Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (133.45 KB, 11 trang )
<span class='text_page_counter'>(1)</span><div class='page_container' data-page=1>
<b>LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI</b>
Sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử là một yêu cầu có tính chất bắt buộc trong cơng
tác giảng dạy nói chung và đối với Lịch sử nói riêng. Đây là một phương tiện rất có hiệu quả và
là một nguồn nhận thức rất quan trọng tạo điều kiện để giáo viên thực hiện phương pháp giảng
dạy mới, còn người học (học sinh) dễ dàng nhận thức tri thức mới một cách tích cực, chủ động
và sáng tạo.
Xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ, đặc trưng của bộ môn Lịch sử và yêu cầu đổi mới giáo
dục, cũng như thực tiễn dạy học bộ môn, việc biên soạn sách giáo khoa Lịch sử Trung học cơ
sở có nhiều đổi mới về nội dung và phương pháp. Sách giáo khoa Lịch sử hiện nay được biên
soạn không chỉ là tài liệu giảng dạy của giáo viên mà còn là tài liệu học tập ở lớp và ở nhà của
học sinh theo định hướng mới. Đó là học sinh khơng phải học thuộc lịng sách giáo khoa mà
cần tìm tịi, nghiên cứu những sự kiện có trong sách giáo khoa dưới dạng tổ chức giúp đỡ,
hướng dẫn của giáo viên. Từ đó các em hình thành cho mình những hiểu biết về Lịch sử. Theo
chương trình cải cách giáo trình học sinh phổ thơng hiện nay, các kênh hình rất phong phú và
da dạng, bao gồm nhiều chủng loại như: Lược đồ (lược đồ trống và lược đồ diễn biến các trận
đánh) sơ đồ, bản đồ, tranh ảnh (chụp, photo vẽ lại )..
Đây là nguồn tư liệu rất quan trọng trong quá trình dạy và học nó chứa đựng các thơng tin tư
liệu liên quan đến nội dung của bài học. Vì vậy, trước hết nó có vai trị rất lớn đến việc nhận
thức Lịch sử của học sinh, đây là những tư liệu trực quan sinh động nhất, dễ hiểu nhất khi các
em làm công tác chuẩn bị bài mới ở nhà. Thơng qua kênh hình đã minh hoạ mà các em tự rút ta
những nhận xét, những kiến thức liên quan đến các câu hỏi trong bài tập hoặc nó giúp các em
Để góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm, giáo viên
với tư cách là người tổ chức ,hướng dẫn, phát huy tính tích cực, độc lập của học sinh, tơi mạnh
dạn đưa ra những định hướng cơ bản khi sử dụng kênh hình ở sách giáo khoa mơn Lịch sử lớp
9 .
Do thời gian hạn hẹp, kinh nghiệm chưa nhiều, việc thiếu sót là điều khơng thể tránh khỏi
trong q trình tìm tịi, nghiên cứu tơi rất mong sự đóng góp của các đồng nghiệp.
Tôi chân thành biết ơn.
Nội dung chính của đề tài là giới thiệu một số biện pháp khai thác kênh hình trong sách giáo
khoa Lịch sử lớp 9. Bao gồm các thiết bị có liên quan, gần gũi với nội dung bài giảng đề cập
đến, những thiết bị đó ở các bài cụ thể cần phương pháp để sử dụng như thế nào cho phù hợp để
học sinh biết cách khai thác và nó sẽ làm rõ những nội dung gì trong bài học. Tác dụng của
phương pháp khai thác đó là gì ? Hiệu quả mang lại ra sao ?
<b>2. Phương pháp nghiên cứu:</b>
Tổng hợp, nghiên cứu các tài liệu có liên quan, tham khảo các tư liệu hướng dẫn, được sự
giúp đỡ của các đồng nghiệp và sự tìm tịi, học hỏi, các biện pháp khai thác kênh hình sách giáo
khoa Lịch sử lớp 9 và thực hiện bài giảng trên lớp.
Khi nghiên cứu đề tài này nó có ý nghĩa quan trọng trong công tác giảng dạy hiện nay.
Nhằm cung cấp thêm một số vấn đề cơ bản góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục, làm tăng
thêm chất lượng giảng dạy ở trường phổ thông hiện nay.
<b>III.MỤC TIÊU CHUNG CỦA CHƯƠNG TRÌNH LỊCH SỬ LỚP 9</b>
<b>1.Kiến thức:</b>
*Về phần lịch sử thế giới, nắm những nét chính về q trình phát triển của lịch sử thế gíơi từ
1945-2000 .
Phần này học sinh cần nắm được :
+Liên Xô và các nước Đông Âu sau chiến tranh thế thới thứ hai.
+Các nước á -Phi-Mĩ la tinhtừ 1945-2000.
+ Mĩ Nhật Bản Tây Âu 1945-2000.
