khu hệ cá nội địa vùng thừa thiên huế

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (4.65 MB, 173 trang )

(1)<div class='page_container' data-page=1>

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

NGUYỄN DUY THUẬN

KHU HỆ CÁ NỘI ĐỊA VÙNG THỪA THIÊN HUẾ

LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC

</div>
(2)<div class='page_container' data-page=2>

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

NGUYỄN DUY THUẬN

KHU HỆ CÁ NỘI ĐỊA VÙNG THỪA THIÊN HUẾ

Chuyên ngành: Động vật học

Mã số: 9.42.01.03

LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:

PGS.TS. VÕ VĂN PHÖ

</div>
(3)<div class='page_container' data-page=3>

LỜI CAM ĐOAN

Xin cam đoan đây là cơng trình nghiên cứu của riêng tơi dƣới sự hƣớng dẫn
của thầy giáo PGS.TS. Võ Văn Phú. Các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong
luận án là trung thực, đƣợc các đồng tác giả cho phép sử dụng và chƣa từng đƣợc
công bố trong bất kỳ một cơng trình nào khác. Những trích dẫn về bảng biểu, kết
quả nghiên cứu của những tác giả khác, tài liệu sử dụng trong luận án đều có nguồn
gốc rõ ràng và trích dẫn theo đúng quy định.

Thừa Thiên Huế, ngày tháng năm 2019

Tác giả luận án

Nguyễn Duy Thuận

</div>
(4)<div class='page_container' data-page=4>

LỜI CẢM ƠN

Hoàn thành luận án này, tơi xin bày tỏ lịng biết ơn sâu sắc đến
thầy giáo PGS.TS. Võ Văn Phú, Khoa Sinh học, Trƣờng Đại học Khoa học, Đại học
Huế, ngƣời Thầy đã tận tình chỉ bảo, hƣớng dẫn trong suốt quá trình học tập, nghiên
cứu và hoàn thành luận án.

Tôi xin phép đƣợc gửi lời cảm ơn chân thành đến tập thể Giáo sƣ, Phó giáo
sƣ, Tiến sĩ - những ngƣời Thầy trong Bộ môn Động vật học và Khoa Sinh học,
Trƣờng Đại học Sƣ phạm, Đại học Huế đã cho tôi những bài học cơ bản, những

kinh nghiệm trong nghiên cứu, truyền cho tôi tinh thần làm việc nghiêm túc, đã cho
tôi nhiều ý kiến chỉ dẫn quý báu trong quá trình thực hiện đề tài luận án. Tôi xin
đƣợc bày tỏ sự cảm ơn chân thành đến GS.TS. Mai Đình Yên, trƣờng Đại học
KHTN - ĐHQG Hà Nội; GS.TS. Ngô Đắc Chứng, trƣờng ĐHSP, Đại học Huế;
PGS.TS. Nguyễn Hữu Dực, trƣờng ĐHSP Hà Nội; PGS.TS. Hoàng Đức Huy,
trƣờng Đại học KHTN - ĐHQG thành phố Hồ Chi Minh; PGS.TS. Hoàng Xuân
Quang, Đại học Vinh; PGS.TS. Lê Trọng Sơn, trƣờng ĐHKH, Đại học Huế;
PGS.TS. Nguyễn Văn Thuận, PGS.TS. Trần Quốc Dung, trƣờng ĐHSP, Đại học Huế
đã giúp đỡ về tài liệu nghiên cứu và các ý kiến góp ý cho việc hoàn thiện luận án.

Xin chân thành cảm ơn Ban Đào tạo Đại học Huế; Ban Giám hiệu, Phòng
Đào tạo Sau đại học, Trƣờng Đại học Sƣ phạm, Đại học Huế. Quý thầy, cô giáo
trong Bộ môn Tài nguyên sinh vật và Môi trƣờng, Khoa Sinh học trƣờng Đại học
Khoa học, Đại học Huế. Xin cảm ơn sự giúp đỡ cần thiết của Cục Thống kê, Sở
Khoa học và Công nghệ, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thừa Thiên
Huế, Ban Giám đốc Vƣờn quốc gia Bạch Mã, Ban quan lý Khu bảo tồn thiên nhiên
Phong Điền, UBND các xã, các ngƣ dân trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế, các sinh
viên đã giúp đỡ tôi thu thập mẫu vật, cung cấp thơng tin về tình hình khai thác và
nguồn lợi cá… ở khu vực nghiên cứu trong suốt q trình thực hiện đề tài.

Tơi xin bày tỏ lịng biết ơn sâu sắc đến gia đình, ngƣời thân, bạn bè, đồng
nghiệp đã động viên, giúp đỡ trong suốt thời gian thực hiện luận án này.

Thừa Thiên Huế, ngày tháng năm 2019

</div>
(5)<div class='page_container' data-page=5>

iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BNNPTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
BTNMT Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng

CITES Công ƣớc về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang
dã nguy cấp

cs. Cộng sự

DNA Deoxyribonucleic axit

ĐHKH Đại học Khoa học

ĐHQG Đại học Quốc gia

ĐHSP Đại học Sƣ phạm

et al. Và những ngƣời khác

IUCN Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế

KBT Khu bảo tồn

KBTTN Khu bảo tồn thiên nhiên

KHTN Khoa học tự nhiên

KT-XH Kinh tế - Xã hội

KVNC Khu vực nghiên cứu

NST Nhiễm sắc thể

PTBV Phát triển bền vững

QĐ Quyết định

QH Quốc hội

SĐVN Sách đỏ Việt Nam

Stt Số thứ tự

Tb Trung bình

TL Tỷ lệ

TTH Thừa Thiên Huế

TT Thông tƣ

TTLT Thông tƣ liên tịch

UBND Ủy ban nhân dân

VQG Vƣờn quốc gia

</div>
(6)<div class='page_container' data-page=6>

MỤC LỤC

Trang

LỜI CAM ĐOAN ... i

LỜI CẢM ƠN ... ii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ... iii

MỤC LỤC ... iv

DANH MỤC CÁC BẢNG ... vii

DANH MỤC CÁC HÌNH ... ix

MỞ ĐẦU ... 1

1. Lý do chọn đề tài ... 1

2. Mục tiêu ... 2

3. Nội dung nghiên cứu ... 2

4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài luận án ... 2

5. Đóng góp mới của luận án ... 3

Chƣơng 1. TỔNG QUAN ... 4

1.1. LƢỢC SỬ NGHIÊN CỨU CÁ NỘI ĐỊA ... 4

1.1.1. Lƣợc sử nghiên cứu khu hệ và thành phần loài cá nội địa ở Việt Nam ... 4

1.1.2. Về công bố loài mới ... 13

1.2. LƢỢC SỬ NGHIÊN CỨU KHU HỆ CÁ Ở THỪA THIÊN HUẾ ... 14

1.3. VỀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG PHÂN LOẠI CÁ NƢỚC NGỌT Ở VIỆT NAM ... 17

1.4. ĐỊA LÝ PHÂN BỐ CÁ NƢỚC NGỌT MIỀN TRUNG VIỆT NAM ... 20

1.4.1. Các quan điểm về địa lý phân bố cá nƣớc ngọt miền Trung Việt Nam ... 20

1.4.2. Thừa Thiên Huế trong vùng phân bố chuyển tiếp địa động vật cá nƣớc
ngọt miền Trung ... 21

1.5. KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI THỪA THIÊN HUẾ .... 22

1.5.1. Điều kiện tự nhiên ... 22

1.5.2. Khí hậu, Thủy văn ... 23

1.5.3. Tài nguyên sinh vật ... 26

1.5.4. Điều kiện về kinh tế - xã hội ... 27

Chƣơng 2. THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM, TƢ LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP 
NGHIÊN CỨU ... 29

</div>
(7)<div class='page_container' data-page=7>

2.2. ĐỊA ĐIỂM ... 29

2.3. TƢ LIỆU NGHIÊN CỨU ... 29

2.4. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ... 29

2.4.1. Phƣơng pháp hồi cứu tài liệu ... 29

2.4.2. Phƣơng pháp nghiên cứu ngoài thực địa ... 31

2.4.3. Phƣơng pháp phân tích mẫu, định loại cá trong phịng thí nghiệm ... 33

2.4.4. Phƣơng pháp định loại cá ... 38

2.4.5. Hệ thống phân loại ... 39

2.4.6. Nhận xét mối quan hệ thành phần loài và tính chất địa lý động vật khu hệ
cá nội địa Thừa Thiên Huế ... 39

2.4.7. Đánh giá tác động của các hoạt động phát triển KT-XH đến nguồn lợi cá 40
2.4.8. Xử lý số liệu ... 40

Chƣơng 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ... 41

3.1. THÀNH PHẦN LOÀI VÀ CẤU TRÚC CỦA KHU HỆ CÁ NỘI ĐỊA THỪA
THIÊN HUẾ ... 41

3.1.1. Danh lục thành phần loài ... 41

3.1.2. Cấu trúc thành phần lồi ... 57

3.1.3. Nhóm cá ƣu thế ... 63

3.1.4. Ghi nhận mới cho khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế ... 66

3.1.5. Các loài cá có giá trị bảo tồn ở khu vực nghiên cứu ... 67

3.1.6. Các lồi cá có giá trị kinh tế ... 79

3.1.7. Cá đƣợc sử dụng làm thiên địch ... 83

3.1.8. Cá nuôi làm cảnh ... 85

3.1.9. Các lồi cá ni thƣơng phẩm ... 87

3.1.10. Các loài cá ngoại lai ... 90

3.2. SỰ THAY ĐỔI VỊ TRÍ CÁC BỘ, HỌ TRONG HỆ THỐNG PHÂN LOẠI VÀ
CẬP NHẬT MỚI TÊN LOÀI CÁ NỘI ĐỊA THỪA THIÊN HUẾ ... 93

3.2.1. Sự thay đổi vị trí các bộ, họ cá trong hệ thống phân loại hiện đại ... 93

3.2.2. Cập nhật các synonym tên loài cho Khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế .. 103

3.3. TÍNH CHẤT ĐỊA LÝ ĐỘNG VẬT KHU HỆ CÁ NỘI ĐỊA THỪA THIÊN
HUẾ ... 109

</div>
(8)<div class='page_container' data-page=8>

3.3.2. So sánh thành phần loài khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế so với một số

khu hệ cá khác ... 114

3.3.3. Nhận xét tính chất địa lý động vật cá nƣớc ngọt Thừa Thiên Huế ... 116

3.4. ĐA DẠNG SINH THÁI KHU HỆ CÁ NỘI ĐỊA THỪA THIÊN HUẾ ... 117

3.4.1. Phân bố cá theo thủy vực ... 118

3.4.2. Phân bố các nhóm sinh thái cá theo nguồn gốc ... 122

3.5. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN KT-XH
ĐẾN NGUỒN LỢI CÁ VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP PTBV ... 117

3.5.1. Giá trị nguồn lợi cá ở Thừa Thiên Huế ... 125

3.5.2. Tác động của việc quy hoạch thủy điện đến nguồn lợi cá ... 129

3.5.3. Tác động của các hệ thống cơng trình thủy lợi, đê bao ... 131

3.5.4. Phƣơng thức khai thác và sử dụng nguồn lợi thủy sản ... 133

3.5.5. Nguyên nhân suy giảm nguồn lợi ... 135

3.5.6. Đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển nguồn lợi cá ... 137

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ ... 141

1. KẾT LUẬN ... 141

2. ĐỀ NGHỊ ... 142

DANH MỤC CÁC CƠNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ .. 143

TÀI LIỆU THAM KHẢO ... 144

</div>
(9)<div class='page_container' data-page=9>

vii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 1.1. Số lƣợng thành phần loài cá nƣớc ngọt ở các khu hệ cá miền Bắc, miền

Trung và miền Nam Việt Nam giai đoạn (1975 - 1995) ... 7

Bảng 1.2. Số lƣợng loài cá nƣớc ngọt ở Việt Nam đƣợc công bố giai đoạn từ (1995 -
2000) ... 9

Bảng 1.3. Số lƣợng các lồi mới đƣợc cơng bố giai đoạn (1881 - 2016) ... 13

Bảng 1.4. Hệ thống phân loại cá đƣợc sử dụng ở Việt Nam từ năm 1978 đến nay .. 17

Bảng 1.5. Nhiệt độ (0C) trung bình tháng trong năm 2016 ... 24

Bảng 1.6. Lƣợng mƣa (mm) trung bình tháng trong năm 2016 ... 25

Bảng 1.7. Độ ẩm (%) khơng khí tƣơng đối trung bình tháng trong năm 2016 ... 25

Bảng 1.8. Số giờ nắng trung bình tháng trong năm 2016 ... 25

Bảng 3.1. Danh lục thành phần loài cá nội địa Thừa Thiên Huế ... 42

Bảng 3.2. Tỉ lệ các họ, giống và loài trong các bộ của khu hệ cá nội địa

Thừa Thiên Huế ... 57

Bảng 3.3. Số lƣợng và tỉ lệ các giống, loài trong các họ ở khu hệ cá nội địa
Thừa Thiên Huế ... 59

Bảng 3.4. Các bộ, họ có số lồi ƣu thế ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế ... 64

Bảng 3.5. Danh sách các loài ghi nhận mới cho khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế
... 66

Bảng 3.6. Các lồi cá có giá trị bảo tồn ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế ... 75

Bảng 3.7. Các lồi cá có giá trị kinh tế ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế ... 80

Bảng 3.8. Danh sách các loài cá nội địa Thừa Thiên Huế có vai trị thiên địch ... 84

Bảng 3.9. Danh sách các lồi cá nội địa Thừa Thiên Huế đƣợc ni làm cảnh ... 85

Bảng 3.10. Danh sách các loài cá nuôi thƣơng phẩm ở Thừa Thiên Huế ... 88

Bảng 3.11. Danh sách các loài cá ngoại lai ở Thừa Thiên Huế ... 90

Bảng 3.12. Danh sách các loài cá ngoại lai xâm hại và có nguy cơ xâm hại ở khu hệ
cá nội địa Thừa Thiên Huế ... 92

</div>
(10)<div class='page_container' data-page=10>

viii

Bảng 3.14. Hệ thống phân loại sử dụng cho khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế ... 101
Bảng 3.15. Danh sách các loài cá nội địa Thừa Thiên Huế đƣợc cập nhật mới tên

khoa học ... 104
Bảng 3.16. Danh sách các loài cá phân bố rộng ... 110
Bảng 3.17. Danh sách các loài cá đặc hữu ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế ... 113
Bảng 3.18. Chỉ số tƣơng đồng (Sorensen) về thành phần loài khu hệ cá nội địa Thừa

Thiên Huế và các khu hệ cá khác ... 114
Bảng 3.19. Số lƣợng loài cá ở các thủy vực trong khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế
... 118
Bảng 3.20. Số lƣợng lồi của các nhóm cá theo nguồn gốc trong thành phần loài ở

khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế ... 123
Bảng 3.21. Danh sách các nhà máy và tiềm năng thủy điện của hệ thống sông ở

Thừa Thiên Huế ... 130
Bảng 3.22. Các loại ngƣ cụ và năng suất bình quân khai thác thủy sản ở

</div>
(11)<div class='page_container' data-page=11>

DANH MỤC CÁC HÌNH

Trang

Hình 1.1. Biểu đồ số lƣợng lồi và lồi mới đƣợc cơng bố trong giai đoạn từ (1881

- 1937) ... 5

Hình 1.2. Biểu đồ số lồi cá nƣớc ngọt tại các khu hệ của Việt Nam giai đoạn (1975
- 1995) ... 8

Hình 2.1. Các vị trí thu mẫu sử dụng trong nghiên cứu ... 30

Hình 2.2. Tên các bộ phận trên cơ thể của cá xƣơng ... 34

Hình 2.3. Chỉ dẫn các số đo hình thái cá xƣơng ... 34

Hình 2.4. Chỉ dẫn đếm gai, tia không phân nhánh, tia phân nhánh của vây cá xƣơng
(nguồn: Rainboth, 1996) ... 35

Hình 2.5. Hình dạng vây đi cá xƣơng (nguồn: Chaiwut, 2015) ... 36

Hình 2.6. Vị trí đếm các loại vảy ở cá xƣơng (nguồn: Chaiwut, 2015) ... 36

Hình 2.7. Vị trí các loại râu ở cá xƣơng (nguồn: Chaiwut, 2015) ... 37

Hình 2.8. Vị trí miệng ở cá xƣơng (nguồn: Chaiwut, 2015)... 37

Hình 3.1. Biểu đồ so sánh số bộ và họ của cá nội địa Thừa Thiên Huế theo các tác
giả Nelson et al. (2016), Eschmeyer (2017) và Betancur et al. (2017) ... 96

Hình 3.2. Biểu đồ tỷ lệ các yếu tố phân bố thuộc nhóm cá phân bố rộng ở khu hệ cá
nội địa Thừa Thiên Huế ... 113

Hình 3.3. Sơ đồ so sánh mức độ tƣơng đồng (Sorensen) về thành phần loài khu hệ
cá Thừa Thiên Huế và các khu hệ cá khác ... 115

Hình 3.4. Biểu đồ tỷ lệ về tính chất địa lý động vật trong thành phần loài ở khu hệ
cá nội địa Thừa Thiên Huế ... 116

Hình 3.5. Biểu đồ số loài cá phân bố ở các dạng thủy vực trong khu hệ cá nội địa
Thừa Thiên Huế ... 122

</div>
(12)<div class='page_container' data-page=12>

MỞ ĐẦU

1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Việt Nam với tổng diện tích lãnh thổ (phần đất liền) 331.690 km2 [88] nằm 
trong vùng nhiệt đới gió mùa Đơng Nam Á, có vùng biển (bao gồm các đảo, quần
đảo) rộng hơn ba lần diện tích đất liền, với đƣờng bờ biển dài 3.260 km trải dài 13
vĩ độ từ Móng Cái (Quảng Ninh) đến Hà Tiên (Kiên Giang) [88], có hệ thống các
thủy vực nƣớc ngọt nội địa phong phú và đa dạng gồm sông, suối, đầm phá, hồ,
vùng đất ngập nƣớc… chứa trong mình nguồn tài nguyên nƣớc phong phú. Do các
mặt nƣớc đa dạng lại phân bố ở nhiều loại hình, độ cao và vùng sinh thái khác
nhau nên Việt Nam có nguồn lợi cá nƣớc ngọt nội địa rất đa dạng và độc đáo.

Thừa Thiên Huế là nơi hội tụ đầy đủ các thế mạnh về biển, đầm phá, đồng
bằng, đồi núi; là nơi chuyển tiếp giữa hai vùng khí hậu Bắc và Nam của Việt
Nam, giới hạn ngăn cách bởi đèo Hải Vân; có hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai
lớn nhất trong khu vực Đông Nam Á, cùng với hệ thống các di tích là điểm đến
hấp dẫn cho du khách trong và ngoài nƣớc. Bên cạch thế mạnh về du lịch, Thừa
Thiên Huế cịn có thế mạnh về phát triển thủy sản đặc biệt là nghề cá; Có thể
xem hệ thống sông, suối, đầm phá là bảo tàng sống về thành phần loài, nguồn
cung cấp thực phẩm tƣơi sống cho ngƣời dân trong vùng và đóng vai trị quan
trọng trong chiến lƣợc phát triển kinh tế. Nghiên cứu khu hệ cá nội địa Thừa
Thiên Huế góp phần cung cấp các dẫn liệu khoa học cho việc hình thành Động
vật chí Việt Nam, vùng miền Trung, đồng thời đóng góp thực tiễn cho nghề cá,
một thế mạnh kinh tế của tỉnh Thừa Thiên Huế.

</div>
(13)<div class='page_container' data-page=13>

vùng Thừa Thiên Huế. Với những lý do đó, đồng thời để góp phần hồn thiện cơng
tác điều tra nguồn lợi, đánh giá độ đa dạng sinh học cá; đáp ứng yêu cầu nghiên cứu
về nhóm động vật này cho công tác giảng dạy, phát triển bền vững nghề cá ở khu
vực và hoàn chỉnh danh lục cá nƣớc ngọt, chúng tôi đã chọn đề tài: “Khu hệ cá nội 
địa vùng Thừa Thiên Huế”.

2. MỤC TIÊU

- Lập đƣợc danh lục thành phần loài, mức độ đa dạng trong các đơn vị phân
loại, đặc điểm phân bố của các loài cá ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế.

- Xác định đƣợc mối quan hệ về tính chất địa lý động vật cá nội địa vùng
Thừa Thiên Huế. Đánh giá tác động của các hoạt động phát triển KT - XH đến
nguồn lợi cá.

- Đề xuất đƣợc các biện pháp bảo tồn, khai thác hợp lý nguồn lợi cá nội địa ở
Thừa Thiên Huế.

3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

- Xác định thành phần lồi, phân tích tính đa dạng của khu hệ cá nội địa
Thừa Thiên Huế.

- Mức độ tƣơng đồng về thành phần loài cá ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên
Huế với các khu hệ cá của Việt Nam. Nhận xét tính chất địa lý động vật cá nội địa
Thừa Thiên Huế.

- Đặc điểm phân bố của các loài cá theo sinh cảnh, loại hình thủy vực, các
loài cá theo nguồn gốc ở khu vực nghiên cứu.

- Hiện trạng khai thác, bảo vệ nguồn lợi cá ở KVNC. Phân tích tổng hợp các
yếu tố ảnh hƣởng đến nguồn lợi cá, đề xuất các nhóm biện pháp bảo vệ và khai thác
hợp lý nguồn lợi cá nội địa Thừa Thiên Huế.

4. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

- Kết quả nghiên cứu của đề tài cung cấp các dẫn liệu khoa học cập nhật về
hiện trạng khu hệ cá nội địa ở Thừa Thiên Huế.

- Kết quả nghiên cứu và các kiến nghị là cơ sở khoa học quan trọng giúp các
cơ quan quản lý các cấp trong việc quy hoạch, bảo tồn, khai thác hợp lý và phát
triển bền vững nguồn lợi cá.

</div>
(14)<div class='page_container' data-page=14>

5. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN

- Xác định đƣợc danh lục và các thông tin liên quan về thành phần loài cá ở
khu hệ cá nội địa vùng Thừa Thiên Huế gồm 272 loài thuộc 167 giống, 71 họ của
31 bộ thuộc 02 lớp cá Sụn - Chondrichthyes và lớp cá Vây tia - Actinopterygii. Ghi
nhận bổ sung cho khu hệ 19 lồi.

- Xác định sự thay đổi vị trí các bộ, họ cá trong hệ thống phân loại; đề xuất
hệ thống phân loại theo quan điểm phát sinh chủng loại và cập nhật thay đổi mới tên
loài cho cá nội địa Thừa Thiên Huế.

- Cung cấp dẫn liệu ban đầu về đặc điểm phân bố các lồi cá tại KVNC theo:
Dạng hình thủy vực, sinh cảnh của sông và nhóm sinh thái theo độ mặn của mơi
trƣờng nƣớc.

- Cung cấp dẫn liệu góp phần đƣa ra nhận định tính chất địa lý động vật cá
nƣớc ngọt nội địa vùng Thừa Thiên Huế nằm trong khu phân bố chuyển tiếp cá
nƣớc ngọt miền Trung, các lồi mang yếu tố phía Bắc chiếm ƣu thế.

</div>
(15)<div class='page_container' data-page=15>

Chƣơng 1. TỔNG QUAN

1.1. LƢỢC SỬ NGHIÊN CỨU CÁ NỘI ĐỊA

1.1.1. Lƣợc sử nghi n cứu khu hệ v th nh phần lo i cá nội địa ở Việt Nam

Đã từ lâu, cá gắn liền với đời sống con ngƣời, nó là nguồn thức ăn giàu đạm
và đƣợc nhiều ngƣời ƣa thích trong bữa ăn hàng ngày. Chính vì vậy nghề cá (bao
gồm cả ni và khai thác) cũng có từ lâu đời. Cách đây hàng chục vạn năm, con
ngƣời đã sản xuất ra những công cụ đánh bắt cá ở các vực nƣớc xung quanh để làm
thực phẩm. Các nhà khảo cổ học đã tìm thấy nhiều lƣỡi câu bằng đá, bằng xƣơng,
cùng với các hình vẽ đánh bắt cá của ngƣời xƣa. Nghề cá đã kéo theo hàng loạt các
nghiên cứu về cá nhƣ: nghiên cứu khu hệ cá, thành phần loài, sinh học cá, sinh thái
các lồi cá có giá trị kinh tế, bảo tồn và phát triển bền vững nguồn lợi. Các hoạt
động nghiên cứu gắn liền với lịch sử phát triển của đất nƣớc.

1.1.1.1. Giai đoạn trước năm 1945

</div>
(16)<div class='page_container' data-page=16>

cơng trình tiêu biểu: Năm 1932 cơng bố danh sách hệ động vật Đơng Dƣơng, trong
đó cơng bố 375 lồi cá, mơ tả 8 lồi cá mới [170]; năm 1934, ông đã chỉnh lý và bổ
sung synonym cho danh sách cá Thừa Thiên Huế của Tirant (1883) [171]; năm
1937, ông công bố đã bắt đƣợc cá Chình nhật (Anguilla japonica) ở sông Hồng

[172]. Cũng trong năm 1937 Chevey và Lemasson với cơng trình “Góp phần nghiên
cứu các lồi cá nƣớc ngọt miền Bắc Việt Nam” đã công bố 98 loài thuộc 14 họ, 08
bộ cá nƣớc ngọt miền Bắc Việt Nam với các thông tin: synonym, số đo, số đếm,
khóa định loại và hình ảnh minh họa, cơng bố 4 lồi mới [172]. Đây là cơng trình
tổng hợp đầy đủ nhất về cá nƣớc ngọt miền Bắc Việt Nam lúc bấy giờ.

H nh 1.1. Biểu đồ số lƣợng lo i v lo i mới đƣợc c ng ố trong giai đo n 
từ (1881 - 1937)

Trong khoảng thời gian từ năm 1938 đến năm 1945 là giai đoạn đấu tranh 
giành chính quyền nên công tác nghiên cứu cá ở nƣớc ta bị gián đoạn.

