i

L I NÓI

U

Rong Câu (thu c ngành rong
, h rong Câu), có a ph ng
cịn g i là rau câu ch ng t ã !c ng "i dân ven bi'n s) d*ng r+t
truy-n th.ng và thân quen cho ngu0n th1c ph2m hàng ngày nh m t
lo4i rau. Chúng !c dùng ' 8n t i, ph i khô ' dành làm n m
(g i) ho;c các th1c ph2m ch= bi=n khác ' 8n quanh n8m. Rong
Câu hi>n di>n kh?p các th@y v1c n Ac m;n, l!, c)a sông, Bm phá,
vCng v nh, vùng tri-u ven bi'n và cD các kênh r4ch, ao ìa ni th@y
sDn. Chúng r+t thích nghi vAi các i-u ki>n sinh thái c@a Vi>t Nam,
m t s. loài có biên
sinh thái r ng, vì th= rong Câu là .i t !ng
rong bi'n kinh t= By ti-m n8ng, cBn !c quan tâm nhi-u h n
trong chi=n l !c phát tri'n ngu0n l!i bi'n.
Rong Câu là ngu0n nguyên li>u không th' thi=u cho công nghi>p
chi=t rút agar, mà càng ngày nhu cBu trên th= giAi càng t8ng. Ngu0n
l!i t1 nhiên t ra không @ cho nhu cBu cho nên vi>c nuôi tr0ng ã
ti=n hành trên th= giAi tJ r+t lâu (khoDng thKp niên 60). Ngoài ý
nghOa v- ngu0n l!i, do khD n8ng phát tri'n m4nh và h+p thu các ch+t
dinh d Png trong mơi tr "ng r+t nhanh, chúng có th' làm s4ch môi
tr "ng ô nhiQm hRu c và ang !c chú ý trong các mơ hình ni
th@y sDn theo h Ang b-n vRng, ch+t thDi c@a ng vKt nuôi là ngu0n
dinh d Png cho rong. Trong nhRng n8m gBn ây do tình tr4ng ch+t
thDi ni tr0ng th@y sDn gia t8ng, nh+t là vùng ven bi'n mi-n Trung,
n i công nghi>p nuôi tôm phát tri'n m4nh, nhi-u n i ã có hi>n

t !ng phì d Png, và rong Câu phát tri'n dQ dàng h n, nhi-u h n so
vAi tr Ac ây, nh+t là T các ao ìa ni th@y sDn b hoang, các Bm
phá, i-u này ã khUng nh ch c n8ng c@a rong Câu .i vAi môi
tr "ng.
Hi>n nay trên th= giAi sau nhi-u n8m nghiên c u và thDo luKn,
cCng nh nh" s1 tr! giúp c@a sinh h c phân t), các nhà chuyên môn
ã nh+t trí cao trong vi>c phân chia chi rong Câu (Gracilaria
complex hay Gracilaria sensu lato) thành 3 chi là Gracilaria,
Gracilariopsis, và Hydropuntia. Cu.n sách này !c biên so4n


ii

Lê Nh H u, Nguy n H u

i

nhYm bZ sung, ch[nh s)a và cKp nhKt tên g i các loài rong Câu Vi>t
Nam h i nhKp vAi qu.c t=, tKp h!p và cung c+p các thơng tin có h>
th.ng v- các ;c i'm sinh thái, ngu0n l!i và ý nghOa s) d*ng, góp
phBn cung c+p c sT khoa h c cBn thi=t cho vi>c khai thác, nuôi
tr0ng phát tri'n ngu0n l!i rong này.
Chúng tôi chân thành cám n PGS. TS NguyQn Xuân Lý và
PGS. TS NguyQn V8n Ti=n ã c và óng góp nhi-u ý ki=n r+t quý
báu, cám n Nhà xu+t bDn Khoa h c t1 nhiên và Công ngh> ã t4o
i-u ki>n ' cu.n sách !c xu+t bDn.
Sau h=t, cu.n sách ch?c ch?n không tránh kh i các khi=m
khuy=t, kính mong quý b4n c l !ng th .
Nha Trang, tháng 12 n m 2008
Các tác gi



iii

M

U

Vi>t Nam nYm trong vùng nhi>t Ai gió mùa và b" bi'n dài h n
3200 km, a d4ng các các ki'u thuc v1c nh Bm, phá, c)a sông,
vCng v nh và các lo4i n-n áy khác nhau nh n-n áy cát, s i, á
tDng, san hơ ch=t. Vì th= rong bi'n phát tri'n r+t phong phú và a
d4ng. Theo các cơng trình ã cơng b. thì hi>n nay chúng ta ã phát
hi>n khoDng 700 lồi rong bi'n có kích th Ac lAn thu c ba ngành,
rong l*c (Chlorophyta), rong Nâu (Heterokontophyta) và rong
(Rhodophyta). Nhi-u lồi có giá tr kinh t= cao, khoDng 121 loài
ang !c ng "i dân ven bi'n khai thác. Trong ó, 65 lồi dùng
làm th1c ph2m và 56 lồi dùng trong cơng nghi>p ch= bi=n ho;c sDn
xu+t các ch+t keo (nh agar, carrageenan, alginat…).
Rong Câu thu c h Gracilariaceae, b rong Câu (Gracilariales),
ngành rong
(Rhodophyta). ây là loài rong bi'n có kích th Ac
lAn, m c thành b*i, dài 5-50 cm, hình thái cá th' r+t a d4ng, tJ
hình tr* =n tr* dip, dip ho;c d4ng phi=n. Chúng có khD n8ng phân
b. r+t r ng, hBu nh hi>n di>n kh?p các v1c n Ac ven b" trong các
h> sinh thái Bm phá, c bi'n, san hô, rJng ngKp m;n…trên các
d4ng ch+t áy, bùn, bùn cát, v .c, á, s i, san hô ch=t, hi>n di>n
phong phú nh+t trong khoDng vùng tri-u giRa, vùng tri-u th+p và có
th' phân b. =n 5-10 mét sâu c@a vùng d Ai tri-u. Rong Câu sinh
sDn theo ki'u noãn ph.i (oogamy), "cây" giao t) 1c và cái khác

g.c (dioecious). Trong chu kl s.ng c@a rong Câu g0m hai pha sinh
sDn vơ tính và m t pha sinh sDn hRu tính luân phiên nhau. Pha sinh
sDn vơ tính g0m th= h> t bào t) th1c vKt (tetrasporophyte) hình
thành t bào t) (tetraspore) và th= h> quD bào t) th1c vKt
(carposporophyte) hình thành quD bào t) (carpospore). Pha sinh sDn
hRu tính g0m th= h> giao t) (gametophyte) hình thành tinh t) và
nỗn (spermatium và oosphere). Tuy vKy, các cá th'
!c ni
tr0ng trong các ao ìa, có th' sinh sDn dinh d Png bYng các o4n
nhánh. L!i d*ng tính ch+t này ' sDn xu+t gi.ng cho các mơ hình
ni tr0ng rong Câu.
Rong Câu tJ lâu ã !c ng "i dân s) d*ng nh là m t lo4i rau


