<span class='text_page_counter'>(1)</span><div class='page_container' data-page=1>

<b>M</b>

<b>Ạ</b>

<b>NH TÔNG </b>

<i><b> Dendrocalamus asper (J. A. et J. H. Schult.) Backer ex Heyne, 1927 </b></i>

Tên đồng nghĩa: <i>Bambusa</i> <i>aspera</i> Schult f., 1830; <i>Dendrocalamus</i> <i>flagellifer</i>
Munro,1866; <i>D.</i> <i>merrilinianus</i> Elmer, 1915; <i>Gigantochloa</i> <i>aspera</i>
(Schult. f.) Kurz., 1876

Tên khác: Bương; mạy puốc đeng

Họ: Hoà thảo – Poaceae

Phân họ: Tre – Bambusoideae
Tên thương phẩm: Giant bamboo

<b> Hình thái </b>

Thân ngầm dạng củ, thân khí
sinh mọc cụm, chiều cao thân
15-20cm, đường kính 6-12(-20)cm, ngọn
dài, rủ xuống, mấy đốt ở gốc thân
thường có vịng rễ khí sinh; chiều dài
lóng 30-50cm, lúc non có lơng gai
nhỏ màu nâu nhạt, và phủ lớp phấn
trắng mỏng; vòng thân khơng nổi lên;
trên và dưới vịng đốt đều có một
vịng lơng nhung màu nhạt. Cây
thường chia cành cao, bắt đầu từđốt
thứ 9; mỗi đốt có nhiều cành mọc
cụm, cành chính rõ. Bẹ mo rụng sớm,
chất da, lúc tươi màu lục nhạt, mặt

lưng có lông gai nhỏ ép sát, màu
trắng xám đến màu nâu, sau khi khơ
màu nâu nhạt, đầu hình cung trịn, tai
mo hình tam giác hẹp, dài 2cm, rộng
khoảng 7mm, gấp dạng sóng, phía
đầu hơi mở rộng và gần hình trịn,
mép có mấy chiếc lơng mi dạng sóng
cong dài tới 6mm; lưỡi mo nổi lên,
cao 7-10mm, mép đính lơng tua màu
nâu dài 3-5mm; phiến mo hình lưỡi
mác, thường lật ra ngồi, hai bên gốc
thu hẹp vào trong, gấp nhăn dạng
sóng. Cành nhỏ mang 7-13 lá, bẹ lá
lúc đầu có lơng gai nhỏ ép sát, về sau
trở nên nhẵn, tai lá nhỏ, lông mi
miệng bẹ mấy chiếc; lưỡi lá, cao

khoảng 2mm, mép nguyên hay xẻ răng nhỏ; phiến lá hình lưỡi mác đến hình mác, dài
(10-)20-30(-35)cm, rộng (1,5-)3-5cm, mặt dưới phủ lông mềm, gân cấp hai 7-11 đôi, gân ngang nhỏ hơi
rõ, mép lá một bên ráp, một bên hơi ráp, cuống lá dài 2-7mm.

Mạnh tông - <i>Dendrocalamusasper</i> (J. A. et J. H. Schult.)
Backer ex Heyne

1. Một bụi; 2. Măng; 3. Mo thân; 4. Cành lá;
5. Bẹ lá; 6. Cụm hoa

</div>
<span class='text_page_counter'>(2)</span><div class='page_container' data-page=2>

trứng rộng, càng lên phía trên càng dài, dài nhất 8mm, lưng có lơng nhỏ, phần trên của mép có
lơng mảnh; mày trong dài bằng mày ngồi, lưng có 2 gờ, giữa các gờ có 2-3 gân, trên gờ và
mép đều có lông mảnh, mày trong của hoa nhỏ trên cùng bị thối hố, trên gờ khơng có lơng

mảnh, nhưng khoảng giữa các gờ có lơng ráp; mày cực nhỏ khơng; bao phấn dài 3-5mm (hoa
nhỏ phía trên dài nhất), đầu có mũi nhọn ngắn, khơng lơng; bầu và vịi đều phủ lông nhỏ, đầu
nhuỵ 1, dạng lông vũ.

<b>Các thông tin khác về thực vật </b>

Tre mạnh tông ở phía nam hay bương ở phía Bắc trước đây được xác định là một loài và
mang tên khoa học là: <i>Dendrocalamusflagellifer</i> Munro, 1866. Các tài liệu xuất bản trước năm
1980 vẫn sử dụng tên khoa học đó. Vào cuối thế kỷ XX, tên khoa học của tre mạnh tông được
chuyển là <i>Dendrocalamusasper</i> (J. A. et J. H. Schult.) Backer ex Heyne, 1927 vì tên này hợp
với luật danh pháp thực vật đã được thừa nhận.

