KHÁM HỆ CƠ
XƯƠNG KHỚP


Mục tiêu
Trình bày được các khâu:


triệu chứng cơ năng,



triệu chứng thực thể,



cận lâm sàng



các nguyên nhân thường gặp.

trong khám bệnh lý cơ, xương và khớp

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Đại cương
Các yếu tố liên quan đến đau:


Cách khởi phát và thời gian cơn đau kéo
dài



Vị trí và hướng lan



Tính chất (nhói, bỏng rát…)



Cường độ



Yếu tố làm tăng hoặc giảm đau



Triệu chứng đi kèm

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Phân biệt kiểu đau
Đau kiểu cơ học



 Làm việc



 Nghỉ ngơi



Tăng nhiều về
cuối ngày

Đau kiểu viêm:
•
Đau liên tục cả lúc
nghỉ
•
Tăng nhiều về đêm về
sáng sớm
•

Tại chỗ thường có
sưng nóng đỏ

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Đại cương
Cứng khớp:



Khu trú hay toàn thể



Ảnh hưởng khớp trục hay ngoại biên



Tăng vào sáng sớm, hoặc giảm theo
vận động

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Đại cương
Sưng khớp:


Một hay nhiều khớp



Kéo dài hay từng giai đoạn



Có kèm nóng, đỏ

Khám tồn thân


Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Khám cơ: TC cơ năng
Mỏi cơ – yếu cơ (weakness)


Người bệnh có cảm giác mỏi, nặng chi, có thể kèm theo
đau, tê, nóng rát …



Tùy theo vị trí mỏi, yếu cơ, người bệnh sẽ khó hoặc
khơng làm được một số động tác như cầm nắm, giơ tay
lên cao, đi đứng ,chạy nhảy…

Cần khai thác diễn biến của triệu chứng mỏi hay yếu cơ :


Kéo dài và tăng dần : nhược cơ



Xuất hiện từng giai đoạn, có chu kỳ :liệt cơ chu kỳ
Westphale




Tăng dần, nặng dần : loạn dưỡng cơ tiến triển



Xuất hiện đột ngột và có yếu tố thuận lợi (tiêu chảy,
cường giáp, hạ Kali máu… )

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Khám cơ: TC cơ năng
Đau cơ ( Aching) :


Khu trú ở 1 cơ : chấn thương, viêm cơ



Lan tỏa khó xác định thường gặp trong bệnh
lý toàn thân:
-Nhiễm trùng : virus, vi trùng, ký sinh trùng
-Bệnh mô liên kết : Fibromyalgia…
-Bệnh ác tính
-Bệnh nội tiết: cường giáp, cường cận giáp
-Bệnh thần kinh ngoại biên

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam



Khám cơ: TC cơ năng
Tê cơ – chuột rút ( cramping)


Là hiện tượng co cứng khơng chủ động của một
nhóm cơ, một cơ hoặc một số thớ cơ, thường kèm
đau, tạo nên tư thế cố định đặc biệt của phần chi
do cơ đó chi phối



Thường do :
-Rối loạn chuyển hóa cơ
-Rối loạn điện giải ( hạ Mg, hạ Calci)
-Bệnh uốn ván
-Ngộ độc strychnine

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Khám cơ: TC cơ năng
Máy giật – run cơ


Hiện tượng co giật một phần cơ trong một thời gian
ngắn, không kèm đau



Thường gặp trong bệnh lý thần kinh ngoại biên


Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Khám cơ: TC thực thể
Teo cơ:


Dùng thước dây đo chu vi các đoạn chi để
đánh giá mức độ teo cơ ( so sánh 2 bên)



Teo cơ khu trú từng vùng : thường do tổn
thương thần kinh



Teo cơ đồng đều đối xứng gặp trong :
-Loạn dưỡng cơ
-Kém vận động , bất động
-Bệnh toàn thân

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Khám cơ: TC thực thể
Sưng cơ



Sưng, nóng ,đỏ, đau : viêm cơ



Sưng to sau chấn thương: tụ máu trong cơ



Sưng khu trú, không di động: u cơ



Cơ to dần, đối xứng 2 bên, bóp cảm giác chắc
khơng đau: tình trạng giả phì đại trong loạn
dưỡng cơ



Nốt cục rải rác trong cơ: ký sinh trùng lạc chỗ

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Khám cơ: TC thực thể
Phản xạ cơ:


Dùng búa gõ trực tiếp vào cơ sẽ thấy cơ co,
thường tìm phản xạ ở cơ nhị đầu, cơ tứ đầu
đùi




Phản xạ cơ mất : bệnh loạn dưỡng cơ tiến
triển



Phản xạ cơ ↑ , cơ nổi thành cục chậm mất
gọi là nút co cơ, gặp trong bệnh loạn trương
lực cơ

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Khám cơ: TC thực thể
Đánh giá cơ lực : 0 → 5 độ


Độ 5 : Cơ lực bình thường



4 : ↓ nhẹ, còn khả năng chống đối



3 : ↓ rõ, giữ được tư thế




2 : ↓ nhiều, chỉ còn vận động không trọng lực



1 : chỉ làm vài động tác nhỏ



0 : Mất hoàn toàn cơ lực



↓ cơ lực sau khi hoạt động và trở lại bình thường
khi nghỉ ngơi : gặp trong bệnh nhược cơ.