iv

Lê Nh H u, Nguy n H u

i

xanh, n m, g i và ch= bi=n thành ông s ng. Quan tr ng nh+t
chúng là nguyên li>u chính trong các nhà máy sDn xu+t agar, ó là
m t lo4i polysaccharide có ng d*ng h=t s c r ng lAn nh" các ;c
i'm v- thành phBn và c+u trúc ;c thù c@a chúng, có khD n8ng t4o
ơng t1 nhiên mà khơng cBn s1 giúp P c@a b+t kl ch+t hn tr! nào.
Chúng !c s) d*ng r ng rãi trong nhi-u ngành công nghi>p nh
th1c ph2m, y d !c, phim Dnh, s n, hoá mo ph2m… ;c bi>t chúng
!c s) d*ng trong ngành công ngh> sinh h c là môi tr "ng không
th' thay th= dùng trong i>n di ' tách chi=t acid nucleic, protein
;c hi>u, virus và các vKt li>u di truy-n khác, là môi tr "ng nuôi

c+y vi sinh vKt, t= bào, mô. Các giá tr khác c@a rong Câu bao g0m
các axit amin, các axit béo không no, các ch+t khoáng d Ai d4ng
keo và các vitamin cBn thi=t cho con ng "i; các polyphenol có khD
n8ng ch.ng oxy hóa m4nh mq bDo v> c th' lo4i trJ các g.c t1 do
nguy hi'm; ch.ng ông c*c máu và ung th , i.t hRu c giúp tuy=n
giáp ho4t ng t.i u, các ch+t hocmon kích thích sinh tr Tng cây
tr0ng (auxin, cytokinin và gibberillin). Tuy nhiên, ;c i'm v- hàm
l !ng, ch+t l !ng, c+u trúc polysaccharide thay Zi theo các i-u
ki>n sinh thái cCng nh giRa các loài khác nhau.
NhRng ng d*ng c@a agar ngày càng !c mT r ng làm cho nhu
cBu ngu0n nguyên li>u ngày m t t8ng. Theo th.ng kê c@a FAO, nhu
cBu c@a th= giAi v- ngu0n nguyên li>u cho sDn xu+t agar t8ng
khoDng 5%/n8m. SDn l !ng t1 nhiên c@a rong Câu ngày càng giDm
do áp l1c nhu cBu s) d*ng trong n Ac cCng nh xu+t kh2u và ch+t
l !ng rong cCng b giDm i m t phBn do áp l1c ngu0n nguyên li>u
thúc 2y ng "i dân thu ho4ch sAm và m t phBn ngu0n gi.ng dinh
d Png thoái hoá dBn theo th"i gian do không !c cDi t4o mAi.
Tr Ac ây, ngu0n nguyên li>u ' ch= bi=n agar trên th= giAi ch@
y=u là các loài rong
thu c các chi Gelidium, Gelidiella và
Pterocladia nh" chúng có hàm l !ng sunphat th+p, trong khi hàm
l !ng 3,6-anhydro-galactoza cao. Tuy nhiên, ngu0n rong nguyên
li>u này ch[ có h4n, khơng áp ng !c nhu cBu ngày càng t8ng vagar, cho nên ngày nay ng "i ta chuy'n sang nguyên li>u rong Câu
(Gracilaria), m;c dù chúng có hàm l !ng sunphat t ng .i cao,
nh ng vAi các quy trình cDi ti=n ko thuKt trong sDn xu+t agar ã
nâng cao ch+t l !ng c@a agar v- cD thành phBn và c+u trúc hố h c.
Vì th= hi>n nay, sDn ph2m agar tJ rong Câu chi=m khoDng 60% nhu
cBu agar trên th= giAi.



v
Ngồi cơng d*ng làm th1c ph2m và ngun li>u cơng nghi>p,
chúng có vai trị quan tr ng trong các h> sinh thái bi'n, cung c+p vKt
bám, n i sinh s.ng và trú 2n cho nhi-u loài ng th1c vKt khác. Và
cCng nh" vào khD n8ng h+p th* các mu.i dinh d Png nhanh và v !t
nhu cBu cho ho4t ng s.ng bYng cách d1 trR d Ai d4ng s?c t.
phycoerythrin, axit amin, protein, ammonia, chúng là .i t !ng
!c nghiên c u s) d*ng trong cách nuôi a canh, nuôi k=t h!p hay
ni x) lý trong các mơ hình ni th@y sDn b-n vRng.
Có th' nói ây là nhóm rong kinh t= quan tr ng và có ti-m n8ng
lAn .i vAi ngu0n l!i rong bi'n c@a ta, nh ng nhRng thông tin và
nhRng hi'u bi=t c@a chúng ta v- các ;c i'm sinh thái, ngu0n l!i,
thành phBn lồi c@a nhóm rong này còn ch a nhi-u, m t s. tên lồi
cịn b nhBm lxn, ho;c ch a !c cKp nhKt, cBn thi=t phDi !c
nghiên c u bZ sung và ch[nh s)a.


vii

M�C L�C
Trang
i

L�i nói ��u
M� ��u

iii

M�c l�c
Ch� vi�t t�t


vii

B�n ph� l�c

ix

Chương I. TÌNH HÌNH NGHIÊN C�U RONG CÂU
TRONG NƯ�C VÀ TRÊN TH� GI�I
I. Tình hình nghiên c�u rong câu trên th� gi�i

1
1

1.1.Phân lo�i

1

1.2. ��c �i�m sinh h�c

4

1.3. Ngu�n l�i

7

1.4. S� d�ng ngu�n l�i

8


II. Tình hình nghiên c�u rong câu � Vi�t Nam

10

2.1. Phân lo�i

10

2.2. Sinh h�c

13

2.3. Ngu�n l�i

17

2.4. S� d�ng rong Câu �� x� lý mơi trư�ng

20

Chương II. ��C �I�M HÌNH THÁI
I. Hình d�ng
II. C�u t�o
2.1. Cơ quan dinh dư�ng

23
23
24
24



viii

Lê Nh H u, Nguy n H u

2.2. ��c �i�m t� bào

26

2.3. Cơ quan sinh s�n

29

2.4. M�i quan h� gi�a các chi Gracilariopsis,
Gracilaria, Hydropuntia

39

III. Hình th�c sinh s�n

40

3.1. Sinh s�n dinh dư�ng

40

3.2. Sinh s�n vơ tính

40


3.3. Sinh s�n h�u tính.

41

Chương III. CÁC LOÀI RONG CÂU � VI�T NAM
I. H� th�ng phân lo�i

43
43

II. Danh m�c lồi

43

III. Khố ��nh lo�i

44

3.1. Chi Gracilariopsis

45

3.2. Chi Gracilaria

50

3.3. Chi Hydropuntia

86


3.4. M�t s� k�t qu� nghiên c�u sinh h�c phân t� h�
tr� cho vi�c ��nh lo�i

103

3.5. M�t s� k�t qu� nghiên c�u ph� c�ng hư�ng t�
h�t nhân 13C-NMR h� tr� cho vi�c ��nh lo�i

110

Chương IV. ��C �I�M SINH LÝ, SINH HOÁ
I. ��c �i�m sinh lý

115
115

1.1. �nh hư�ng c�a nhi�t �� ��n cư�ng �� quang
h�p và hô h�p c�a rong

115

1.2. �nh hư�ng c�a ánh sáng ��n cư�ng �� quang
h�p và hô h�p c�a rong Câu

116

1.3. �nh hư�ng c�a �� m�n ��n cư�ng �� quang
h�p và hô h�p c�a rong Câu

121


1.4. �nh hư�ng c�a dinh dư�ng khoáng ��n sinh
trư�ng và phát tri�n c�a rong Câu

122

i


ix

M cl c

II. ��c �i�m sinh hoá

149

2.1. ��c �i�m chung và d�ng t�n t�i c�a agar

149

2.2. C�u trúc hoá h�c c�a agar

149

2.3. Tính ch�t v�t lý c�a agar

152

2.4. �nh hư�ng c�a ki�m ��i v�i hàm lư�ng, ch�t

lư�ng và thành ph�n hóa h�c c�a agar t� rong
Câu Cư�c

153

2.5. �nh hư�ng c�a nh�a trao ��i ion ��i v�i hàm
lư�ng, ch�t lư�ng và thành ph�n hóa h�c c�a
agar t� rong Câu Cư�c