+Quan hệ quốc tế 1945-2000.
+ Cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật từ 1945-2000.
*Phần lịch sử Việt nam học sinh cần nắm những điểm sau:
+ Việt Nam từ 1919-1930:
+Giai đoạn1946-1954:
+Giai đoạn1954-1975:
+Giai đoạn1975-2000
Những sự kiện chính của lịch sử địa phương trong sự phát triển chung của lịch sử dân tộc.
<b>2. Kĩ năng:</b>
Tiếp tục rèn luyện thêm cho các em các kỹ năng tư duy lơ gic, trình bày,phân tích, so sánh
đối chiếu các sự kiện cơ bản để đánh giá các sự kiện , nhân vật lịch sử. Tích cực và chủ động
trong việc lĩnh hội tri thức lịch sử .
Thông qua các biện pháp khai thác các kênh hình để hiểu sâu hơn kênh chữ trong sách giáo
khoa đã đề cập đến.
Có ý thức và kĩ năng tự 1 số đồ dùng trực quan cần thiết cho việc học tập,kĩ năng sưu tầm, thu
thập tài liệu.
<b>3. Tư tưởng và tình cảm:</b>
Khi nắm những kiến thức cơ bản, học sinh được củng cố nhận thức bước đầu về tính quy
luật của sự phát triển lịch sử, về đấu tranh giai cấp- động lực phát triển xã hội trong các xã hội
có giai cấp đối kháng.
Giáo dục truyền thống dân tộc, nổi bật là lịng u nước, tinh thần quốc tế chân chính, thể
Xây dựng niềm tin vào sự thắng lợi tất yếu của chủ nghĩa xã hội, cũng như diệt vong không
tránh khỏi của chủ nghĩa tư bản.
-Sự hòa nhập vào cộng đồng quốc tế .
- Phát huytruyền thống chiếnđấu đầy tự hào của dân tộc Việt Nam qua hai cuộc chiến tranh
trường kì chống Pháp và chống Mĩ.
<b>1. Những yêu cầu đối với giáo viên:</b>
mới phương pháp đòi hỏi người học phải nâng cao tính chủ động trong q trình học tập điều
này càng làm phức tạp khó khăn thêm cho các em. Do vậy chắc chắn các em sẽ gặp nhiều khó
khăn trong nhận thức lịch sử qua các kênh hình là điều tất yếu. Hơn nữa trong cấu trúc chương
trình sách giáo khoa Lịch sử 9 phần l: Lịch sử thế giới hiện đại phần này kiến thức khá rộng,
phức tạp nên học sinh sẽ gặp nhiều khó khăn, lúng túng. Thực tế đó địi hỏi người giáo viên
dạy Lịch sử phải cố gắng nổ lực nhiều hơn, tận dụng tối đa các phương pháp dạy học tối ưu và
đồ dùng dạy học một cách linh hoạt và sáng tạo thì mới đáp ứng được yêu cầu đặt ra của bộ
môn Lịch sử .
Hiện nay, cùng với viêc đổi mới phương pháp dạy học, khai thác và sử dụng thiết bị dạy học
và kênh hình trong sách giáo khoa là một yêu cầu bắt buộc mang tính chất pháp lý và định hình
cho phương pháp dạy học tiên tiến. Nó đảm bảo con đường biện chứng của nhận thức chân lý
<i>.Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng quay về với thực tiễn. </i>
Đối với các kênh hình quan trọng như Lược đồ, biểu đồ, sơ đồ... một yêu cầu đặt ra đó là
phải đảm bảo sự chính xác tuyệt đối về Địa lí về phương pháp vẽ biểu đồ ,sơ đồ có tính thẩm
mỹ, tính giáo dục cao. Đối với các tranh ảnh và tư liệu lịch sử phải phân biệt tư liệu nguyên bản
và tư liệu sao, chụp, phục chế lại, nắm vững hệ thống những nội dung, kí hiệu... Điều quan
trọng là người giáo viên cần phải biết khai thác như thế nào với kênh hình đó là hợp lí nhất, phù
hợp nhất mà lại mang lại hiệu quả giáo dục tối ưu. Bên cạnh đó người giáo viên nhất là giáo
viên trẻ - mới ra trường cần phải trao đổi thêm với các đồng nghiệp có kinh nghiệm để từ đó rút
ra những phương pháp, xác lập các ngơn ngữ giàu hình tượng và tác động mạnh mẽ đến tư
tưởng và nhận thức của các em. Tạo cho học sinh những biểu tượng lịch sử cụ thể thông qua
việc tự khai thác và hướng dẫn khai thác kênh hình kết hợp với kênh chữ trong sách giáo khoa
trên lớp cũng như ở nhà.