<b>Phân bố</b>

Phân bố của mạnh tông
ở Việt Nam
<i>Việt Nam: </i>

Trước đây mạnh tông được trồng nhiều ở vùng trung du
và Đồng bằng Bắc Bộ (Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Ngun,
Bắc Kạn, Bắc Giang, Hồ Bình, Ninh Bình, Thái Bình, Thanh
Hố, Nghệ An) và vùng Đơng Nam Bộ (Bình Phước, Bình
Long, Đồng Nai, Tây Ninh, Tp. Hồ Chí Minh, Bà Rịa - Vũng
Tàu, Long An...). Hiện nay vùng trồng mạnh tông đã được mở
rộng do có nhiều giá trị sử dụng.

Mạnh tơng được trồng phân tán từng khóm trong vườn
nhà. Ở Thái Bình mạnh tơng đựơc trồng từng hàng ven đê. Ở
Hạ Hồ (Phú Thọ) nó được trồng thành đám.

<i>Thế giới: </i>

Mạnh tông phân bố ở Trung Quốc, Lào, Thái Lan,
Malaysia, Ấn Độ, Myanmar, Indonesia, Philippin.

Về nguồn gốc, nhiều người cho mạnh tơng có nguồn gốc
từ vùng Đơng Nam Á. Việt Nam có thể là quê hương của
mạnh tơng vì ởđây nó đã được trồng từ rất lâu đời và theo
một số thông tin gần đây thì tre mạnh tơng mọc tự nhiên trong
một số thung lũng đá vơi vùng phía Bắc tỉnh Thanh Hố, giáp
với Ninh Bình.

<b>Đặc điểm sinh học </b>

</div>
<span class='text_page_counter'>(3)</span><div class='page_container' data-page=3>

Măng xuất hiện khi bắt đầu có mưa và phát triển thành cây tre mới, trong khoảng 2-3
tháng. Cành cây phát triển khi thân tre đạt chiều cao tối đa. Cây trưởng thành khi 3-4 tuổi. Đây
cũng là tuổi tốt nhất để khai thác thân tre. Bụi tre trưởng thành, lúc cây đạt chiều cao và đường
kính tối đa, là khoảng 5-6 năm sau khi trồng. Khi đó bụi có đường kính khoảng 3m hay hơn và
số cây trong bụi khoảng 60 cây.

Mạnh tông có khả năng sinh sản bằng hạt (đã thu được cây con từ hạt). Cây cho nhiều
măng, có thể ra nhiều đợt trong một vụ, nếu măng đợt trước bị khai thác mạnh.

<b>Công dụng </b>

Mạnh tông cho thân to, thẳng, cứng, vách thân dày nên thường dùng làm cột nhà, cột điện,
cầu cống... Măng ăn ngon, được nhiều người ưa thích và được coi là một trong những loại
măng ngon nhất trong các loài tre. Trồng mạnh tơng lấy măng có lợi vì cho măng nhiều, to, thịt
dầy, nặng cân... (vì vậy có địa phương người dân gọi là "Tre măng").

Mạnh tông được trồng khá nhiều ở Thái Lan. Theo con số thống kê năm 1995, diện tích
trồng mạnh tơng của Thái Lan là 6.000ha.

Kích thước trung bình của sợi thân tre mạnh tơng là: chiều dài 3,78mm, đường kính 19µm,
khoang tế bào sợi rộng 7µm; vách dày 6 µm. Độ ẩm trung bình trong thân mạnh tơng tươi là
55% (76% ở gốc và 36% ở ngọn); độẩm của thân sau khi chặt và hong tự nhiên ngồi khơng
khí là 15% (15-17% ở phần dưới và 13-14% ở phần ngọn); trọng lượng riêng khoảng 0,7; lực
chẻ dọc 81,6 N/mm2_{và 103,4%, l}_ự_{c ép d}_ọ_{c th}_ớ_{là 22 N/mm}2_.

Thành phần hoá học của thân tươi là: holloxenlulose 53%, pentosan 19%, lignin 25%, tro
3%; chất tan trong nước lạnh là 4,5%, trong nước nóng là 6%, trong cồn ben zen 1%, trong sút
là 22%.

Phần non ăn được của thân tre khoảng 34% trọng lượng và nặng khoảng 5,4kg, khi chưa
bóc bẹ; khoảng 1,8kg, sau khi bóc bẹ. Măng mạnh tơng có thể dùng đóng hộp và chất lượng
khá tốt.