155

Chương V. ��C �I�M SINH THÁI VÀ NGU�N L�I
I. M�t s� các ��c �i�m sinh thái t� nhiên

159
159

1.1. Phân b� theo các thu� v�c khác nhau

159

1.2. Phân b� theo ch�t �áy

160

1.3. Phân b� th�ng ��ng

161

1.4. Phân b� ��a lý


166

1.5. Mùa v�

172

II. Ngu�n l�i

175

2.1. S�n lư�ng t� nhiên c�a m�t s� loài rong Câu
có giá tr� kinh t� cao

175

2.2. S�n lư�ng rong Câu nuôi tr�ng

177

2.3. Ch�t lư�ng rong Câu

180

2.4. Ch� bi�n rong Câu

181

2.5. Quy trình cơng ngh� ch� bi�n agar


184

III. S� d�ng

187

2.1. Theo cách truy�n th�ng

187

2. 2. S� d�ng cho công nghi�p

188

2.3. S� d�ng trong nuôi tr�ng

189


x

Lê Nh H u, Nguy n H u

Chương VI. NUÔI TR�NG RONG CÂU

191

I. Tiêu chu�n gi�ng rong Câu Ch�

191


II. Quy trình s�n xu�t gi�ng rong Câu Ch�

193

1. ��i tư�ng và ph�m vi áp d�ng

193

2. N�i dung quy trình

193

3. S�n xu�t gi�ng rong Câu Ch� trái v� (v� ph�)

198

III. Quy trình k� thu�t tr�ng rong Câu Ch� ��t n�ng
su�t 2 t�n khô/ha/n�m

200

1. ��i tư�ng và ph�m vi áp d�ng

200

2. N�i dung quy trình

200


3. Sơ ch� và b�o qu�n rong khơ

204

Chương VII. HI�N TR�NG, TI�M N�NG VÀ ��NH
HƯ�NG PHÁTTRI�N NGU�N L�I
I. Hi�n tr�ng ngu�n l�i rong câu Vi�t Nam

205
205

1.1. �ánh giá hi�n tr�ng khai thác

205

1.2. �ánh giá hi�n tr�ng tr�ng rong Câu

205

1.3. �ánh giá hi�n tr�ng s� d�ng và ch� bi�n

208

II. �ánh giá ti�m n�ng
III. ��nh hư�ng phát tri�n ngu�n l�i rong câu

209
210

3.1. Quy ho�ch t�ng th� các khu v�c nuôi tr�ng


210

3.2. �a d�ng hố các ��i tư�ng ni

213

3.3. Các bi�n pháp k� thu�t

213

3.4. Qu�n lý và khai thác t� nhiên

215

3.5. V� s� d�ng và ch� bi�n

216

TÀT LI�U THAM KH�O

217

PH� L�C

235

i



M cl c

xi


xi

DANH M C CÁC CH

CH

VI T T T

VI T T T

DI N GI I

NIT

Vi�n Nghiên c�u và �ng d�ng Công ngh�
Nha Trang

IMER

Vi�n Tài ngun và Mơi trư�ng Bi�n H�i
Phịng

NIO

Vi�n H�i dương h�c, Nha Trang


ITS1

gen ITS1 trong ribosom (The nuclear
internal transcribed spacer)

rbcL

gen rbcL trong l�c l�p (the large subunit of
ribulose-1,5-bisphosphate carboxylase)

RCC

Rong Câu Cư�c

RCCh

Rong Câu Ch�

RCT

Rong Câu Th�t


xiii

B N PH L C GI I THÍCH CÁC THU T NG
KHOA H C DÙNG TRONG SÁCH
Giao t� th�c v�t (gametophyte): M�t d�ng th�c v�t trong chu
trình s�ng có ch�c n�ng s�n sinh ra giao t�. Trong h�u h�t rong ��,

giao t� th�c v�t là bi�t chu (cây ��c và cây cái riêng bi�t), trong chu
trình s�ng, giao t� th�c v�t này luân phiên v�i t� bào t� th�c v�t.
Trong chi rong Câu này, chúng gi�ng nhau v� hình d�ng bên ngồi,
g�i là ��ng hình. Tuy nhiên trong lồi Asparaopsis taxiformis (rong
Tùng bi�n) thì hai cây giao t� và cây t� bào t� có hình d�ng khác
nhau g�i là d� hình.
Qu� bao hay túi giao t� cái (carpogonium và s� nhi�u là
carpogonia): T� bào sinh s�n cái hình �ng chai, là t� bào n�m trên
c�a nhánh qu� bao, g�m ph�n dư�i phình ra ch�a nhân tr�ng và
ph�n trên kéo dài ra ��n b� m�t c�a thân.
Qu� bào t� (carpospore): Bào t� �ư�c hình thành trong túi qu�
bào t�, thư�ng là lư�ng b�i (2n). Trong h�u h�t rong ��, qu� bào t�
n�y m�m thành d�ng t�n s�ng t� do hay còn g�i là t� bào t� th�c
v�t (tetrasporophyte).
Qu� bào t� th�c v�t (carporophyte): Pha �a bào trong chu trình
s�ng c�a rong �� phát tri�n t� h�p t� và s�n sinh ra các qu� bào t�.
Qu� bào t� th�c v�t có s� nhi�m s�c th� lư�ng b�i s�ng ký sinh trên
cây giao t� th�c v�t cái có s� nhi�m s�c th� �ơn b�i. H�u h�t qu�
bào t� th�c v�t có d�ng s�i, bao g�m s�i s�n bào và qu� bào t�.
S�i dinh dư�ng (nutritive filaments; traversing filaments;
absorbing filaments; upper absorbing; tubular nutritive cells) �ư�c
hình thành t� t� bào s�n bào và phát tri�n hư�ng v� v� t�o qu� ho�c
�áy t�o qu� có nhi�m v� d�n ngu�n dinh dư�ng t� v�t ch�.
T�o qu� (cystocarp): Thu�t ng� s� d�ng ph�n l�i lên kh�i b� m�t
cơ th� c�a cây giao t� cái bao g�m s�i s�n bào, qu� bào t� và ph�n
mô c�a cây giao t� th�c v�t cái bao quanh, thư�ng có hình c�u, bán
c�u, mái nhà...tương �ương v�i qu� bào t� th�c v�t.