Trong quá trình học tập trên lớp, khi khai thác các tư liệu lịch sử người giáo viên cần phải
giúp học sinh rút ra được mối quan hệ giữa kênh hình và kênh chữ đối với nội dung kiến thức
như: Kênh hình đó là loại gì ? bản đồ, biểu đồ, lược đồ, sơ đồ, tranh ảnh... Nội dung kênh hình
đó nói về nội dung gì ? Diễn biến một trận đánh nào đó, hình ảnh thành tựu văn hoá, khoa học
kĩ thuật ...Nằm ở phần nào, minh hoạ cụ thể cho phần nào trong sách giáo khoa ?... Người giáo
viên còn phải biết lắng nghe việc tự khai thác của các em, ghi tóm tắt những gì các em đã tìm
ra, rút ra được. Trên cơ sở đó để bổ sung hướng dẫn các em hoàn thiện các kĩ năng sử dụng
kênh hình vào trong học tập một cách tối ưu nhất.
Ngoài ra để thực hiện tốt phương pháp giảng dạy hiện nay, mỗi giáo viên phải sử dụng thêm
nhiều hình ảnh trực quan đơn giản khác để kết hợp, minh hoạ thêm bài giảng.
Ngoài các tài liệu kênh hình trong sách giáo khoa sẵn có giáo viên dạy Lịch sử khơng chỉ
nên lấy đó làm thoả mãn vừa đủ mà phải sưu tầm thêm tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau để
<b>2. Những yêu cầu đối với học sinh:</b>
Hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử 9 là một cơng việc địi
hỏi khơng chỉ giáo viên mà học sinh cũng phải có sự chuẩn bị chu đáo để tiếp cận bài học. Học
sinh phải có sự chủ động lĩch hội tri thức Lịch sử ngay ở nhà nghĩa là mỗi cá nhân học sinh cần
phải chuẩn bị các bài soạn, nội dung kênh hình và kênh chữ trong sách giáo khoa.
Trước đây, trong cấu tạo của chương trình của sách giáo khoa cũ số lượng kênh hình so với
kênh chữ rất hạn chế nên học sinh rất khó rèn luyện kĩ năng khai thác kênh hình có hiệu qủa mà
chủ yếu các em nghe giáo viên mô tả sau đó ghi nhớ một cách thụ động máy móc mà khơng có
tư duy lơgic, đơi khi các em khơng hiểu đó là kênh hình (tranh ảnh, biểu đồ) để làm gì, nằm
trong phần nào của bài học.
Hiện nay việc biên soạn chương trình giáo trình mới đã phần nào khắc phục được những khó
khăn trên cho cả người dạy và người học. Kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử lớp 9 rất
phong phú, nhiều chủng loại, đẹp và khá rõ nét như; lược đồ, biểu đồ, tranh ảnh về nhân vật
lịch sử, về thành tựu khoa học kĩ thuật, phong cảnh...Cho nên học sinh có đều kiện để chủ động
trong việc tiếp cận các tri thức Lịch sử ngay từ trước lúc đến lớp.
Để thực hiện tốt phương pháp học tốt này địi hỏi các em phải có sự chuẩn bị chu đáo, đọc
trước nội dung sách giáo khoa, tập suy nghĩ và trả lời các câu hỏi liên quan đến nội dung của
bài học và nội dung của kênh hình trong sách giáo khoa. Nếu có bản đồ, biểu đồ, tranh
ảnh...học sinh phải đọc kĩ phần chú giải, các kí hiệu của kênh hình, tập mơ tả, trình bày diễn
biến .... tuỳ theo yêu cầu của câu hỏi mà giáo trình đặt ra. Nếu các em chưa hình dung được
cách khai thác kênh hình thì có thể làm theo các bước sau: Kênh hình đó là kênh gì ? kênh hình
đó nói về cái gì ? Tác dụng của nó đối với phần nào của bài học ? Tại sao sách giáo khoa lại
dẫn kênh hình đó vào ? Bên cạnh đó học sinh cịn có thể tham khảo các tài liệu khác để phục vụ
<b>V. SỬ DỤNG CÁC LOẠI KÊNH HÌNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA LỊCH SỬ LỚP</b>
<b>9:</b>
của bài học Lịch sử. Điều này là cơ sở là điều kiện tiên quyết để tạo nên sự thành công trong
việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay.
<i><b>*Một số lược đồ tiêu biểu cần khai thác :</b></i>
-Bài1:Liên xô và các nước Đông Âu chiến tranh thế giới thứ hai (H1,H2).
-Bài2: (H3 H4).
-Bài 4:Các nước Châu á (H5,H7,8).
-Bài 5:Các nước Đông Nam á (H10,11,13).
-Bài 7:Các nướcMĩ La -Tinh (H15).
-Bài 8:Nước Mĩ (H16).
-Bài 9:Nhật Bản(H 18,19,20).
