BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

BÙI NGỌC KIỂM

GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG
NƠNG THƠN TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ CHÍ LINH,
TỈNH HẢI DƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ
NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

HÀ NỘI- 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

BÙI NGỌC KIỂM

GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG
NƠNG THƠN TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ CHÍ LINH,
TỈNH HẢI DƯƠNG

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số đề tài: 2016BQLKT-SĐ112

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN HỮU XUYÊN

HÀ NỘI- 2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan bản luận văn này là do tôi thực hiện dưới sự hướng
dẫn của TS. Nguyễn Hữu Xuyên. Mọi tham khảo dùng trong luận văn đều được trích
dẫn nguồn gốc rõ ràng. Các nội dung nghiên cứu và kết quả trong đề tài này là trung
thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ cơng trình nào./.
Hải Dương, ngày 01 tháng 10 năm 2018
Tác giả luận văn

i


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...........................................................................................................i
MỤC LỤC ..................................................................................................................... ii
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ..............................................v
DANH MỤC CÁC BẢNG............................................................................................vi
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ .................................................................................... vii
PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................................1
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG
NÔNG THÔN ................................................................................................................8
1.1. Một số khái niệm cơ bản ........................................................................................8
1.1.1. Nguồn lao động ....................................................................................................8
1.1.2. Nguồn lao động nông thôn ..................................................................................9
1.1.3. Chất lượng lao động .......................................................................................... 10
1.2. Đánh giá chất lượng lao động nông thôn............................................................ 13
1.2.1. Những đặc trưng cơ bản của lao động nơng thơn ..........................................13
1.2.2. Tiêu chí đánh giá chất lượng lao động nông thôn ..........................................14

1.2.3. Sự cần thiết phải nâng cao chất lượng lao động nông thôn ........................... 19
1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng lao động nông thôn ........................... 22
1.3.1. Giáo dục và đào tạo ........................................................................................... 22
1.3.2. Dịch vụ y tế, chăm sóc sức khỏe .......................................................................22
1.3.3. Đơ thị hóa và tăng trưởng kinh tế ....................................................................23
1.3.4. Việc làm và thu nhập ......................................................................................... 25
1.3.5. Các chính sách của Chính phủ .........................................................................26
1.4. Kinh nghiệm về phát triển chất lượng lao động nông thôn trên thế giới và
bài học kinh nghiệm cho Việt Nam ............................................................................27
1.4.1. Phát triển chất lượng lao động nông thôn trên thế giới .................................27
1.4.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam .................................................................32
Chương 2: THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG VÀ CÁC NHÂN TỐ
ẢNH HƯỞNG TỚI CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG NƠNG THƠN TRÊN ĐỊA
BÀN THỊ XÃ CHÍ LINH, TỈNH HẢI DƯƠNG .......................................................35
2.1. Giới thiệu về thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương ..................................................35
ii


2.1.1. Đặc điểm tự nhiên .............................................................................................. 35
2.1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội .....................................................................................35
2.1.3. Đặc điểm dân cư ................................................................................................ 41
2.2. Thực trạng chất lượng lao động nông thôn trên địa bàn thị xã ........................... 47
2.2.1. Quy mô lao động ................................................................................................ 47
2.2.2. Trình độ học vấn ................................................................................................ 50
2.2.3. Trình độ chuyên môn kỹ thuật .........................................................................51
2.2.4. Phân bố lao động nông thôn .............................................................................54
2.3. Đánh giá chất lượng lao động nông thôn tại Thị xã từ phía cơ sở sử dụng
lao động ......................................................................................................................... 57
2.3.1. Khảo sát các cơ sở sử dụng lao động .............................................................. 57
2.3.2. Kết quả khảo sát chất lượng lao động ............................................................. 59

2.4. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng lao động nông thôn trên
địa bàn Thị xã ..............................................................................................................68
2.4.1. Giáo dục và đào tạo ........................................................................................... 68
2.4.2. Dịch vụ y tế, chăm sóc sức khỏe và cải thiện chất lượng lao động................70
2.4.3. Đơ thị hóa và tăng trưởng kinh tế ....................................................................71
2.4.4. Việc làm và thu nhập ......................................................................................... 72
2.4.5. Các chính sách của Chính phủ .........................................................................73
2.5. Đánh giá chung chất lượng lao động nông thôn tại Thị xã............................... 75
2.5.1. Ưu điểm ..............................................................................................................75
2.5.2. Hạn chế ...............................................................................................................77
2.5.3. Nguyên nhân ......................................................................................................78
Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG NÔNG
THÔN TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ CHÍ LINH, TỈNH HẢI DƯƠNG .....................80
3.1. Quan điểm, mục tiêu và phương hướng phát triển chất lượng lao động nông
thôn ............................................................................................................................... 80
3.1.1. Quan điểm ..........................................................................................................80
3.1.2. Mục tiêu ..............................................................................................................81
3.1.3. Phương hướng ao động nông thôn trên địa bàn thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương.