Nhận xét:

- Thời kỳ từ cuối thế kỷ XIX cho ến năm 1945 nghiên c u c Vi t Nam 
ph n n o ng ời n c ngoài th c hi n C c nghiên c u ch yếu tập trung c ng ố 
số ng oài và m t oài m i cho khu h C c m u chu n u tr t i o tàng 
 aris n c h p

- Số oài m i c c ng ố ch a nhi u, nguyên nh n c c nghiên c u giai 
 o n này ch yếu tập trung vào kh o s t m i cho khu h , ch a c ph ng ti n k 
thuật hi n i x c nh oài m i (h nh 1 1)

- C c nghiên c u v nguồn i ch a c th c hi n

0
50
100
150
200

250
300
350
400

1881 1883 1884 1891 1904 1907 1932 1934 1937

2 5 7 4 1 2 8 4
139

10 6 5
29

375

33
98

Loài mới
Số lƣợng loài

Số lƣợng

</div>
(17)<div class='page_container' data-page=17>

1.1.1.2. Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1975

Giai đoạn này công tác nghiên cứu cá nƣớc ngọt ở miền Bắc Việt Nam do các

cơ quan, tổ chức trong nƣớc thực hiện: Trạm nghiên cứu thủy sản nƣớc ngọt Đình
Bảng thuộc Tổng cục Thủy sản, Khoa Sinh học - Trƣờng Đại học Tổng hợp Hà Nội
(nay là trƣờng Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội) và trƣờng Đại
học Thủy sản (nay là trƣờng Đại học Nha Trang) đã tiến hành điều tra ở các vùng
sinh thái Đông - Bắc, Tây - Bắc và Bắc Trung bộ với các loại hình thủy vực khác
nhau nhƣ: sơng, suối, hồ chứa, đầm, ao, ruộng... Trong 30 sông, suối và khoảng 25
đầm, hồ, đập nƣớc lớn đã đƣợc điều tra thì các thủy vực: sơng Đà, sơng Cầu, sơng
Chảy, sông Lô, sông Gâm, sông Châu Giang, sông Ninh Cơ, sông Bắc Hƣng Hải;
Các hồ, đầm, hồ chứa: hồ Thác Bà, hồ Ba Bể, hồ Tây, hồ Quán Sơn, Suối Hai, Đại
Lải, Vân Trục đã đƣợc điều tra kỹ. Giai đoạn này ở miền Bắc có các cơng trình tiêu
biểu của tác giả: Đào Văn Tiến và Mai Đình Yên (1958) “Dẫn liệu sơ bộ ngƣ giới
Ngòi Thia”; Đào Văn Tiến, Đặng Ngọc Thanh, Mai Đình Yên (1961) “Điều tra
nguồn lợi sinh vật Hồ Tây”; Mai Đình Yên (1962) “Sơ bộ điều tra thành phần, nguồn
gốc và phân bố của quần thể cá sông Hồng”; Nguyễn Văn Hảo (1964) “Dẫn liệu
nguồn lợi cá hồ Ba Bể”; Hoàng Duy Hiệp, Nguyễn Văn Hảo (1964) “Kết quả điều tra
nguồn lợi cá sơng Thao”; Đồn Lệ Hoa, Phạm Văn Doãn (1971) “Sơ bộ điều tra
nguồn lợi cá sông Mã”; Bănărescu (1967, 1970, 1971) “Nghiên cứu phân họ cá
Mƣơng - Cultrinae” [25]. Ở miền Nam các cơng trình nghiên cứu cá vào thời điểm 
này ít hơn ở miền Bắc, một số công bố do cán bộ khoa học ngƣời Việt Nam và
ngƣời nƣớc ngoài thực hiện nhƣ: Yamamura (1966); Kawamoto, Nguyễn Viết
Trƣơng và Trần Thị Túy Hoa (1972); Taki (1974). Tiêu biểu cơng trình của Trần
Ngọc Lợi và Nguyễn Cháu (1964), đã mơ tả chi tiết về kích thƣớc và khối lƣợng,
phân bố, mùa vụ, ngƣ cụ và giá trị của một số lồi cá có giá trị kinh tế [173].

Nhận xét:

</div>
(18)<div class='page_container' data-page=18>

- Nghiên c u giai o n này ch yếu do c c tổ ch c và các nhà khoa h c c a 
Vi t Nam th c hi n

- c nh ng c ng tr nh nghiên c u chuyên s u v h nh th i, sinh h c, sinh 
th i và gi tr kinh tế c a một số nh m oài.

- o i u ki n t n c ang trong thời kỳ chiến tranh, thiếu v c s vật 
ch t và ội ng chuyên gia nên h u nh kh ng c c c c ng ố v oài m i.

1.1.1.3. Giai đoạn từ năm 1975 đến nay

- Trong c c năm từ 1975 ến 1995 à giai o n x y ng t n c sau chiến 
tranh. Nghiên cứu khu hệ cá đã đƣợc mở rộng cả về quy mơ và diện tích vùng nƣớc

từ Bắc đến Nam (bảng 1.1 và hình 1.2). Một số kết quả nghiên cứu tiêu biểu: Mai
Đình Yên (1978) trên cơ sở các số liệu thu thập đƣợc từ các kết quả nghiên cứu
trƣớc đây của mình đã xuất bản sách “Định loại cá nƣớc ngọt các tỉnh phía Bắc Việt
Nam”, tác giả đã lập danh lục, mô tả chi tiết, lập khóa định loại, đặc điểm phân bố
và giá trị kinh tế của 201 loài cá nƣớc ngọt ở miền Bắc Việt Nam [109]. Mai Đình
Yên và cs. (1979) đã xuất bản sách “Ngƣ loại học” [110]. Nguyễn Thái Tự (1983) 
với cơng trình “Khu hệ cá lƣu vực sơng Lam” đã cơng bố 157 lồi cá [100]. Cùng tác
giả Mai Đình Yên và cs. (1992) xuất bản cuốn sách “Định loại các loài cá nƣớc ngọt 
Nam Bộ” đã lập danh lục, mô tả chi tiết, lập khóa định loại cho 255 lồi cá ở Nam 
Bộ Việt Nam [111].

Bảng 1.1. Số lo i cá nƣớc ngọt ở khu hệ miền Bắc, miền Trung, Tây Nguyên v 
miền Nam Việt Nam giai đo n (1975 - 1995)

Stt Miền 
Bắc

Miền Trung Miền

Nam

Tây 
Nguyên

S.L S.H S.TB S.TK S.V S.Co S.B S.Ca

1 201 157 58 85 47 34 43 48 25 255 82

</div>
(19)<div class='page_container' data-page=19>

H nh 1.2. Biểu đồ số lo i cá nƣớc ngọt t i các khu hệ của 
Việt Nam giai đo n (1975 - 1995)

Nhận xét: Nh ng nghiên c u toàn i n v c trong giai o n này c y 
m nh và c nh ng c tiến quan tr ng Tuy nhiên, ph n n các cơng trình nghiên 
c u chỉ tập trung h sinh th i c a c c th y v c nội a ph a c và ph a Nam, n i 
g n nh ng trung t m nghiên c u quốc gia v th y s n C c vùng ven i n và c c 
th y v c n c ng t mi n Trung, c c khe suối vùng núi v n ch a c nghiên c u 
- Giai o n từ năm 1995 ến năm 2000: Song song với điều tra, nghiên cứu

khu hệ cá ở miền Bắc và miền Nam, giai đoạn này các thuỷ vực ở miền Trung và Tây
Nguyên đã đƣợc tập trung nghiên cứu, tiêu biểu có các cơng trình: Năm 1994,
Nguyễn Hữu Dực và Mai Đình Yên đã cơng bố lồi cá mới (cá Dầy - Cyprinus

centralus) cho khoa học đƣợc tìm thấy ở miền Trung Việt Nam [21]. Nguyễn Hữu

Dực (1995) với công trình luận án Tiến sĩ “Góp phần nghiên cứu khu hệ cá nƣớc ngọt
Nam Trung bộ Việt Nam” đã mơ tả, lập khóa định loại cho 134 loài cá nƣớc ngọt

vùng Nam Trung bộ [13]. Năm 1997, Nguyễn Hữu Dực đã cơng bố lồi cá Sao mới
thuộc giống (Lissochilus) ở Thừa Thiên Huế [14], Nguyễn Đình Mão (1998) cơng bố 
184 lồi cá ở đầm phá ven biển Nam Trung bộ [55]. Tiếp nối thành cơng trong việc
cơng bố thành phần lồi ở miền Trung và Tây Nguyên, năm 1999 Vũ Trung Tạng với
cơng trình khoa học “Thành phần các lồi cá ở đầm Trà Ổ và sự biến đổi của nó liên
quan tới diễn thế của đầm” đã công bố 67 loài thuộc 28 họ của 12 bộ [85]. Nguyễn

0
50
100
150
200
250
300

S. Lam S.
Hƣơng

S. Thu
Bồn

S. Trà
Khúc

S. Vệ S. Côn S. Ba S. Cái

Miền
Bắc

Miền Trung Miền

Nam
Tây
Nguyên

201
157

58
85

34 43
48

25
255

</div>
(20)<div class='page_container' data-page=20>

Thái Tự và cs. (1999) công bố kết quả nghiên cứu “Khu hệ cá Phong Nha” với 72 
loài [102]; Nguyễn Văn Hảo và Võ Văn Bình (1999) cơng bố 160 lồi cá ở sơng Lơ
và sơng Gâm [28]. Nguyễn Thị Thu Hè (2000) với cơng trình “Điều tra khu hệ cá của
các sông suối Tây Nguyên” đã cơng bố 160 lồi thuộc 84 giống, 28 họ và 10 bộ cá 
[37]. Võ Văn Phú và Nguyễn Trƣờng Khoa (2000) cơng bố 83 lồi thuộc 56 giống,
39 họ của 12 bộ cá ở sông Thạch Hãn, tỉnh Quảng Trị [50].

Bảng 1.2. Số lƣợng lo i cá nƣớc ngọt ở Việt Nam giai đo n (1995 - 2000)

Stt Thời gian Vƣờn 
quốc gia

Hồ

Chứa Sông

Đầm -

phá Khu hệ

1 1995 - - 134 - Nam Trung bộ [13]

2 1995 - 1997 - - - 163 Đầm - phá Thừa Thiên Huế [62]

3 1999

1 - - 160 - Sông Lô và sông Gâm [28]

2 - 68 - - Hồ chứa Thác Bà [25]

3 - - - 67 Đầm Trà Ổ [85]

5 68 - - - Vƣờn quốc gia Bến En [25]

6 72 - - - Phong Nha - Kẻ Bàng [102]

7 - - - 171 Tam Giang - Cầu Hai [65]

4 2000

1 - - - 151 Đầm Lăng Cô [64]

2 - - 83 - Sông Thạch Hãn [50]

3 - - 160 - Sông suối Tây Nguyên [37]

Trong giai đoạn này có 05 luận án Tiến sĩ nghiên cứu về cá nƣớc ngọt Việt
Nam của các tác giả: Mai Đình n (1981) tập hợp các cơng trình nghiên cứu của
chính tác giả đã nghiên cứu về cá nƣớc ngọt ở các tỉnh phía Bắc; Nguyễn Thái Tự
(1983) với cơng trình “Khu hệ cá lƣu vực sơng Lam”; Nguyễn Hữu Dực (1995) “Góp
phần nghiên cứu cá nƣớc ngọt Nam Trung Bộ”; Võ Văn phú (1995) “Nghiên cứu khu
hệ cá và đặc điểm sinh học của 10 loài cá kinh tế đầm phá tỉnh Thừa Thiên Huế” và
Nguyễn Thị Thu Hè (2000) “Điều tra khu hệ cá của một số sông suối Tây Nguyên”.

Nhận xét:

</div>
(21)<div class='page_container' data-page=21>

2. Ngoài i u tra thành ph n oài c c s ng, suối; c c nhà nghiên c u 
tiến hành nghiên c u c c th y v c nh : m ph , hồ ch a, c c hu o tồn và 
V ờn quốc gia.

3. Một số khu h c i u tra k h n và ổ sung thêm thành ph n oài: 
Nguy n Th Thu H ổ sung 78 oài cho khu h c s ng suối T y Nguyên (năm 1994 
Nguy n Văn H o và Nguy n H u c c ng ố 82 oài) T c gi V Văn hú ổ 
sung 08 oài cho khu h c m ph Thừa Thiên Huế (giai o n từ 1995 - 1997 
 c ng ố 163 oài).

Tuy nhiên, c c nghiên c u giai o n này v n ch yếu i u tra thành ph n 
 oài, số oài m i c c ng ố r t t ho c kh ng c c ng ố i u này c th gi i, 
giai o n này tiếp t c hoàn chỉnh i u tra c n thành ph n oài c a c c khu h .

- Giai o n từ năm 2000 ến năm 2016: Công tác nghiên cứu cá nƣớc ngọt

đƣợc triển khai trải đều trong cả nƣớc, các cơng bố có ý nghĩa thực tiễn và giá trị
khoa học: Võ Văn Phú và cs. (2003) cơng bố 169 lồi cá ở hạ lƣu sông Nhật Lệ, 
tỉnh Quảng Bình [66] và 95 lồi cá ở Đầm Ô Loan, tỉnh Phú Yên [67]. Nguyễn
Xuân Huấn và cs. (2003) cơng bố thành phần lồi cá ở các Khu bảo tồn thiên nhiên 
Bà Nà - Núi Chúa, thành phố Đà Nẵng và Vân Long, tỉnh Ninh Bình. Nguyễn Hữu
Dực và cs. (2004) khi nghiên cứu khu hệ cá sông Chu thuộc địa phận tỉnh Thanh 
Hóa đã cơng bố 94 lồi, 68 giống, 24 họ của 9 bộ [16]; cùng thời gian này các tác
giả Võ Văn Phú và Hồ Thị Hồng đã cơng bố 101 lồi, 74 giống thuộc 45 họ trong
13 bộ cá vùng hạ lƣu sơng cửa Sót, tỉnh Hà Tĩnh [69]. Năm 2005, Nguyễn Hữu Dực
và Dƣơng Quang Ngọc cơng bố 64 lồi, 49 giống thuộc 19 họ của 6 bộ cá ở lƣu vực
sông Bƣởi thuộc địa phận tỉnh Thanh Hóa [17]; Nguyễn Kim Sơn và Hồ Thanh Hải
cơng bố 66 lồi thuộc 25 họ của 09 bộ cá ở Vƣờn quốc gia U Minh Thƣợng [25]. 
Võ Văn Phú và cs. (2005) công bố danh lục thành phần loài cá Khu bảo tồn thiên 
nhiên Đakrơng tỉnh Quảng Trị với 100 lồi thuộc 65 giống, 19 họ trong 8 bộ [70].

</div>
(22)<div class='page_container' data-page=22>

giống, 98 họ và 22 bộ. Đây đƣợc xem là bộ sách hƣớng dẫn phân loại cá nội địa
Việt Nam đầy đủ và chi tiết nhất hiện nay, trong đó: Tập I - H c Chép

(Cyprinidae), thống kê 11 phân họ, 103 giống, 315 loài và phân loài, xuất bản năm

2001, do Nguyễn Văn Hảo và Ngô Sĩ Vân biên soạn [25]. Tập II - L p c s n và

ốn iên ộ c a nh m c x ng; phân loại, mô tả và lập khóa định loại cho 331 lồi

và phân loài thuộc 109 giống, 34 họ của 10 bộ thuộc lớp cá Sụn (Condrichthyes),
liên bộ cá dạng Thát lát (Osteoglossomorpha), liên bộ cá dạng Trích
(Clupeomorpha), tổng bộ cá dạng Cháo (Elopomorpha) và liên bộ cá dạng Chép
(Cyprinomorpha), xuất bản năm 2005 do Nguyễn Văn Hảo biên soạn [26]. Tập III -

a iên ộ c a p c x ng; phân loại, mơ tả và lập khóa định loại cho 378 loài

thuộc 174 giống, 63 họ của 12 bộ nằm trong 3 liên bộ (liên bộ cá dạng Mang ếch -
Batrachoidomorpha, liên bộ cá dạng Suốt - Atherinomorpha và liên bộ cá dạng
Vƣợc - Percomorpha), xuất bản năm 2005 do Nguyễn Văn Hảo biên soạn [27].

</div>
(23)<div class='page_container' data-page=23>

Trong các năm từ 2010 đến năm 2012 có 06 cơng bố quan trọng về nghiên
cứu cá nƣớc ngọt ở Việt Nam của các nhà khoa học khi thực hiện luận án Tiến sĩ:
Nguyễn Thị Phi Loan (2010) công bố 127 lồi cá đầm Ơ Loan [54]; Nguyễn Minh
Ty (2010) công bố 182 loài cá ở hệ thống sông Ba [104]; Vũ Thị Phƣơng Anh
(2011) công bố 197 lồi cá hệ thống sơng Thu Bồn - Vu Gia [1]; Nguyễn Xuân
Khoa (2011) công bố 119 lồi cá ở lƣu vực sơng Cả thuộc địa phận Vƣờn quốc gia
Pù Mát và vùng phụ cận [51]. Nguyễn Thị Hoa (2011) cơng bố 242 lồi, bổ sung 65
loài cho Khu hệ cá lƣu vực sông Đà địa phận Việt Nam [38]. Tống Xuân Tám
(2012) đã công bố 264 loài cá, đặc điểm phân bố và tình hình nguồn lợi cá ở lƣu
vực sơng Sài Gịn [82].

Nguyễn Xn Huấn và cs. (2013) cơng bố 111 lồi cá vùng cửa sông Ba Lạt 
(giai đoạn 2010 - 2011) [43]. Nguyễn Thành Nam (2014) với cơng trình “Nghiên
cứu khu hệ cá biển ven bờ tỉnh Bình Thuận và đề xuất giải pháp khai thác hợp lý, bảo

vệ nguồn lợi” đã cơng bố 641 lồi cá biển ven bờ. Đây là kết quả nghiên cứu đầy đủ
nhất về khu hệ cá biển ven bờ của Bình Thuận. Nghiên cứu của tác giả đã bổ sung
cho khu hệ cá biển Thuận Hải (gồm Ninh Thuận và Bình Thuận ngày nay) 203 lồi,
79 giống, 13 họ và 2 bộ [57]. Nguyễn Hữu Dực và cs. (2014) cơng bố 193 lồi cá lƣu 
vực sơng Hồng ở Nam Định và Thái Bình [20]. Ngơ Thị Mai Hƣơng (2015) cơng bố
290 lồi cá ở khu hệ cá lƣu vực sông Đáy và sông Bôi [44]. Nguyễn Văn Giang và

cs. (2015) cơng bố 109 lồi cá sơng Kỳ Cùng, tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam [23]. Thái

Ngọc Trí (2015) cơng bố 216 loài cá ở Đồng bằng sông Cửa Long. Kết quả này
thuộc đề tài luận án Tiến sĩ của Thái Ngọc Trí “Nghiên cứu đa dạng sinh học khu hệ
cá Đồng bằng sông Cửa Long và sự biến đổi của chúng do tác động của biến đổi khí
hậu và sự phát triển kinh tế - xã hội” [99].

Nhận xét:

</div>
(24)<div class='page_container' data-page=24>

Nghiên cứu về cá cịn có một số tồn tại:

- Ch a thống nh t trong sử ng tên latin cho loài, và h thống ph n o i; 
ch a c c ng tr nh tu chỉnh tên oài nên g y kh khăn cho sử ng c c kết qu 
nghiên c u này c i t à trong c ng ố quốc tế

- Một số khu h nghiên c u từ r t u ho c ch a c nghiên c u y ; 
c c khu h c vùng s u, vùng xa, vùng n c ng m, c c h i o ch a c nghiên 
c u y

1.1.2. Về c ng ố lo i mới

Việt Nam là một trong 16 nƣớc trên thế giới đƣợc đánh giá có đa dạng sinh
học cao, là tiềm năng về phát hiện các giống, lồi mới cho khoa học trong đó có cá
nƣớc ngọt. Tính chất đa dạng, phong phú của khu hệ cá nƣớc ngọt Việt Nam đã thu
hút các nhà khoa học trên thế giới đến nghiên cứu trong thời gian từ cuối thế kỷ
XIX trở lại đây. Sự tham gia nghiên cứu của các nhà khoa học Việt Nam và quốc tế
đem lại kết quả phát triển toàn diện về nghiên cứu cá. Phạm vi nghiên cứu đƣợc mở
rộng tới các vùng xa xơi, hẻo lánh, địa hình hiểm trở, các hang động. Nhiều loài,
giống cá nƣớc ngọt đặc hữu đƣợc công bố, phát hiện ở Việt Nam.

Bảng 1.3. Số lƣợng lo i mới đƣợc c ng ố giai đo n (1881 - 2016)

Stt Thời gian

Số lo i 
mới đƣợc

c ng ố

Số lo i 
c ng ố 
do ngƣời 
Việt Nam

Số lo i 
c ng ố do

tác giả 
nƣớc ngo i

Nguồn

1 Trƣớc năm 1945
(1881 - 1945)

38 2 36 [25], [26], [170], [171], [172]
2 1945 - 1975 63 59 4 [25], [26], [27], [109], [173]
3 1975 - 2016 189 150 39 [14], [24], [25], [26], [27], [30],

[31], [32], [33], [34], [35], [36],
[37], [38], [39], [44], [50], [100],
[101], [106], [116], [117], [123],
[124], [125], [126], [127], [128],
[132], [143], [144], [146], [147],
[148], [149], [151], [152], [153],
[157], [158]

</div>
(25)<div class='page_container' data-page=25>

Số các loài mới đƣợc công bố ở Việt Nam của các tác giả trong nƣớc và
nƣớc ngoài từ năm 1881 đến 2016 với tổng số 290 loài. Giai đoạn 1881 - 1945
cơng bố 38, trong đó 02 lồi do tác giả ngƣời Việt Nam công bố; giai đoạn 1945
- 1975 có 63 lồi mới đƣợc cơng bố, có 04 lồi do tác giả nƣớc ngồi cơng bố;
Giai đoạn 1975 - 2016 số lƣợng lồi mới đƣợc cơng bố là 189 lồi, có 39 lồi do
các nhà khoa học nƣớc ngồi phát hiện và cơng bố. Các lồi mới đƣợc công bố
chiếm tỉ lệ lớn thuộc bộ cá Chép (Cypriniformes) (bảng 1.3). Số lƣợng các loài
mới phát hiện ở Việt Nam chắc chắn sẽ không dừng lại mà còn tiếp tục tăng lên.

Nhận xét: C ng ố oài m i Vi t Nam giai o n tr c năm 1945 ch yếu 
 o ng ời n c ngoài th c hi n Giai o n từ 1975 ến nay số oài m i c c ng 
 ố o t c gi ng ời Vi t Nam tăng so v i tr c y, c i t c s phối h p gi a

t c gi ng ời Vi t Nam và n c ngoài Trong c c năm từ 2000 ến nay, số oài m i 
 c ph t hi n nhi u h n so v i tr c y, i u này c th gi i giai o n này 
ngoài ội ng c c nhà khoa h c c tr nh ộ chuyên m n cao c s h tr c a c c 
chuyên gia ng ời n c ngồi cịn c s h tr c a c c ph ng ti n k thuật hi n 
 i, c i t à ng ng k thuật DNA C c oài m i c ph t hi n giúp c c nhà 
khoa h c hoàn chỉnh thành ph n oài và c ng cố thêm c c ch ng c a ra c c 
nhận nh, nh gi v khu h c n c ng t Vi t Nam và c c vùng n cận.

1.2. LƢỢC SỬ NGHIÊN CỨU KHU HỆ CÁ Ở THỪA THIÊN HUẾ

Ở Thừa Thiên Huế hệ thống thủy vực nội địa rất đa dạng gồm: sông (sơng Ơ
Lâu, sơng Bồ, sơng Hƣơng, sông A Sáp, sông Nong, sông Truồi, sông Cầu Hai,
sông Bù Lu, các sông đào); đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, đầm Lăng Cô; hồ chứa
tự nhiên và nhân tạo; hệ thống các trằm, bàu và hói.

- V khu h c h thống c c s ng: Cơng trình nghiên cứu về cá đầu tiên ở

</div>
(26)<div class='page_container' data-page=26>

Võ Văn Phú và Trần Thụy Cẩm Hà (2007) với cơng trình “Nghiên cứu
khu hệ cá ở hệ thống sông Bù Lu thuộc huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế” đã
cơng bố 154 lồi. Cũng trong năm 2007 Võ Văn Phú và Hoàng Thị Long Viên
với cơng trình “Nghiên cứu đa dạng thành phần lồi cá ở sơng Bồ, tỉnh Thừa
Thiên Huế” cơng bố 145 lồi [108]. Võ Văn Phú và Nguyễn Thanh Đăng (2008)
công bố 96 loài cá hệ thống sông Truồi, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế
[72]. Võ Văn Phú và Nguyễn Duy Thuận (2009) công bố 109 lồi cá ở hệ thống
sơng Ơ Lâu [73].

- V khu h m ph và cửa s ng ven i n có c c nghiên c u:

Võ Văn Phú (1994) cơng bố dẫn liệu bƣớc đầu về thành phần lồi cá ở đầm -
phá Thừa Thiên Huế với 138 lồi [60], Võ Văn Phú (1995) cơng bố thành phần loài
cá ở đầm Cầu Hai tỉnh Thừa Thiên Huế với 126 lồi [61], Võ Văn Phú (1995) cơng
bố 163 loài và đặc điểm sinh học 10 loài cá ở khu hệ cá đầm phá Tam Giang - Cầu
Hai Thừa Thiên Huế [62]. Giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2016 có các cơng bố: Võ
Văn Phú và Trần Hồng Đỉnh (2000) đã cơng bố 151 lồi cá ở khu hệ cá đầm Lăng
Cô [64]. Võ Văn Phú (2001) với cơng trình đánh giá sự thay đổi về thành phần loài
cá Tam Giang - Cầu Hai, tỉnh Thừa Thiên Huế sau trận lũ lịch sử 1999 đã cơng bố
171 lồi [65].

- V khe suối vùng núi có các cơng ố: Võ Văn Phú (1998, 2004) cơng bố 39

lồi cá ở khe suối Vƣờn quốc gia Bạch Mã [63], [68]. Võ Văn Phú, Trần Thụy Cẩm
Hà và Hồ Thị Hồng (2006) với công trình: “Đánh giá khu hệ cá vùng cảnh quan
Hành lang xanh, tỉnh Thừa Thiên Huế” đã cơng bố 79 lồi.

Qua n i u v t nh h nh nghiên c u c nội a Thừa Thiên Huế, rút ra 
một số nhận xét nh sau:

1 Trong c c s ng ch nh và h thống m ph c i u tra th h thống s ng 
H ng, s ng Ô L u, s ng ồ, s ng Truồi, s ng i Giang và s ng ù Lu c nghiên 
c u i u tra từ năm 2007 tr i y và c i u tra k , số i u c cập nhật m i

</div>
(27)<div class='page_container' data-page=27>

nh : o khai th c qu m c và khai th c ằng c c ph ng ti n h y i t, m i tr ờng 
sống c a một số oài thay ổi o nhi m, thay ổi ho c m t ờng i chuy n t 
nhiên c a c o tri n khai x y ng c c c ng tr nh th y i n, x y ng hồ ch a, 
c ng tr nh th y i, khai th c c t s n thiếu quy ho ch và tr i phép… nh h ng c a 
n c i n ng o iến ổi kh hậu

3 Ngoài c c s ng ch nh và h thống m ph c nghiên c u kh 
 y v thành ph n oài, th Thừa Thiên Huế còn c h thống hồ ch a t 
nhiên và nh n t o, c c s ng nhỏ, s ng ào, h thống trên 87 trằm, àu, h i n 
nhỏ ch a c nghiên c u v thành ph n oài c n c ng t, ến nay v n à i m 
tr ng trong khoa h c

4. Khu h c khe suối vùng núi n i ng vai trò quan tr ng trong vi c x c 
 nh t nh ch t a lý ộng vật c n c ng t c a Thừa Thiên Huế ho c ch a c 
 i u tra, ho c c i u tra nh ng ch a k ho c c i u tra nh ng v i 
chu i số i u c kh ng còn nghĩa trong x y ng c c uận c khoa h c Một 
số khe suối, s ng A S p ph a T y c a A L i và Nam ng v n ch a c 
nghiên c u

5 hu v c Hành ang xanh c i u tra nh ng ch a k , ch yếu tập 
trung vùng ph a T y c a huy n hong i n, H ng Trà và vùng gi p v i Khu 
b o tồn thiên nhiên krông, Qu ng Tr ; còn một vùng rộng n gồm A L i và 
Nam ng v n ch a c nghiên c u.

</div>
(28)<div class='page_container' data-page=28>

1.3. VỀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG PHÂN LOẠI CÁ NƢỚC NGỌT Ở VIỆT NAM

Phân loại cá là việc làm không thể thiếu đƣợc khi nghiên cứu nguồn lợi cá.
Phân loại cá ở các vùng nƣớc, ngồi việc định loại chính xác các lồi, còn phải sắp
xếp cá theo một trật tự, một hệ thống nhất định để thuận lợi theo dõi và tra cứu. Phân
loại cá nƣớc ngọt ở nƣớc ta từ năm 1960 đến nay chủ yếu là sắp xếp theo hệ thống
của Berg (1940), sau đó đƣợc thay thế bằng hệ thống của Lindberg (1971) nhƣng kết
quả cơng bố thì khơng giống nhau và ngày càng xa dần với cách sắp xếp của hệ thống
này do đó đã gây nhiều khó khăn trong việc nghiên cứu, sử dụng, đối chiếu, so sánh

và nhất là trao đổi tài liệu. Trên thế giới có 02 hệ thống phân loại cá đƣợc sử dụng
nhiều nhất, hệ thống đƣợc dùng nhiều ở Liên Xô (cũ) và các nƣớc XHCN là của
Lindberg (1971) và hệ thống của các nƣớc phƣơng Tây đƣợc Eschmeyer (1998) tập
hợp [29]. Cá nƣớc ngọt Việt Nam sắp xếp theo hệ thống Lindberg (1971) gồm 88
họ, 17 bộ và theo hệ thống của Eschmeyer (1998) gồm 82 họ, 19 bộ. Trong khoảng
thời gian từ 1978 đến nay và sau này, cá nƣớc ngọt Việt Nam có nhiều cách sắp xếp
của các tác giả, song các sắp xếp đó khơng giống nhau (bảng 1.4).