xiv


Lê Nh H u, Nguy n H u

i

T� bào hòa h�p (fusion cell): T� bào l�n d�n lên sau khi th� tinh,
thư�ng n�i v�i nh�ng t� bào dinh dư�ng xung quanh �� l�y thêm
n�i ch�t, trong �ó nhân và các bào quan thư�ng tr�n l�n vào nhau.
Tinh t� (spermatium- pl. spermatia): Tinh t� ��c không roi,
không chuy�n ��ng trong nư�c. Chúng là nh�ng t� bào khơng có
vách t� bào.
T� bào t� (tetraspore): M�t bào t� �ơn b�i, �ư�c hình thành
trong túi t� bào t� mà nhân là lư�ng b�i trư�c khi phân chia gi�m
nhi�m thành �ơn b�i.
T� bào t� th�c v�t (tetrasporophyte): Pha bào t� � th� lư�ng b�i
trong chu trình s�ng và s�n sinh ra t� bào t�.
Túi bào t� (sporangium- pl. sporangia): C�u trúc t� bào hình
thành bào t�. Pha bào t� c�a chu trình s�ng thư�ng s�n sinh bào t�
� th� lư�ng b�i trong qu� bào t� và �ơn b�i trong t� bào t�.
Túi giao t� ��c (spermatangium- pl. spermatangia): M�t t� bào
ch�a m�t giao t�, � rong �� g�i là tinh t�.
Túi t� bào t� (tetrasporangium- pl. tetrasporangia): Túi bào t�
s�n sinh b�n bào t� �ơn b�i, k�t qu� c�a quá trình phân chia gi�m
nhi�m theo hai m�t ph�ng th�ng góc nhau ho�c song song nhau.
V� t�o qu� (pericarp): L�p t� bào dinh dư�ng bao quanh t�o qu�
có ngu�n g�c t� t� bào v� c�a giao t� th�c v�t.


1


Ch��ng I
TÌNH HÌNH NGHIÊN C�U RONG CÂU TRONG
NƯ�C VÀ TRÊN TH� GI�I

I. TRÊN TH� GI�I
1.1. Phân lo�i
1.1.1. Phân lo i truy n th ng (so sánh hình thái và gi i ph u)
Chi rong Câu (Gracilaria) do ch� g�c Latinh gracilis ngh�a là m�nh
kh�nh, �ư�c Greville mô t� ��u tiên vào n�m 1830 v�i loài chu�n là
Gracilaria bursa-pastoris (Gmelin) Silva, 1952.
Chi rong Câu thu�c h� Gracilariaceae Naegeli, trư�c �ây n�m
trong b� Gigartinales Schmitz, vì các tác gi� th�y r�ng có s� hi�n
di�n c�a t� bào tr� bào trư�c khi th� tinh, noãn bào sau khi th� tinh
chuy�n nhân lư�ng b�i cho t� bào tr� bào b�ng t� bào n�i ho�c �ng
n�i và t� bào tr� bào phát tri�n thành các s�i s�n bào. Nhưng ��n
n�m 1989, Fredericq & Hommersand (1989a), nh�n th�y các lồi
trong h� Gracilariaceae, khơng có t� bào tr� bào c�ng như t� bào
n�i ho�c �ng n�i. Thay vào �ó, các chu�i t� bào b�t th� n�m trên t�
bào ��, �� n�i ch�t tr�c ti�p vào h�p t� thành t� bào hoà l�n và t�
t� bào hoà này phân c�t nhi�u l�n thành các t� bào c�a s�i s�n bào
��u tiên và ��ng th�i các l� n�i gi�a các t� bào có nút ��y và m�t
màng tích �i�n � bên trong phân bi�t v�i các l� n�i. � b�
Gigartinales, có màng nút nhưng khơng có l�p màng tích �i�n � bên
trong. Vì v�y, Fredericq & Hommersand (1989a) �ã tách h�
Gracilariaceae ra kh�i b� Gigartinales và thành l�p b� m�i là
Gracilariales.
L�ch s� phân lo�i chi rong Câu r�t ph�c t�p, �ã tr�i qua m�t th�i


2


Lê Nh H u, Nguy n H u

i

gian dài tách ra thành các chi khác nhau, sau �ó l�i nh�p tr� l�i và
hi�n v�n còn �ang tranh lu�n. N�m 1842, Montagne trên cơ s� c�u
t�o c�a túi tinh t� và t�o qu� �ã tách m�t s� loài c�a chi rong Câu
thành chi Hydropuntia. Nhưng sau �ó Kylin (1956) x�p l�i thành
tên ��ng v�t (synonym) c�a Gracilaria. N�m 1949, Dawson xem
s�i dinh dư�ng trong t�o qu� như là m�t tính ch�t di truy�n � m�c
�� chi, nên khi th�y v�ng m�t c�a s�i dinh dư�ng trong t�o qu� c�a
m�t s� loài, �ã tách các lồi có ��c �i�m này thành chi
Gracilariopsis. Nhưng ��n n�m 1960, Papenfuss nh�n th�y s�i dinh
dư�ng không ln ln hi�n di�n trong t�o qu� c�a lồi chu�n
Gracilaria verrucosa, nên không th� s� d�ng s�i dinh dư�ng làm cơ
s� cho vi�c tách hai chi Gracilaria và Gracilariopsis, vì v�y �ã
nh�p l�i.
N�m 1963, Chang & Xia c�ng �ã l�p ra chi Polycavernosa d�a
trên loài chu�n P. fastigiata và m�t s� loài �ư�c tách ra t� chi
Gracilaria, c�n c� trên tính ch�t s�i dinh dư�ng ch� có � ph�n g�c
t�o qu�, túi tinh có nhi�u ng�n ho�c phân nhánh và có ngu�n g�c
khơng ph�i t� t� bào da bên ngồi. ��n n�m 1991, qua vi�c nghiên
c�u k� cơ quan sinh d�c ��c (túi tinh), Abbott & CS (1991) nh�n
th�y có s� hi�n di�n c�a hai ki�u túi tinh t� hình b�u d�c (ki�u
Verrucosa) và hình nhi�u ng�n (ki�u Hydropuntia) trong cùng m�t
cây rong khi chúng trư�ng thành, các tác gi� gi�i thích r�ng t� bào
m� tinh t� c�a ki�u túi hình b�u d�c (ki�u Verrucosa) phát tri�n
chi�u r�ng và sâu làm gián �o�n ph�n da bên trong và ph�n nhu mơ
ngồi mà hình thành nên nhi�u túi ng�n (Hydropuntia- type). �i�u

này có th� gi�i thích ki�u túi Hydropuntia- type là s� thay ��i c�a
ki�u Verrucosa- type. Vì v�y c� hai chi Polycavernosa và
Hydropuntia ��u tr� thành synonym c�a chi Gracilaria Abbott &
CS (1991). T� n�m 1992 và các n�m sau �ó các nhà phân lo�i như
Gargiulo & CS (1992), Abbott (1995), Yoshida (1998), Tseng &
Xia (1999), Xia & Zhang (1999) c�ng ��u nh�p t�t c� các loài rong
Câu vào trong m�t chi duy nh�t Gracilaria.
Hi�n nay, nh� s� h� tr� c�a sinh h�c phân t�, �a s� các tác gi�
�ã ��ng ý v�i ý ki�n tách chi Gracilaria sensu lato thành các chi
Gracilaria Greville, Gracilariopsis Dawson và Hydropuntia
Montagne. Chi Hydropuntia �ư�c phân bi�t do trong c�u t�o t�o
qu� có các s�i dinh dư�ng ch� có � �áy và túi tinh t� có nhi�u ng�n.
Chi Gracilariopsis �ư�c phân bi�t do khơng có s�i dinh dư�ng
trong t�o qu� và túi tinh t� phân b� ngang theo hàng c�a t� bào v�.