102


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu tham khảo tiếng Việt
[1] Bảo hiểm xã hội tỉnh Hải Dương (2017), Báo cáo tổng kết BHXH tỉnh Hải
Dương năm 2017.
[2] UBND tỉnh Hải Dương, Báo cáo số 94/BC-UBND ngày 09/9/2016 của UBND
tỉnh Hải Dương “Sơ kết 5 năm thực hiện Quy hoạch phát triển nhân lực giai
đoạn 2001-2020 tỉnh Hải Dương”.
[3] UBND thị xã Chí Linh, Báo cáo Số 685/BC-UBND ngày 31/7/2017 của UBND

thị xã Chí Linh về Kết quả thực hiện “hồn thành nhiệm vụ xây dựng nơng thơn
mới” năm 2017.
[4] UBND tỉnh Hải Dương, Đề án phát triển nguồn nhân lực tỉnh Hải Dương đến
năm 2020.
[5] UBND tỉnh Hải Dương, Kế hoạch số 2826/KH-UBND ngày 01/11/2016 của
UBND tỉnh Hải Dương về Tiếp tục thực hiện Đề án “Nâng cao chất lượng đào
tạo nguồn nhân lực trên địa bàn tỉnh Hải Dương giai đoạn 2016-2020.
[6] UBND tỉnh Hải Dương, Quyết định 617/QĐ-UBND ngày 08/3/2016 của UBND
tỉnh Hải Dương về “Phê duyệt điều chỉnh, bổ sung quy hoạch phát triển hệ thống
y tế Hải Dương đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030”.
[7] Nguyễn Văn Chính (1997), Biến đổi kinh tế - xã hội và vấn đề di chuyển lao
động nông thôn – đô thị ở Miền Bắc Việt Nam, Tạp chí Xã hội học thực nghiệm,
số 2, tr.25-41
[7] Mai Thu Cúc (2006),Nghiên cứu xây dựng chiến lược phân bổ lao động, dân cư
của tỉnh Đăklăk đến năm 2020 và các giải pháp giải quyết việc làm, Đề tài
nghiên cứu khoa học cấp tỉnh, Đăklăk.
[9] Đỗ Thị Duyên (2013), Giải pháp phát triển lao động nông thôn Hà Nội trong
thời kỳ hiện đạo hóa và cơng nghiệp hóa, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Lao
động –xã hội.
[10] Nguyễn Văn Đại (2012), Nghiên cứu các vấn đề về phân công lao động xã hội
và sự cần thiết đào tạo nghề cho lao động nông thôn, Luận án tiến sĩ, Đại học
Kinh tế quốc dân.
[11] Phạm Văn Đình, Nguyễn Minh Đức, Đỗ Thị Thanh Huyền (2008), Đánh giá
công tác bồi dưỡng cán bộ cơ sở nông thôn ngoại thành Hà Nội, Đề tài Cấp Bộ.
[12] Vũ Hồng Liên (2013), Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của chi nhánh
Công ty Cổ phần Công nghiệp Vĩnh Tường, Luận văn Thạc sĩ, Trường Đại học
Lao động – xã hội.
103



[13] Trần Minh Ngọc (2001), Sử dụng nguồn nhân lực nơng thơn trong q trình
cơng nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ, Viện Kinh tế học –
Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Quốc gia.
[14] Nguyễn Văn Thanh (2014), Nghiên cứu lao động khu vực nông thôn huyện Kinh
Môn, tỉnh Hải Dương, Luận văn Thạc sĩ, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
[15] Bùi Thị Ngọc Thoa (2017), Nâng cao chất lượng công tác đào tạo nghề cho
lao động nông thôn trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội, Tạp chí
Khoa học và Công nghệ Lâm nghiệp, số 1, tr. 169-176.
[16] Nguyễn Quang Tuyến, Lê Hoàng Phúc (2016), Thực trạng lao động nông thôn,
ảnh hưởng của đào tạo nghề, việc làm và thu nhập của lao động tỉnh Vĩnh
Long, Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ, số 43, tr.51-59.