Bảng 1.4. Hệ thống phân loại cá được sử dụng ở Việt Nam từ năm 1978 đến nay

Stt Khu hệ Tác giả v năm c ng ố Hệ thống Số 
 ộ

Số

họ Nguồn

1 Cá nƣớc ngọt các tỉnh
phía Bắc

Mai Đình Yên (1978).

Tác giả sắp xếp theo hệ thống
của Lindberg (1971).

Lindberg
(1971)

10 27 [29],
[109]

2 Cá lƣu vực sông Lam Nguyễn Thái Tự (1983).

Tác giả cũng sắp xếp theo hệ
thống của Lindberg (1971),
nhƣng thực tế có nhiều sai khác.

Lindberg
(1971)

14 44 [29],
[100]

3 Khu hệ cá nƣớc ngọt
Nam Trung bộ Việt
Nam

Nguyễn Hữu Dực (1995).
Tác giả xếp theo hệ thống của
Lindberg (1971)

Lindberg
(1971)

10 31 [13],
[29]
4 Khu hệ cá sông suối

Tây Nguyên

Nguyễn Thị Thu Hè (2000).

Tác giả xếp theo hệ thống của
Lindberg (1971).

Tuy nhiên, th c tế t c gi 
s p xếp kh c hẳn v i h thống 
c a Lin erg (1971)

Lindberg
(1971)

10 28 [29],
[37]

5 Cá nƣớc ngọt Nam bộ Mai Đình Yên và cs. (1992). 
Các tác giả cũng sắp xếp theo

Lindberg
(1971)

</div>
(29)<div class='page_container' data-page=29>

Stt Khu hệ Tác giả v năm c ng ố Hệ thống Số 
 ộ

Số

họ Nguồn

hệ thống của Lindberg (1971).

Tuy nhiên, cách s p xếp nhi u 
 i m kh ng theo Lin erg 
(1971)

6 Cá nƣớc ngọt ở
Việt Nam

Mai Đình Yên (2002).

Hệ thống này sai khác so với cả
hệ thống của Lindberg (1971)
và hệ thống của Eschmeyer
(1998)

Lindberg
(1971)
Eschmeyer

(1998)

18 57 [29]

7 Cá nƣớc ngọt Việt
Nam

Nguyễn Văn Hảo (2003).

Tác giả sử dụng hệ thống phân
loại của Eschmeyer (1998) là
chính, có bổ sung, điều chỉnh

cho phù hợp và xây dựng hệ
thống phân loại cho cá nƣớc
ngọt ở nƣớc ta. Hệ thống này
tác giả xếp bao gồm 09 tổng bộ,
19 bộ, 13 phân bộ, 85 họ và 26
phân họ.

Eschmeyer
(1998)

19 85 [29]

8 Khu hệ cá sông Mã
địa phận Việt Nam

Dƣơng Quang Ngọc (2007).
Tác giả sắp xếp theo hệ thống
phân loại của Eschmeyer
(1998).

Eschmeyer
(1998)

09 24 [58]

9 Khu hệ cá hệ thống
sông Ba

Nguyễn Minh Ty (2010).

Tác giả sắp xếp theo hệ thống
phân loại của Eschmeyer
(1998).

Eschmeyer
(1998)

15 55 [104]

10 Khu hệ cá sông Đà địa
phận Việt Nam

Nguyễn Thị Hoa (2011).

Tác giả sắp xếp theo hệ thống
phân loại của Eschmeyer
(1998), nhƣng có sự sai khác

Eschmeyer
(1998)

09 24 [38]

11 Khu hệ cá lƣu vực
sông Cả thuộc Vƣờn
quốc gia Pù Mát và
vùng phụ cận

Nguyễn Xuân Khoa (2011).
Tác giả sắp xếp theo hệ thống

phân loại của Eschmeyer (2009)

Eschmeyer
(2009)

08 21 [52]

12 Khu hệ cá hệ thống
sông Thu Bồn - Vu
Gia

Vũ Thị Phƣơng Anh (2011).
Tác giả sắp xếp theo hệ thống
phân loại của Eschmeyer (2005)

Eschmeyer
(2005)

15 48 [1]

13 Khu hệ cá lƣu vực
sơng Sài Gịn

Tống Xn Tám (2012).

Tác giả sắp xếp theo hệ thống
phân loại của Eschmeyer
(2011).

Eschmeyer

(2011)

</div>
(30)<div class='page_container' data-page=30>

Stt Khu hệ Tác giả v năm c ng ố Hệ thống Số 
 ộ

Số

họ Nguồn

14 Khu hệ cá Lƣu vực

sông Đáy và sông Bôi Ngô Thị Mai Hƣơng (2015). Tác giả sắp xếp theo hệ thống 
phân loại của Eschmeyer
(1998).

Eschmeyer
(1998)

17 61 [44]

15 Khu hệ cá đồng bằng
sông Cửu Long

Thái Ngọc Trí (2015).

Tác giả sắp xếp theo hệ thống
phân loại của Eschmeyer
(2014).

Eschmeyer
(2014)

19 60 [99]

Từ năm 2005 trở lại đây nghiên cứu phân loại cá ngoài sử dụng các phƣơng
pháp truyền thống (hình thái và giải phẫu) các nhà nghiên cứu đã ứng dụng kỹ thuật
DNA và quan hệ di truyền để xác định loài, sắp xếp lại vị trí các bộ, họ trong hệ
thống dựa trên cơ sở mối quan hệ di truyền và phát sinh chủng loại. Hiện nay trên
thế giới có 03 hệ thống phân loại cá đƣợc nhiều nhà nghiên cứu cá sử dụng, hệ
thống của Nelson et al. (2016), hệ thống của Eschmeyer (2017) và hệ thống của 
Betancur et al. (2017). Cả 03 hệ thống này đều kế thừa các kết quả nghiên cứu 
DNA và phát sinh chủng loại để sắp xếp, song cách sắp xếp cũng không thống nhất
và vẫn chƣa đƣa ra đƣợc một hệ thống phân loại cá chung cho toàn thế giới.

Nhận xét:

- Ch a thống nh t trong vi c sử ng tên khoa h c còn c gi tr , tên khoa 
h c ch a c cập nhật, tên khoa h c c s nh m n tên t c gi , tên khoa h c có 
s nh m n năm t m ra oài; chuy n sang h kh c; chuy n sang ộ kh c c n c 
ng t Vi t Nam g y kh khăn cho vi c áp ng c i t à c ng ố quốc tế

- Ch a x y ng c h thống s p xếp c chung cho Vi t Nam S p xếp c 
n c ng t n c ta trong thời gian qua ch a thống nh t trong vi c sử ng h 
thống ph n o i:

</div>
(31)<div class='page_container' data-page=31>

gi u s p xếp theo h thống c a Lin erg (1971) nh ng kết qu c ng ố thì

kh ng giống nhau và ngày càng xa n v i c ch s p xếp c a h thống này o 
 g y nhi u kh khăn trong vi c nghiên c u, sử ng, ối chiếu, so s nh và nh t à 
trao ổi tài i u

+ Từ nh ng năm 2000 tr i y, c c nhà nghiên c u v c sử ng h 
thống ph n o i c a schmeyer (1998) tập h p ( ổ sung hàng năm) H thống này 
 c nhi u nhà nghiên c u c n c ng t trên thế gi i và trong n c sử ng.

1.4. ĐỊA LÝ PHÂN BỐ CÁ NƢỚC NGỌT MIỀN TRUNG VIỆT NAM 
1.4.1. Các quan điểm về địa lý phân ố cá nƣớc ngọt miền Trung Việt Nam

Miền Trung Việt Nam có vị trí đặc biệt trong phân vùng địa - động vật vùng
Trung - Ấn (Indo - China). Nhiều nhà ngƣ loại học và địa - động vật hàng đầu thế
giới coi khu hệ cá vùng Trung - Ấn là phong phú nhất và là trung tâm phát sinh của
hầu hết các loài cá nƣớc ngọt trên thế giới: Darlington (1957), Briggs (1979)
Banarescu, Nalbant (1982) và Kottelat (1989).

Đặng Ngọc Thanh (1980) cho rằng động vật nƣớc ngọt Việt Nam nằm trong
vùng Ấn Độ - Mã Lai, trong phân vùng Bắc Việt Nam - Hoa Nam và phân vùng Ấn
Độ - Mã Lai. Hai tỉnh địa - động vật Bắc Việt Nam và Mê Kơng có đƣờng ranh giới
là đƣờng phân thuỷ Trƣờng Sơn nối với Hải Vân [103].

Mai Đình Yên (1995) chia toàn bộ miền Nam Việt Nam thành 04 khu địa
động vật cá nƣớc ngọt: Tây Nguyên, hạ lƣu sông Mê Kông, đồng bằng ven biển
Nam bộ - Nam Trung bộ và đảo Phú Quốc. Mai Đình Yên (1985,1988,1991) đã xếp
khu vực từ sông Nhật Lệ (Quảng Bình) đến sơng Cái (Khánh Hồ) thành khu địa lý
phân bố cá nƣớc ngọt Trung và Nam Trung bộ [49], [103].

Nguyễn Hữu Dực (1995) cho rằng khu hệ cá nƣớc ngọt Nam Trung bộ cùng
với khu hệ cá nƣớc ngọt miền núi khu IV trong cùng một đơn vị địa - động vật học

cá nƣớc ngọt đó là khu phân bố địa lý cá nƣớc ngọt miền Trung Việt Nam. Khu hệ
này mang tính chất chuyển tiếp giữa các khu phân bố cá nƣớc ngọt phía Bắc và phía
Nam Việt Nam [13].

</div>
(32)<div class='page_container' data-page=32>

tỉnh này mang tính chuyển tiếp giữa 2 vùng phụ Nam Trung Hoa và vùng phụ Đông
Dƣơng. Có nhiều lồi phân bố cực bắc và cực nam của 2 khu hệ miền Bắc và miền
Nam có mặt ở đây [9].

Nguyễn Thái Tự và cs. (2003) cũng xác định miền Trung Việt Nam vừa 
thuộc tỉnh Bắc Việt Nam vừa thuộc tỉnh Mê Kông. Các tác giả cho rằng tỉnh địa -
động vật cá nƣớc ngọt Bắc Việt Nam kéo dài cho đến sông Trà Khúc (Quảng Ngãi).
Khu tận cùng phía Nam của tỉnh địa - động vật cá nƣớc ngọt Bắc Việt Nam kéo dài
từ lƣu vực sông Ngàn Phố (Hà Tĩnh) đến sông Trà Khúc (Quảng Ngãi). Ranh giới
phía Tây của Khu này là đƣờng phân thuỷ Trƣờng Sơn cho đến gần vĩ độ 14 [103].
Hoàng Đức Đạt và Nguyễn Minh Ty (2010) xếp khu hệ cá sông Ba (Phú
Yên) nằm trong khu phân bố chuyển tiếp cá nƣớc ngọt miền Trung, nhƣng các loài
mang yếu tố Mê Kông chiếm ƣu thế [104].

Võ Văn Phú và Vũ Thị Phƣơng Anh (2011) cũng xếp khu hệ cá hệ thống
sông Thu Bồn - Vu Gia nằm trong khu phân bố chuyển tiếp cá nƣớc ngọt miền
Trung, các lồi cá mang yếu tố phía Bắc chiếm ƣu thế [1].

Nhận xét: Các nhà nghiên c u c n c ng t cho rằng mi n Trung à hu 
ph n ố chuy n tiếp c a c n c ng t Vi t Nam từ s ng Lam (Ngh An - Hà Tĩnh) 
vào ến s ng a ( hú ên); c c oài ph a c và ph a Nam u t g p y 
( c t nh c a c mi n c à t nh c h u cao, c mi n núi nhi u h n, ph n ố t ch 
 i t; trong khi c mi n Nam t nh c h u th p, thành ph n oài c n c ( ồng 
 ằng) cao h n c mi n núi) T nh trung gian th hi n: c mi n núi và c ồng ằng

t ng ng nhau, t nh c h u kh ng cao, c t nh giao thoa gi a c ồng ằng 
ven i n v i mi n núi cao, v : c Chép (Cyprinus carpio), c Trê en (Clarias 
fuscus), c Lăng qu ng nh (Hemibagrus centralus) ph n ố ph a c; c Th o 
(Pterocryptis cochinchinensis), c Th t t (Notopterus notopterus) phía Nam u 
 t g p t i khu chuy n tiếp này

1.4.2. Thừa Thi n Huế trong vùng phân ố chuyển tiếp địa lý động vật cá nƣớc 
ngọt miền Trung

</div>
(33)<div class='page_container' data-page=33>

đƣợc xếp vào khu phân bố chuyển tiếp cá nƣớc ngọt miền Trung Việt Nam.
Nguyễn Thái Tự (2003) cho rằng tỉnh địa lý động vật cá nƣớc ngọt Bắc Việt
Nam kéo dài đến sông Trà Khúc (Quảng Ngãi). Nhƣ vậy, theo quan điểm này thì
vùng Thừa Thiên Huế nằm trong khu tận cùng phía Nam của tỉnh địa - động vật
cá nƣớc ngọt Bắc Việt Nam.

Nhận xét: Hi n nay tồn t i hai quan i m v t nh ch t a ộng vật c 
n c ng t vùng Thừa Thiên Huế Quan i m th nh t, Thừa Thiên Huế thuộc khu 
ph n ố chuy n tiếp c n c ng t mi n Trung Vi t Nam; quan i m th hai, Thừa 
Thiên Huế thuộc tỉnh a ộng vật c n c ng t c Vi t Nam Vi c nghiên c u khu 
h c nội a Thừa Thiên Huế c h thống g p ph n àm s ng tỏ quan i m khu h 
c nội a Thừa Thiên Huế thuộc yếu tố chuy n tiếp mi n Trung hay thuộc tỉnh a 
 ộng vật c n c ng t c Vi t Nam.

1.5. KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI THỪA THIÊN HUẾ 
1.5.1. Điều kiện tự nhi n

5 ị tr địa

Thừa Thiên Huế thuộc vùng Bắc Trung Bộ và nằm trong vùng phát triển
kinh tế trọng điểm miền Trung trãi dài từ 16000' đến 16045' vĩ độ Bắc và từ 107001' 
đến 108012' kinh độ Đông. Phía Bắc giáp tỉnh Quảng Trị, phía Nam giáp thành phố 
Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam, phía Tây giáp huyện Saravane và Sekong nƣớc Cộng
hòa Dân chủ Nhân dân Lào, phía Đơng giáp biển Đơng. Thừa Thiên Huế với diện
tích đất tự nhiên 502.629,49 ha, có bờ biển dài 127 km, có hệ thống đầm phá Tam
Giang - Cầu Hai rộng hơn 21.600 ha, đầm Lăng Cô rộng 1.650 ha và nhiều sông,
suối rất thuận lợi để phát triển nghề khai thác và nuôi trồng thủy sản [105].

5 2 Địa hình

Thừa Thiên Huế nằm trên một dải đất hẹp với chiều dài 128 km, chiều rộng
trung bình 60 km có đầy đủ các dạng địa hình: Rừng núi, gị đồi, đồng bằng, đầm
phá và biển trong một không gian hẹp (trong đó đồi núi chiếm tới 70 % diện tích tự
nhiên) [105]. Nhìn chung, địa hình khá phức tạp, bị chia cắt mạnh, hƣớng thấp dần
từ Tây sang Đông. Phần phía Tây chủ yếu là núi, đồi; tiếp đến là các lƣu vực sơng
Ơ Lâu, sơng Bồ, sơng Hƣơng, sơng Truồi. Có thể chia ra năm vùng nhƣ sau:

</div>
(34)<div class='page_container' data-page=34>

từ A Lƣới đến Hải Vân, gồm những dãy núi cao liên tiếp, độ cao trung bình khoảng
1.000 m, có đỉnh cao gần 1.540 m, nhiều nơi địa hình hiểm trở. Có 02 thung lũng là
Nam Đơng và A Lƣới với địa hình tƣơng đối bằng phẳng [105].

- Vùng gò ồi: chiếm 33 % diện tích, là vùng tiếp giáp giữa miền núi và

đồng bằng, gồm nhừng dãy đồi lƣợn sóng, độ cao từ 300 m trở xuống, độ dốc bình
quân từ 100

- 150, vùng này phần diện tích chủ yếu là rừng và đồi trọc [105].

- Vùng ồng ằng: chiếm 10 % diện tích, phân bố ở độ cao từ 0 - 20 m, là

vùng đất hẹp chạy dài theo Quốc lộ 1A càng về phía Nam diện tích càng hẹp đến đèo
Hải Vân. Vùng này phần lớn là đƣợc bồi đắp bởi đất phù sa [105].

- Vùng m ph : chạy dài từ Phong Điền đến Phú Lộc gồm những đầm phá

lớn nhƣ Tam Giang, Cầu Hai, An Cƣ có cửa thơng ra biển với diện tích chiếm 5 %,
bao gồm cả vùng cát ven biển. Trong đó, đầm phá Tam Giang - Cầu Hai gồm các
vực nƣớc chuyển tiếp: phá Tam Giang nằm ở phía Bắc, kéo dài 27 km từ cửa sơng
Ơ Lâu đến cửa Thuận An với diện tích 5.200 ha; đầm Thủy Tú dài 24,5 km diện tích
5.200 ha; phía Bắc đầm Thủy Tú có khu vực rộng khoảng 5,5 km là đầm Sam -
Chuồn. Sau cùng là đầm Cầu Hai có hình dạng tƣơng đối trịn. Chiều dài theo hƣớng
Tây Bắc - Đơng Nam là 17 km, chiều ngang lớn nhất từ Đá Bạc đến Túy Vân là 10,5
km, độ sâu trung bình của đầm khoảng 1,4 m và diện tích 11.200 ha. Đầm Cầu Hai có
địa hình đáy dạng lịng chảo hơi nghiêng về phía núi, bên cạnh cịn có các bãi bồi khá
rộng ở phía Đơng và Tây Bắc đầm [105].

- Vùng c t ven i n: là những bãi cát bằng phẳng cố định ven biển chạy dài

từ Phong Điền đến Lăng Cô tạo nên những vùng cát nội đồng [105].

1.5.2. Khí hậu, Thủy văn 
1.5 2 h h u

- c i m kh hậu: Thừa Thiên Huế nằm gọn trong vĩ độ nhiệt đới và thuộc

</div>
(35)<div class='page_container' data-page=35>

Nam. Ranh giới phân biệt bốn mùa Xuân - Hạ - Thu - Đơng khơng rõ rệt. Đó chính là
đặc điểm khí hậu của Thừa Thiên Huế [105].

- Chế ộ nhi t: Ở Thừa Thiên Huế có hai mùa rõ rệt, mùa khơ nóng và mùa

mƣa ẩm lạnh. Nhiệt độ trung bình năm vùng đồng bằng khoảng 250

C (thành phố
Huế), vùng miền núi 220 C (A Lƣới). Nhiệt độ cao nhất ở đồng bằng và miền núi vào 
tháng 6 và 7 lần lƣợt là 41,30

C và 38,10 C. Nhiệt độ thấp nhất ở đồng bằng và miền
núi rơi vào tháng 12, tháng 1 năm sau lần lƣợt là 8,70 C và 40 C [12], [105].

+ Mùa nóng: từ tháng 4 đến tháng 8, chịu ảnh hƣởng của gió Tây - Nam khơ
nóng, nhiệt độ cao. Nhiệt độ trung bình của các tháng nóng từ 26,2 - 28,70 C, tháng 
nóng nhất là tháng 5, tháng 6 có khi đến 38 - 400

+ Mùa lạnh: từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau, chịu ảnh hƣởng của gió mùa
Đông - Bắc nên mƣa nhiều, trời lạnh. Nhiệt độ trung bình về mùa lạnh ở vùng đồng
bằng từ 18,3 - 22,90 C, ở miền núi từ 15,6 - 20,30 C.

Phân bố nhiệt độ theo thời gian: Nhiệt độ (0C) trung bình tháng và năm trong 
năm 2016 ở Thừa Thiên Huế (bảng 1.5) [12].

Bảng 1.5. Nhiệt độ (0C) trung nh tháng trong năm 2016

Địa điểm Tháng Năm

(tb)

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Huế 19,5 21,8 25,1 25,9 29,5 29,5 28,2 28,9 28,3 25,1 25,4 21,8 25,8
Nam Đông 19,6 23,3 25,6 26,2 29,1 28,9 27,6 28,0 27,6 25,0 25,1 22,1 25,7
A Lƣới 18,6 19,3 22,3 22,8 25,7 25,5 24,7 24,7 24,3 21,9 22,0 19,4 22,5

Nguồn: Niên gi m thống kê tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2016, xu t n năm 2017

- Chế ộ m a: Thừa Thiên Huế có lƣợng mƣa lớn ở nƣớc ta. Lƣợng mƣa

</div>
(36)<div class='page_container' data-page=36>

Bảng 1.6. Lƣợng mƣa (mm) trung nh tháng trong năm 2016

Địa điểm Tháng Năm

(tb)

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Huế 70,8 64,2 180,1 151,7 40,3 33,8 69,0 51,7 246,6 457,6 526,6 313,1 183,8
Nam

Đông 164,5 39,7 85,0 138,8 112,1 166,0 86,3 236,4 511,6 668,3 735,4 227,4 264,3
A Lƣới 186,6 161,1 302,3 236,3 227,2 310,0 129,4 222,5 452,0 435,8 562,3 96,7 276,9

Nguồn: Niên gi m thống kê tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2016, xu t n năm 2017

- ộ m: Độ ẩm trung bình tƣơng đối ở đồng bằng (thành phố Huế) và miền

núi (A Lƣới) lần lƣợt là 86,7 % và 90,8 %. Độ ẩm cao nhất vào tháng 11 tại đồng
bằng và miền núi lần lƣợt là 93 % và 96 %. Độ ẩm thấp nhất vào tháng 6 tại đồng
bằng và miền núi lần lƣợt là 79 % và 83 % (bảng 1.7) [12].

Bảng 1.7. Độ ẩm (%) kh ng khí tƣơng đối trung nh tháng trong năm 2016

Địa điểm Tháng Năm

(tb)

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Huế 89 90 88 87 77 76 82 80 85 90 90 93 85,6
Nam

Đông 88 86 82 83 79 80 83 83 85 90 91 93 85,3
A Lƣới 92 93 91 91 83 82 80 87 90 93 94 95 89,3

Nguồn: Niên gi m thống kê tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2016, xu t n năm 2017

- N ng: ở tỉnh Thừa Thiên Huế tổng số giờ nắng mỗi năm từ 1.700 - 1.900

giờ, nhiều hơn số giờ nắng của một tỉnh phía Bắc. Số giờ nắng giảm dần từ vùng
đồng bằng lên vùng núi, từ Nam ra Bắc (bảng 1.8) [12].

Bảng 1.8. Số giờ nắng trung nh tháng trong năm 2016

Địa điểm Tháng Năm

(tb)

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Huế 119 135 167 198 287 270 133 257 225 168 170 105 186,2
Nam

Đông 121 135 194 192 234 241 111 229 213 164 151 136 162,4
A Lƣới 104 125 189 202 247 218 113 201 184 160 149 116 167,3

</div>
(37)<div class='page_container' data-page=37>

- Gió: ở Thừa Thiên Huế chịu ảnh hƣởng của hai hƣớng gió chính [105]:

+ Gió mùa Tây - Nam: bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 8 (mùa hè), tốc độ gió
trung bình từ 2 - 3 m/s có khi lên lới 7 - 8 m/s. Tính chất gió khơ nóng, bốc hơi
mạnh gây khơ hạn kéo dài.

+ Gió mùa Đơng - Bắc: bắt đầu từ tháng 9 đến tháng 3 năm sau, tốc độ gió 4
- 6 m/s, gió kèm theo mƣa làm cho khí hậu lạnh, ẩm, dễ gây lũ lụt, ngập úng ở nhiều
vùng trong Tỉnh.

1.5.2.2. Thủy văn

Thuỷ văn ở Thừa Thiên Huế hết sức phức tạp và độc đáo, thể hiện ở hầu hết
các con sông nối với nhau thành một mạng lƣới chằng chịt: sơng Ơ Lâu - phá Tam
Giang; sông Bồ, sông Hƣơng - phá Tam Giang; sông Lợi Nông - sông Đại Giang -
sông Hà Tạ - sông Cống Quan - sông Truồi - sông Nong - đầm Cầu Hai. Tính độc

đáo của hệ thống thuỷ văn Thừa Thiên Huế cịn thể hiện có hệ đầm phá Tam Giang
- Cầu Hai một vực nƣớc lớn là nơi hội tụ nguồn nƣớc của hầu hết các con sông
trƣớc khi đổ ra biển, kéo dài gần 70 km dọc bờ biển (trừ sông A Sáp thuộc lƣu vực
sơng Mê Kơng chảy về phía Tây và sơng Bù Lu chảy trực tiếp ra biển qua cửa Cảnh
Dƣơng). Đây là hệ đầm phá tiêu biểu nhất trong 12 vực nƣớc cùng loại ven bờ biển
Việt Nam và là một trong những đầm phá lớn nhất Đông Nam Á và là đầm phá cỡ
lớn của thế giới. Mạng lƣới sơng, đầm phá cịn liên kết với rất nhiều trằm, bàu tự
nhiên; với các hồ, đập tự nhiên và nhân tạo lớn, nhỏ. Tổng diện tích mặt nƣớc của
hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai khoảng 231 km2

và tổng lƣợng nƣớc mặt do các
sông bắt nguồn từ Đông Trƣờng Sơn chảy ra lên tới hơn 9 tỷ mét khối [105].

1.5.3. T i nguy n sinh vật 
 5 3 Thực v t

</div>
(38)<div class='page_container' data-page=38>

đụn cát nội đồng, ven biển và đầm phá có thảm thực vật tự nhiên nghèo cả về thành
phần loài lẫn số lƣợng cá thể. Ở đây, ngoài hệ thực vật thủy sinh đầm phá và ven bờ
biển còn tồn tại rừng ngập mặn và hệ thực vật phòng hộ bảo vệ môi trƣờng chống
sạt lở, cát bay, cát trôi.

5 3 2 Động v t

Khu hệ động vật Thừa Thiên Huế phong phú về thành phần lồi và đa dạng
về hình thái cũng nhƣ sự phân bố. Thừa Thiên Huế có đủ 04 vùng sinh thái phân bố
động vật: vùng núi rừng, vùng gò đồi, vùng đồng bằng duyên hải và vùng đầm phá,
biển ven bờ, trong đó nổi bật là Hệ sinh thái động vật rừng đặc dụng (Vƣờn quốc
gia Bạch Mã, Khu bảo tồn Sao la, Khu bảo tồn thiên nhiên Phong Điền) và hệ sinh

thái động vật đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, đầm Lăng Cô. Trong các hệ sinh thái
ở vùng Thừa Thiên Huế cịn gặp những lồi đặc hữu cho cả khu vực Đơng Dƣơng,
thậm chí cả vùng Đơng Nam Á nhƣ: Sao la (Pseudoryx nghetinhensis), Voọc chà vá 
chân nâu (Pygathrix nemaeus). Nhiều nhà khoa học trong và ngoài nƣớc đánh giá 
Thừa Thiên Huế vẫn là nơi ẩn chứa nhiều lồi động vật có giá trị bảo tồn, loài mới
cho khoa học cần đƣợc nghiên cứu [105].

