BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

NGÔ THỊ THU HIỀN

NGHIÊN CỨU
ĐA DẠNG DI TRUYỀN NGUỒN GEN
CỦA CÂY BA KÍCH (Morinda officinalis How.)
Ở MIỀN BẮC VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ DƯỢC HỌC

HÀ NỘI 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI

NGÔ THỊ THU HIỀN

NGHIÊN CỨU
ĐA DẠNG DI TRUYỀN NGUỒN GEN
CỦA CÂY BA KÍCH (Morinda officinalis How.)
Ở MIỀN BẮC VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ DƯỢC HỌC

CHUYÊN NGÀNH: DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN
MÃ SỐ: 60720406
Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Trần Văn Ơn

HÀ NỘI 2016


LỜI CẢM ƠN
Em xin được bày tỏ lịng kính trọng, biết ơn và lời cảm ơn sâu sắc nhất
tới PGS TS Trần Văn Ơn - Bộ môn Thực vật, Trường Đại học Dược Hà
Nội, thầy đã tận tình hướng dẫn, định hướng, truyền cảm hứng và giúp đỡ em
rất nhiều trong quá trình thực hiện luận văn.
Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới thầy Nghiêm Đức Trọng, cô
Phạm Thị Linh Giang – Bộ môn Thực Vật, Trường Đại học Dược Hà Nội.
Cảm ơn Ths.Kim Ngọc Quang, anh Nguyễn Trường Khoa - viện Di truyền
Nông Nghiệp Việt Nam, anh Lê Quân, em sinh viên Đặng DuyViệt– K68,
Trường Đại học Dược Hà Nội đã luôn sẵn sàng hỗ trợ em trong quá trình
thực hiện.
Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô, các chị kĩ thuật viên,
các em sinh viên nghiên cứu khoa học - Bộ môn Thực vật, Trường Đại học
Dược Hà Nội và các anh chị viện Di truyền Nông Nghiệp Việt Nam đã giúp
đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi để em có thể hồn thành tốt q trình làm
thực nghiệm.
Lời sau cùng, em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới bố mẹ, các
anh chị và bạn bè đã luôn ở bên cạnh ủng hộ, động viên em trong suốt quá
học tập, nghiên cứu và hoàn thành đề tài này.
Do thời gian làm thực nghiệm cũng như kiến thức của bản thân cịn có
hạn, luận văn này cịn có nhiều thiếu sót. Em rất mong nhận được sự góp ý
của các thầy cơ, bạn bè để khóa luận được hồn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 14 tháng 09 năm 2016
Học viên
NGÔ THỊ THU HIỀN


MỤC LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ ................................................................................................. 1
Chương 1: TỔNG QUAN .............................................................................. 2
1.1. CÂY BA KÍCH ........................................................................................ 2
1.1.1. Đặc điểm thực vật .................................................................................. 2
1.1.2. Phân bố và đặc tính sinh thái ................................................................. 2
1.1.3. Bộ phận dùng ......................................................................................... 3
1.1.4. Thành phần hóa học ............................................................................... 3
1.1.5. Tác dụng dược lý .................................................................................... 6
1.1.6. Tác dụng trong Y học cổ truyền ............................................................ 7
1.2. TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐA DẠNG DI
TRUYỀN ......................................................................................................... 7
1.2.1. Phản ứng chuỗi trùng hợp PCR ............................................................. 7
1.2.2. Giới thiệu về vùng rDNA và vùng ITS .................................................. 8
1.2.3. Giới thiệu sơ lược về Kỹ thuật giải trình tự GEN (DNA sequencing) .. 9
1.2.4. Nghiên cứu đa dạng di truyền cây Ba kích .......................................... 11
Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ............ 13
2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU .............................................................. 13
2.1.1. Mẫu nghiên cứu.................................................................................... 13
2.1.2. Dung mơi, hóa chất .............................................................................. 14
2.1.3. Thiết bị dùng trong nghiên cứu ............................................................ 14
2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU........................................................ 15
2.2.1. Phân tích hình thái................................................................................ 15