<b>Kỹ thuật nhân giống, gây trồng </b>

Cũng như các lồi tre mọc cụm có thân to khác như: mai, luồng, diễn, mạnh tông được
trồng chủ yếu bằng thân ngầm. Hiện nay nhân giống bằng cành chét mới được nghiên cứu và
áp dụng đối với tre mạnh tông.

Muốn lấy giống gốc cần chọn cây bánh tẻ (12-18 tháng tuổi), không sâu bệnh, phát triển
tốt. Dùng thuổng đào gốc, đến khi toàn bộ thân ngầm lộ rõ. Dùng dao sắc chặt đứt cổ thân
ngầm (nơi tiếp súc thân ngầm với cây tre mẹ); vết cắt cần gọn, nhẵn, không làm ảnh hưởng
đến các mắt trên thân ngầm. Cắt bớt rễ, chỉđể dài 1-3cm. Phần thân tre để lại cùng với thân
ngầm (gốc tre) dài khoảng 0, 7-1,5m, mang 3-4 mắt thân.

</div>
<span class='text_page_counter'>(4)</span><div class='page_container' data-page=4>

bảo tỷ lệ sống cao.Trồng bằng cành chét, sẽ lâu thành bụi hơn, thường phải 6-8 năm; trong khi

trồng bằng giống gốc chỉ 4-5 năm đã thành bụi tre, có thể khai thác măng được.

Hố trồng phải đào trước một tháng, đất đào lên cần để lớp đất mặt riêng, khi lấp hố sẽ lấp
đất mặt xuống trước. Thường bón 10-20kg phân chuồng hoai cho 1hố. Kích thước hố to nhỏ
tuỳ theo kích thước gốc trồng, thường là 40x40x40cm. Khi trồng nên đặt gốc tre nghiêng một
góc 450, hai hàng mắt quay ra 2 bên. Dùng lớp đất mặt lấp kín gốc và phần thân sát gốc. Nén
chặt, rồi phủ cỏ hay rác để giữẩm cho gốc tre mới trồng.

Sau khi trồng phải chú ý chăm sóc, làm cỏ, phát quang bụi rậm cho cây. Nếu đất khô quá
phải tưới nước đểđảm bảo độẩm. Thời gian chăm sóc cho cây non từ 2-3 năm sau khi trồng.
Mỗi năm chăm sóc 2-3 lần. Nếu có điều kiện có thể bón phân hữu cơ hay phân NPK cho cây
mỗi năm 1 lần. Thường bón 100-300kg/ha phân 15-15-15NPK trong năm đầu và năm thứ 2 bón
20-30kg/ha cho mỗi khóm tre. Việc làm cỏ, vun gốc là rất cần thiết để giữ độẩm và tăng số
lượng măng sinh ra hàng năm.

<b>Khai thác chế biến và bảo quản </b>

Khi khai thác thân tre mạnh tông để dùng trong xây dựng, làm nhà, chỉ chặt các cây trên 3
năm tuổi. Sau khi chặt tốt nhất là ngâm nước hoặc ngâm bùn trong thời gian 1-2 tháng để nâng
cao độ bền của cây và tránh mối mọt.

Khai thác măng khi măng nhú khỏi mặt đất 25-30cm. Thường khai thác vào đầu mùa mưa,
tháng 6-7, và chỉ khai thác măng ra đầu và cuối vụ, còn để lại măng giữa vụđể thành cây tre.

Măng tre mạnh tông thường dùng để chế biến “măng lưỡi lợn” loại cao cấp với chất lượng
và giá trị giống như măng mai cây và mai ống.

<b>Giá trị kinh tế, khoa học và bảo tồn </b>

Ở Việt Nam, mạnh tông mới được trồng trên qui mơ nhỏ, phạm vi hộ gia đình. Người dân

trồng và khai thác mạnh tông theo tập quán; chặt nhiều hay ít tuỳ theo nhu cầu sử dụng.

Phùng Thị Cẩm Thạch (Phân Viện KHLN Nam Bộ) đã ứng dụng kỹ thuật chiết cành để tạo
giống mạnh tông và mở ra khả năng trồng trên qui mơ lớn ở nhiều vùng khác nhau. Vùng Hạ
Hồ (Phú Thọ) người dân trồng mạnh tông trong rừng thứ sinh thấy phát triển tốt nên cũng đã
tự nhân giống cành để bán rộng rãi.

Mạnh tông cho thân tre hoặc măng, có chất lượng tốt, năng suất cao vì vậy nên khuyến
khích và mở ra nhiều vùng trồng mạnh tơng nếu có điểu kiện thích hợp.

Cũng cần nghiên cứu toàn diện loài tre này làm cơ sở khoa học vững chắc để chỉđạo sản
xuất.

<b>Tài liệu tham khảo </b>

</div>

<!--links-->