1.5.4. Điều kiện về kinh tế - xã hội

1.5.4.1. Đơn vị hành ch nh, dân số và kinh tế - xã hội

Tỉnh Thừa Thiên Huế gồm 01 thành phố trực thuộc tỉnh (thành phố Huế) và
8 huyện, thị xã (Phong Điền, Quảng Điền, Hƣơng Trà, Phú Vang, Hƣơng Thủy, Phú
Lộc, Nam Đông và A Lƣới). Tỉnh Thừa Thiên Huế có diện tích 5.026,29 km2 [12].

- Kết quả điều tra dân số năm 2015, Thừa Thiên Huế có 1.143,572 ngƣời.
Mật độ 228 ngƣời/km2

. Trong đó, dân số vùng nông thôn 587.516 ngƣời, chiếm tỷ
lệ 51,37 % dân số toàn tỉnh. Lao động thủy sản 38.432 ngƣời, lao động nông nghiệp
và lâm nghiệp 156.787 ngƣời.

- Tổng sản phẩm trong tỉnh bình quân trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp và
thủy sản 15,4 triệu đồng/ngƣời (năm 2016 là 14,1 triệu đồng/ngƣời).

- Thu nhập bình qn đầu ngƣời trong lĩnh vực nơng, lâm nghiệp và thủy sản
418.000 đồng/ngƣời/tháng (năm 2016 là 305.300 đồng/ngƣời/tháng).

</div>
(39)<div class='page_container' data-page=39>

- i n: 100 % các xã, phƣờng, thị trấn trên địa bàn tồn tỉnh có điện, tỷ lệ hộ

sử dụng điện sinh hoạt 99,98 %. Tỷ lệ hộ sử dụng nƣớc sinh hoạt hợp vệ sinh 97,2
%. Tỷ lệ hộ sử dụng hố xí hợp vệ sinh 92,50 % [12].

- ờng giao th ng: Quốc lộ 1A cùng tuyến đƣờng sắt Bắc Nam đi qua vùng

đồng bằng, quốc lộ 14 đi dọc theo miền núi A Lƣới; quốc lộ 49A, 49B nối đƣờng Hồ
Chí Minh với quốc lộ 1A, cửa khẩu Hồng Vân là cửa khẩu nối nƣớc ta với nƣớc bạn
Lào tại mốc S3. Đƣờng hàng khơng có sân bay quốc tế Phú Bài. Đƣờng biển có cảng
Thuận An và cảng nƣớc sâu Chân Mây [12].

1.5.4 3 Y tế

Hiện nay tồn tỉnh có 187 cơ sở y tế, có 26 bệnh viện, 08 phịng khám đa
khoa khu vực, 152 xã, phƣờng có trạm y tế. Trong đó, có 6.854 giƣờng bệnh, 4.532
cán bộ y tế và 393 cán bộ ngành dƣợc [12].

1.5.4.4 Giáo dục

</div>
(40)<div class='page_container' data-page=40>

Chƣơng 2. THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM, TƢ LIỆU VÀ

PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. THỜI GIAN

- Thời gian nghiên c u: Từ năm 2012 đến năm 2017.

- Thời gian nghiên c u th c a: Thu mẫu trực tiếp từ 6/2012 - 6/2017,

tổng số 231 ngày chia thành nhiều đợt ngắn ngày, tập trung mùa khô và bổ sung
vào mùa mƣa (phụ lục 4).

2.2. ĐỊA ĐIỂM

Đề tài đƣợc thực hiện tại các thủy vực nội địa Thừa Thiên Huế (hệ thống
sông, suối; hồ, đầm - phá; ruộng lúa nƣớc và trằm, bàu). Chúng tôi đã tiến hành
điều tra, thu thập mẫu vật tại 22 tuyến và 32 điểm, các địa điểm nghiên cứu đƣợc
thể hiện ở hình 2.1 và phụ lục 4.

2.3. TƢ LIỆU NGHIÊN CỨU

- 1.530 mẫu vật cá thu thập qua các đợt thực địa. Các mẫu vật đang lƣu giữ
tại phịng thí nghiệm Bộ mơn Động vật học, Khoa Sinh học, Trƣờng Đại học Sƣ
phạm, Đại hoc Huế.

- Nhật ký thực địa: ghi chép các loài cá ngoài thực địa, phiếu điều tra phỏng
vấn, phiếu hình thái cá, ảnh chụp ngồi thực địa và trong phịng thí nghiệm.

- Các tài liệu khoa học liên quan.

2.4. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 
2.4.1. Phƣơng pháp hồi cứu t i liệu

- Tài i u nghiên c u v c n c ng t nội a Thừa Thiên Huế tr c 
 y để biết đƣợc mức độ nghiên cứu và so sánh kết quả nghiên cứu hiện tại.

- Thu thập c c tài i u tham kh o:

+ Các tài liệu đã nghiên cứu và sách định loại cá đã có ở Việt Nam.

+ Các sách định loại cá các nƣớc lân cận: Trung Quốc, Lào, Campuchia,
Thái Lan và các nƣớc Đông Nam Á khác.

- Thu thập c c tài i u c iên quan: tài liệu về điều kiện địa lý tự nhiên, thổ

</div>
(41)<div class='page_container' data-page=41></div>
(42)<div class='page_container' data-page=42>

2.4.2. Phƣơng pháp nghi n cứu ngo i thực địa

2.4.2.1. Phương pháp xác định tuyến và điểm thu mẫu

Nguyên tắc chọn địa điểm thu mẫu: thu mẫu theo tuyến (hình 2.1 và phụ lục 4)
- Thành lập các tuyến thu mẫu theo các thủy vực sông và suối, theo các phụ
lƣu và chi lƣu của các sông, suối.

- Lựa chọn các tuyến, điểm thu mẫu đặc trƣng cho từng loại địa hình: vùng
núi, vùng đồng bằng, vùng cửa sông ven biển và đầm phá; từng loại thủy vực, từ
thƣợng lƣu đến cửa sơng, bao gồm: trên dịng sơng chính, các chi lƣu, phân lƣu, các
ngã ba sông, cửa sông ven biển; đầm phá; các ao, hồ, trằm, bàu, ruộng lúa nƣớc.

- Những khu vực có nghề cá phát triển, nơi có ngƣ dân, có điều kiện thuận
lợi cho việc đánh bắt cá.

- Các tuyến, điểm thu mẫu đƣợc xác định tọa độ điểm bắt đầu và kết thúc;
tọa độ đƣợc xác định bằng máy GPS Garmin 72.

- Các tuyến, điểm, vùng và thời gian nghiên cứu thực địa trình bày tại phụ lục 4.
2.4.2.2. Phương pháp thu mẫu cá

- Thời gian đi thu mẫu đƣợc thực hiện tập trung vào tháng 4 đến tháng 8 và
thu bổ sung vào tháng 10 đến tháng 3 năm sau.

- Trực tiếp đánh bắt với ngƣ dân để thu mẫu.

- Mua mẫu của các ngƣ dân đánh cá ở địa điểm nghiên cứu.

- Mua và kiểm tra mẫu cá ở các chợ cá xung quanh khu vực nghiên cứu.
Trong trƣờng hợp này, thu thập các thông tin từ ngƣời bán cá: nơi đánh bắt, thời
gian đánh bắt, phƣơng tiện đánh bắt, ngƣời đánh bắt, điều kiện thời tiết.

- Nhờ các hộ ngƣ dân khai thác thủy sản trên sông, đầm phá thu mẫu thƣờng
xuyên trong thời gian nghiên cứu.

2.4.2.3. Làm tiêu bản cá định oại

- Các loài cá thu từ 02 - 05 mẫu ở mỗi điểm thu mẫu. Các loài cá mới lạ thu
nhiều mẫu, theo nhiều hình thức và nhiều thơng tin liên quan. Các mẫu cá thu để định
loại yêu cầu phải tƣơi, có hình dạng đẹp, vây và vảy ngun vẹn.

</div>
(43)<div class='page_container' data-page=43>

* Làm tiêu n c nh o i: Các mẫu cá để trƣng bày, mẫu chụp ảnh, mẫu

chuẩn đƣợc xử lý từng mẫu một theo các bƣớc nhƣ sau:

- Xử lý từng vây, cố định gai và tia vây cho căng hết cỡ, xòe đều và định hình
cho cứng, phẳng bằng cách dùng kiêm cơn trùng ghim cố định mẫu trên tấm xốp sau
đấy dùng bông tẩm dung dịch formol 40 % thấm vào gốc vây trong 3 - 5 phút (với cá
có kích thƣớc lớn dùng kim tiêm bơm trực tiếp dung dịch formol 40 % vào gốc vây),

dùng khăn vải khô ép và giữ hai bên bằng tay trong 01 phút cho vây khơ cứng đúng
với tự nhiên của nó. Sau đó xử lý tiếp các vây khác.

- Xử lý thân và nội tạng cá nhƣ các tiêu bản thông thƣờng. Cá cứng đều
không cong queo, nhăn nhúm và không bị mất vảy, gãy vây. Sau đó ngâm mẫu
trong dung dịch formol 4 %.

- Các tiêu bản cá thông thƣờng phục vụ cho nghiên cứu thì để cá nằm ngang
trên khay men hoặc khay inox, tiêm dung dịch formol 40 % vào cơ và xoang bụng,
xoang hầu, hai bên thân và gốc các vây làm cho cá cứng và vây xòe đều. Cá cỡ dƣới
10 cm không cần tiêm mà ngâm trực tiếp cả con vào dung dịch formol 4 %.

- Mỗi mẫu cá đƣợc gắn nhãn riêng để thuận lợi cho việc theo dõi. Nhãn đƣợc
làm bằng giấy cal và đƣợc ghi bằng bút chì đen mềm, sau đó gấp nhỏ đặt trong
miệng đối với cá lớn và dƣới nắp mang bên phải đối với cá nhỏ. Mẫu cá thu từng
đợt đƣợc cho riêng vào từng bình và dán nhãn. Nhãn đƣợc ghi số thứ tự, địa điểm,
ngày/tháng/năm thu và ngƣời thu.

- Tiến hành chụp ảnh mẫu vật khi còn tƣơi sống hoặc ngay sau khi xử lý
định hình theo nguyên tắc mẫu đƣợc dìm trong nƣớc.

- Ghi chép theo dõi các mẫu cá thu ở thực địa, chụp cảnh các hoạt động trong
quá trình đi thu mẫu.

* Ghi nhật k th c a c c th ng tin c n thiết: thời gian thu mẫu, địa điểm

thu mẫu, số lƣợng mẫu, ngƣời thu mẫu, đặc điểm sinh cảnh nơi thu mẫu, màu sắc
của lồi (đặc điểm này có thể bị mất đi khi ngâm formol), quan sát hoạt động đánh
bắt của ngƣ dân, đặc điểm tự nhiên và xã hội KVNC.

* o ộ m n: độ mặn của nƣớc ở cửa sông và đầm phá đƣợc đo bằng máy

</div>
(44)<div class='page_container' data-page=44>

- Mẫu đƣợc phân tích, giám định và lƣu giữ tại phịng thí nghiệm Động vật
học, Khoa Sinh học, Trƣờng Đại học Sƣ phạm, Đại học Huế.

2.4.2.4 Điều tra, phỏng vấn ngư dân và nhân dân ở khu vực nghiên cứu 
Phỏng vấn ngƣ dân, nhân dân vùng nghiên cứu bằng cách dùng hình ảnh,
phỏng vấn những thơng tin liên quan đến các lồi cá vùng nghiên cứu nhƣ: tên gọi
địa phƣơng, tên phổ thông, kích thƣớc và khối lƣợng tối đa của cá đã gặp, phƣơng
tiện đánh bắt, số lƣợng cá thể loài nhiều hay ít, sự biến động của các lồi cá trƣớc
đây và bây giờ, giá trị kinh tế…

Điều tra ngƣ cụ, tình hình khai thác, ni trồng, sự xuất hiện các loài kinh tế
theo diễn biến lịch sử nhiều năm… bằng cách lập phiếu và phỏng vấn (phụ lục 7).

2.4.2.5 hảo sát, thu th p các dẫn iệu iên quan khác

Quan sát, chụp ảnh các cảnh quan, ghi chép các hiện tƣợng, sự việc liên quan
đến nội dung nghiên cứu trong q trình thực địa

2.4.3. Phƣơng pháp phân tích mẫu, định lo i cá trong phịng thí nghiệm 
2.4.3 Phân t ch các chỉ tiêu hình thái ( ập phiếu h nh th i - ph c 6) 
Số đo và tỉ lệ các số đo theo Pravdin (1973) [59]. Tham khảo Rainboth
(1996), Nguyễn Văn Hảo và Ngô Sĩ Vân (2001) [25].

- Các chỉ số đo (hình 2.3)

AB. Chiều dài tồn thân (L) AT. Chiều dài đến tia giữa của vây đuôi (Ls)

AC. Chiều dài chuẩn (Lo) EC. Chiều dài mình (m)

AH. Chiều dài mõm (Ot) HG. Đƣờng kính mắt (O)
GE. Phần đầu sau mắt (Op) AE. Chiều dài đầu (T)

JK. Chiều cao đầu ở gáy (hT) LI. Chiều cao đầu qua giữa mắt (hT’)
OO. Khoảng cách 2 mắt (OO) l. Chiều dài xƣơng hàm trên và hàm dƣới
NU. Chiều cao thân lớn nhất (H) XY. Chiều cao thân nhỏ nhất (h)

MN. Khoảng cách trƣớc vây lƣng (daD) QS. Khoảng cách sau vây lƣng (dpD)
DC. Chiều dài cán đuôi (Lcd) XY. Chiều cao cuống đuôi (ccd)
NĐ. Chiều dài gốc vây lƣng (lD) hĐ. Chiều cao vây lƣng (hD)
lA. Chiều dài gốc vây hậu môn (lA) hA. Chiều cao vây hậu môn (hA)
hP. Chiều cao vây ngực (hP) hV. Chiều cao vây bụng (hV)

lC1. Chiều dài thùy trên vây đuôi (lC1) lC2. Chiều dài thùy dƣới vây đuôi (lC2)

</div>
(45)<div class='page_container' data-page=45>

Hình 2.2. T n các ộ phận tr n cơ thể của cá xƣơng

(nguồn: Rainboth, 1996)

Hình 2.3. Chỉ dẫn các số đo hình thái cá xƣơng

(nguồn: Rainboth, 1996)

Dài gốc vây lƣng 1

Dài gốc vây lƣng 2

Dài cán đuôi
Khởi điểm gốc

vây lƣng
Khoảng cách

sau ổ mắt
Đƣờng kính

mắt
Khoảng cách

trƣớc ổ mắt Chiều cao thân

Dài vây ngực

Cao cán đuôi

Khởi điểm vây

hậu môn Dài gốc
vây hậu
môn
Chiều dài

đầu

Chiều dài chuẩn
Chiều dài đến chạc đi

Chiều dài tồn thân

Vây lƣng 1

Vây lƣng 2

Cán đuôi Vây đuôi 
(Thùy trên)

Vây đuôi
(Thùy dƣới)
Vây hậu môn

Hậu môn
Vây bụng

Màng mang
Tia nắp mang
Xƣơng hàm trên

Cằm

Vây ngực
Đƣờng

bên

Hàm dƣới
Hàm trên

Xƣơng
trƣớc hàm

Mũi
Mắt

Gáy

Xƣơng trƣớc
nắp mang

</div>
(46)<div class='page_container' data-page=46>

- Tỷ ệ các số đo:

+ So sánh chiều dài chuẩn (Lo) với chiều cao thân (H), chiều dài đầu (T),
khoảng cách trƣớc vây lƣng (daD), khoảng cách sau vây lƣng (dpD), chiều dài cán
đuôi (Lcd), chiều cao cán đuôi (ccd) và chiều dài toàn thân (L).

+ So sánh chiều dài đầu (T) với chiều dài mõm (Ot), đƣờng kính mắt (O) và
khoảng cách hai mắt (OO).

+ So sánh chiều dài khoảng cách giữa vây ngực và vây bụng (P - V) với
khoảng cách giữa vây bụng và vây hậu môn (V - A).

- Số đếm

+ C c o i v y: Đếm số lƣợng gai, tia không phân nhánh, tia phân nhánh của

các vây lƣng, vây ngực, vây bụng, vây hậu mơn và vây đi; hình dạng của vây mỡ
và vây đi (hình 2.2, hình 2.4 và hình 2.5).

1. Vây lƣng (D - Dorsal) 4. Vây ngực (P - Pectoral)
2. Vây bụng (V - Ventral) 5. Vây đuôi (C - Caudal)
3. Vây hậu mơn (A - Anal)

Các vây đều có tia đơn không phân nhánh và tia phân nhánh. Tia đơn có hai
loại: tia cứng (ghi số La Mã), tia mềm (ghi bằng số Ả Rập), tia phân nhánh (ghi
bằng số Ả Rập). Giữa các tia đơn và tia phân nhánh cách nhau bằng dấu phẩy (,),
dao động giữa từng loại tia với nhau ghi bằng gạch nối (-).

Hình 2.4. Chỉ dẫn đếm gai, tia khơng phân nhánh, tia phân nhánh 
của vây cá xƣơng (nguồn: Rainboth, 1996)

Gai

(không phân nhánh

và chia đốt) Tia mềm

</div>
(47)<div class='page_container' data-page=47>

Hình 2.5. H nh d ng vây đu i cá xƣơng

(nguồn: Chaiwut, 2015)

+ C c o i v y: vảy đƣờng bên, vảy trên, dƣới đƣờng bên, vảy trƣớc vây

lƣng, vảy ngang thân, vảy dọc thân… (ở các lồi cá khơng có đƣờng bên); vảy gai

lƣờn bụng ở bộ cá trích (Clupeiformes)… (hình 2.6).

Hình 2.6. Vị trí đếm các lo i vảy ở cá xƣơng

(nguồn: Chaiwut, 2015)

+ C c số ếm kh c: Số lƣợng râu, thùy môi… Các loài cá thuộc bộ cá Nheo

(Siluriformes) đo chiều dài các râu, đếm số lƣợng các loại râu (hình 2.7).

Vây đu i nhọn 
Vây đu i tròn

Vây đu i ằng/vu ng

Vây đu i khuyết Vây đu i ch c Vây đu i bán nguyệt

Vị trí đếm vảy trƣớc
vây lƣng

Vị trí đếm
vảy đƣờng bên

Vị trí đếm vảy quanh thân

Vị trí đếm
vảy trên và dƣới

đƣờng bên

</div>
(48)<div class='page_container' data-page=48>

(1) - Râu mũi (2) - Râu hàm dƣới (3) - Râu hàm trên

Hình 2.7. Vị trí các lo i râu ở cá xƣơng

(nguồn: Chaiwut, 2015)

* Ch p X- quang x c nh số ng ốt sống c a c Phƣơng pháp này đƣợc

áp dụng đối với các tiêu bản cần xác định loài mới.
2.4.3.2 Các dấu hiệu hình thái khác

Hình dạng của đầu, miệng (hình 2.8), giác bám, thân… hình dạng và vị trí các
vây, cấu tạo các vảy, đƣờng bên, màu sắc của cá (thân, lƣng, bụng, vây, các vân sọc…).

Hình 2.8. Vị trí miệng ở cá xƣơng

(nguồn: Chaiwut, 2015)

Miệng trƣớc

Miệng trƣớc,

dƣới Miệng dƣới

</div>
(49)<div class='page_container' data-page=49>

2.4.3.3 Dựa vào đặc điểm sinh học

- Tập tính sinh sống, sinh trƣởng, dinh dƣỡng, sinh sản và di cƣ.
- Dựa vào các đặc điểm phân bố, vùng phân bố.

2.4.4. Phƣơng pháp định lo i cá

- Dựa theo nguyên tắc phân loại động vật của Mayr (1974) [56]

- Đo hình thái ngoài theo Pravdin (1973) [59]. Tham khảo Rainboth (1996) [160],
Nguyễn Văn Hảo và Ngô Sỹ Vân (2001) [25], Nguyễn Văn Hảo (2005) [26], [27].

- Định loại cá bằng phƣơng pháp so sánh hình thái theo các khóa phân loại
lƣỡng phân và mơ tả của Chevey và Lemasson (1937) [172]; Vƣơng Dĩ Khang
(1963) [48]; Mai Đình Yên (1978, 1992) [109], [111]; Nguyễn Khắc Hƣờng
(1991, 1993a, 1993b) [45], [46], [47]; Nguyễn Hữu Phụng và Nguyễn Nhật Thi
(1994) [77]; Nguyễn Hữu Phụng và cs. (1995) [78]; Rainboth (1996) [160]; 
Kotellat (2001, 2011) [134], [135], [136]; Nguyễn Văn Hảo và Ngô Sĩ Vân (2001)
[25]; Nguyễn Văn Hảo (2005) [26], [27].

- Mỗi loài cá đƣợc nêu tên khoa học, tên tiếng Anh, tên đồng vật (synonym),
tên Việt Nam, các chỉ số đo và đếm, phân bố, giá trị bảo tồn, giá trị kinh tế. Các tên
chính danh, tên đồng vật đƣợc tra cứu và đối chiếu theo Froese & Pauly (2019) (cập
nhật phiên bản 2/2019) [180], Catalog of Fishes (2019) [175], Catalog of
Life (2017) [178].

* Tiến trình định oại theo Nguyễn ăn Hảo (200 , 2005) [25], [26], [27]:

c 1. Tách các mẫu cá thành các dạng hình thái.

c 2 Tiến hành phân tích mẫu cá theo các số liệu hình thái (hình 2.2 và

phiếu hình thái).

- Quan sát đặc điểm hình thái, đặc điểm phân loại, tính tốn các chỉ số định
loại của các lồi cá trong KVNC.

- Sử dụng khố định loại lƣỡng phân để xác định tên lồi chính xác

- Với các lồi đã có mơ tả, đối chiếu với mô tả gốc, mô tả các đặc điểm bổ
sung và sai khác với các tác giả trƣớc (nếu có).

</div>
(50)<div class='page_container' data-page=50>

c 3 Sắp xếp các loài vào hệ thống phân loại, lập danh lục thành phần loài.

Đối với các mẫu nghi ngờ, nhờ các chuyên gia thẩm định và kiểm tra bằng cách
so sánh với mẫu trƣng bày tại Bảo tàng Sinh vật của trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội.

2.4.5. Hệ thống phân lo i

- Sử dụng hệ thống phân loại của Betancur et al. (2017) [114], [176].

2.4.6. Nhận xét mối quan hệ th nh phần lo i và tính chất địa lý động vật khu 
hệ cá nội địa Thừa Thi n Huế

- Để đánh giá mức độ gần gũi về thành phần loài của khu hệ cá nội địa Thừa
Thiên Huế với các khu hệ khác của Việt Nam, chúng tơi sử dụng cơng thức tính hệ
số tƣơng đồng Sorencen (1948) [141]. Hệ số tƣơng đồng giữa các khu hệ cá đƣợc
xác định dựa theo công thức:

Trong đó: - S là hệ số tƣơng đồng

- C là số loài xuất hiện ở cả hai khu hệ (số loài chung)
- A là số loài của khu hệ A

- B là số loài của khu hệ B

Hệ số tƣơng đồng biến đổi từ 0 đến 1. Giá trị S càng gần đến 1, mối quan hệ
tƣơng đồng giữa hai khu hệ càng lớn, thành phần loài trong hai khu hệ càng giống
nhau. Ngƣợc lại, S gần với 0, mối quan hệ tƣơng đồng giữa hai khu hệ càng ít,
thành phần lồi trong hai khu hệ càng khác nhau.

Quy ƣớc: Loài có mặt là 1; lồi khơng có mặt là 0

- Nhận xét t nh ch t a ộng vật khu h c nội a Thừa Thiên Huế: căn

cứ vào danh sách thành phần loài cá thu đƣợc và dựa theo quan điểm của Mai Đình
Yên (1995) [49]. Tham khảo Nguyễn Hữu Dực (1995) [13], Nguyễn Thái Tự và cs. 
(2003) [103], Đặng Ngọc Thanh và Hồ Thanh Hải (2007) [89], Lê Vũ Khôi và cs. 
(2015) [53] và Đặng Ngọc Thanh (2015) [90].

- X c nh c c oài c gi tr o tồn: dựa vào các tiêu chí phân hạng bảo

</div>
(51)<div class='page_container' data-page=51>

- X c nh c c oài c c h u: theo Luật đa dạng sinh học năm 2008 [179]. 
- X c nh c c oài ngo i ai x m h i và c nguy c x m h i: theo Thông tƣ

số 35/2018/TT-BTNMT [8].

- X c nh c c oài c c gi tr kinh tế: dựa vào các tiêu chí của Bộ Thủy

sản (1996) (nay là Tổng cục Thủy sản thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông
thôn) [9] và khoảng giá trị thực tế trên thị trƣờng.

- X c nh c c oài c nu i th ng ph m: dựa vào các tiêu chí của Bộ Thủy

sản (1996) (nay là Tổng cục Thủy sản thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông
thôn) [9].

- X c nh c c oài c nu i àm c nh: dựa vào các tiêu chí của Bộ Thủy sản

(1996) (nay là Tổng cục Thủy sản thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn)
[9] và Võ Văn Chi (1993) [11].

- h n chia sinh c nh theo Đặng Ngọc Thanh và cs. (2002) [95]

- h ng ph p chuyên gia: trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi tham

khảo ý kiến của các chuyên gia về Ngƣ loại học.

2.4.7. Đánh giá tác động của các ho t động phát triển KT-XH đến nguồn lợi cá

Khảo sát thực tế và phỏng vấn ngƣ dân khu vực có các cơng trình chính (xây
dựng thủy điện, hồ chứa và các cơng trình thủy lợi, đê bao…). Tại mỗi khu vực tiến
hành phỏng vấn 30 ngƣ dân, sử dụng hình ảnh cá để hỏi: tên gọi địa phƣơng, tên
phổ thơng, kích thƣớc và khối lƣợng tối đa của cá đã gặp, số lƣợng cá thể lồi nhiều
hay ít, sự biến động của các loài cá trƣớc đây và bây giờ (phụ lục 7).

2.4.8. Xử lý số liệu

</div>
(52)<div class='page_container' data-page=52>

Chƣơng 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1. THÀNH PHẦN LOÀI VÀ CẤU TRÖC CỦA KHU HỆ CÁ NỘI ĐỊA 
THỪA THIÊN HUẾ

3.1.1. Danh lục th nh phần lo i

Trong thời gian từ năm 2012 đến năm 2017, đã tiến hành thu thập, phân tích
mẫu vật trong KVNC, định loại, tổng hợp, tra cứu đối chiếu, cập nhật từng tên chính
danh, tên đồng vật (synonym) các đơn vị phân loại, chúng tơi đã xác định đƣợc thành
phần lồi ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế gồm 272 loài thuộc 167 giống, 71 họ
của 31 bộ thuộc 02 lớp cá Sụn - Chondrichthyes và lớp cá Vây tia - Actinopterygii
(bảng 3.1 và phụ lục 1).

Trong 272 loài cá đã xác định đƣợc ở khu vực nghiên cứu, 213 lồi có mẫu;
59 lồi đƣợc xác định từ các nghiên cứu trƣớc, không thu đƣợc mẫu trong nghiên
cứu này. Các lồi khơng thu lại đƣợc mẫu có thể đã khơng còn tồn tại, hoặc số
lƣợng cá thể rất ít nên hiếm gặp. Ở Thừa Thiên Huế môi trƣờng nƣớc hiện tại của
một số lƣu vực sơng có nhiều thay đổi so với trƣớc đây nhƣ: mực nƣớc sông giảm;
do sinh kế của ngƣời dân trong khai thác cá từ lâu đời, nên áp lực khai thác quá
mức, đánh bắt cá con, đánh cá trong mùa sinh sản.