2.2.2 Phân tích hóa học .................................................................................. 16
2.2.3. Đánh giá đa dạng di truyền dựa trên chỉ thị ITS .................................. 17
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ....................................................... 21
3.1. TÍNH ĐA DẠNG SINH HỌC DỰA TRÊN ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI
......................................................................................................................... 21
3.1.1. Đa dạng sinh học các mẫu thuộc loài Morinda officinalis dựa vào đặc
điểm hình thái ................................................................................................. 21
3.1.2. Đặc điểm hình thái các mẫu thuộc chi Polygala ................................. 36
3.1.3. So sánh đặc điểm hình thái của các mẫu thuộc lồi Morinda officinalis
How. và mẫu Polygala sp. ............................................................................. 37
3.2. SẮC KÝ LỚP MỎNG CỦA CÁC MẪU BA KÍCH THUỘC LỒI
MORINDA OFFICINALIS HOW. VÀ POLYGALA SP ............................ 38
3.3. KẾT QUẢ PHÂN TÍCH ADN ............................................................. 40
3.3.1. Kết quả tách chiết ADN tổng số .......................................................... 40
3.3.2. Kết quả phân tích các sản phẩm khuếch đại trên gel agarose .............. 41
3.3.3. Kết quả giải trình tự vùng ITS-rDNA .................................................. 41
3.3.4. Cây phân loại trình tự ITS-rADN ........................................................ 53
Chương 4: BÀN LUẬN ................................................................................. 55
4.1. Về phân tích hình thái .......................................................................... 55
4.2. Về phân tích đặc điểm hóa học ............................................................ 56
4.3. Về phân tích đa dạng di truyền bằng chỉ thị ITS ............................... 56
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ..................................................................... 60
TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt
ADN
CTAB

dATP
dCTP
dGTP
dNTP
dTTP
EDTA
EtBr
ETS
HNIP
HPTLC
IGS
ITS
LSU
NCBI
PCR
RAPD
rDNA
Rf
rRNA
SSU
TAE
TLC
TWINSPAN

Tên đầy đủ
Acid Deoxyribo Nucleic
Cetyl trimethylammonium
bromide
2’-deoxyadenosin triphosphat
2’-deoxycytidin-5’-triphosphat

2’-deoxyguanosin triphosphat
deoxynucleotide Triphosphate
2’-deoxythymin triphosphat
Ethylendiamin Tetraacetic Acid
Ethidium bromide
External Transcribed Spacer

High performance thin layer
chromatography
Intergenic spacer
Internal Transcribed Spacer
Large subunit
National Center for Biotechnology
Information
Polymerase Chain Reaction
Random Amplification of
Polymorphic DNA
Ribosomal Deoxyribo Nucleic
Acid
Retention factor
Ribosomal Ribonucleic Acid
Small subunit
Tris base-acetate-EDTA
Thin-layer chromatography
Two way indicator species
analysis

Diễn giải
Acid Deoxyribo Nucleic
Cetyl trimethylammonium bromide

2’-deoxyadenosin triphosphat
2’-deoxycytidin-5’-triphosph
i.e. group *01011

**************** THIS IS THE END OF THE DIVISIONS REQUESTED
****************
*************************************************************************
***

ORDER
21
bmdpl
12
ddcl
4
sot
23
gpl
9
sqtb
24
mstn
14
ktlr
27

OF SPECIES INCLUDING RARER ONES
doma
|
18 bmgc

|
35 bmq

|

29

bmtr

|

16

bmcl

|

2

mstg

|

crpl

bmt

|

25


st

|

11

dkcl

|

10

36

shtb

|

32

svn

|

30

sob

|


28

|

22

cdpl

|

19

scgp

|

15

bmtpl

|

13

ddlk

|

8


bmlk

|

31

bmb

|

26

bmd

|

34

cspl

|

7

hdlk

|

20


hgcb

|

6

mslk

|

3

mpl

|

5

cdlk

|

33

cmq

|

17


lm

|

1

hdt

|

4 BK4
5 BK5

|
|

6 BK6
7 BK7

ORDER OF SAMPLES
9 BK9
|
8 BK8
|
10 BK10
|

11 BK11
1 BK1


|
|

TWO-WAY ORDERED TABLE

1
1
91346812570
21
18
35
29
16
12
2
25
11
10

doma
bmgc
bmq
bmtr
bmdpl
bmcl
bmt
st
dkcl
ddcl


--111111--22222211112
12222212111
22212211211
22222211111
22222211121
22222111111
21122211211
21111111112
33323233333

11
1011
1010
1010
1010
1010
1010
100
011
011

3 BK3
2 BK2

|
|


4

36
32
30
28
23
22
19
15
13
9
8
31
26
34
24
7
20
6
3
14
5
33
17
1
27

mstg
shtb
svn
sob

sot
crpl
cdpl
scgp
bmtpl
gpl
ddlk
bmlk
bmb
bmd
sqtb
cspl
hdlk
hgcb
mslk
mstn
mpl
cdlk
cmq
lm
ktlr
hdt

22221122212
22222222223
22222222222
22222222222
22222222222
22222222222
43333334343

33333333333
12111111111
22122211222
22222222222
22222222212
22212211221
22212211221
11223222222
21222222222
12222222222
11122221111
11222221121
11122222121
11111111211
11111112111
11222121222
11222122222
11221122211
11111111112

011
01011
01011
01011
01011
01011
01011
01011
01011
01011

01011
01011
01010
01010
01001
01001
01001
01000
01000
01000
0011
0011
0010
0010
0010
000

00000011111
00111100001

********** TWINSPAN completed **********