↓ cơ lực đối xứng 2 bên , gốc chi nặng hơn ngọn
chi: loạn dưỡng cơ tiến triển

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Khám cơ: TC cận lâm sàng


1.Đo điện cơ




2.Đo các men : creatinkinase ( CK)
Creatin phosphatkinase (CPK)
Lactate dehydrogenase (LDH)
↑ khi có hiện tượng hủy cơ



3.Myoglobin máu – niệu : gặp trong hủy cơ



4.Siêu âm cơ



5.Sinh thiết cơ

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Một số bệnh lý cơ thường gặp
Viêm cơ :
Do vi khuẩn :


Hội chứng nhiễm trùng




Cơ sưng nóng đỏ đau



Chọc dị có mủ



Siêu âm cơ : hình ảnh viêm cơ, ổ áp xe

Miễn dịch ( viêm đa cơ, viêm da cơ)


Cơ sưng đau lan tỏa



Sinh thiết : tổn thương viêm không đặc hiệu



Thường nằm trong hội chứng cận ung thư

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Một số bệnh lý cơ thường gặp
Loạn dưỡng cơ: Không có loạn trương lực cơ
( bệnh Duchenne)



Teo cơ gốc chi đối xứng ↑ dần



Cơ lực ↓ dần



Cơ giả phì đại ở cẳng chân, cẳng tay



Phản xạ cơ mất



Các men CK,CPK, LDH ↑



Sinh thiết cơ : hiện tượng teo tế bào không
đồng đều; ↑ sinh xơ, mở

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Một số bệnh lý cơ thường gặp
Loạn dưỡng cơ: Có loạn trương lực cơ
(bệnh Thomsen, Steinert)



Loạn trương lực cơ



Teo cơ



Giả phì đại



Đo điện cơ : hiện tượng trương cơ và điện

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Một số bệnh lý cơ thường gặp:
Rối loạn chức năng vận động
Hội chứng liệt chu kỳ Westphale:


Liệt mềm, thường gặp ở cơ chi dưới, nặng
có thể liệt tồn thân kể cả cơ hơ hấp



Xảy ra từng đợt




Có tính cách gia đình, nam > nữ



K+ máu ↓ < 3,5 mmol / L

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Một số bệnh lý cơ thường gặp:
Rối loạn chức năng vận động
Tetany:


Cơ co cứng đau



Bàn tay đỡ đẻ, bàn chân duỗi cứng



Schvostek (+) Trousseau (+)



Ca++ máu ↓


Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Một số bệnh lý cơ thường gặp:
Rối loạn chức năng vận động
Hội chứng nhược cơ


Hiện tượng chóng mỏi cơ khi vận động :
-Mắt sụp mi
-Hàm : nhai chóng mỏi, khơng nhai được
-Tứ chi : mỏi yếu cơ, liệt cơ



Đo điện cơ : biên độ sóng ↓



Đáp ứng tốt với điều trị Prostigmine

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Khám xương: TC cơ năng
1. Đau xương :


Khu trú : viêm xương , u xương




Lan tỏa :
-Loãng xương, nhuyễn xương
-Bệnh ác tính (leukemia, đa u tủy …)
-Bệnh tồn thân (thiếu máu , tán huyết)

2.Gãy xương bệnh lý :


Xương gãy dễ dàng khi va chạm nhẹ: loãng xương,
K xương, đa u tủy…



Ở cột sống biểu hiện bằng tình trạng xẹp đốt
sống, chèn ép tủy hoặc rễ thần kinh

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Khám xương: TC thực thể
Thay đổi hình dạng, kích thước xương :
Dị dạng bẩm sinh :


Bệnh khổng lồ, to đầu chi : u tuyến yên




Bệnh lùn do loạn sản sụn



Dị dạng từng phần của cơ thể : loạn sản sọ, đầu,
mặt , tay, chân … đơn độc hoặc phối hợp với dị
dạng của các bộ phận khác trong cơ thể.

Mắc phải :


Gãy xương : chi biến dạng, ngắn hơn chi lành



Gù vẹo cột sống

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam


Khám xương: TC thực thể
Khối u xương : đặc điểm


Cố định trên thân xương, không di động



Mật độ thường cứng




U ác tính phát triển nhanh khiến da căng bóng, dãn
mạch dưới da → nóng, đỏ

Viêm xương : vùng xương viêm biến dạng, nóng đỏ, có
lỗ dị chảy dịch mủ

Hồ Phạm Thục Lan – Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch – Bệnh viện Nhân dân 155 – TP Hồ Chí Minh – Việt Nam