Bên cạnh đó một số nhóm lồi có số lƣợng tăng lên so với các nghiên cứu
trƣớc. Điều này có thể do các nguyên nhân:

- Thời gian điều tra, thu mẫu trong nghiên cứu này của tác giả dài hơn; các

điểm thu mẫu trải rộng và phủ khắp các lƣu vực nội địa (hình 2.1 và phụ lục 4).
Phƣơng tiện đánh bắt ngày nay có khả năng khai thác triệt để hơn.

- Có sự thay đổi chế độ thủy văn, mực nƣớc sông xuống thấp nên sự xâm
nhập mặn vào sâu hơn, kéo theo số lƣợng các lồi cá có nguồn gốc biển di cƣ vào
sâu trong môi trƣờng nƣớc nội địa. Số lƣợng các lồi cá rộng muối cƣ trú vùng cửa
sơng và đầm phá là một nguyên nhân góp phần tăng số lƣợng nhóm lồi ở KVNC.

</div>
(53)<div class='page_container' data-page=53>

Bảng 3.1. Danh lục th nh phần lo i cá nội địa Thừa Thi n Huế

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam Loài

Thứ h ng 
 ảo tồn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10*

A CHONDRICHTHYES CARTILAGINOUS

FISHES LỚP CÁ SỤN

I MYLIOBATIFORMES STINGRAYS BỘ CÁ ĐUỐI Ó 
(1) Dasyatidae Whiptail

Stingrays Họ cá Đuối ồng

1 Hemitrygon sinensis

(Steindachner, 1892)♠,▲,◄ Chinese stingray Cá Đuối bồng trung hoa M TL

B ACTINOPTERYGII RAY-FINNED

FISHES LỚP CÁ VÂY TIA 
II ELOPIFORMES

TEN-POUNDERS BỘ CÁ CHÁO 
(2) Elopidae Tenpounders Họ cá Măng iển

2 Elops saurus

Linnaeus, 1766▲,● Ladyfish Cá Cháo biển M TL VU VU

(3) Megalopidae Tarpons Họ cá Cháo

3 Megalops cyprinoides

(Brousonet, 1782)▲,♠,●

Indo-Pacific

tarpon Cá Cháo lớn M TL VU VU

III ALBULIFORMES BONEFISHES BỘ CÁ MÕI 
(4) Albulidae Bonefishes Họ cá Mòi đƣờng

4 Albula vulpes (Linnaeus, 1758)♠,● Bonefish Cá Mòi đƣờng M TL VU NT VU

IV ANGUILLIFORMES EELS AND

MORAYS BỘ CÁ CHÌNH 
(5) Anguillidae Freshwater eels Họ cá Ch nh

5 Anguilla marmorata

Quoy & Gaimard, 1824♥,■ Giant mottled eel Cá Chình hoa M TL VU

II VU

6 Anguilla bicolor

McClelland, 1844♥,■ Shortfin eel Cá Chình mun TL VU NT

II VU

7 Anguilla borneensis

Popta, 1924♥,■ Cá Chình nhọn TL VU VU

II VU

8 Anguilla nebulosa

McClelland, 1844♠,▲ Mottled eel Cá Chình phi TL

PL
II

(6) Congridae Conger eels Họ cá Ch nh iển

9 Conger cinereus Rüppell, 1830♠,▲ Longfin African

conger Cá Chình biển TL

(7) Muraenesocidae Pike congers Họ cá Dƣa

10 Congresox talabon

(Cuvier, 1829)♠,▲

Yellow pike

conger Cá Lạc vàng TL

11 Congresox talabonoides

(Bleeker, 1853)♠,▲

Indian pike

conger Cá Lạc ấn độ M TL

12 Muraenesox cinereus

(Forsskål, 1775)♠,▲

Daggertooth pike

</div>
(54)<div class='page_container' data-page=54>

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam Loài

Thứ h ng 
 ảo tồn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10*

(8) Muraenidae Moray eels Họ cá Lịch iển

13 Uropterygius concolor

Rüppell, 1838♠,▲

Unicolor snake

moray Cá Lịch đồng màu TL

14 Gymnothorax undulatus

(Lacepède, 1803)♠,▲ Undulated moray Cá Lịch vân sóng M TL

(9) Ophichthidae Snake eels Họ cá Ch nh rắn

15 Pisodonophis boro

(Hamilton, 1822)♠,▲ Rice-paddy eel Cá Lịch cu/nhệch bôro M TL

(10) Moringuidae Spaghetti eels Họ cá Ch nh giun

16 Moringua macrocephalus

(Bleeker, 1863)●,◄ Cá Chình giun đầu to TL

V OSTEOGLOSSIFORMES BONY

TONGUES BỘ CÁ THÁT LÁT 
(11) Notopteridae Featherbacks Họ cá Thát lát

17 Notopterus notopterus 
(Pallas, 1769)

Bronze

featherback Cá Thát lát M TL

VI CLUPEIFORMES HERRINGS BỘ CÁ TRÍCH 
(12) Clupeidae Menhadens Họ cá Trích

18 Anodontostoma chacunda

(Hamilton, 1822)♠,▲

Chacunda gizzard

shad Cá Mịi khơng răng TL VU VU

19 Sardinella lemuru

Bleeker, 1853♠,▲ Bali sardinella Cá Nhâm TL

20 Clupanodon thrissa

(Linnaeus, 1758)♠,●

Chinese gizzard

shad Cá Mòi cờ hoa TL EN VU

21 Konosirus punctatus 
(Temminck & Schlegel, 1846)♠,●

Dotted gizzard

shad Cá Mòi cờ chấm M TL VU VU

22 Nematalosa nasus

(Bloch, 1795)♠,●

Bloch's gizzard

shad Cá Mòi mõm tròn M TL VU VU

(13) Engraulidae Anchovies Họ cá Trỏng

23 Setipinna breviceps

(Cantor, 1849)♠,▲

Scaly hairfin

anchovy Cá Lẹp vàng M TL

24 Thryssa hamiltonii (Gray, 1832)♠,▲ Hamilton's

thryssa Cá Rớp/cá Lẹp sắc TL

25 Thryssa setirostris

(Broussonet, 1782)♠,▲ Longjaw thryssa Cá Lẹp hàm dài TL EN

26 Stolephorus commersonnii

Lacepède, 1803●

Commerson's

anchovy Cá Cơm thƣờng M TL

27 Stolephorus indicus

(Van Hasselt, 1823)● Indian anchovy Cá Cơm ấn độ M TL

28 Stolephorus tri (Bleeker, 1852)● Spined anchovy Cá Cơm sông M TL

</div>
(55)<div class='page_container' data-page=55>

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam Loài

Thứ h ng 
 ảo tồn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10*

29 Chanos chanos (Forsskal, 1775)♠ Milkfish Cá Măng sữa M TL VU VU

VIII CYPRINIFORMES CARPS BỘ CÁ CHÉP 
(15) Balitoridae Hillstream Họ cá Chạch vây bằng

30 Annamia normani (Hora, 1931) Cá Vây bằng miền trung M TL

31 Annamia thuathienensis

Nguyen, 2005 Cá Vây bằng thừa thiên M

32 Sewellia albisuera Freyhof, 2003 Cá Bám đá M CR

33 Sewellia elongata Robert, 1998 Cá Bám đá M TL NT

34 Sewellia speciosa Robert, 1998 Cá Bám đá M

35 Sewellia lineolata

(Valenciennes, 1846) Cá Đép thƣờng M TL VU

36 Sewellia medius

Nguyen & Nguyen, 2005 Cá Đép ngắn M TL

37 Sewellia songboensis

Nguyen & Nguyen, 2005 Cá Đép sông bồ M TL

(16) Cobitidae Loaches Họ cá Ch ch

38 Cobitis taenia Linnaeus, 1758 Spined loach Cá Chạch hoa đốm tròn M TL

39 Cobitis arenae (Lin, 1934) Cá Chạch hoa chấm TL

40 Misgurnus anguillicaudatus

(Cantor, 1842) Pond loach Cá Chạch bùn M TL

41 Misgurnus tonkinensis

Rendahl, 1937 Cá Chạch bùn núi TL

42 Pangio kuhlii (Valenciennes, 1846) Coolie loach Cá Heo gai mắt M TL

43 Lepidocephalichthys hasselti

(Valenciennes, 1846) Cá Heo râu TL

(17) Nemacheilidae Stone loaches Họ cá Ch ch suối

44 Traccatichthys pulcher

(Nichols & Pope, 1927) Cá Chạch cật pun chơ M TL

45 Schistura huongensis

Freyhof & Serov, 2001 Cá Chạch suối TL

46 Schistura fasciolata

(Nichols & Pope, 1927) Cá Chạch suối sọc M TL

47 Schistura spiloptera

(Valenciennes, 1846) Cá Chạch suối huế M CR

48 Schistura clatrata Kottelat, 2000 Cá Chạch suối M

49 Schistura yersini

Freyhof & Serov, 2001 Cá Chạch suối đuôi đỏ M DD

(18) Acheilognathidae Họ cá Thè e

50 Acheilognathus tonkinensis

(Vaillant, 1892) Cá Thè be thƣờng M TL

51 Rhodeus ocellatus (Kner, 1866) Rosy bitterling Cá Bƣớm chấm M TL

</div>
(56)<div class='page_container' data-page=56>

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam Loài

Thứ h ng 
 ảo tồn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10*

53 Rhodeus amarus (Bloch, 1782) European bitterling Cá Bƣớm nhỏ M TL

(19) Xenocyprididae Họ cá Nh ng

54 Opsariichthys bidens Günther, 1873 Cá Cháo M TL

55 Opsariichthys hainanensis

Nichols & Pope, 1927 Three-lips Cá Cháo M TL

56 Opsarius pulchellus (Smith, 1931) Cá Cháo/cá Xảm sét M TL

57 Nicholsicypris normalis

(Nichols & Pope, 1927) Cá Dầm suối M TL

58 Paralaubuca barroni (Fowler, 1934) Cá Thiểu mại M TL

59 Paralaubuca riveroi (Fowler, 1935) Cá Thiểu nam TL

60 Ctenopharyngodon idella

(Valenciennes, 1844) Grass carp Cá Trắm cỏ M TL

61 Hypophthalmichthys molitrix

(Valenciennes, 1844) Silver carp Cá Mè trắng trung hoa M TL NT

62 Hypophthalmichthys harmandi

Sauvage, 1884 Cá Mè trắng việt nam TL

63 Hypophthalmichthys nobilis

(Richardson, 1845) Bighead carp Cá Mè hoa M TL

64 Mylopharyngodon piceus

(Richardson, 1846) Black carp Cá Trắm đen TL

65 Megalobrama terminalis

(Richardson, 1846)

Black Amur

bream Cá Vền dài TL VU

66 Chanodichthys dabryi

(Bleeker, 1871) Hump back Cá Thiểu mắt to TL

67 Sinibrama melrosei

(Nichols & Pope, 1927) Cá Nhác M

68 Toxabramis swinhonis

Günther, 1873 Cá Dầu hồ TL

69 Pseudohemiculter dispar

(Peters, 1881)

Cá Dầu sông thân

mỏng M TL VU

70 Hemiculter leucisculus

(Basilewsky, 1855) Sharpbelly Cá Mƣơng M TL

71 Chanodichthys flavipinnis

(Tirant, 1883) Yellowfin culter Cá Ngão gù/cá Mè huế M TL

72 Macrochirichthys macrochirus

(Valenciennes, 1844)

Long pectoral-fin

minnow Cá Rựa sông TL NT

(20) Gobionidae Gudgeons Họ cá Đục

73 Hemibarbus macracanthus

Lo, Yao & Chen, 1977 Cá Đục chấm M TL

74 Hemibarbus medius Yue, 1995 Cá Đục ngộ M TL

75 Hemibarbus labeo (Pallas, 1776) Barbel steed Cá Linh TL

</div>
(57)<div class='page_container' data-page=57>

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam Loài

Thứ h ng

ảo tồn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10*

(Yao & Yang, 1977) mõm ngắn

77 Microphysogobio vietnamica

Mai, 1978

Cá Đục đanh chấm

mõm dài TL

78 Pseudogobio guilinensis

Yao & Yang, 1977 Cá Đục đanh chấm đại M TL

79 Sarcocheilichthys nigrispinis

(Günther, 1873) Rainbow gudgeon Cá Nhọ chảo M TL

(21) Leuciscidae Họ cá Trắm

80 Squaliobarbus curriculus

(Richardson, 1846) Barbel chub Cá chày mắt đỏ M TL

81 Elopichthys bambusa

(Richardson, 1845) Yellowcheek Cá Măng M TL VU VU

(22) Danionidae Họ cá Lòng tong

82 Esomus metallicus Ahl, 1923 Striped flying barb Cá Lòng tong sắt TL

83 Esomus longimanus (Lunel, 1881) Mekong flying barb Cá Lòng tong dài M TL

84 Rasbora argyrotaenia

(Bleeker, 1850) Silver rasbora Cá Lòng tong đá M TL

85 Rasbora steineri

(Nichols & Pope, 1927) Chinese rasbora Cá Mại sọc M TL

86 Rasbora myersi Brittan, 1954 Silver Cá Lòng tong mại TL

87 Rasbora sumatrana (Bleeker, 1852) Cá Lòng tong vạch M TL

88 Rasbora lateristriata (Bleeker, 1854) Yellow rasbora Cá Lòng tong kẻ M TL

89 Devario gibber (Kottelat, 2000) Cá Xảm M TL

(23) Cyprinidae Minnows or

Carps Họ cá Chép

90 Tor tambroides (Bleeker, 1854) Greater brook carp Cá Ngựa xám M TL VU

91 Tor sinensis Wu, 1977 Red Mahseer Cá Đỏ M VU

92 Labeo rohita (Hamilton, 1822) Roho Cá Rô hu M TL

93 Cirrhinus mrigala

(Hamilton, 1822) Mrigal carp Cá Trôi ấn độ M TL

94 Osteochilus vittatus

(Valenciennes, 1842) Hard-lipped Barb Cá Mè lúi M TL

95 Osteochilus prosemion Fowler, 1934 Mud carp Cá Lúi M TL NT

96 Osteochilus microcephalus

(Valenciennes, 1842)

Pla Rong Mai

Tub Cá Lúi M TL

97 Osteochilus salsburyi

Nichols & Pope, 1927 Cá Dầm đất M TL

98 Garra orientalis Nichols, 1925 Cá Sứt môi/cá Bậu M TL

99 Garra imberba Garman, 1912 Cá Đo M TL

100 Garra theunensis Kottelat, 1998 Cá Bậu TL

101 Garra fuliginosa Fowler, 1934 Cá Sứt mũi TL

</div>
(58)<div class='page_container' data-page=58>

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam Loài

Thứ h ng 
 ảo tồn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10*

(Tirant, 1883) minnow

103 Barbodes semifasciolatus

(Günther, 1868) Golden barb Cá Đòng đong/Cá Cấn M TL

104 Hampala macrolepidota

Kuhl & Van Hasselt, 1823 Hampala barb Cá Ngựa nam M TL VU

105 Puntius brevis (Bleeker, 1849) Swamp barb Cá Gầm M TL

106 Neolissochilus stracheyi 
(Day, 1871)

Cá Dầm/cá Me/cá Púng

mõm ngắn M TL

107 Puntioplites falcifer

Smith, 1929 Sickle Fin Barb Cá Dảnh M TL

108 Cyclocheilichthys enoplos

(Bleeker, 1849) Cá Cóc M TL

109 Poropuntius angustus

Kottelat, 2000 Cá Sao xanh M TL

110 Poropuntius bolovenensis

Roberts, 1998 Cá Sao M TL EN

111 Poropuntius solitus Kottelat, 2000 Cá Sao TL EN

112 Poropuntius deauratus

(Valenciennes, 1842) Cá Hồng nhau bầu M TL EN

113 Poropuntius krempfi 
(Pellegrin & Chevey, 1934)

Cá Sao kremfi/

cá Chát trắng TL

114 Poropuntius carinatus

(Wu & Lin, 1977) Cá Chát ca TL

115 Poropuntius laoensis

(Günther, 1868) Cá Chát lào M TL

116 Hypsibarbus lagleri

Rainboth, 1996 Cá Hồng nhau TL VU

117 Cyprinus carpio Linnaeus, 1758 Wild Common

carp Cá Chép M TL VU

118 Cyprinus centralus

Nguyen & Mai, 1994 Cá Dầy M TL

119 Cyprinus melanes (Mai, 1978) Cá Chẻn TL

120 Carassioides acuminatus

(Richardson, 1846) Black fish

Cá Rƣng/cá Dƣng/

cá Nhƣng M TL

121 Carassius auratus

(Linnaeus, 1758) Gold fish Cá Diếc mắt đỏ M TL

122 Onychostoma gerlachi

(Peters, 1881) Cá Sỉnh M TL NT

123 Onychostoma laticeps

Günther, 1896 Cá Sỉnh gai/cá Mát M TL VU

124 Onychostoma fusiforme

Kottelat, 1998 Cá Xanh M TL

</div>
(59)<div class='page_container' data-page=59>

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam Loài

Thứ h ng 
 ảo tồn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10*

Kottelat, 1998

126 Acrossocheilus aluoiensis

(Nguyen, 1997) Cá Sao a lƣới M TL

127 Spinibarbus denticulatus

(Oshima, 1926) Cá Bỗng M TL VU

128 Spinibarbus caldwelli

(Nichols, 1925) Cá Chày đất M TL VU

129 Scaphiodonichthys acanthopterus

(Fowler, 1934) Cá Mọm M

130 Mystacoleucus marginatus

(Valenciennes, 1842) Cá Gai xƣớc M

131 Bangana tonkinensis

(Pellegrin & Chevey, 1934) Cá Hỏa TL VU VU VU

IX CHARACIFORMES CHARACINS BỘ CÁ 
HỒNG NHUNG 
(24) Serrasalmidae Pacus Họ cá Hồng nhung

132 Piaractus brachypomus

(Cuvier, 1818) Pirapitinga

Cá Chim trắng

nƣớc ngọt M TL

X SILURIFORMES CATFISH BỘ CÁ NHEO 
(25) Loricariidae Armored

catfishes Họ cá Tỳ

133 Pterygoplichthys disjunctivus 
(Weber, 1991)

Vermiculated

sailfin catfish Cá Tỳ bà/cá Lau kính M

(26) Siluridae Sheatfishes Họ cá Nheo

134 Silurus asotus Linnaeus, 1758 Amur catfish Cá Nheo M TL

135 Pterocryptis cochinchinensis

(Valenciennes, 1840) Catfish Cá Thèo M TL

136 Wallago attu

(Bloch & Schneider, 1801) Wallago Cá Leo M TL NT

(27) Plotosidae Eeltail catfishes Họ cá Ngát

137 Plotosus lineatus

(Thunberg, 1787)♠,▲ Striped eel catfish Cá Ngát bắc/cá trê biển M TL

(28) Clariidae Airbreathing

catfishes Họ cá Tr

138 Clarias fuscus (Lacepède, 1803) Hong Kong catfish Cá Trê đen M TL

139 Clarias batrachus (Linnaeus, 1785) Walking catfish Ca Trê trắng M TL CR

140 Clarias garienpinus 
(Burchell, 1882)

North African

catfish Cá Trê phi M TL

141 Clarias macrocephalus

Günther, 1864 Bighead catfish Cá Trê vàng M TL NT

(29) Bagridae Bagrid catfishes Họ cá Lăng

142 Mystus gulio (Hamilton, 1822) Long whiskers

</div>
(60)<div class='page_container' data-page=60>

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam Loài

Thứ h ng 
 ảo tồn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10*

143 Pseudomystus siamensis

(Regan, 1913)

Bumble bee

catfish Cá Chốt bông M

144 Hemibagrus centralus Mai, 1978 Cá Lăng quảng bình M TL

145 Hemibagrus guttatus

(Lacepède, 1803) Cá Lăng chấm TL VU VU

146 Hemibagrus vietnamicus Mai, 1978 Cá Huốt M TL

147 Tachysurus virgatus (Oshima, 1926) Cá Mịt M TL

148 Pseudobagrus kyphus Mai, 1978 Cá Mịt tròn TL

(30) Sisoridae Sisorid catfishes Họ cá Chi n

149 Bagarius bagarius (Hamilton, 1822) Gangetic goonch Cá Chiên TL VU NT

150 Glyptothorax honghensis Li, 1984 Cá Chiên suối sông hồng M

151 Glyptothorax strabonis 
Ng & Freyhof, 2008

Cá Chiên suối sông

gianh M

152 Glyptothorax hainanensis

Nichols & Pope, 1927 Cá Chiên suối hải nam TL

153 Glyptothorax interspinalus

(Mai, 1978) Cá Chiên suối gai M TL NT

154 Glyptothorax laoensis

Fowler, 1934 Cá Chiên suối lào M

(31) Ariidae Sea catfishes Họ cá Öc

155 Arius microcephalus

Bleeker, 1855♠,●

Squirrelheaded

catfish Cá Úc trắng M TL

156 Arius maculatus

(Thunberg, 1792)♠,● Spotted catfish Cá Úc chấm M TL

(32) Cranoglanididae Armorhead

catfishes Họ cá Ng nh

157 Cranoglanis henrici

(Vallant, 1893) Cá Ngạnh thƣờng M TL

158 Cranoglanis bouderius

(Richardson, 1846) Helmet catfish Cá Ngạnh thon TL VU VU

XI SCOMBRIFORMES MACKERELS BỘ CÁ THU SÔNG 
(33) Scombridae Mackerels and

tunas Họ cá Thu ảu

159 Scomberomorus sinensis

(Lacepède, 1800)●,▲ Chinese seerfish Cá Thu sông bắc M TL

XII SYNGNATHIFORMES

PIPEFISHES 
AND 
SEAHORSES

BỘ CÁ CHÌA VƠI 
(34) Syngnathidae Pipefishes and

seahorses Họ cá Ch a v i

160 Hippichthys spicifer 
(Rüppell, 1838)♠,●

Bellybarred

pipefish Cá Chìa vôi chấm trắng M TL

</div>
(61)<div class='page_container' data-page=61>

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam Loài

Thứ h ng 
 ảo tồn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10*

S AND 
ARDINALFISHES

(35) Apogonidae Cardinalfishes Họ cá Sơn iển

161 Fibramia amboinensis

(Bleeker, 1853)♠,●

Amboina

cardinalfish Cá Sơn am bôi M TL

XIV GOBIIFORMES GOBIES BỘ CÁ BỐNG 
(36) Eleotridae Sleepers Họ cá Bống đen

162 Eleotris fusca (Forster, 1801)●,♥ Brown sleeper Cá Bống mọi M TL

163 Eleotris melanosoma 
Bleeker, 1853●,♥

Broadhead

sleeper Cá Bống đen lớn M TL

164 Eleotris oxycephala

Temminck & Schlegel, 1845♠,●

Cá Bống đen nhỏ/

cá Bống trứng M TL

(37) Gobiidae Gobies Họ cá Bống trắng

165 Acanthogobius lactipes

(Hilgendorf, 1879)●,♥,■ Cá Bống trắng M TL

166 Acentrogobius chlorostigmatoides

(Bleeker, 1849)♥ Greenspot goby Cá Bống tròn M TL

167 Acentrogobius caninus

(Valenciennes, 1837)♠,●

Tropical sand

goby Cá Bống chấm M TL

168 Acentrogobius viridipunctatus

(Valenciennes, 1837)●,♥

Spotted green

goby Cá Bống lá tre M TL

169 Acentrogobius nebulosus

(Forsskål, 1775)●,♥ Shadow goby Cá Bống trụ dài M TL

170 Acentrogobius moloanus

(Herre, 1927)● Barcheek Amoya Cá Bống hạ môn TL

171 Afurcagobius suppositus

(Sauvage, 1880) Long-headed goby Cá Bống ao màu tối TL

172 Glossogobius aureus

Akihito & Meguro, 1975♥,● Golden tank goby Cá Bống cát M TL

173 Glossogobius giuris

(Hamilton, 1822)♥ Bareye Goby Cá Bống cát tối M TL

174 Oxyurichthys microlepis

(Bleeker, 1849)♠,● Maned goby Cá Bống chấm mắt TL

175 Oxyurichthys ophthalmonema

(Bleeker, 1856)♠,● Eyebrow goby Cá Bống rãnh M TL

176 Oxyurichthys tentacularis

(Valenciennes, 1837)♠,●

Cá Bống vân mắt/

cá Bống thệ M TL

177 Psammogobius biocellatus

(Valenciennes, 1837) Sleepy goby Cá Bống mấu mắt TL

178 Trypauchen vagina

(Bloch & Schneider, 1801)♠,● Burrowing goby Cá Rễ cau/cá Đèn cầy M TL

(38) Butidae Butid sleepers Họ cá Bống ớp

</div>
(62)<div class='page_container' data-page=62>

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam Loài

Thứ h ng 
 ảo tồn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10*

Lacepède, 1801♠.●

180 Butis butis (Hamilton, 1822)♠,● Crimson-tipped

flathead-sleeper Cá Bống cau M TL

181 Oxyeleotris marmoratus

(Bleeker, 1852)●,♥ Marble goby Cá Bống tƣợng M TL

(39) Oxudercidae Gobionellus-like Họ cá Bống kèo

182 Awaous grammepomus

(Bleeker, 1849)●,♥ Scribbled goby Cá Bống hƣơng grama M TL

183 Ctenogobius fasciatus Gill, 1858♠,● Blotchcheek goby Cá Bống sọc TL

184 Papuligobius ocellatus 
(Fowler, 1937)♥,■

Mekong Rock

Goby Cá Bống mắt M TL

185 Parapocryptes serperaster

(Richardson, 1846)♠,● Goby Cá Bống xệ M TL

186 Periophthalmus novaeguineaensis

Eggert, 1935●,♥

New Guinea

mudskipper Cá Thoi loi M TL

187 Rhinogobius giurinus (Rutter, 1897) Barcheek goby Cá Bống khe M TL

188 Stenogobius genivittatus

(Valenciennes, 1837)♠,● Chinstripe goby Cá Bống mấu đai M TL

XV SYNBRANCHIFORMES SPINY EELS BỘ CÁ MANG LIỀN 
(40) Synbranchidae Swamp eels Họ Lƣơn

189 Monopterus albus (Zuiew, 1793) Rice swamp eel Lƣơn đồng M TL

190 Ophisternon bengalense

McClelland, 1844♥,● Bengal eel Cá Lịch đồng TL

(41) Mastacembelidae Spiny eels Họ cá Ch ch s ng

191 Macrognathus siamensis

(Günther, 1861) Spotfin spiny eel Cá Chạch lá tre M TL

192 Mastacembelus armatus

(Lacepède, 1800) Spiny eel Cá Chạch sông M TL

193 Mastacembelus favus (Hora, 1924) Tire track eel Cá Chạch bông lớn M TL

XVI ANABANTIFORMES LABYRINTH

FISHES BỘ CÁ RÔ 
(42) Channidae Snakeheads Họ cá Quả

194 Channa striata (Bloch, 1793) Snakehead Murrel Cá Quả/cá Lóc M TL

195 Channa longistomata

Nguyen, Nguyen & Nguyen, 2012 Cá Trẳng M

196 Channa gachua (Hamilton 1822) Dwarf snakehead Cá Chành đục M TL

197 Channa maculata (Lacepède, 1801) Blotched

snakehead Cá Chuối suối TL EN EN

(43) Anabantidae Climbing

gouramies Họ cá R đồng

198 Anabas testudineus (Bloch, 1792) Climbing perch Cá Rô đồng M TL

</div>
(63)<div class='page_container' data-page=63>

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam Loài

Thứ h ng

ảo tồn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10*

199 Betta taeniata Regan, 1910 Borneo betta Cá Thia ta/cá Lia thia M TL

200 Macropodus opercularis

Linnaeus, 1758 Paradise fish Cá Đuôi cờ M TL

201 Macropodus spechti

Schreitmüller, 1936

Black paradise

fish Cá Cờ đen/cá Cờ than M TL

202 Trichopodus trichopterus 
(Pallas, 1770)

Three spot

Gourami Cá Sặc bƣớm M TL

203 Trichopodus microlepis 
(Günther, 1861)

Moonlight

Gourami Cá Sặc điệp M TL

204 Trichopodus pectoralis 
(Regan, 1910)

Snakeskin

Gourami Cá Sặc rằn M TL

205 Trichopsis vittata (Cuvier, 1831) Croaking gourami Cá Bã trầu M TL

XVII CARANGIFORMES JACKS BỘ CÁ KHẾ 
(45) Rachycentridae Cobia Họ cá Bớp

206 Rachycentron canadum

(Linnaeus, 1766)♠,●,▲ Cobia Cá Giò/cá Bớp M TL

(46) Centropomidae Lates perches Họ cá Chẽm

207 Lates calcarifer

(Bloch, 1790)♠,● Barramundi Cá Chẽm/cá Vƣợc M TL

XVIII PLEURONECTIFORMES FLATFISHES BỘ CÁ BƠN 
(47) Cynoglossidae Tonguefishes Họ cá Bơn cát

