN gây báng bụng.
VD :
SAAG cao + Pro cao  thường là
ST P
SAAG thấp + Pro cao  thường
bệnh lý
ác tính hay lao màng bụng.
13


CÁC XÉT NGHIỆM
KHÁC
 Nhuộm Gram và Cấy
10ml trong môi trường cấy máu
 độ nhạy cao hơn.
 Cytology : tìm TB dị dạng
Độ nhạy gần 100% K màng bụng
nguyên phát
Độâ nhạy 60%với K di căn màng
bụng.
14


CÁC XÉT NGHIỆM
KHÁC
 Amylase
 DB xơ gan không biến chứng : 40UI/l
và Amylase DB/ máu # 0.4
 Amylase DB/ máu > 0.4 : Báng trong
Viêm

tụy hay thủng tạng rỗng vào DB.

ADA
 ≥ 39UI/l : độ nhạy 100% và độ
chuyên 97.2% trong lao màng bụng *
* Riquelme, A, Calvo, M, Salech, F, et al. Value of adenosine deaminase (ADA) in ascitic fluid for the diagnosis
of tuberculous peritonitis: a meta-analysis. J Clin Gastroenterol 2006; 40:705.
15


ĐẶC ĐIỂM DỊCH BÁNG
TRONG MỘT SỐ BỆNH LÝ

16


LAO MÀNG BỤNG









Vàng chanh
BC : 150 - 4000 /mm3, Lympho chiếm ưu thế *
Protein >3.0 g/dL *
Trên BN không xơ gan : SAAG <1.1 g/dL

Nhuộm Ziehl-Neelson : nhạy 0 - 6 % **
Cấy (+) < 20 % **
PCR lao : độ nhạy 8-25%
ADA ≥ 39 : độ nhạy 100% và độ chuyên
97.2% trong lao màng bụng
•Sanai FM, Bzeizi KI. Systematic review: tuberculous peritonitis--presenting features, diagnostic strategies and
treatment. Aliment Pharmacol Ther 2005; 22:685.
** Marshall JB. Tuberculosis of the gastrointestinal tract and peritoneum. Am J Gastroenterol 1993; 88:989
17


SUY TIM
Protein DB thường cao từ 2.5 g/dl trở lên
SAAG cao
Đo pro-brain natriuretic peptide (pro-BNP) trong
huyết thanh  phân biệt báng bụng do xơ gan
hay suy tim .
pro-BNP >1000 pg/ml: độ nhạy để loại trừ xơ
gan gây báng bụng đơn thuần không suy tim là
100%
Xơ gan và suy tim ( xơ gan tim ) : trị số
pro-BNP như suy tim
Sheer TA, Joo E, Runyon BA. Usefulness of serum N-terminal-ProBNP in distinguishing ascites
18
due to cirrhosis from ascites due to heart failure. J Clin Gastroenterol 2010; 44:e23


NGUYÊN NHÂN
SAAG cao :


SAAG thấp :

Protein DB cao
Protein DB cao
- Ung thư nguyên phát
- Suy tim phải,
hay di căn
viêm màng ngoài
tim co thắt
- Lao màng bụng
- Viêm tụy hay dò
- Hội chứng Budd tuyến tụy, dò nang giả
Chiary hay bệnh
tụy...
tắc mạch
- Viêm thanh mạc
Protein DB thấp
(serotitis )
- Xơ gan ,
viêm gan do rượu, suy Protein DB thấp
- Hôi chứng thận hư
gan tối cấp.
- Suy dinh dưỡng
19


TRƯỜNG HỢP 1
Máu : Protein 6.5g/dl, Albumin 2.8g/dl,
LDH ( 180 - 350 IU/l )
DB : vàng trong

– Protein : 1.3g/dl, Albumin 0.8g/dl
– BC : 650 / mm3 , Neu 452/ mm3

– HC : 150/ mm3
– LDH : 220 IU/l
– Glucose : 77 mg/dl
20


TRƯỜNG HỢP 2
Máu : Protein 5.5g/dl, Albumin 2.0g/dl
LDH ( 180 - 350 IU/l )
DB : trắng trong
– Protein : 1.8g/dl, Albumin 1.1g/dl
– BC : 150 mm3 / , Neu 52/ mm3, Mono 148/ mm3
– LDH : 190 IU/l
– Glucose : 87 mg/dl

21


TRƯỜNG HỢP 3
Máu : Protein 7.5g/dl, Albumin 3.9g/dl
LDH ( 180 - 350 IU/l )
DB : vàng trong
– Protein : 4.3g/dl, Albumin 3.1g/dl
– BC : 1450 / mm3 , Neu 20%, Lym 80%

– HC : 150 / mm3
– LDH : 250 IU/l

– Glucose : 85 mg/dl
22


TRƯỜNG HỢP 4
Máu : Protein 6.8 g/dl, Albumin 3.2 g/dl
LDH ( 180 - 350 IU/l )
DB : vàng trong
– Protein : 2.9 g/dl, Albumin 1.6 g/dl
– BC : 120 / mm3 , Neu 25%, Mono 70%
– LDH : 260 IU/l
– Glucose : 95 mg/dl
23


TRƯỜNG HỢP 5
Máu : Protein 7.8 g/dl, Albumin 3.9 g/dl
LDH ( 180 - 350 IU/l )
DB : hồng nhạt
– Protein : 4.9 g/dl, Albumin 3.2 g/dl
– BC : 220 / mm3 , Neu 25%, Mono 70%

– HC : 1250 / mm3
– LDH : 260 IU/l
– Glucose : 95 mg/dl
24