Ch

ng I. Tình hình nghiên c u rong câu trong n

c và trên th gi i

3

Chi Gracilaria bao g�m t�t c� các lồi cịn l�i có túi tinh t� hình
chén hay hình c�u. S� phân chia này �ư�c �ng h� b�i Gurgel &
Fredericq (2004) c�n c� vào phân tích trình t� nucleotit trong gen
rbcL � l�c l�p.
1.1.2. Phân lo i nh h tr c"a DNA
Song song v�i phân lo�i b�ng phương pháp hình thái so sánh,

hi�n nay các tác gi� trên th� gi�i �ã b�t ��u chú tr�ng ��n k�
thu�t phân tích trình t� DNA � các �o�n gen như 18S rDNA
(Bellorin & CS, 2002), ITS (Goff & CS, 1994) trong ribosome,
các �o�n gen trong l�c l�p như rbcL (Gurgel & CS, 2003,
2004), rbcS (Goff & CS, 1994) và RUBISCO (Goff & CS,
1994) �� h� tr� cho vi�c ��nh lo�i các loài. Kho�ng 40 loài c�a
hơn 100 loài rong Câu �ư�c phân tích DNA (Bellorin & CS,
2002; Goff & CS, 1994; Gurgel & CS, 2003, 2004), nhưng �ã
giúp nhi�u cho vi�c làm sáng t� h� th�ng phân lo�i, ch�ng lo�i
phát sinh, s� ti�n hoá c�a các ki�u túi tinh t� (Gurgel & CS,
2004), tách nh�p m�t s� loài �ã b� xác ��nh nh�m. Goff & CS
(1994), Bellorin & CS (2002), Gurgel & CS (2003) d�a vào
trình t� DNA �� kh�ng ��nh s� t�n t�i ��c l�p c�a chi
Gracilariopsis mà Papenfuss (1960) �ã ph� nh�n s� t�n t�i c�a
chi này, c�ng như Goff & CS (1994) �ã phân tích gen ITS1 ��
nh�p loài Gracilaria chilensis Bird, McLachlan et Oliveira �
New Zealand vào loài Gracilaria tenuistipitata Chang & Xia �
châu Á, nh�p G. robusta Kylin và G. pacifica Abbott �
California vào loài G. verrucosa (Hud.) Papenfuss � Na Uy,
Gurgel & CS (2004) dùng trình t� �o�n gen rbcL trong l�c l�p
�� bi�n lu�n cho s� t�n t�i ��c l�p c�a 3 chi Gracilariopsis,
Gracilaria, Hydropuntia và các ki�u ti�n hoá c�a các cơ quan
sinh s�n. Tuy nhiên, m�i tác gi� ch� phân tích DNA t� m�u c�a
m�t vài vùng nh�t ��nh nên vi�c áp d�ng r�ng rãi cho phân lo�i
các loài rong Câu cịn nhi�u h�n ch�. Vì th� hi�n nay các nhà
phân lo�i ch� y�u d�a vào phương pháp phân lo�i truy�n th�ng,
trong �ó chú tr�ng ��n c�u t�o gi�i ph�u các cơ quan sinh s�n
��c và cái. Còn phương pháp phân lo�i d�a vào phân tích DNA
thư�ng �ư�c s� d�ng �� h� tr� cho nh�ng lồi có nhi�u t�n t�i
và g�p khó kh�n trong vi�c ��nh lo�i d�a vào phương pháp so

sánh hình thái.


4

Lê Nh H u, Nguy n H u

i

1.2. ��c �i�m sinh h�c
H�u h�t tài li�u nghiên c�u liên quan ��n các ��c �i�m sinh lý,
sinh thái c�a các loài rong Câu t�p trung vào các y�u t� v�t lý
và hoá h�c �nh hư�ng ��n s� sinh trư�ng c�a rong Câu như
ánh sáng, nhi�t ��, �� m�n, pH, các mu�i dinh dư�ng nitơ và
phospho.
Ánh sáng
Causey & CS (1946) cho th�y nhu c�u ánh sáng r�t khác
nhau � t�ng loài rong, � lồi Gracilaria lemaneiformis có
cư�ng �� ánh sáng bão hồ � 90 µEm -2s -1, lồi G. tikvahiae có
ánh sáng bão hồ � 50 µEm -2s -1. Cịn ��i v�i lồi G. secundata,
có cư�ng �� ánh sáng bão hồ ph�i ��t ��n 1.500 µEm -2s -1
Lignell (1988).
Theo Dawes & CS (1978), ��i v�i loài G. foliifera �i�m bù
tr� ánh sáng dư�i 20 µEm -2s -1. Tuy nhiên, Oliveira & Plastino
(1994) cho r�ng nh�ng giá tr� này th�p hơn nhi�u (2-4 µEm -2s -1 )
��i v�i loài G. verrucosa. �i�u này ch�ng t� nh�ng loài rong
này thu nh�n ánh sáng r�t hi�u qu� và giúp chúng có th� t�n t�i
trong vùng nư�c ��c.
Nhi(t )*
Nhi�t �� �ư�c xem là m�t y�u t� quan tr�ng �nh hư�ng ��n

s� phân b� ��a lý c�a rong (Oliveira & Plastino, 1994). M�t s�
tác gi� �ã nh�n th�y rong Câu có kh� n�ng ch�u ��ng t�t v�i
nh�ng thay ��i v� nhi�t ��, ánh sáng và �� m�n khá l�n
(Dawes, 1978). �a s� các loài rong Câu � vùng nư�c �m, ch� có
m�t s� lồi � ơn ��i và hàn ��i, thành ph�n lồi gi�m d�n t�
xích ��o v� hai vùng c�c. Vì v�y, tr� m�t s� lồi ơn ��i, còn
ph�n l�n, nhi�t �� t�t nh�t cho s� phát tri�n c�a chúng � kho�ng
250C. Gi�i h�n nhi�t �� th�p nh�t cho s� phát tri�n c�a nh�ng
loài ch�u l�nh kho�ng 100C, cịn nh�ng lồi nhi�t ��i thì gi�i
h�n này cao hơn (McLachlan và Bird, 1984). Nh�ng lồi có
biên �� nhi�t 20-300C thư�ng có kh� n�ng ch�u ��ng ��n 340C
trong th�i gian ng�n. Trong �i�u ki�n t� nhiên, lồi G. tikvahiae
có th� ch�u ��ng ��n nhi�t �� 370C trong vài gi� � th�i gian có
tri�u th�p và s� quang h�p v�n gia t�ng ��n 350C (Oliveira &
Plastino, 1994).