208 Cynoglossus lingua

Hamilton, 1822♥,● Long tongue sole Cá Bơn lƣỡi trâu M TL

209 Cynoglossus puncticeps

(Richardson, 1846)♠,●

Speckled

tonguesole Cá Bơn vằn M TL

(48) Paralichthyidae Large-tooth

flounders Họ cá Bơn vỉ răng

210 Tephrinectes sinensis

(Lacepède, 1802)♥,● Cá Bơn vây chấm M TL

XIX CICHLIFORMES CICHLIDS BỘ CÁ RÔ PHI 
(49) Cichlidae Cichlids Họ cá R phi

211 Oreochromis mossambicus

(Peters, 1852)

Mozambique

tilapia Cá Rô phi đen TL NT

212 Oreochromis niloticus

(Linnaeus, 1758) Nile tilapia Cá Rô phi vằn M TL

XX ATHERINIFORMES SILVERSIDES BỘ CÁ SUỐT 
(50) Atherinidae Silversides Họ cá Suốt

213 Atherinomorus forskalii

(Rüppell, 1838)♥

Red Sea
hardyhead
silverside

Cá Suốt mắt to M TL

(51) Ambassidae Asiatic

</div>
(64)<div class='page_container' data-page=64>

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam Loài

Thứ h ng 
 ảo tồn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10*

214 Ambassis gymnocephalus

(Lace pefde, 1802)♠,● Bald glassy Cá Sơn xƣơng M TL

215 Ambassis kopsii 
Bleeker, 1858♠,●

Freckled

hawkfish Cá Sơn kốp sô M TL

XXI BELONIFORMES NEEDLE

FISHES BỘ CÁ KÌM 
(52) Adrianichthyidae Ricefishes Họ cá Sóc

216 Oryzias latipes

(Temminek & Schlegel, 1846)● Japanese rice fish Cá Sóc M TL

(53) Belonidae Needlefishes Họ cá Nhái

217 Strongylura strongylura

(Van Hasselt, 1823)●

Spottail

needlefish Cá Nhái đuôi chấm M TL

(54) Hemiramphidae Halfbeaks Họ cá L m k m

218 Dermogenys pusilla

Kuhl & Van Hasselt, 1823♥,●

Wrestling

halfbeak Cá Lìm kìm ao M TL

219 Hyporhamphus limbatus

(Valenciennes, 1847)●

Congaturi

halfbeak Cá Kìm bắc TL

220 Rhynchorhamphus georgii

(Valenciennes, 1847)●

Long billed half

beak Cá Kìm mơi dài M TL

221 Zenarchopterus ectuntio

(Hamilton, 1822)♥,●,■ Ectuntio halfbeak Cá Lìm kìm sơng M TL

XXII CYPRINODONTIFORMES KILLIFISHES BỘ CÁ BẠC ĐẦU 
(55) Aplocheilidae Killifishes Họ cá B c đầu

222 Aplocheilus panchax

(Hamilton, 1822) Blue panchax Cá Bạc đầu M TL

(56) Poeciliidae Poeciliids Họ cá Ăn muỗi

223 Gambusia affinis

(Baird & Girard, 1853) Mosquitofish Cá Ăn muỗi M TL

224 Poecilia reticulata Peters, 1859 Guppy Cá Bảy màu M TL

225 Xiphophorus hellerii Heckel, 1848 Green swordtail Cá Kiếm M TL

XXIII MUGILIFORMES MULLETS BỘ CÁ ĐỐI 
(57) Mugilidae Mullets Họ cá Đối

226 Chelon macrolepis (Smith, 1846) Largescale mullet Cá Đối vảy to M TL

227 Planiliza subviridis

(Valenciennes, 1836)♠,● Greenback mullet

Cá Đối môi dày/cá Đối

đất M TL

228 Ellochelon vaigiensis

(Quoy & Gaimard, 1825)♠,● Squaretail mullet Cá Đối đuôi bằng M TL

229 Liza carinata

(Valenciennes, 1836)♠,● Keeled mullet Cá Đối lƣng gờ TL

230 Osteomugil engeli

(Bleeker, 1858)♠,● Kanda Cá Đối anh TL

</div>
(65)<div class='page_container' data-page=65>

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam Loài

Thứ h ng 
 ảo tồn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10*

(Valenciennes, 1836)♠,● nhọn

232 Mugil cephalus Linnaeus, 1758♠,● Flathead grey

mullet Cá Đối mục/cá To đầu M TL

XXIV GERREIFORMES BỘ CÁ MÓM 
(58) Gerreidae Mojarras Họ cá Móm

233 Gerres filamentosus 
Cuvier, 1829♠,●

Whipfin

silver-biddy Cá Móm gai dài M TL

234 Gerres limbatus Cuvier, 1830♠,● Saddleback

silver-biddy Cá Móm gai ngắn M TL

235 Gerres oyena (Forsskål, 1775)♠,● Common

silver-biddy Cá Móm chỉ bạc M TL

236 Gerres japonicus Bleeker, 1854♠ Japanese

silver-biddy Cá Móm nhật bản TL

XXV CHAETODONTIFORMES BỘ CÁ LIỆT 
(59) Leiognathidae Slimys,

lipmouths

Họ cá Liệt/ 
họ cá Ngãng

237 Leiognathus brevirostris

(Valenciennes, 1835)♠,●

Shortnose

ponyfish Cá Liệt mõm ngắn M TL

238 Leiognathus equulus 
(Forsskal, 1775)♠,●

Common

ponyfish Cá Liệt lớn M TL

239 Secutor insidiator (Bloch, 1787)♠,● Pugnose ponyfish Cá Liệt chấm M TL

240 Secutor ruconius

(Hamilton, 1822)♠,●

Deep pugnose

ponyfish Cá Liệt vân lƣng M TL

XXVI ACANTHURIFORMES SURGEONFISHES

AND RELATIVES

BỘ CÁ 
CHIM TRẮNG 
(60) Monodactylidae Moonyfishes or

fingerfishes

Họ cá Chim trắng 
mắt to

241 Monodactylus argenteus

(Linnaeus, 1758)♠,● Silver moony Cá Chim mắt to M TL

XXVII LUTJANIFORMES BỘ CÁ HỒNG 
(61) Lutjanidae Snappers Họ cá Hồng

242 Lutjanus fulvus (Forster, 1801)♠,● Blacktail snapper Cá Hồng trơn/cá Hồng đỏ M TL
243 Lutjanus argentimaculatus

(Forsskål, 1775)♠,●

Mangrove red

snapper Cá Hồng bạc M TL

244 Lutjanus johnii (Bloch, 1792)♠,● John's snapper Cá Hồng vảy ngang M TL

245 Lutjanus bohar (Forsskål, 1775)♠,● Two-spot red

snapper Cá Hồng hai chấm TL

246 Lutjanus russelli

(Bleeker, 1894) ♠,● Russell's snapper Cá Hồng chấm đen M TL

247 Lutjanus fulviflamma

</div>
(66)<div class='page_container' data-page=66>

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam Loài

Thứ h ng 
 ảo tồn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10*

XXVIII SPARIFORMES BREAMS AND

PORGIES BỘ CÁ TRÁP 
(62) Sparidae Porgies Họ cá Tráp

248 Acanthopagrus berda

(Forsskål, 1775)♠,●

Goldsilk
seabream

Cá Tráp đen/cá Tráp

đuôi xám/cá Tráp nâu M TL

249 Acanthopagrus latus

(Houttuyn, 1782)♠,●

Yellowfin
seabream

Cá Tráp vây vàng/

cá Hanh M TL

XXIX TETRAODONTIFORMES PLECTOGNATHS BỘ CÁ NÓC

(63) Tetraodontidae Puffers Họ cá Nóc ch y

250 Takifugu oblongus

(Bloch, 1786)♠,● Lattice blaasop Cá Nóc chày M TL

251 Takifugu ocellatus

(Linnaeus, 1758)♠,● Cá Nóc sọc bên M TL NT

XXX CENTRARCHIFORMES BỘ CÁ CĂNG 
(64) Terapontidae Grunters or

tigerperches Họ cá Căng

252 Helotes sexlineatus 
(Quoy & Gaimard, 1825)♠,●

Six-lined

trumpeter Cá Căng sáu sọc M TL

253 Pelates quadrilineatus

(Bloch, 1790)♠,● Fourlined terapon

Cá Căng bốn sọc/

cá Căng răng nâu M TL

254 Rhynchopelates oxyrhynchus

(Temminck & Schlegel, 1842)♠,●

Sharpbeak

terapon Cá Căng mõm nhọn M TL

255 Terapon theraps Cuvier, 1829♠,● Cá Căng đàn/

cá Căng vảy to M TL

256 Terapon puta Cuvier, 1829♠,● Small-scaled

terapon

Cá Căng dài/

cá Căng vảy nhỏ M TL

257 Terapon jarbua

(Forsskal, 1775)♠,● Jarbua terapon

Cá Ong căng/

cá Căng cát M TL

(65) Percichthyidae Temperate

perches Họ cá R mo

258 Coreoperca whiteheadi

Boulenger, 1900 Cá Rô mó M

XXXI PERCIFORMES PERCH-LIKES BỘ CÁ VƢỢC 
(66) Sillaginidae Smelt-whitings Họ cá Đục

259 Sillago sihama (Forsskål, 1775)♠,● Silver sillago Cá Đục bạc M TL

(67) Sciaenidae Drums or

roakers Họ cá Đù

260 Boesemania microlepis 
(Bleeker, 1858)●,♥

Boeseman

croaker Cá Sửu M TL NT

261 Pennahia macrocephalus

(Tang, 1937)♠,●

Big-head pennah

croaker Cá Đù mắt to M TL

262 Pennahia argentata

</div>
(67)<div class='page_container' data-page=67>

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam Loài

Thứ h ng 
 ảo tồn

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10*

(68) Siganidae Rabbitfishes Họ cá D a

263 Siganus guttatus (Bloch, 1787)● Goldlined

spinefoot Cá Dìa cơng M TL

264 Siganus canaliculatus 
(Park, 1797)●

White-spotted

spinefoot Cá Dìa cana/cá Kình M TL

265 Siganus fuscescens

(Houttuyn, 1782)● Mottled spinefoot Cá Dìa trơn/cá Dìa xám M TL

(69) Scatophagidae Scats Họ cá Nâu

266 Scatophagus argus

(Linnaeus, 1766)♠,● Spotted scat

Cá Nâu/cá Nầu/

cá Hói M TL

(70) Serranidae Sea basses Họ cá Mú

267 Epinephelus longispinis 
(Kner, 1864)♠,●

Longspine

grouper Cá Mú sao TL

268 Epinephelus bruneus

Bloch, 1793♠,●

Longtooth

grouper Cá Mú cỏ M TL VU

269 Epinephelus epistictus

(Temminck & Schlegel, 1842)♠,● Dotted grouper Cá Mú chấm đen TL

270 Epinephelus maculatus

(Bloch, 1790)♠ Highfin grouper

Cá Mú mắt/

cá Song mác TL

271 Epinephelus malabaricus

(Bloch & Schneider, 1801)♠,● Malabar grouper Cá Mú điểm gai M TL NT

(71) Platycephalidae Flatheads Họ cá Chai

272 Platycephalus indicus

(Linnaeus, 1758)♠,● Bartail flathead Cá Chai M TL

Tổng cộng: 02 lớp, 02 phân lớp, 31 bộ, 24 phân bộ, 71 họ, 167 giống, 272 loài 213 253 17 29 04 25

Ghi chú:

- 5: Loài c m u (k hi u M) - 7: Lồi có tên trong S ch ỏ Vi t Nam (2007)

- 6: Loài ghi nhận theo tài i u c a Hoàng c 
 t và cs., V Văn hú và cs., Nguy n H u 
 c và cs.; Nguy n Văn H o

- 8: Loài c tên trong anh c ỏ Thế gi i (IUCN 
Red List, 2019)

- 9: Loài c tên trong C ng c quốc tế v u n n c c o i ộng, th c vật hoang nguy c p (CIT S, 2017) 
- 10: Loài c tên trong Quyết nh 82/2008 c a ộ n ng nghi p và h t tri n n ng th n v vi c c ng ố anh

m c c c oài thuỷ sinh qu hiếm c nguy c tuy t ch ng Vi t Nam c n c o v , ph c hồi và ph t 
tri n

- * Lồi có tên trong Th ng t số 01/2011/TT-BNNPTNT c a ộ N ng nghi p và h t tri n n ng th n Quy nh 
v vi c sửa ổi, ổ sung anh m c c c oài thuỷ sinh qu hiếm c nguy c tuy t ch ng c n c o v , 
ph c hồi và ph t tri n an hành k m theo Quyết nh số 82/2008/Q - NN ngày 17/7/2008 c a ộ tr ng 
 ộ N ng nghi p và h t tri n n ng th n.

- h ng c k hi u: C n c ng t i n h nh - ♠: C c nguồn gốc i n (n c m n - rộng muối)

- ♥: C n c ng t - ■: C c nguồn gốc n c ng t i c ra i n

- ●: C cửa s ng ch nh th c và m ph (n c ) - ▲: C i n i c vào n c ng t

- CR: (Critically Endangered) - R t nguy c p - EN: (Endangered) - Nguy c p

- VU: (Vulnerable) - Sẽ nguy c p - NT: (Near threatened) - S p e a

- PLII: Phu luc II c a C ng c CIT S là danh m c nh ng oài ộng vật, th c vật hoang hi n ch a e a

</div>
(68)<div class='page_container' data-page=68>

3.1.2. Cấu trúc th nh phần lo i

Thừa Thiên Huế nằm trong vùng cảnh quan với điều kiện địa hình rất phong
phú, có nhiều khe suối với dịng chảy trên các địa hình khác nhau. Thêm vào đó khu
vực cửa sơng, đầm phá có sự giao thoa trao đổi giữa hai dòng nƣớc ngọt và mặn
thông qua chế độ bán nhật triều không đều. Do vậy, cấu trúc thành phần lồi sinh
vật, trong đó có cá thể hiện rất rõ tính đa dạng về các nhóm sinh thái với nguồn gốc,
phân bố và mức độ thích nghi khác nhau.

Khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế thể hiện tính đa dạng về thành phần loài
cao và cấu trúc các đơn vị phân loại khá phức tạp. Cấu trúc thành phần loài cá đƣợc
thể hiện ở bảng 3.2 và bảng 3.3.

Bảng 3.2. Tỉ lệ các họ, giống v lo i trong các ộ của khu hệ cá nội địa 
Thừa Thi n Huế

Stt

Bộ Họ Giống Loài

Tên khoa học Tên iệt Nam Số

ượng 
TL 
(%)

Số 
 ượng

TL 
(%)

Số 
 ượng

TL 
(%)

</div>
(69)<div class='page_container' data-page=69>

Stt

Bộ Họ Giống Loài

Tên khoa học Tên iệt Nam Số

ượng 
TL 
(%)

Số 
 ượng

TL 
(%)

Số 
 ượng

TL 
(%)

16 Anabantiformes Bộ cá Rô 3 4,22 6 3,59 12 4,41
17 Carangiformes Bộ cá Khế 2 2,81 2 1,19 2 0,73
18 Pleuronectiformes Bộ cá Bơn 2 2,81 2 1,19 3 1,10
19 Cichliformes Bộ cá Rô phi 1 1,40 1 0,59 2 0,73
20 Atheriniformes Bộ cá Suốt 2 2,81 2 1,19 3 1,10
21 Beloniformes Bộ cá Kìm 3 4,22 6 3,59 6 2,20
22 Cyprinodontiformes Bộ cá Bạc đầu 2 2,81 4 2,39 4 1,47
23 Mugiliformes Bộ cá Đối 1 1,40 6 3,59 7 2,57
24 Gerreiformes Bộ cá Móm 1 1,40 1 0,59 4 1,47
25 Chaetodontiformes Bộ cá Liệt 1 1,40 2 1,19 4 1,47
26 Acanthuriformes Bộ cá Chim trắng 1 1,40 1 0,59 1 0,36
27 Lutjaniformes Bộ cá Hồng 1 1,40 1 0,59 6 2,20
28 Spariformes Bộ cá Tráp 1 1,40 1 0,59 2 0,73
29 Tetraodontiformes Bộ cá Nóc 1 1,40 1 0,59 2 0,73
30 Centrarchiformes Bộ cá Căng 2 2,81 5 2,99 7 2,57
31 Perciformes Bộ cá Vƣợc 6 8,45 7 4,19 14 5,14

Tổng 71 100 167 100 272 100

</div>
(70)<div class='page_container' data-page=70>

(Centrarchiformes) mỗi bộ có 02 họ (chiếm 2,81 %); 16 bộ cịn lại mỗi bộ chỉ có 01
họ (chiếm 1,40 %) (bảng 3.2).

- ề b c họ: Trong tổng số 71 họ, họ cá Chép (Cyprinidae) có số giống 
nhiều nhất với 22 giống (chiếm 13,17 % tổng số giống của khu hệ); tiếp đến là họ
cá Nhàng (Xenocyprididae) có 15 giống (chiếm 8,98 %), họ cá Bống trắng
(Gobiidae) và họ cá Bống kèo (Oxudercidae) mỗi họ có 07 giống (chiếm 4,19 %);
họ cá Đối (Mugilidae) có 06 giống (chiếm 3,59 %); hai họ cá Trích (Clupeidae) và
họ cá Lăng (Bagridae) mỗi họ có 05 giống (chiếm 2,99 %); 05 họ, gồm: họ cá
Chạch (Cobitidae), họ cá Đục (Gobionidae), họ cá Tai tƣợng (Osphronemidae), họ
cá Lìm kìm (Hemiramphidae) và họ cá Căng (Terapontidae) mỗi họ có 04 giống
(chiếm 2,39 %); các họ: cá Trỏng (Engraulidae), cá Lòng tong (Danionidae), cá
Nheo (Siluridae), cá Bống bớp (Butidae) và họ cá Ăn muỗi (Poeciliidae) mỗi họ có
03 giống (chiếm 1,79 %); 11 họ, mỗi họ có 02 giống (chiếm 1,19 %), gồm các họ:
họ cá Dƣa (Muraenesocidae), họ cá Lịch biển (Muraenidae), họ cá Chạch vây bằng
(Balitoridae), họ cá Chạch suối (Nemacheilidae), họ cá Thè be (Acheilognathidae),
họ cá Trắm (Leuciscidae), họ cá Chiên (Sisoridae), họ Lƣơn (Synbranchidae), họ cá
Chạch sông (Mastacembelidae), họ cá Liệt (Leiognathidae) và họ cá Đù
(Sciaenidae); 43 họ có 01 giống (chiếm 0,59 %) (bảng 3.3).

Bảng 3.3. Số lƣợng v tỉ lệ các giống, lo i trong các họ ở khu hệ cá nội địa 
Thừa Thi n Huế

Stt

Họ

Số 
giống

TL
(%)

Số 
loài

TL
(%)

Số giống trong từng họ có số lƣợng 
lo i tƣơng ứng

Tên khoa học Tên iệt Nam 1

loài
2
loài

3
loài

4
loài

5
Loài

6
loài

7
loài

1 Dasyatidae H c uối ồng 1 0,59 1 0,36 1
2 Elopidae H c Măng i n 1 0,59 1 0,36 1
3 Megalopidae H c Ch o 1 0,59 1 0,36 1
4 Albulidae H c Mòi ờng 1 0,59 1 0,36 1

5 Anguillidae H c Ch nh 1 0,59 4 1,47 1

</div>
(71)<div class='page_container' data-page=71>

Stt

Họ

Số 
giống

TL
(%)

Số 
loài

TL
(%)

Số giống trong từng họ có số lƣợng 
lo i tƣơng ứng

Tên khoa học Tên iệt Nam 1

loài
2
loài

3
loài

4
loài

5
Loài

6
loài

7
loài

7 Muraenesocidae H c a 2 1,18 3 1,10 1 1
8 Muraenidae H c L ch i n 2 1,18 2 0,73 2
9 Ophichthidae H c Ch nh r n 1 0,59 1 0,36 1
10 Moringuidae H c Ch nh giun 1 0,59 1 0,36 1
11 Notopteridae H c Th t t 1 0,59 1 0,36 1

12 Clupeidae H c Tr ch 5 2,95 5 1,83 5

13 Engraulidae H c Trỏng 3 1,77 6 2,20 1 1 1
14 Chanidae H c Măng s a 1 0,59 1 0,36 1

15 Balitoridae H c Ch ch v y

ằng 2 1,19 8 2,94 1 1

16 Cobitidae H c Ch ch 4 2,36 6 2,20 2 2

17 Nemacheilidae H c Ch ch suối 2 1,18 6 2,20 1 1
18 AcheilognathidaeH c Th e 2 1,18 4 1,47 1 1

19 Xenocyprididae H c Nhàng 15 8,87 19 6,98 12 2 1
20 Gobionidae H c c 4 2,36 7 2,57 2 1 1
21 Leuciscidae H c Tr m 2 0,73 2 0,73 2

22 Danionidae H c Lòng tong 3 1,77 8 2,94 1 1 1

23 Cyprinidae H c Chép 22 13,01 42 15,44 15 2 1 2 1 1
24 Serrasalmidae H c Hồng nhung 1 0,59 1 0,36 1

25 Loricariidae H c Tỳ à 1 0,59 1 0,36 1
26 Siluridae H c Nheo 3 1,77 3 1,10 3
27 Plotosidae H c Ng t 1 0,59 1 0,36 1

28 Clariidae H c Trê 1 0,59 4 1,47 1

29 Bagridae H c Lăng 5 2,95 7 2,57 4 1

30 Sisoridae H c Chiên 2 1,18 6 2,20 1 1

31 Ariidae H c Úc 1 0,59 2 0,73 1

</div>
(72)<div class='page_container' data-page=72>

Stt

Họ

Số 
giống

TL
(%)

Số 
loài

TL
(%)

Số giống trong từng họ có số lƣợng 
lo i tƣơng ứng

Tên khoa học Tên iệt Nam 1

loài
2

loài

3
loài

4
loài

5
Loài

6
loài

7
loài

34 Syngnathidae H c Ch a v i 1 0,59 1 0,36 1
35 Apogonidae H c S n 1 0,59 1 0,36 1

36 Eleotridae H c ống en 1 0,59 3 1,10 1

37 Gobiidae H c ống tr ng 7 4,14 14 5,14 4 1 1 1
38 Butidae H c ống p 3 1,77 3 1,10 3

39 Oxudercidae H c ống k o 7 4,14 7 2,57 7
40 Synbranchidae H L n 2 1,18 2 0,73 2
41 MastacembelidaeH c Ch ch s ng 2 1,18 3 1,10 1 1

42 Channidae H c Qu 1 0,59 4 1,47 1

43 Anabantidae H c R ồng 1 0,59 1 0,36 1

44 Osphronemidae H c Tai t ng 4 2,36 7 2,57 2 1 1
45 Rachycentridae H c p 1 0,59 1 0,36 1

46 Centropomidae H c Chẽm 1 0,59 1 0,36 1
47 Cynoglossidae H c n c t 1 0,59 2 0,73 1
48 Paralichthyidae H c n vỉ răng 1 0,59 1 0,36 1

49 Cichlidae H c R phi 1 0,59 2 0,73 1
50 Atherinidae H c Suốt 1 0,59 1 0,36 1
51 Ambassidae H c S n 1 0,59 2 0,73 1
52 AdrianichthyidaeH c S c 1 0,59 1 0,36 1
53 Belonidae H c Nh i 1 0,59 1 0,36 1
54 Hemiramphidae H c L m k m 4 2,36 4 1,47 4
55 Aplocheilidae H c c u 1 0,59 1 0,36 1
56 Poeciliidae H c Ăn mu i 3 1,77 3 1,10 3
57 Mugilidae H c ối 6 3,55 7 2,57 5 1

58 Gerreidae H c M m 1 0,59 4 1,47 1

59 Leiognathidae H c Li t 2 1,18 4 1,47 2
60 Monodactylidae H c Chim tr ng

</div>
(73)<div class='page_container' data-page=73>

Stt

Họ

Số 
giống

TL
(%)

Số 
loài

TL
(%)

Số giống trong từng họ có số lƣợng 
lo i tƣơng ứng

Tên khoa học Tên iệt Nam 1

loài
2
loài

3
loài

4
loài

5
Loài

6
loài

7
loài

61 Lutjanidae H c Hồng 1 0,59 6 2,20 1

62 Sparidae H c Tr p 1 0,59 2 0,73 1
63 Tetraodontidae H c N c chày 1 0,59 2 0,73 1
64 Terapontidae H c Căng 4 2,36 6 2,20 3 1
65 Percichthyidae H c R mo 1 0,59 1 0,36 1

66 Sillaginidae H c c 1 0,59 1 0,36 1
67 Sciaenidae H c ù 2 1,18 3 1,10 1 1

68 Siganidae H c a 1 0,59 3 1,10 1

69 Scatophagidae H c N u 1 0,59 1 0,36 1

70 Serranidae H c Mú 1 0,59 5 1,83 1

71 Platycephalidae H c Chai 1 0,59 1 0,36 1

Tổng 167 100 272 100 116 25 11 6 6 2 1

- ề b c giống: Ƣu thế nhất thuộc về họ cá Chép (Cyprinidae) với 22 giống 
(chiếm 13,17 % tổng số giống), tiếp đến là họ cá Nhàng (Xenocyprididae) có 15
giống (chiếm 8,98 %). Đã xác định đƣợc 50 giống đa lồi, có từ 02 - 07 lồi (chiếm

29,59 %); 119 giống đơn loài (chiếm 70,25 %) (bảng 3.3). Trong số 169 giống,
giống Poropuntius thuộc bộ cá Chép (Cypriniformes) ƣu thế nhất về loài với 07 
loài/giống (chiếm 2,57 % tổng số loài), giống Sewellia thuộc bộ cá Chép 
(Cypriniformes) và giống Lutjanus thuộc bộ cá Hồng (Lutjaniformes) có 06 loài 
/giống (chiếm 2,20 %); sáu giống có 05 loài (chiếm 1,83 %) gồm các giống:

Schistura, Rasbora, Garra, Glyptothorax, Acentrogobius và Epinephelus; 06 giống

gồm: Anguilla, Osteochilus, Onychostoma, Clarias, Channa và Gerres có 04 loài 
(chiếm 1,47 %). Kết quả nghiên cứu cũng đã xác định đƣợc 11 giống, gồm:

Stolephorus, Rhodeus, Hypophthalmichthys, Hemibarbus, Cyprinus, Hemibagrus, 
Eleotris, Oxyurichthys, Trichopodus, Terapon và Siganus mỗi giống có 03 loài

</div>
(74)<div class='page_container' data-page=74>

Thryssa, Cobitis, Misgurnus, Opsariichthys, Paralaubuca, Microphysogobio, 
Esomus, Tor, Spinibarbus, Arius, Cranoglanis, Glossogobius, Mastacembelus, 
Macropodus, Cynoglossus, Oreochromis, Ambassis, Osteomugil, Leiognathus, 
Secutor, Acanthopagrus, Takifugu và Pennahia; còn lại 119 giống đơn loài (chiếm

0,36 %) (bảng 3.3).