104


PHỤ LỤC
PHIẾU KHẢO SÁT
VỀ TÌNH HÌNH SỬ DỤNG VÀ MỨC ĐỘ HÀI LỊNG VỀ
CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG NƠNG THƠN
(Dành cho cơ sở sử dụng lao động nông thôn)
Nhằm khảo sát về thực trạng tình hình sử dụng lao động và đánh giá khả
năng đáp ứng cơng việc qua phân tích mức độ hài lịng về chất lượng lao động nơng
thơn tại thị xã Chí Linh tỉnh Hải Dương, góp phần xây dựng giải pháp nâng cao
chất lượng lao động nông thơn trên địa bàn thị xã. Rất mong Ơng/Bà vui lòng dành
thời gian để trả lời các câu hỏi trong phiếu khảo sát này. Mọi thông tin cá nhân và
nội dung trả lời trong phiếu khảo sát chỉ phục vụ cho nghiên cứu này và hoàn toàn
được bảo mật.
Phần I: THƠNG TIN CHUNG
Ghi chú: Phần này tìm hiểu thơng tin chung về tổ chức kinh tế và Hộ kinh doanh
gia đình có sử dụng lao động nơng thơn tại địa bàn thị xã Chí Linh tỉnh Hải

Dương. Cụ thể:
 Tổ chức kinh tế bao gồm doanh nghiệp được thành lập hoạt động theo Luật
Doanh nghiệp (Doanh nghiệp tư nhân, Công ty cổ phần, Công ty TNHH,
Công ty hợp danh); Hợp tác xã, Liên hiệp Hợp tác xã được thành lập theo
Luật hợp tác xã; các tổ chức kinh tế thành lập theo Luật đầu tư.
 Hộ kinh doanh gia đình đăng ký kinh doanh tại địa phương (Hộ kinh doanh
đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng không q mười lao động,
khơng có con dấu và chịu trách nhiệm bằng tồn bộ tài sản của mình đối với
hoạt động kinh doanh. Nếu hộ kinh doanh sử dụng quá 10 lao động thì phải
đăng ký thành lập doanh nghiệp theo luật doanh nghiệp).
1. Họ và tên người trả lời phiếu:…………………………………………………
2. Chức vụ: ………………………………………………………………………
3. Tên cơ sở sử dụng LĐ:………………………………………………...
…………………………………………………………………………………
4. Địa chỉ: ……………………………………………………………………….
5. Cơ sở sử dụng LĐ của Ông/Bà thuộc loại hình nào:
Doanh nghiệp tư nhân
Cơng ty hợp danh
Hộ kinh doanh gia đình
Loại hình khác (ghi rõ)
Cơng ty cổ phần
Hợp tác xã
…………………………
Công ty TNHH
Liên hiệp Hợp tác xã
6. Đơn vị/cơ sở sử dụng LĐ của Ông/Bà hoạt động trong lĩnh vực nào:
Giáo dục
Ngân hàng
Thương mại
Du lịch, khách sạn, nhà

Dịch vụ
Công nghệ thông tin
hàng


Kỹ thuật

Xây dựng

Vận tải

Văn hóa, nghệ thuật

Y, Dược

Loại hình khác (ghi rõ)

……………………
Điện lực
Nơng - Lâm - Thủy sản
Phần II: TÌNH HÌNH SỬ DỤNG VÀ MỨC ĐỘ HÀI LỊNG VỀ CHẤT
LƯỢNG LAO ĐỘNG NÔNG THÔN

Ghi chú: Phần này nghiên cứu về tình hình sử dụng nguồn lao động nơng thơn
và mức độ hài lịng về chất lượng lao động nơng thơn ở khu vực nơng thơn tại
địa bàn thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Cụ thể:
 Nguồn lao động nông thôn là một bộ phận dân số sinh sống và làm việc
ở nông thôn trong độ tuổi lao động theo qui định của pháp luật (nam từ
16 đến 60 tuổi, nữ từ 16 đến 55 tuổi) có khả năng lao động và trên độ
tuổi lao động có tham gia lao động.

 Theo Kế hoạch thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng
nông thôn mới tỉnh Hải Dương giai đoạn 2016 – 2020 thì khu vực nơng
thơn tại địa bàn thị xã Chí Linh bao gồm 12 xã, đó là các xã: Tân Dân,
Đồng Lạc, Cổ Thành, An Lạc, Văn Đức, Hoàng Tiến, Nhân Huệ,
Hoàng Hoa Thám, Bắc An, Lê Lợi, Hưng Đạo và Kênh Giang.
1. Thông tin về trình độ học vấn lực lượng lao động nơng thơn tại cơ sở sử
dụng LĐ:
Tổng
số