Ch

ng I. Tình hình nghiên c u rong câu trong n

c và trên th gi i

5

+* m-n
�� m�n không �ư�c xem là y�u t� chính trong s� phân b� ��a lý
c�a rong Câu. Ngo�i tr� vùng c�a sông, �� m�n h�u như không
thay ��i nhi�u � nh�ng vùng nhi�t ��i và ph�n l�n nh�ng loài trong
chi này �ư�c xem là nh�ng loài r�ng mu�i. �i�u này �ư�c ch�ng

minh b�ng nhi�u thí nghi�m c�a các tác gi� cho th�y rong Câu ch�u
��ng �� m�n t� 5- 50‰ (Causey & CS, 1946). Trong cơng trình
Bird & McLachlan (1986) cho th�y r�ng, rong Câu có khuynh
hư�ng ch�ng ch�u �� m�n cao t�t hơn �� m�n th�p. Tuy nhiên c�ng
có m�t s� lồi h�p mu�i ch�u ��ng � biên �� mu�i nh� hơn (Bird &
McLachlan, 1986). Oliveira & Plastino (1994) nh�n th�y r�ng b�t
c� qu�n th� rong Câu t� nhiên nào khi �ưa vào �i�u ki�n �� m�n
cao ho�c th�p, nó ch� duy trì m�t d�ng sinh s�n dinh dư�ng. Tuy
nhiên �nh hư�ng c�a �� m�n lên quá trình hình thành các cơ quan
sinh s�n cho ��n bây gi� v�n chưa �ư�c nghiên c�u ��y ��.
Ch/ )* thay n01c
Nhi�u tác gi� nư�c ngoài �ã kh�ng ��nh ý ngh�a quan tr�ng c�a
vi�c thay nư�c trong q trình ni tr�ng rong Câu (Lapointe &
Ryher, 1978). � �ài Loan các ao tr�ng rong Câu chu k� thay nư�c
là 3 ngày m�t l�n và thay kho�ng 70% kh�i nư�c trong ao. � M� và
Canada các b� tr�ng rong Câu �ã ��m b�o thay nư�c v�i 30 l�n th�
tích/ngày. Trong quá trình trao ��i ch�t c�a thu� v�c, t�c �� dịng
ch�y thích h�p cho sinh trư�ng c�a Gracilaria verrucosa là 50
cm/giây và c�a G. tikvahiae là 7,5 cm/giây (Conover, 1968; Paker,
1982).
Dinh d03ng khoáng
Kh� n�ng h�p th� nitơ và phospho c�a rong Câu �ã �ư�c
nghiên c�u nhi�u (Deboer & CS, 1978; Lapointe, 1981;
Lapointe & Ryther, 1978; Rhyther & CS, 1981). Hai loài
Gracilaria tikvahiae và G. verrucosa thư�ng �ư�c nghiên c�u
nhi�u nh�t. Nh�ng k�t qu� cho th�y t�c �� phát tri�n c�a rong
Câu ch�u �nh hư�ng tr�c ti�p b�i hàm lư�ng nitơ (Lapointe,
1981). Ngu�n nitơ �ư�c s� d�ng là các mu�i NO3 - và NH4+ còn
nh�ng ngu�n mu�i khác như Urê thì khơng có hi�u qu� (Deboer
& CS, 1978). Các tác gi� này c�ng th�y r�ng NH4+ có tác d�ng

làm rong Câu t�ng n�ng su�t hơn NO3 - � loài G. tikvahiae.
Ryther & CS (1981) Rhyther & CS (1981) c�ng cho th�y t�c ��


6

Lê Nh H u, Nguy n H u

i

h�p th� NO3 - c�a G. tikvahiae ch�m hơn NH4+ trong cùng m�t
�i�u ki�n và có s� �c ch� h�p th� NO3- khi có s� hi�n di�n hàm
lư�ng NH4+ vư�t q 5µM � lồi G. pacifica. Hàm lư�ng
ammonia 40µM ho�c l�n hơn �c ch� s� phát tri�n c�a rong G.
tikvahiae (Paker, 1982). Tuy nhiên các tài li�u v� m�c �� ��c
c�a NH4+ ��i v�i rong Câu còn �ang tranh cãi (Deboer & CS,
1978; Lapointe & Ryther, 1978).
Theo Jone & CS (1996) rong Câu có kh� n�ng h�p th� nitơ
r�t nhanh và có kh� n�ng tích lu� m�t lư�ng l�n nitơ trong mơ
t� bào c�a chúng �� �� giúp cho s� phát tri�n c�a chúng trong
th�i gian 2-3 tu�n mà không c�n b� sung dinh dư�ng. S� h�p
th� và d� tr� nhanh các mu�i dinh dư�ng ngay c� khi có ánh
sáng và c�ng như khi � trong bóng t�i (Rhyther & CS, 1981).
Tính ch�t này thu�n l�i cho nuôi tr�ng, cho phép h� phân ngay
c� trong �êm, giúp h�n ch� s� phát tri�n c�a t�o nh� c�ng như
rong ph� sinh khác. Trong rong, h�u h�t nitơ �ư�c d� tr� dư�i
d�ng amino acid, polypeptid, protein. M�c dù có tìm th�y NH4+
và NH3- trong t� bào nhưng v�i hàm lư�ng r�t nh� (Bird & CS,
1982).
Kh� n�ng h�p th� phospho c�ng �ư�c nghiên c�u nhi�u

(Causey & CS, 1946; Deboer & CS, 1978; Lapointe, 1981). Tuy
nhiên nhu c�u phospho th�p và không thi�u trong h�u h�t môi
trư�ng nư�c. Khi so sánh t� l� h�p th� nitơ và phospho, thì t� l�
N:P thay ��i t� 16:1 ��n 80:1, nhưng n�u khơng có phospho thì
kh� n�ng h�p th� nitơ gi�m (Lapointe & Ryther, 1978).
Ngu�n nitơ và phospho trong môi trư�ng �nh hư�ng ��n
thành ph�n hoá h�c c�a rong Câu. Lapointe (1981), Bird & CS
(1981) ch� ra r�ng hàm lư�ng N có m�i quan h� thu�n v�i hàm
lư�ng protein, nhưng quan h� ngư�c v�i hàm lư�ng agar. Bird
& CS (1982) phân tích cho th�y hàm lư�ng agar cao trong mơi
trư�ng nư�c bi�n nghèo dinh dư�ng.
Ngư�c v�i s� h�p th� nitơ và phosphat, kh� n�ng ��ng hố
carbon ch� x�y ra khi có ánh sáng. Các nghiên c�u c�a Lignell
(1988) cho th�y khi �i�u ch�nh pH �n ��nh (pH = 8) b�ng
NaOH/HCl và cung c�p thêm CO2 thì t�c �� phát tri�n c�a G.
secundata cao hơn khi ch� b� sung m�t mình CO2.
Vai trị các khống vi lư�ng và vitamin là c�n thi�t cho s�
phát tri�n c�a rong và góp ph�n quan tr�ng trong s� h�p th�


Ch

ng I. Tình hình nghiên c u rong câu trong n

7

c và trên th gi i

dinh dư�ng (Oliveira & Plastino, 1994) nhưng ít �ư�c chú ý
��n.

1.3. Ngu�n l�i
B ng 1. S n l "ng (t$n khơ) các nhóm rong ch a agar , các n
th gi i (Critchley & Ohno, 1998).

c trên

Qu6c gia

Gelidium spp.