-Bài 11:Trật tự thế giới mới... (H 22,23)
-Bài 12:Thành tựu CMKH-KT (H 24,25,26)....
-Bài16:Hoạt động của Nguyễn ái Quốc...(H28)
- Bài 17:(H.30)bài18( H.31) bài20 (H.33...
Qua các lược đồ trên, học sinh quan sát thật kĩ các phần chú thích, kí hiệu. Sau đó xác định đối
Đối với các lược đồ kháng chiến để nắm bắt, trước khi học bài mới học sinh phải tập trình
bày diễn biến một trận đánh cụ thể trên lược đồ ở sách giáo khoa. Nếu khơng làm như vậy thì
các em sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiếp thu diễn biến lịch sử mà ngun nhân chủ quan
là phía học sinh khơng chuẩn bị trước ở nhà. Vì vậy nhất thiết khi dạy bài nào đó có lược đồ
kháng chiến, giáo viên phải yêu cầu học sinh đọc trước bài mới và tập trình bày diễn biến trên
lược đồ. Khi lên lớp các em sẽ tập trung trình bày trên lược đồ lớn, giáo viên là người hướng
dẫn, bổ sung thêm đầy đủ phần diễn biến lịch sử.
<b>*Ví dụ</b>: Hình 3 bài 2.
<i><b>Phương pháp sử dụng: </b></i>
Qua kênh hình phải giải thích cho học sinh rõ tại sao tấm bản đồ lsại bị kéo cắt ra và có người
phụ nữ đứng ở bên cạnh mặt tươi cười tay cầm bó hoa tay kia chỉ vào tấm bản đồ có cụm từ vết
tắt (CCCP) . Qua phần giải thích của giáo viên thì học sinh có thể hiểu được sự tác ra khỏi Liên
Bang Xô viết đầu tiên của nước Lít-va.
Tranh ảnh là một tư liệu khá phong phú về nội dung và hình thức.
-Bài32: H39,40 Tổng khởi nghĩa tháng tám ....
-Bài24:H41-42-43-44Cuộc đấu tranh và bảo vệ ....
Đối với các loại tranh ảnh giáo viên cần cho học sinh tập mô tả, nhận xét về bức tranh đó. Em
có suy nghĩ gì về bức tranh đó ? Sau đó giáo viên bổ sung những kiến thức - dụng ý mà tác giả
<b>Ví dụ 1</b>: Hình 64( trang 140 SGK )được sử dụng khi dạy trứơc hết giáo viên phải đặt câu hỏi
bức tranh này phản ánh nội dung gì? ý nghĩa của nó ra sao? Sau khi học sinh trình bày, giáo
viên phải giới thiệu cụ thể về bức tranh này: nhân dân khiêng nhà về làng cũ thể hiện tinh thần
chiến đấu kiên quyết của ta phá áp chiến lược ...
<b>-Ví dụ 2</b>:Bài 30 Hình 76( trang 162) .
<i><b>-Phương pháp sử dụng</b></i>: Bức tranh này được sử dụng ở mục III, giáo viên hướng dẫn HS quan
sát và đặt câu hỏi để học sinh suy nghĩ:Bức tranh nói lên điều gì? Sau khi học sinh trao đổi
giáo viên chốt lại.
<b>3. Hướng dẫn học sinh liên kết kênh hình và kênh chữ để làm rõ nội dung </b>
Đây là công việc quan trọng không thể thiếu được trong bất kì một hình thức sử dụng kênh
hình vào trơng việc giảng dạy, cơng việc này nó giúp cho học sinh rèn luyện tự tổng hợp kiến
thức Lịch sử. Thơng qua, những hình ảnh cụ thể đã mang lại hai tác dụng lớn, đó là :
Giúp giáo viên giảm bớt thời gian mô tả tranh ảnh, sự vật...mà hiệu quả mang lại không đảm
bảo cho phương pháp dạy học mới, tiết kiệm thời gian mơ tả ấy để dành thời gian đó vào củng
cố và nâng cao kiến thức của các em. Tránh sự nhàm chán trong giờ học, giảm tình trạng nói
quá nhiều của giáo viên mà mục tiêu của dạy học không đạt được.
Làm cho các em hiểu được Lịch sử một cách cụ thể nội dung bài học, hình thành được khái
niệm và biểu tượng lịch sử, từ đó hình thành tư tưởng tình cảm và thái độ tích cực của các em
đối với những sự kiện, nhân vật lịch sử, về diến biến của một trận đánh, một thời kì hào hùng
của dân tộc ta một cách đầy đủ chính xác.
5. Cuốn "Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên chu kỳ III" ( 2004-2007 )
6. Cuốn " Khai thác kênh hình trong SGK Lịch sử"
Trịnh Đình Tùng - NXB Giáo dục 2007