- ề b c loài: Trong đơn vị phân loại bậc loài, ƣu thế nhất thuộc về bộ cá 
Chép (Cypriniformes) với 102 loài (chiếm 37,5 % tổng số loài); tiếp đến là bộ cá
Bống (Gobiiformes) có 27 lồi (chiếm 9,92 %), bộ cá Nheo (Siluriformes) có 26 lồi
(chiếm 9,55 %); bộ cá Vƣợc (Perciformes) có 14 loài (chiếm 5,14 %); hai bộ cá
Chình (Anguilliformes) và bộ cá Rơ (Anabantiformes) mỗi bộ có 12 lồi (chiếm 4,41
%); bộ cá Trích (Clupeiformes) có 11 lồi (chiếm 4,04 %); bộ cá Đối (Mugiliformes)
và bộ cá Căng (Centrarchiformes) mỗi bộ có 07 loài (chiếm 2,57 %); bộ cá Kìm

(Beloniformes) và bộ cá Hồng (Lutjaniformes) mỗi bộ có 06 lồi (chiếm 2,20 %); bộ
cá Mang liền (Synbranchiformes) có 05 loài (chiếm 1,83 %). Các bộ: cá Bạc đầu
(Cyprinodontiformes), cá Móm (Gerreiformes), cá Liệt (Chaetodontiformes) mỗi bộ
có 04 loài (chiếm 1,47 %). Hai bộ, cá Bơn (Pleuronectiformes) và bộ cá Suốt
(Atheriniformes) mỗi bộ có 03 loài (chiếm 1,10 %). Năm bộ: cá Cháo (Elopiformes),
cá Khế (Carangiformes), cá Rô phi (Cichliformes), cá Tráp (Spariformes) và cá Nóc
(Tetraodontiformes) mỗi bộ có 02 lồi (chiếm 0,73 %). Chín bộ cịn lại, mỗi bộ chỉ có
01 lồi (chiếm 0,36 %): bộ cá Đuối ó (Myliobatiformes), bộ cá Mòi (Albuliformes),
bộ cá Thát lát (Osteoglossiformes), bộ cá Măng sữa (Gonorhynchiformes), bộ cá
Hồng nhung (Characiformes), bộ cá Thu (Scombriformes), bộ cá Chìa vơi
(Syngnathiformes), bộ cá Sơn (Kurtiformes) và bộ cá Chim trắng (Acanthuriformes)
(bảng 3.2 và bảng 3.3).

3.1.3. Nhóm cá ƣu thế

Qua bảng 3.3 cho thấy họ cá Chép (Cyprinidae) có số lƣợng giống, loài ƣu
thế nhất và là họ ƣu thế của thành phần loài cá ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế.

</div>
(75)<div class='page_container' data-page=75>

(Cypriniformes) với 07 loài (chiếm 2,57 %), xếp thứ hai là giống Sewellia bộ cá 
Chép (Cypriniformes) và giống Lutjanus bộ cá Hồng (Lutjaniformes) có 06 loài 
(chiếm 2,20 % tổng số loài); tiếp đến là các giống Schistura, Rasbora, Garra thuộc 
bộ cá Chép (Cypriniformes), Glyptothorax thuộc bộ cá Nheo (Siluriformes),

Acentrogobius thuộc bộ cá Bống (Gobiiformes) và Epinephelus thuộc bộ cá Vƣợc

(Perciformes) mỗi giống có 05 lồi (chiếm 1,83 %). Các giống cịn lại có số lƣợng
lồi khơng nhiều chỉ từ 1 - 4 loài (chiếm từ 0,36 % - 1,47 %) (bảng 3.4).

Bảng 3.4. Các ộ, họ có số lo i ƣu thế ở khu hệ cá nội địa Thừa Thi n Huế

Stt T n ộ T n họ Số giống Số lo i

Số ượng Tỷ ệ (%) Số ượng Tỷ ệ (%)

1 Clupeiformes

1. Clupeidae 5 2,99 5 1,83

2. Engraulidae 3 1,79 6 2,20

2 Cypriniformes

1. Balitoridae 2 1,19 8 2,94

2. Cobitidae 4 2,39 6 2,20

3. Nemacheilidae 2 1,19 6 2,20

4. Xenocyprididae 15 8,98 19 6,98

5. Gobionidae 4 2,39 7 2,57

6. Danionidae 3 1,79 8 2,94

7. Cyprinidae 22 13,17 42 15,44

3 Siluriformes

1. Bagridae 5 2,99 7 2,57

2. Sisoridae 2 1,19 6 2,20

4 Gobiiformes

1. Gobiidae 7 4,19 14 5,14

2. Oxudercidae 7 4,19 7 2,57

5 Anabantiformes 1. Osphronemidae 4 2,39 7 2,57

6 Mugiliformes 1. Mugilidae 6 3,59 7 2,57

7 Lutjaniformes 1. Lutjanidae 1 0,59 6 2,20

8 Centrarchiformes 1. Terapontidae 4 2,39 6 2,20

9 Perciformes 1. Serranidae 1 0,59 5 1,83

</div>
(76)<div class='page_container' data-page=76>

Qua bảng 3.4 cho thấy khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế có 09 bộ (chiếm
29,03 % tổng số bộ), 18 họ (chiếm 25,35 % tổng số họ) ƣu thế về loài (chứa 05 lồi
trở lên), trong đó họ cá Chép (Cyprinidae) có số lồi nhiều nhất với 42 lồi nằm
trong 22 giống (chiếm 15,44 % tổng số loài), tiếp theo là họ cá Nhàng
(Xenocyprididae) có 19 lồi (chiếm 6,98 %); họ cá Bống trắng (Gobiidae) có 14
lồi (chiếm 5,14 %). Họ cá Chạch vây bằng (Balitoridae) và họ cá Lịng tong
(Danionidae) mỗi họ có 08 lồi (chiếm 2,94 %); năm họ có 07 lồi (chiếm 2,57 %),
gồm các họ: cá Đục (Gobionidae), cá Lăng (Bagridae), cá Bống kèo (Oxudercidae),

cá Tai tƣợng (Osphronemidae) và họ cá Đối (Mugilidae). Các họ cá Trỏng
(Engraulidae), họ cá Chạch (Cobitidae), họ cá Chạch suối (Nemacheilidae), họ cá
Chiên (Sisoridae), họ cá Hồng (Lutjanidae) và họ cá Căng (Terapontidae) mỗi họ có
06 lồi (chiếm 2,20 %); 02 họ cá Trích (Clupeidae) và họ cá Mú (Serranidae) mỗi
họ có 05 lồi (chiếm 1,83 %).

Nhƣ vậy, ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế, ƣu thế về bậc bộ thuộc về bộ
cá Chép (Cypriniformes) với 09 họ (chiếm 12,67 % tổng số họ). Ƣu thế về bậc họ
thuộc về họ cá Chép (Cyprinidae) với số lƣợng 22 giống (chiếm 13,01 % tổng số
giống). Ƣu thế về bậc giống thuộc về giống Poropuntius thuộc bộ cá Chép với 07 
loài (chiếm 2,57 % tổng số loài).

</div>
(77)<div class='page_container' data-page=77>

rộng trong môi trƣờng nƣớc lợ, ngọt. Trong các sông, suối, hồ, ruộng, cửa sông và
đầm phá đã ghi nhận một số ít lồi có nguồn gốc biển, nƣớc lợ cửa sông di cƣ vào.
Sự đa dạng của bộ cá Chép (Cypriniformes), họ cá Chép (Cyprinidae) ở KVNC phù
hợp với quy luật về sự đa dạng của cá theo quan điểm của Nelson et al. (2016) 
[143].

3.1.4. Ghi nhận mới cho khu hệ cá nội địa Thừa Thi n Huế

Kết quả nghiên cứu đã ghi nhận 19 loài thuộc 14 giống, 09 họ của 04 bộ cá
bổ sung cho khu hệ. Trong đó, bộ cá Chép (Cypriniformes) có 12 lồi, bộ cá Nheo
(Siluriformes) 05 lồi, bộ cá Rơ (Anabantiformes) 01 loài và bộ cá Căng
(Centrarchiformes) 01 loài (bảng 3.5 và phụ lục 3).

Bảng 3.5. Danh sách các loài ghi nhận mới cho khu hệ cá nội địa 
Thừa Thi n Huế

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam

I CYPRINIFORMES CARPS BỘ CÁ CHÉP

(1) Balitoridae Hillstream or River

loaches

Họ cá Ch ch vây ằng

1 Annamia thuathienensis Nguyen, 2005 Cá Vây bằng thừa thiên

2 Sewellia albisuera Freyhof, 2003 Cá Bám đá

3 Sewellia speciosa Robert, 1998 Cá Bám đá

(2) Nemacheilidae Stone loaches Họ cá Ch ch suối

4 Schistura spiloptera (Valenciennes, 1846) Cá Chạch suối huế

5 Schistura yersini Freyhof & Serov, 2001 Cá Chạch suối đuôi đỏ

6 Schistura clatrata Kottelat, 2000 Cá Chạch suối

(3) Xenocyprididae Họ cá Nh ng

7 Sinibrama melrosei (Nichols & Pope, 1927) Cá Nhác

(4) Cyprinidae Minnows or carps

and loaches

Họ cá Chép

8 Tor sinensis Wu, 1977 Cá Đỏ

9 Garra cambodgiensis (Tirant, 1883) Stonelapping minnow Cá Đá rằn

10 Onychostoma meridionale Kottelat, 1998 Cá Xanh

11 Scaphiodonichthys acanthopterus

(Fowler, 1934)

Cá Mọm

12 Mystacoleucus marginatus

(Valenciennes, 1842)

</div>
(78)<div class='page_container' data-page=78>

Stt T n khoa học Tên tiếng Anh

(Fishbase.org) T n Việt Nam

II SILURIFORMES CATFISH BỘ CÁ NHEO

(5) Loricariidae Armored catfishes Họ cá Tỳ

13 Pterygoplichthys disjunctivus

(Weber, 1991)

Vermiculated sailfin
catfish

Cá Tỳ bà

(6) Bagridae Bagrid catfishes Họ cá Lăng

14 Pseudomystus siamensis (Regan, 1913) Asian bumblebee

catfish

Cá Chốt bông

(7) Sisoridae Sisorid catfishes Họ cá Chi n

15 Glyptothorax honghensis Li, 1984 Cá Chiên suối sông hồng

16 Glyptothorax strabonis Ng & Freyhof, 2008 Cá Chiên suối sông gianh

17 Glyptothorax laoensis Fowler, 1934 Cá Chiên suối lào

III ANABANTIFORMES LABYRINTH

FISHES BỘ CÁ RÔ

(8) Channidae Snakeheads Họ cá Quả

18 Channa longistomata

Nguyen, Nguyen & Nguyen, 2012

Cá Trẳng

IV CENTRARCHIFORMES BỘ CÁ CĂNG

(9) Percichthyidae Temperate perches Họ cá R mo

19 Coreoperca whiteheadi Boulenger, 1900 Cá Rô mó

Đặc điểm hình thái đặc trưng của 9 oài bổ sung cho khu hệ cá nội địa 
Thừa Thiên Huế

1. Loài Annamia thuathienensis Nguyen, 2005

Tên Vi t Nam: Cá Vây bằng thừa thiên (hình 1 phụ lục 3) 
Số m u nghiên c u: 03

a i m thu m u: suối M Lung - sơng Bồ (xã A Rồng)

M t : D = 2, 8; P = 1, 16; V = 1, 10; A = 2, 4; L.l. = ; Lo = 61,80 mm;

H/Lo = 11,16 (%); T/Lo = 15,88 (%); O/T = 16,70 (%); OO/T = 30,75 (%)

2. Loài Sewellia albisuera Freyhof, 2003

Tên Vi t Nam: Cá Bám đá (hình 2 phụ lục 3)

Số m u nghiên c u: 03 a i m thu m u: Khe Trƣờng (VQG Bạch Mã)

M t : D = 3, 9; P = 1, 23; V = 1, 19; A = 1, 5; L.l. = 53 Lo = 66,00 mm;

H/Lo = 12,65 (%); T/Lo = 16,37 (%); O/T = 35,70 (%); OO/T = 71,87 (%)

</div>
(79)<div class='page_container' data-page=79>

Tên Vi t Nam: Cá Bám đá (hình 3 phụ lục 3) 
Synonym:

Số m u nghiên c u: 03

a i m thu m u: sông A Sáp (xã Hồng Thái, xã Hồng Trung)

M t : D = 1, 8; P = 1, 24; V = 1, 17; A = 1, 4; L.l. = 60 Lo = 62,00 mm;

H/Lo = 20,96 (%); T/Lo = 24,19 (%); O/T = 13,33 (%); OO/T = 73,33 (%)

4. Loài Schistura spiloptera (Valenciennes, 1846)

Tên Vi t Nam: Cá Chạch suối huế (hình 4 phụ lục 3)

Synonym: Cobitis spiloptera Valenciennes, 1846; Noemacheilus spilopterus

(Valenciennes, 1846); Nemacheilus pellegrini Rendahl, 1944; Schistura pellegrini 
(Rendahl, 1944)

Số m u nghiên c u: 04 a i m thu m u: A Roàng, Hồng Thái, Khe

Mo Rang, Khe Lấu, Thƣợng Long

M t : D = 1, 8; P = 1, 9; V = 1, 6; A = 1, 5; Lo = 66,00 mm; H/Lo = 16,66 (%);

T/Lo = 24,24 (%); O/T = 10,62 (%); OO/T = 18,75 (%)

5. Loài Schistura yersini Freyhof & Serov, 2001

Tên Vi t Nam: Cá Chạch suối đuôi đỏ (hình 5 phụ lục 3) 
Synonym:

Số m u nghiên c u: 04

a i m thu m u: Khe Mo Rang (xã A Roàng), sông A Sáp (xã Hồng Thái),

khe Trƣờng (VQG Bạch Mã), khe Lấu (KBTTN Phong Điền), sông Hữu Trạch
(Thƣợng Long).

M t : D = 2, 8; P = 1, 9; V = 1, 6; A = 2, 5; Lo = 91,00 mm; H/Lo = 16,89 (%);

T/Lo = 21,82 (%); O/T = 14,09 (%); OO/T = 24,1 (%)

6. Loài Schistura clatrata Kottelat, 2000

Tên Vi t Nam: Cá Chạch suối (hình 6 phụ lục 3) 
Synonym:

Số m u nghiên c u: 05

a i m thu m u: sông A Sáp (xã Nhâm, xã A Đớt)

</div>
(80)<div class='page_container' data-page=80>

T/Lo = 21,59 (%); O/T = 10,52 (%); OO/T = 26,31 (%)

7. Loài Sinibrama melrosei (Nichols & Pope, 1927)

Tên Vi t Nam: Cá Nhác (hình 7 phụ lục 3)

Synonym: Chanodichthys affinis Vaillant, 1891; Megalobrama melrosei,

Nichols & Pope, 1927; Megalobrama affinis Chevey & Lemasson, 1937;

Sinibrama melrosei Ngũ Hiến Văn, 1964; Megalobrama macrops affinis Mai Đình

Yên, 1978; Sinibrama affinis Vaillant, 1891.

Số m u nghiên c u: 03 a i m thu m u: Khe Ao (VQG Bạch Mã)

M t : D = II, 7; P = 1, 14; V = 2, 8; A = 2, 20; L.l. = ; Lo = 86,00 mm;

H/Lo = 31,39 (%); T/Lo = 26,74 (%); O/T = 43,47 (%); OO/T = 35,21 (%).
Đặc điểm sai khác so với các mô tả trƣớc:

Theo tác giả Theo Mai Đình Yên

D = II, 7; P = 1, 14; V = 2, 8; A = 2, 20

H/Lo = 31,39 (%); T/Lo = 26,74 (%)
O/T = 43,47 (%); OO/T = 35,21 (%)

D = II, 6 - 7; P = 1, 12 - 14; V = 1, 8
A = 2 - 3, 22 - 24

H/Lo = 32,9 (%); T/Lo = 26,4 (%)
O/T = 34,4 (%); OO/T = 28,5 (%)

Theo Nguyễn Văn Hảo

D = III, 7; P = 1, 14; V = 2, 8; A = 3, 22 - 26

8. Loài Tor sinensis Wu, 1977

Tên Vi t Nam: Cá Đỏ (hình 8 phụ lục 3)

Synonym: Tor tor siensis Wu, 1977; Tor siensis Rainboth, 1996 
Số m u nghiên c u: 02

a i m thu m u: sông A Sáp (xã Nhâm), sông A Ling (xã Hồng Trung)

M t : D = IV, 7; P = 1, 14; V = 1, 8; A = 3, 5; L.l. =

; Lo = 195,00 mm;

H/Lo = 29,41 (%); T/Lo = 27,02 (%); O/T = 22,71 (%); OO/T = 32,25 (%)

9. Loài Garra cambodgiensis (Tirant, 1883)

</div>
(81)<div class='page_container' data-page=81>

Synonym: Cirrhinus cambodgiensis Tirant, 1883; Garra taeniata Smith,

1931 (Mai Đình Yên và cs., 1992; Yue et al., 2000); Garra cambodgiensis Kottelat, 
1996 (Rainboth, 1996); Garra taeniatops Fowler, 1935; Garra parvifilum Fowler, 
1939 Garra cambodgiensis Tirant, 1883 (Nguyễn Văn Hảo, 2001).

Số m u nghiên c u: 05 a i m thu m u: sông A Sáp (xã Nhâm)

M t : D = 2, 8; P = 2, 13; V = 2, 7; A = 2, 5; L.l. = ; Lo = 102,00 mm;

H/Lo = 25,49 (%); T/Lo = 21,76 (%); O/T = 18,01 (%); OO/T = 45,04 (%).
Đặc điểm sai khác so với các mô tả trƣớc:

Theo tác giả Theo Mai Đình Yên và cs.

D = 2, 8; P = 2, 13; V = 2, 7; A = 2, 5
L.l. = 31

H/Lo = 25,49 (%); T/Lo = 21,76 (%)
O/T = 18,01 (%); OO/T = 45,04 (%)

D = 2, 8; P = 1, 11; V = 1, 7; A = 2, 5
L.l. = 29

10. Loài Onychostoma meridionale Kottelat, 1998

Tên Vi t Nam: Cá Xanh (hình 10 phụ lục 3) 
Synonym:.

Số m u nghiên c u: 05

a i m thu m u: sông A Sáp (xã Nhâm, xã Hồng Thái)

M t : D = IV, 8; P = 1, 16; V = 2, 7; A = 3, 5; L.l. = ; Lo = 233,00 mm;

H/Lo = 26,45 (%); T/Lo = 22,46 (%); O/T = 24,73 (%); OO/T = 42,90 (%)

11. Loài Scaphiodontichthys acanthopterus (Fowler, 1934)

Tên Vi t Nam: Cá Mọm (hình 11 phụ lục 3) 
Synonym:.

Số m u nghiên c u: 03

a i m thu m u: sông A Ling (xã Hồng Trung)

M t : D = IV, 11; P = 1, 13 - 15; V = 1 - 2, 8; A = 2, 5 - 6; L.l. = 39; Lo =

</div>
(82)<div class='page_container' data-page=82>

Đặc điểm sai khác so với các mô tả trƣớc:

Theo tác giả Theo Mai Đình Yên

D = IV, 11; P = 1, 13 - 15; V = 1 - 2, 8
A = 2, 5 - 6; L.l. = 35 39

H/Lo = 35,34 (%); T/Lo = 21,55 (%);

O/T = 22,4 (%); OO/T = 64,00 (%)

D = IV, 11 - 12; P = 1, 15; V = 1, 8
A = 3, 5

H/Lo = 29,4 (%); T/Lo = 20,00 (%);
O/T = 23,8 (%); OO/T = 50,1 (%)

Theo Nguyễn Văn Hảo
D = IV, 11 - 12; P = 1, 15; V = 1, 8
A = 3, 5; L.l. = 40

42
12. Loài Mystacoleucus marginatus (Valenciennes, 1842)

Tên Vi t Nam: Cá Vảy xƣớc (hình 12 phụ lục 3)

Synonym: Barbus marginatus Cuvier & Valenciennes, 1842; Mystacoleucus 
marginatus Smith, 1945 (Taki, 1974; Ngũ Văn Hiến et al., 1992; Rainboth, 1996;

Yue et al., 2000); Mystacoleucus marginatus Cuvier & Valenciennes, 1842 
(Nguyễn Văn Hảo, 2001).

Số m u nghiên c u: 02 a i m thu m u: Suối A Moong (xã A Roàng)

M t : D = 4, 9; P = 1, 13; V = 1, 8; A = 3, 8; L.l. = ; Lo = 65,00 mm;

H/Lo = 40,00 (%); T/Lo = 24,30 (%); O/T = 35,44 (%); OO/T = 41,77 (%).
Đặc điểm sai khác so với các mô tả trƣớc:

Theo tác giả Theo Nguyễn Văn Hảo

D = 4, 9; P = 1, 13; V = 1, 8; A = 3, 8
L.l. =

H/Lo = 40,00 (%); T/Lo = 24,30 (%)
O/T = 35,44 (%); OO/T = 41,77 (%)

D = 4, 8; P = 1, 13 - 15; V = 1, 8
A = 3, 8 - 9; L.l. =

13. Loài Pterygoplichthys disjunctivus (Weber, 1991)

</div>
(83)<div class='page_container' data-page=83>

Synonym: Liposarcus disjunctivus Weber, 1991.

Số m u nghiên c u: 03 a i m thu m u: Sông Hƣơng (Thành phố Huế)

M t : D = 1, 13; P = I, 6; V = 1, 5; A = 1, 4; Lo = 85,00 mm; H/Lo = 15,23 (%);

T/Lo = 19,67 (%); O/T = 6,33 (%); OO/T = 32,71 (%)

14. Loài Pseudomystus siamensis (Regan, 1913)

Tên Vi t Nam: Cá Chốt bơng (hình 14 phụ lục 3)

Synonym: Leiocassis siamensis Regan, 1913 (Smith, 1945; Kawamoto et al.,

1972; Mai Đình Yên và cs., 1992; Trƣơng Thủ Khoa và Trần Thị Thu Hƣơng, 
1993; Nguyễn Hữu Dực, 1995; Rainboth, 1996; Nguyễn Thị Thu Hè, 2003);

Pseudomystus siamensis Kottelat, 1996 (Kottelat, 2001); Leiocassis siamensis

Regan, 1913 (Nguyễn Văn Hảo, 2005).

Số m u nghiên c u: 03 a i m thu m u: sông A Sáp (xã Phú Vinh)

M t : D = III, 1, 5; P = I, 8; V = 1, 5; A = 1, 12; Lo = 83,00 mm;

H/Lo = 26,50 (%); T/Lo = 27,71 (%); O/T = 8,69 (%); OO/T = 35,21 (%).
Đặc điểm sai khác so với các mô tả trƣớc:

Theo tác giả Theo Mai Đình Yên và cs.

D = III; 1, 5; P = I, 8; V = 1, 5; A = 1, 12
H/Lo = 26,50 (%); T/Lo = 27,71 (%)
O/T = 8,69 (%); OO/T = 35,21 (%)

D = I - III, 7; P = I, 6 - 8; V = 6
A = 13 - 17

15. Loài Glyptothorax honghensis Li, 1984

Tên Vi t Nam: Cá Chiên suối sơng hồng (hình 15, phụ lục 3)

Synonym: Glyptothorax fokiensis hongensis Li, 1984 (Chen et al., 1990;

Chu, Zheng, Dai et al., 1999); Glyptothorax honghensis Kottelat, 2001;

Glyptothorax honghensis Li, 1984 (Nguyễn Văn Hảo, 2005).

Số m u nghiên c u: 02 a i m thu m u: Khe Trƣờng (VQG Bạch Mã)

M t : D = II, 5; P = I, 7; V = 1, 5; A = 1, 6; Lo = 66,00 mm; H/Lo = 22,72 (%);

T/Lo = 25,75 (%); O/T = 9,41 (%); OO/T = 30,00 (%)

</div>
(84)<div class='page_container' data-page=84>

Tên Vi t Nam: Cá Chiên suối sơng gianh (hình 16, phụ lục 3) 
Synonym:

Số m u nghiên c u: 02 a i m thu m u: Khe Trƣờng (VQG Bạch Mã)

M t : D = II, 5; P = I, 7; V = 1, 5; A = 1, 5; Lo = 62,00 mm; H/Lo = 30,64 (%);

T/Lo = 27,41 (%); O/T = 8,94 (%); OO/T = 32,35 (%)

17. Loài Glyptothorax laoensis Fowler, 1934

Tên Vi t Nam: Cá Chiên suối lào (hình 17, phụ lục 3)

Synonym: Glyptothorax laoensis Fowler, 1934 (Chu, Chen et al., 1990;

Chu, Zheng, Dai et al., 1999; Nguyễn Thị Thu Hè, 2000; Kottelat, 2001),

Glyptothorax trilineatus (Smith, 1945; Trƣơng Xuân Lâm, 1960; Lý Thụ Thâm,

1984; Rainboth, 1996)

Số m u nghiên c u: 03 a i m thu m u: sông A Sáp (xã Nhâm)

M t : D = II, 5; P = I, 10; V = 1, 4; A = 1, 8; Lo = 115,00 mm; H/Lo = 18,26 (%);

T/Lo = 25,21 (%); O/T = 8,62 (%); OO/T = 25,86 (%).
Đặc điểm sai khác so với các mô tả trƣớc:

Theo tác giả Theo Nguyễn Văn Hảo

D = II, 5; P = I, 10; V = 1, 4; A = 1,8
Chiều dài vây mỡ 13,00 mm

H/Lo = 18,26 (%); T/Lo = 25,21 (%);
O/T = 8,62 (%); OO/T = 25,86 (%)

D = II, 6; P = I, 9 - 11; V = 1, 5
A = 2 - 3, 9 - 11

18. Loài Channa longistomata Nguyen, Nguyen & Nguyen, 2012

Tên Vi t Nam: Cá Trẳng (hình 18, phụ lục 3) 
Synonym:

Số m u nghiên c u: 03

a i m thu m u: Khe Mới (Khu bảo tồn thiên nhiên Phong Điền)

M t : D = 35; P = 14; V = 1, 5; A = 23; L.l. = 43 ; Lo = 140,10 mm;

</div>
(85)<div class='page_container' data-page=85>

Đặc điểm sai khác so với các mô tả trƣớc:

Theo tác giả Theo Nguyễn Văn Hảo và cs.

D = 35; P = 14; V = 1, 5; A = 23
L.l. = 43 ; C = 13

H/Lo = 19,98 (%); T/Lo = 31,40 (%)
O/T = 11,36 (%); OO/T = 35,22 (%)

D = 33 - 35; P = 14 - 15; V = 1, 4 - 5
A = 22 - 23; C = 12

L.l = 42

19. Loài Coreoperca whiteheadi Boulenger, 1900

Tên Vi t Nam: Cá Rơ mó (hình 19, phụ lục 3)

Synonym: Coreoperca whiteheadi Boulenger, 1899 (Nichols & Pope, 1927;

Chevey & Leamasson, 1937; Mai Đình Yên, 1978; Chu Xinluo, Chen Yinrin et al., 
1989); Siniperca whiteheadi Chong, 1932 (Vũ Trung Tạng, 1994); Coreoperca

whiteheadi Boulenger, 1899 (Nguyễn Văn Hảo, 2005). 
Số m u nghiên c u: 03

a i m thu m u: Khe Trƣờng (VQG Bạch Mã)

M t : D = XIII, 1, 14; P = 2, 12; V = I, 6; A = III; 1, 10; L.l. = 66 ;

Lo = 112,00 mm; H/Lo = 39,28 (%); T/Lo = 41,96 (%); O/T = 17,02 (%);
OO/T = 23,40 (%).