Gracilaria spp.

Pterocladia spp

T9ng c:ng

Nh t B n

800

2200

200

3.200

Hàn Qu6c

700


200

-

900

Trung Qu6c

150

3.000

-

3.150

Philippin

1.470

1.470

ViEt Nam

2.000

2.000

Thái Lan


200

200

17.000

27.000

Indonesia
Hn

10.000

:

22.000

New
Zealand
Nam Phi
Pháp

22.230

250

250

1.000


1.000

300

300
7.000

ý
Tây Ban
Nha
BK

230

ào Nha

7.000

1900

1400

3.300

10.000

6.000

16.000


80

1.140

Hoa KN

60

1.000

Mêhico

120

900

1.020

Chilê

11.700

11.700

Brazil

3.000

3.000


Argentina

2.200

2.200

T ng c ng

24.030

74.870

8.160

107.060


8

Lê Nh H u, Nguy n H u

i

Trong s� hơn 100 loài rong Câu �ư�c bi�t hi�n nay, phân b�
kh�p các vùng ôn ��i và nhi�t ��i (Abbott, 1995; Oliveira &
Plastino, 1994), ngoài vi�c �ư�c s� d�ng làm ngu�n nguyên li�u
chính cho cơng nghi�p s�n xu�t agar, chúng cịn �ư�c dùng làm
th�c ph�m cho con ngư�i và ��ng v�t hai m�nh v� như Bào ngư
(Buschmann & CS, 2001).
Theo Critchley & Ohno (1998), s�n lư�ng rong Câu hàng n�m

trên th� gi�i kho�ng 74.870 t�n khơ, chi�m 70% t�ng s�n lư�ng các
lồi rong �� có ch�a agar (Gelidium, Gelidiella, Pterocladia,
Ahnfeltia) (B�ng 1).
Ph�n l�n s�n lư�ng rong Câu là t� nuôi tr�ng v�i các loài
Gracilaria verrucosa Ý), G. lemaneiformis (Mêhico, Brazil),
G. chilensis (Chilê), H. edulis (�n ��), G. pacifica (Mehico),
G. cornea (Brazil), G. secundata và G. truncata (New Zealand),
G. changii (Malaysia), G. fisheri (Thái Lan), G. asiatica,
G. tenuistipitata, G. blodgettii (Trung Qu�c). Phương pháp tr�ng
ch� y�u b�ng cách s� d�ng gi�ng sinh s�n dinh dư�ng, r�i gi�ng
trên n�n �áy, bu�c các t�n rong gi�ng vào dây th�ng, bè n�i. N�ng
su�t cao nh�t � Chilê (30 t�n khơ/ha/n�m, b�ng cách ni dây có
mang bào t�), �n ��: 20 t�n khô/ha/n�m b�ng bè n�i, � Ý: 10 t�n
khơ/ha/n�m b�ng dây có bu�c gi�ng dinh dư�ng, Trung Qu�c: 3 t�n
khô/ha/n�m b�ng cách tr�ng trên �áy ao �ìa. T�c �� t�ng trư�ng c�a
rong Câu kho�ng 3-8%/ngày (Critchley & Ohno, 1998).
1.4. S� d�ng ngu�n l�i
T� lâu rong Câu �ư�c s� d�ng làm ngun li�u chính cho cơng
nghi�p chi�t rút agar, s�n xu�t gi�y (Nicolucci & CS, 1994), s�n
xu�t khí ��t (Cecchi & CS, 1993), phân bón cho cây (Cecchi &
CS, 1993), làm thu�c nhu�n trư�ng, h� huy�t áp và gi�m
cholesterol trong máu (Trono, 1998), chúng còn �ư�c s� d�ng làm
th�c �n như m�t d�ng th�c ph�m xanh cho con ngư�i (Critchley &
Ohno, 1998). Ngồi ra chúng cịn �ư�c quan tâm nghiên c�u trong
vi�c x� lý mơi trư�ng. Có nhi�u phương pháp �� x� lý nư�c th�i
b�ng sinh h�c như dùng t�o phù du, vi sinh nhưng hi�u qu� kinh t�
không cao (Neori & CS, 2004). �� gia t�ng và duy trì hi�u qu�
trong vi�c c�i thi�n ch�t lư�ng nư�c trong nuôi tr�ng thu� s�n,
nhi�u h� th�ng l�c sinh h�c b�ng rong bi�n �ã �ư�c b�t ��u th�



Ch

ng I. Tình hình nghiên c u rong câu trong n

c và trên th gi i

9

nghi�m t� sau th�p niên 70 (Deboer & Ryther, 1978), �ư�c nghiên
c�u thay th� cho các h� th�ng l�c trư�c �ây. Vi�c s� d�ng các bi�n
pháp sinh h�c trong vi�c c�i thi�n ch�t lư�ng nư�c th�i c�a các h�
th�ng ni tr�ng �ã cho th�y tính hi�u qu� kinh t� c�a rong bi�n
hơn h�n các ��i tư�ng vi khu�n, th�c v�t phù du (Neori & CS,
1996). Trong các h� th�ng k�t h�p có s� d�ng b� l�ng, ��ng v�t
thân m�m và rong bi�n �� x� lý nư�c th�i, thì rong bi�n ch� góp
ph�n 4-5% trong vi�c h�p th� các mu�i dinh dư�ng có trong nư�c
(Võ Duy Sơn & CS, 2004; Jones & CS, 2001). Tuy nhiên trong
các cơng trình s� d�ng rong bi�n như rong Xà lách Ulva lactuca
(Neori & CS, 1996; Pagand & CS, 2000; Schuenhoff & CS, 2003)
cho th�y rong Xà Lách có th� l�y 18% ��n 98% hàm lư�ng các
mu�i dinh dư�ng nitơ và phospho vô cơ trong nư�c; ho�c s� d�ng
rong Câu như loài G. changii � Malaysia (Phang, 1998), G. fisheri
� Thái Lan (Chaiyakam, 1995), G. lemaneiformis � Trung Qu�c
(Zhou & CS, 2005), G. chilensis � Chilê (Buschmann & CS, 1996)
cho th�y rong Câu có th� h�p th� t� 50% ��n 95%. Các nghiên
c�u x� lý nư�c th�i b�ng bi�n pháp sinh h�c có s� d�ng rong bi�n
�� x� lý nư�c th�i c�a cá (Pagand & CS, 2000), (Troell & CS,
1999), c�a tôm (Jones & CS, 2001), (Nelson & CS, 2001), (Phang,
1998), c�a ��ng v�t thân m�m (Chow & CS, 2001). T�t c� nh�ng