Chia theo trình độ học vấn
Khơng biết chữ

Chưa tốt nghiệp Tiểu học Tiểu học THCS

THPT

2. Thông tin về độ tuổi lực lượng lao động nông thôn tại cơ sở sử dụng LĐ:
Chia theo độ tuổi
Tổng
số

Dưới
20
tuổi

Từ 20
đến dưới
30 tuổi


Từ 30
đến dưới
40 tuổi

Từ 40
đến dưới
50 tuổi

Từ 50
đến dưới
55 tuổi

Từ 55 đến dưới
60 tuổi (Riêng
đối với lao
động nam)

Ngoài độ tuổi
lao động có
tham gia lao
động

3. Thơng tin về trình độ chuyên môn kỹ thuật lực lượng lao động nông thôn tại
cơ sở sử dụng LĐ:
Chia theo trình độ chun mơn kỹ thuật
Tổng
số

Chưa
qua

đào
tạo

Đã qua đào
tạo
nhưng
khơng có
chứng chỉ

Có
chứng
chỉ đào
tạo

Sơ cấp
nghề

Trung cấp
nghề,
trung cấp
CN

Cao
đẳng
nghề

Cao
đẳng

Đại

học
trở
lên

Khác

4. Thơng tin về tình trạng sức khỏe lực lượng lao động nông thôn tại cơ sở sử
dụng LĐ:


Tổng
số

Chia theo tình trạng sức khỏe
Loại I

Loại II

Loại III

Loại IV

Loại V

5. Mức độ hài lịng của Ơng/Bà về chất lượng lao động nơng thơn tại cơ sở sử dụng LĐ:
Ơng/Bà vui lòng trả lời các câu hỏi bằng cách đánh dấu “X” vào câu trả lời:
Hồn tồn
Khơng hài
Phân vân
Hài lịng

Rất hài lịng
khơng hài lịng
lịng
1
2
3
4
5
Đánh giá

Ký
hiệu

Tiêu chí đánh giá

I. Kiến thức và kỹ năng nghề của lao động nông thôn
KK1 Kiến thức nghề cơ bản liên quan tới công việc
KK2 Kỹ năng nghề nghiệp liên quan tới công việc
KK3 Năng lực vận dụng kiến thức và kỹ năng nghề
nghiệp vào sản xuất, kinh doanh
KK4 Áp dụng khoa học - công nghệ mới vào sản xuất,
kinh doanh
II. Kỹ năng mềm và trình độ ngoại ngữ, tin học
MN1 Kỹ năng giao tiếp, ứng xử, làm việc nhóm,…
MN2 Trình độ ngoại ngữ
MN3 Trình độ tin học
III. Tình trạng sức khỏe
SK1 Đủ điều kiện sức khỏe để làm việc
SK2 Điều kiện sức khỏe phù hợp với môi trường hoạt
động của đơn vị/cơ sở sử dụng LĐ

IV. Ý thức, thái độ
YT1 Nhiệt tình, trách nhiệm đối với công việc
YT2 Tuân thủ kỷ luật lao động
YT3 Tác phong cơng nghiệp
YT4 Thái độ tích cực đóng góp cho sự phát triển của đơn
vị/cơ sở sử dụng LĐ

1

2

3

4

5


Đánh giá

Ký
hiệu

Tiêu chí đánh giá

1

2

3


4

5

V. Hiểu biết xã hội
HX1 Hiểu biết về môi kinh tế - xã hội
HX2 Hiểu biết về chính trị, pháp luật liên quan ngành
hoạt động
HX3 Hiểu biết về môi trường hoạt động của đơn vị/cơ sở
sử dụng LĐ
6. Sau khi được tuyển dụng, lao động nông thôn cần đào tạo thêm nội dung nào
dưới đây để đáp ứng yêu cầu công việc tại đơn vị/cơ sở sử dụng LĐ của
Ơng/Bà:
Kiến thức chun mơn
Trình độ ngoại ngữ, tin học
Kỹ năng nghề nghiệp

Ý thức, thái độ

Kỹ năng mềm
Hiểu biết xã hội
7. Theo Ơng/bà, trong tiến trình hội nhập kinh tế hiện nay, lao động nông thôn
đang gặp hạn chế chính về :
Kiến thức và kỹ năng nghề
Ý thức, tác phong cơng nghiệp
Kỹ năng mềm và trình độ ngoại
Hiểu biết xã hội
ngữ, tin học
Tình trạng sức khỏe

8. Theo Ơng/Bà, để thu hút và cải thiện chất lượng lao động nông thôncần chú
ý các vấn đề về:
Xây dựng chiến lược phát triển lao động nông thôn
Cải thiện môi trường làm việc
Hỗ trợ tìm kiếm việc làm
Phát triển các loại hình kinh tế
Khác: …………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………
Xin chân thành cảm ơn sự hợp tác của Ông/Bà!