nghiên c�u này �ã ch�ng minh r�ng nư�c th�i t� các h� th�ng nuôi
tr�ng thâm canh ho�c bán thâm canh c�a cá, tôm và ��ng v�t hai
m�nh v� ch�a ph�n l�n các mu�i dinh dư�ng dư�i d�ng nitơ vơ cơ
hồ tan và phosphat là ngu�n dinh dư�ng thích h�p cho s� phát
tri�n c�a các lồi rong bi�n nói chung và rong Câu nói riêng. M�t
s� rong bi�n ��c bi�t có kh� n�ng h�p th� nhanh và d� tr� các
mu�i dinh dư�ng vô cơ vư�t quá nhu c�u cho s� phát tri�n, t� 35100% các mu�i dinh dư�ng trong ngu�n nư�c (Ryther, 1977; Troell
& CS, 1999). Tuy nhiên k�t qu� này ph� thu�c t�ng lồi, �i�u ki�n
ni tr�ng như �� sâu, ánh sáng, m�t ��, t�c �� trao ��i nư�c
(Buschmann & CS, 2001). M�c dù các nghiên c�u này m�i ch� th�c
hi�n � các mơ hình nh� 100 m2 (Schuenhoff & CS, 2003), 300 m2
(Neori & CS, 1996) và trong th�i gian ng�n (3-6 tháng), nhưng
nh�ng k�t qu� cho th�y rong Câu là ��i tư�ng tin c�y và h�p d�n
nh�t có kh� n�ng h�p th� các ch�t dinh dư�ng trong nư�c th�i thu�
s�n v�a t�o nên nh�ng s�n ph�m có giá tr� (rong thu ho�ch �ư�c
trong mơ hình tu�n hồn nư�c trong b� ni cá có th� s� d�ng làm
th�c �n cho c�u gai, bào ngư) (Buschmann & CS, 1996; Chopin &


10

Lê Nh H u, Nguy n H u

i

CS, 1999; Neori & CS, 1991; Neori and Shpigel, 1999; Neori & CS,
2000) v�a làm nguyên li�u s�n xu�t agar có ch�t lư�ng cao (Bird &
CS, 1984; Craigie & CS, 1984; Troell & CS, 1997). M�t tác d�ng
khác �ó là c�i thi�n ch�t lư�ng nư�c trong vi�c nuôi tr�ng k�t h�p
rong Câu v�i các ��i tư�ng nuôi khác (Buschmann & CS, 1996;

Buschmann & CS, 2001; Chopin & CS, 2001; Neori & CS, 1996;
Neori & Shpigel, 1999). Vi�c nuôi tr�ng k�t h�p rong bi�n v�i các
��i tư�ng ni khác mang l�i l�i ích cho c� kinh t� l�n mơi trư�ng.
II. TÌNH HÌNH NGHIÊN C�U RONG CÂU � VI�T NAM
2.1. Phân lo�i
2.1.1. Phân lo i d5a vào hình thái và gi i ph u
� Vi�t Nam công tác nghiên c�u phân lo�i chi rong Câu c�ng �ã
ti�n hành r�t s�m, nhưng còn nhi�u h�n ch� do thi�u thông tin và
phương ti�n nghiên c�u. Qua tài li�u, t� n�m 1952, Dawydoff �ã
�� c�p ��n loài Gracilaria confervoides phân b� ph� bi�n � Vi�t
Nam. ��n n�m 1954, Dawson khi nghiên c�u rong bi�n � Nha
Trang �ã mô t� �ư�c 4 lồi rong Câu �ó là 3 lồi c�a chi
Gracilaria (G. verrucosa, G. crassa, G. eucheumoides) và 1 loài
c�a chi Gracilariopsis (G. rhodotricha). Ph�m Hoàng H� (1969),
nghiên c�u rong bi�n � các t�nh phía Nam �ã mơ t� 6 loài thu�c
chi Gracilaria và 3 loài thu�c chi Gracilariopsis. Bên c�nh �ó,
Nguy�n H�u Dinh (1969) trong cu�n "Rau Câu" c�ng mơ t� chi
Gracilaria v�i 11 lồi � mi�n B�c và Nguy�n H�u Dinh & CS
(1993) công b� l�i và b� sung thêm m�t s� loài nhưng l�i chia các
loài rong Câu thành hai chi Gracilaria và Polycavernosa v�i 13
loài thu�c chi Gracilaria và 2 loài thu�c chi Polycavernosa. N�m
1992, Nguy�n H�u Dinh có �ưa ra danh m�c 13 lồi rong Câu
hi�n �ư�c c�p nh�t � Vi�t Nam, t�t c� ��u s�p x�p trong chi
Gracilaria. Sau �ó m�t tài li�u quan tr�ng c�a Ohno & CS (1999)
d�a vào s� m�u v�t thu �ư�c trong chương trình h�p tác Vi�t Nh�t t� n�m 1993-1994, �ã cơng b� 9 lồi, trong �ó có b� sung 3
lồi m�i cho khu h� rong bi�n Vi�t Nam). T�ng h�p l�i cho ��n
nay, các tác gi� �ã mô t� ho�c �ưa ra danh m�c 33 taxon c�a chi
rong Câu như B�ng 2.



Ch

ng I. Tình hình nghiên c u rong câu trong n

c và trên th gi i

B ng 2. Danh mSc các lồi rong Câu Tã cơng b6 , ViEt Nam
TT

Tên loài

Tài liEu

1

G. arcuata Zanardini

Ph m Hoàng H:, 1969;
Nguy n H u Dinh & CS, 1993

2

G. articulata Chang & Xia

Nguyen Huu Dinh, 1992

3

G. asiatica Chang & Xia


Nguyen Huu Dinh, 1992

4

G. bangmeiana Zhang & Abbott

Nguyen Huu Dinh, 1992;
Nguy n H u
i, 2001

5

G. blodgettii Harvey

Nguy n H u Dinh & CS, 1993

6

G. bursa-pastoris (Gmel.) Silva

Nguy n H u Dinh & CS, 1993

7

G. cacalia (J. Agardh) Dawson

Nguy n H u Dinh & CS, 1993

8


G. changii (Xia & Abbott), Abbott,
Zhang & Xia

Ohno & CS, 1999

9

G. chorda Holmes

Nguy n H u Dinh & CS,1993

10

G. confervoides f. ecorticata May

Ph m Hoàng H:, 1969

11

G. coronopifolia J. Agardh

Ph m Hoàng H:, 1969

12

G. crassa Harvey

Dawson, 1954; Ph m Hoàng
H:, 1969


13

G. edulis (Gmelin) Silva

Nguyen Huu Dinh, 1992

14

G. eucheumoides Harvey

Ph m Hoàng H:, 1969

15

G. firma Chang & Xia

Ohno & CS, 1999

16

G. fisheri (Xia & Abbott) Abbott,
Zhang & Xia

Ohno & CS, 1999

17

G. foliifera (Forsk.) Boergesen

Nguy n H u Dinh & CS, 1993


18

G. gigas Harvey

Nguy n H u Dinh & CS, 1993

19

G. hainanensis Chang & Xia

Nguy n H u Dinh & CS, 1993

20

G. heteroclada Zhang & Xia

Ohno & CS, 1999

21

G. mammillaris (Montagne) Howe

Ph m Hoàng H:, 1985

22

G. puntata (Okamura) Yamada

Nguy n H u Dinh & CS, 1993


23

G. salicornia (C. Agardh) Dawson

Nguy n H u Dinh & CS, 1993

24

G. spinulosa (Okam.) Chang & Xia

Nguy n H u Dinh, 1992

25

G. textorii (Suringar) De Toni

Nguy n H u Dinh & CS, 1993

26

Gracilaria tenuistipitata Chang & Xia

Nguyen Huu Dinh, 1992;
Nguy n V]n Ti n, 1994

11