Đặc điểm sai khác so với các mô tả trƣớc:

Theo tác giả Theo Mai Đình Yên

D = XIII; 1, 14; P = 2, 12; V = I, 6
A = III; 1, 10

H/Lo = 39,28 (%); T/Lo = 41,96 (%);
O/T = 17,02 (%); OO/T = 23,40 (%)

D = XIV - XV, 14 - 15; P = 12 - 15
V = I, 5; A = III, 11 - 13

H/Lo = 32,0 (%); T/Lo = 39,7 (%);
O/T = 17,8 (%); OO/T = 16,1 (%)

</div>
(86)<div class='page_container' data-page=86>

3.1.5. Cá có giá trị ảo tồn ở khu vực nghi n cứu

Trong thành phần loài cá nội địa Thừa Thiên Huế đã xác định đƣợc 49 lồi
cá có giá trị bảo tồn có tên trong Sách đỏ Việt Nam (2007), Danh lục Đỏ Thế giới 
(IUCN, 2019), Công ƣớc quốc tế về bn bán các lồi động, thực vật hoang dã nguy 
cấp (CITES, 2017), Quyết định 82/2008/QĐ-BNNPTNT và Thông tƣ 
01/2011/TT-BNNPTNT của Bộ nông nghiệp và Phát triển nông thôn (bảng 3.6).

Bảng 3.6. Các lo i cá có giá trị ảo tồn ở khu hệ cá nội địa 
Thừa Thi n Huế

Stt Tên loài

(tên khoa học)

SĐVN 
(2007)

IUCN 
(2019)

CITES 
(2017)

QĐ 82/2008 
(BNN)*

(1) (2) (3) (4)

CR EN VU CR EN VU NT PL I PL II CR EN VU

(1) ELOPIFORMES

1 Elops saurus Linnaeus, 1766 + +

2 Megalops cyprinoides

(Brousonet, 1782) + +

(2) ALBULIFORMES

3 Albula vulpes (Linnaeus, 1758) + + +

(3) ANGUILLIFORMES

4 Anguilla marmorata

(Quoy & Gaimard, 1824)

+ + +

5 Anguilla bicolor McClelland, 1844 + + + +

6 Anguilla borneensis Popta, 1924 + + + +

(4) CLUPEIFORMES

7 Anodontostoma chacunda

(Hamilton, 1822) + +

8 Clupanodon thrissa (Linnaeus, 1758) + +

9 Konosirus punctatus

(Temminck & Schlegel, 1846)

+ +

10 Nematalosa nasus (Bloch, 1795) + +

11 Thryssa setirostris (Broussonet, 1782) +

</div>
(87)<div class='page_container' data-page=87>

Stt Tên loài

(tên khoa học)

SĐVN 
(2007)

IUCN 
(2019)

CITES 
(2017)

QĐ 82/2008 
(BNN)*

(1) (2) (3) (4)

CR EN VU CR EN VU NT PL I PL II CR EN VU

12 Chanos chanos (Forsskal, 1775) + +

(6) CYPRINIFORMES

13 Sewellia albisuera Freyhof, 2003 +

14 Sewellia elongata Robert, 1998 +

15 Sewellia lineolata (Valenciennes, 1846) +

16 Schistura spiloptera

(Valenciennes, 1846) +

17 Hypophthalmichthys molitrix

(Valenciennes, 1844)

18 Megalobrama terminalis

(Richardson, 1846) +

19 Pseudohemiculter dispar (Peters, 1881) +

20 Macrochirichthys macrochirus

(Valenciennes, 1844)

21 Elopichthys bambusa (Richardson, 1845) + +

22 Tor tambroides (Bleeker, 1854) +

23 Tor sinensis Wu, 1977 +

24 Osteochilus prosemion Fowler, 1934 +

25 Hampala macrolepidota

Kuhl & Van Hasselt, 1823

26 Poropuntius bolovenensis Roberts, 1998 +

27 Poropuntius solitus Kottelat, 2000 +

28 Poropuntius deauratus

(Valenciennes, 1842)

29 Hypsibarbus lagleri Rainboth, 1996 +

30 Cyprinus carpio Linnaeus, 1758 +

31 Onychostoma gerlachi (Peters, 1881) +

32 Onychostoma laticeps Günther, 1896 +

33 Spinibarbus denticulatus (Oshima, 1926) +

34 Spinibarbus caldwelli (Nichols, 1925) +

35 Bangana tonkinensis

(Pellegrin & Chevey, 1934)

</div>
(88)<div class='page_container' data-page=88>

Stt Tên loài

(tên khoa học)

SĐVN 
(2007)

IUCN 
(2019)

CITES 
(2017)

QĐ 82/2008 
(BNN)*

(1) (2) (3) (4)

CR EN VU CR EN VU NT PL I PL II CR EN VU

(7) SILURIFORMES

36 Wallago attu (Bloch & Schneider, 1801) +

37 Clarias batrachus (Linnaeus, 1785) +

38 Clarias macrocephalus Günther, 1864 +

39 Hemibagrus guttatus (Lacepède, 1803) + +

40 Bagarius bagarius (Hamilton, 1822) + +

41 Glyptothorax interspinalus (Mai, 1978) +

42 Cranoglanis bouderius

(Richardson, 1846)

+ +

(8) GOBIIFORMES

43 Bostrychus sinensis Lacepède, 1801 + +

(9) ANABANTIFORMES

44 Channa maculata (Lacepède, 1801) + +

(10) CICHLIFORMES

45 Oreochromis mossambicus

(Peters, 1852)

(11) TETRAODONTIFORMES

46 Takifugu ocellatus (Osbeck, 1758) +

(12) PERCIFORMES

47 Boesemania microlepis (Bleeker, 1858) +

48 Epinephelus bruneus Bloch, 1793 +

49 Epinephelus malabaricus

(Bloch & Schneider, 1801)

Tổng 1 2 14 2 3 9 15 - 4 1 2 22

Ghi chú:

- (1): Lồi có tên trong S ch ỏ Vi t Nam 2007

- (2): Loài c tên trong anh c ỏ Thế gi i (IUCN Re List, 2019)

- (3): Loài c tên trong C ng c quốc tế v u n n c c o i ộng, th c vật hoang nguy c p (CIT S, 2017)

- (4): Loài c tên trong Quyết nh 82/2008/Q - NN TNT c a ộ n ng nghi p và h t tri n n ng th n v vi c

c ng ố anh c c c oài thuỷ sinh qu hiếm c nguy c tuy t ch ng Vi t Nam c n c o v , ph c hồi 
và ph t tri n.

- (*): Loài c tên trong Th ng t số 01/2011/TT- NN TNT c a ộ N ng nghi p và h t tri n n ng th n Quy nh

</div>
(89)<div class='page_container' data-page=89>

- CR: R t nguy c p (Critically Endangered) - EN: Nguy c p (Endangered)

- VU: Sẽ nguy c p (Vu nera e) - NT: S p e a (Near threatene )

- PL II: hu uc II c a C ng c CITES, 2017

Trong 272 loài đã xác định đƣợc ở khu hệ cá nội địa tỉnh Thừa Thiên Huế,
ghi nhận có 49 lồi có giá trị bảo tồn theo các phân hạng khác nhau, trong đó: xác
định đƣợc 17 lồi có tên trong SĐVN (2007) (chiếm 6,25 % tổng số loài cá ở
KVNC). Có 08 lồi cá nƣớc ngọt (chiếm 22,22 %) trong tổng số 36 loài cá nƣớc
ngọt ghi tên trong SĐVN (2007); 09 loài so với 51 lồi (chiếm 17,64 %) cá nguồn
gốc từ biển có tên trong SĐVN (2007) (bảng 3.5). Trong 17 lồi, có 01 loài ở phân

hạng Rất nguy cấp (CR) là cá Bống bớp (Bostrychus sinensis); 02 loài ở phân hạng
Nguy cấp (EN) gồm cá Mòi cờ hoa (Clupanodon thrissa) và cá Chuối suối (Channa

maculata); 14 loài ở phân hạng Sẽ nguy cấp (VU): cá Cháo biển (Elops saurus), cá

Cháo lớn (Megalops cyprinoides), cá Mòi đƣờng (Albula vulpes), cá Chình hoa

(Anguilla marmorata), cá Chình mun (Anguilla bicolor), cá Chình nhọn (Anguilla 
borneensis), cá Mòi không răng (Anodontostoma chacunda), cá Mòi cờ chấm 
(Konosirus punctatus), cá Mòi mõm tròn (Nematalosa nasus), cá Măng sữa (Chanos 
chanos), cá Măng (Elopichthys bambusa), cá Hỏa (Bangana tonkinensis), cá Lăng 
(Hemibagrus guttatus) và cá Chiên (Bagarius bagarius).

Thực trạng của các loài cá trong SĐVN (2007) ở khu hệ cá nội địa Thừa
Thiên Huế thể hiện qua số lƣợng mẫu thu và địa điểm xuất hiện (bảng 3.1, phụ lục 4).
Cá Chuối suối (Channa maculata) thu đƣợc 05 mẫu tại Vƣờn quốc gia Bạch Mã vào 
tháng 10/2016. Các lồi cá Mịi cờ hoa (Clupanodon thrissa), cá Lăng (Hemibagrus

guttatus), cá Chình mun (Anguilla bicolor), cá Chình nhọn (Anguilla borneensis), cá

Mịi khơng răng (Anodontostoma chacunda), cá Hỏa (Bangana tonkinensis) chúng 
tơi khơng thu đƣợc mẫu ngồi tự nhiên.

</div>
(90)<div class='page_container' data-page=90>

thuộc các bậc phân hạng bảo tồn trong SĐVN (2007) và bổ sung thêm 09 lồi có giá
trị bảo tồn, trong đó lồi cá Trê trắng (Clarias batrachus) ở phân hạng CR (Rất 
nguy cấp), loài cá Lẹp hàm dài (Thryssa setirostris) ở phân hạng EN (Nguy cấp); 07 
loài ở phân hạng VU (Sẽ nguy cấp), gồm: cá Vền dài (Megalobrama terminalis), cá 
Ngựa xám (Tor tambroides), cá Ngựa nam (Hampala macrolepidota), cá Sỉnh gai

(Onychostoma laticeps), cá Bỗng (Spinibarbus denticulatus), cá Chày đất 
(Spinibarbus caldwelli) và cá Ngạnh thon (Cranoglanis bouderius) (bảng 3.6).

Khi đối chiếu danh lục thành phần loài cá nội địa Thừa Thiên Huế với Danh
lục Đỏ Thế giới IUCN (2016) có tên của 193 lồi (phụ lục 1). Trong đó, có 29 lồi ƣu
tiên bảo tồn, gồm: loài cá Chạch suối huế (Schistura spiloptera) và cá Bám đá

(Sewellia albisuera) ở phân hạng CR (Rất nguy cấp);03 loài ở phân hạng EN (Nguy

cấp), gồm: cá Sao (Poropuntius bolovenensis), cá Sao (Poropuntius solitus) và cá 
Hồng nhau bầu (Poropuntius deauratus); 09 loài ở phân hạng VU (Sẽ nguy cấp),
gồm: cá Chình nhọn (Anguilla borneensis), cá Đép thƣờng (Sewllia lineolata), cá 
Chép (Cyprinus carpio), cá Dầu sông thân mỏng (Pseudohemiculter dispar), cá Đỏ

(Tor sinensis), cá Hồng nhau (Hypsibarbus lagleri), cá Hỏa (Bangana tonkinensis),

cá Ngạnh thon (Cranoglanis bouderius) và cá Mú cỏ (Epinephelus bruneus); 15 loài 
ở mức phân hạng bảo tồn NT (Sắp bị đe dọa). Trong 08 lồi ở phân hạng VU, có 02
lồi trùng với SĐVN (2007) và QĐ 82/2008; Đó là các lồi cá Chình nhọn (Anguilla

borneensis) và cá Hỏa (Bangana tonkinensis); 01 loài trùng với QĐ 82/2008 đó là

loài cá Ngạnh thon (Cranoglanis bouderius) (bảng 3.6 và phụ lục 1).

Nghiên cứu cũng đã xác định đƣợc 04 lồi trong họ cá Chình (Anguillidae)
có tên trong Phụ lục II của Công ƣớc CITES (2016), gồm: Cá Chình hoa (Anguilla

marmorata), cá Chình mun (Anguilla bicolor), cá Chình nhọn (Anguilla borneensis)

và cá Chình phi (Anguilla nebulosa).

3.1.6. Cá có giá trị kinh tế

</div>
(91)<div class='page_container' data-page=91>

một số loài trƣớc đây có giá trị kinh tế, song hiện tại đã mất đi hoặc còn tồn tại
nhƣng sản lƣợng rất thấp. Ngƣợc lại, có lồi trƣớc đây, ít đƣợc khai thác nhƣng hiện
nay lại trở thành những loài có giá trị, hoặc những lồi mới đƣợc di nhập tạo nên
sản lƣợng khai thác cao đã trở nên quen thuộc trong đời sống của cƣ dân nhiều
vùng. Nhiều loài sống trong điều kiện tự nhiên đƣợc tuyển chọn thành đối tƣợng
nuôi quan trọng trong các ao, hồ, đồng ruộng, sông, suối. Một số đối tƣợng đƣợc
lựa chọn ni cảnh có giá trị về mặt thẩm mỹ, sử dụng trong nƣớc hay xuất khẩu.
Nhiều lồi cịn đƣợc sử dụng trong y học nhƣ một biện pháp sinh học chống lại các
mầm gây bệnh (cá diệt bọ gậy) [9].

Trong thành phần loài ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế, đã thống kê đƣợc
40 lồi cá có giá trị kinh tế thuộc 35 giống, trong 26 họ của 18 bộ cá khác nhau (bảng
3.7). Trong đó bộ cá Chép (Cypriniformes) có số lƣợng loài nhiều nhất với 11 loài
(chiếm 27,5 % tổng số loài cá kinh tế trong khu hệ), tiếp đến là bộ cá Nheo
(Siluriformes) có 04 lồi (chiếm 10,00 %); Bộ cá Vƣợc (Perciformes) có 03 lồi (chiếm
7,5 %). 07 bộ có 02 lồi (chiếm 5,00 %), đó là các bộ cá Trích (Clupeiformes), cá Bống
(Gobiiformes), bộ cá Mang liền (Synbranchiformes), cá Rô (Anabantiformes), cá Khế
(Carangiformes), bộ cá Đối (Mugiliformes) và bộ cá Căng (Centrarchiformes). 08 bộ
cá còn lại, mỗi bộ có 01 lồi (chiếm 2,5 %), gồm các: bộ cá Chình (Anguillformes), bộ
cá Thát lát (Osteoglossiformes), bộ cá Măng sữa (Gonorynchiformes), bộ cá Hồng
nhung (Characiformes), bộ cá Rô phi (Cichliformes), bộ cá Liệt (Chaetodontiformes),
bộ cá Hồng (Lutjaniformes) và bộ cá Tráp (Spariformes).

Bảng 3.7. Các lồi cá có giá trị kinh tế ở khu hệ cá nội địa Thừa Thi n Huế

Stt Tên khoa học T n Việt Nam

Mùa khai thác

Mùa mưa Mùa khô

(1) ANGUILLIFORMES BỘ CÁ CHÌNH

1 Anguilla marmorata (Quoy & Gaimard, 1824) Cá Chình hoa + +

(2) OSTEOGLOSSIFORMES BỘ CÁ THÁT LÁT

2 Notopterus notopterus (Pallas, 1769) Cá Thát lát + +

</div>
(92)<div class='page_container' data-page=92>

Stt Tên khoa học T n Việt Nam Mùa khai thác

Mùa mưa Mùa khô

3 Stolephorus commersonnii Lacepède, 1803 Cá Cơm thƣờng +

4 Stolephorus indicus (Van Hasselt, 1823) Cá Cơm ấn độ +

(4) GONORYNCHIFORMES BỘ CÁ MĂNG SỮA

5 Chanos chanos (Forsskal, 1775) Cá Măng sữa + +

(5) CYPRINIFORMES BỘ CÁ CHÉP

6 Ctenopharyngodon idella (Valenciennes, 1844) Cá Trắm cỏ + +

7 Hypophthalmichthys harmandi Sauvage, 1884 Cá Mè trắng trung hoa + +

8 Hypophthalmichthys nobilis (Richardson, 1845) Cá Mè hoa + +

9 Culter flavipinnis Tirant, 1883 Cá Ngão gù + +

10 Labeo rohita (Hamilton, 1822) Cá Rô hu + +

11 Cirrhinus mrigala (Hamilton, 1822) Cá Trôi ấn độ + +

12 Hampala macrolepidota

Kuhl & Van Hasselt, 1823

Cá Ngựa nam + +

13 Cyprinus carpio Linnaeus, 1758 Cá Chép + +

14 Cyprinus centralus Nguyen & Mai, 1994 Cá Dầy + +

15 Carassius auratus (Linnaeus, 1758) Cá Diếc mắt đỏ + +

16 Onychostoma laticeps Günther, 1896 Cá Sỉnh gai +

(6) CHARACIFORMES BỘ CÁ HỒNG

NHUNG

17 Piaractus brachypomus (Cuvier, 1818) Cá Chim trắng nƣớc ngọt + +

(7) SILURIFORMES BỘ CÁ NHEO

18 Wallago attu (Bloch & Schneider, 1801) Cá Leo + +

19 Clarias fuscus (Lacepède, 1803) Cá Trê đen + +

20 Clarias garienpinus (Burchell, 1882) Cá Trê phi + +

21 Cranoglanis henrici (Vallant, 1893) Cá Ngạnh thƣờng +

(8) GOBIIFORMES BỘ CÁ BỐNG

22 Acanthogobius lactipes (Hilgendorf, 1879) Cá Bống trắng + +

23 Oxyurichthys tentacularis (Valenciennes, 1837) Cá Bống thệ + +

(9) SYNBRANCHIFORMES BỘ CÁ MANG LIỀN

24 Monopterus albus (Zuiew, 1793) Lƣơn đồng + +

</div>
(93)<div class='page_container' data-page=93>

Stt Tên khoa học T n Việt Nam Mùa khai thác

Mùa mưa Mùa khô

(10) ANABANTIFORMES BỘ CÁ RÔ

26 Channa striata (Bloch, 1793) Cá Quả + +

27 Anabas testudineus (Bloch, 1792) Cá Rô đồng + +

(11) CARANGIFORMES BỘ CÁ KHẾ

28 Rachycentron canadum (Linnaeus, 1766) Cá Giò/cá Bớp + +

29 Lates calcarifer (Bloch, 1790) Cá Chẽm + +

(12) CICHLIFORMES BỘ CÁ RÔ PHI

30 Oreochromis niloticus (Linnaeus, 1758) Cá Rô phi vằn + +

(13) MUGILIFORMES BỘ CÁ ĐỐI

31 Mugil cephalus Linnaeus, 1758 Cá Đối mục + +

32 Osteomugil cunnesius (Valenciennes, 1836) Cá Đối lá + +

(14) CHAETODONTIFORMES BỘ CÁ LIỆT

33 Leiognathus equulus (Forsskal, 1775) Cá Liệt lớn + +

(15) LUTJANIFORMES BỘ CÁ HỒNG

34 Lutjanus argentimaculatus (Forsskal, 1775) Cá Hồng bạc +

(16) SPARIFORMES BỘ CÁ TRÁP

35 Acanthopagrus latus (Houttuyn, 1782) Cá Tráp vây vàng + +

(17) CENTRARCHIFORMES BỘ CÁ CĂNG

36 Terapon theraps Cuvier, 1829 Cá Căng vảy to +

37 Terapon jarbua (Forsskal, 1775) Cá Ong căng + +

(18) PERCIFORMES BỘ CÁ VƢỢC

38 Siganus guttatus (Bloch, 1787) Cá Dìa cơng + +

39 Scatophagus argus (Linnaeus, 1766) Cá Nâu + +

40 Epinephelus longispinis (Kner, 1864) Cá Mú sao + +

Tổng: 40 loài, 35 giống, 26 họ, 18 ộ

Trong các lồi cá có giá trị kinh tế, một số lồi có kích thƣớc nhỏ nhƣng số
lƣợng nhiều nhƣ cá Bống thệ (Oxyurichthys tentacularis), cá Bống trắng

(Acanthogobius lactipes), cá Cơm thƣờng (Stolephorus commersonnii), cá Cơm ấn

</div>
(94)<div class='page_container' data-page=94>

ngày nhƣ: cá Thát lát (Notopterus notopterus), cá Trê đen (Clarias fuscus), cá Rô 
đồng (Anabas testudineus), cá Quả (Channa striata)… Đây là những loài cá tuổi 
thọ thấp nhƣng khả năng tái sản xuất quần thể cao đảm bảo duy trì số lƣợng trong
quần thể và sinh khối trong thủy vực.

Ở Thừa Thiên Huế cũng nhƣ cả nƣớc, nguồn lợi cá tự nhiên hiện đang
đứng trƣớc sự suy giảm nghiêm trọng, do áp lực khai thác quá mức, sự ô nhiễm
môi trƣờng do chất thải, sự rào cản di cƣ bởi các cơng trình chặn dòng xây dựng
bậc thang thủy điện, đập thủy lợi và đê bao. Qua điều tra nghiên cứu cho thấy
nhiều loài bị giảm sút nhanh về số lƣợng cá thể, năng suất rất thấp, sản lƣợng suy
giảm mạnh nhƣ: cá Chình hoa (Anguilla marmorata). Kết quả khảo sát tại các hộ 
ngƣ dân, nhà hàng và cơ sở kinh doanh thủy sản trên địa bàn Thừa Thiên Huế cho
thấy, trong các lồi cá có giá trị kinh tế ở Thừa Thiên Huế, một số lồi có giá trị
thƣơng phẩm: cá Chình hoa (Anguilla marmorata): 700 - 900 nghìn đồng/kg; cá 
Nâu (Scatophagus argus): 400 - 600 nghìn đồng/kg; cá Mú (Epinephelus

coioides): 400 - 600 nghìn đồng/kg; cá Ong (Terapon jarbua): 200 nghìn đồng/kg;

cá Hồng (Lutjanus fulvus): 300 nghìn đồng/kg; cá Sỉnh (Onychostoma gerlachi): 
300 - 400 nghìn đồng/kg; cá Bớp (Rachycentron canadum): 200 - 250 nghìn 
đồng/kg; cá Dìa (Siganus guttatus): 300 - 450 nghìn đồng/kg; cá Tráp vây vàng

(Acanthopagrus latus): 150 - 200 nghìn đồng/kg; cá Chép (Cyprinus carpio): 60 -

100 nghìn đồng/kg; cá Dầy (Cyprinus centralus): 40 - 60 nghìn đồng/kg. Nhìn 
chung, giá bán các loài cá tăng đáng kể so với trƣớc đây, nhƣng do sản lƣợng cá
khai thác thấp, đánh bắt thất thƣờng nên đời sống ngƣ dân vẫn cịn vất vả, khó
khăn. Mặc dù vậy, sinh kế của hơn 45 vạn ngƣời dân Thừa Thiên Huế (chiếm 50
%) đã và đang dựa hẵn vào nguồn lợi cá ở các thủy vực nội địa.

3.1.7. Cá đƣợc sử dụng l m thi n địch

</div>
(95)<div class='page_container' data-page=95>

trƣờng. Trong thành phần loài cá nội địa Thừa Thiên Huế, đã xác định đƣợc 24 lồi
cá sử dụng và có thể sử dụng làm thiên địch [9], trong đó 21 lồi thuộc 14 giống của
08 họ, 06 bộ cá ăn côn trùng và ấu trùng gây bệnh ở ngƣời và 18 loài, 12 giống, 08
họ, 05 bộ cá ăn ấu trùng và một số loài sâu hại lúa (bảng 3.8).

Bảng 3.8. Danh sách các lo i cá nội địa Thừa Thi n Huế có vai trị thi n địch

Stt Tên khoa học T n Việt Nam (1) (2)

I OSTEOGLOSSIFORMES BỘ CÁ THÁT LÁT

(1) Notopteridae Họ cá Thát lát

1 Notopterus notopterus (Pallas, 1769) Cá Thát lát +

II CYPRINIFORMES BỘ CÁ CHÉP

(2) Xenocyprididae Họ cá Nh ng

2 Mylopharyngodon piceus

(Richardson, 1846)

Cá Trắm đen +

(3) Leuciscidae Họ cá Trắm

3 Squaliobarbus curriculus

(Richardson, 1846)

Cá Chày mắt đỏ +

(4) Cyprinidae Họ cá Chép

4 Cyprinus carpio Linnaeus, 1758 Cá Chép + +

5 Cyprinus centralus Nguyen & Mai, 1994 Cá Dầy + +

6 Carassius auratus (Linnaeus, 1758) Cá Diếc + +

III SILURIFORMES BỘ CÁ NHEO

(5) Clariidae Họ cá Tr

7 Clarias fuscus (Lacepède, 1803) Cá Trê đen + +

8 Clarias batrachus (Linnaeus, 1785) Cá Trê trắng + +

9 Clarias garienpinus (Burchell, 1882) Cá Trê phi +

10 Clarias macrocephalus Günther, 1864 Cá Trê vàng + +

IV ANABANTIFORMES BỘ CÁ RÔ

(6) Anabantidae Họ cá R đồng

11 Anabas testudineus Bloch, 1792 Cá Rô đồng + +

(7) Osphronemidae Họ cá Tai tƣợng

12 Betta taeniata Regan, 1910 Cá Thia ta + +

13 Macropodus opercularis Linnaeus, 1758 Cá Đuôi cờ + +

14 Macropodus spechti Schreitmüller, 1936 Cá Cờ đen + +

</div>
(96)<div class='page_container' data-page=96>

Stt Tên khoa học T n Việt Nam (1) (2)

16 Trichopodus microlepis (Günther, 1861) Cá Sặc điệp + +

17 Trichopodus pectoralis (Regan, 1910) Cá Sặc rằn + +

18 Trichopsis vittata (Cuvier, 1831) Cá Bã trầu + +

V CICHLIFORMES BỘ CÁ RÔ PHI

(8) Cichlidae Họ cá R phi

19 Oreochromis niloticus (Linnaeus, 1758) Cá Rô phi vằn + +

VI BELONIFORMES BỘ CÁ KÌM

(9) Adrianichthyidae Họ cá Sóc

20 Oryzias latipes

(Temminek & Schlegel, 1846)

Cá Sóc +

VII CYPRINODONTIFORMES BỘ CÁ BẠC ĐẦU

(10) Aplocheilidae Họ cá B c đầu

21 Aplocheilus panchax (Hamilton, 1822) Cá Bạc đầu +

(11) Poeciliidae Họ cá Ăn muỗi

22 Gambusia affinis (Baird & Girard, 1853) Cá Ăn muỗi +

23 Poecilia reticulata Peters, 1859 Cá Bảy màu +

24 Xiphophorus hellerii Heckel, 1848 Cá Kiếm +

Tổng 21 18

Ghi chú: (1)- c ăn u trùng côn trùng gây nh cho con ng ời 
(2)- c ăn u trùng s u h i úa

3.1.8. Cá nu i l m cảnh

Trong những năm gần đây đời sống ngƣời dân ngày một nâng cao, nhu cầu giải
trí ngày một mở rộng, thú chơi cá cảnh đã trở thành nhu cầu giải trí của nhiều ngƣời
dân (đặc biệt ở thành phố Huế). Hơn nữa việc xuất khẩu cá cảnh cũng là một hƣớng
làm kinh tế đem lại lợi nhuận. Đối chiếu với các tiêu chí cá nuôi làm cảnh theo các tài
liệu [9] và [11], trong thành phần loài cá ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế đã thống
kê đƣợc 46 loài thuộc 33 giống, 19 họ của 10 bộ có thể dùng làm cá cảnh. Trong đó có

42 lồi cá bản địa (chiếm 15,44 %), 04 loài cá nhập nội (chiếm 1,47 %) (bảng 3.9).

Bảng 3.9. Danh sách các lo i cá nội địa Thừa Thi n Huế đƣợc nu i l m cảnh

Stt T n khoa học T n Việt Nam Nguồn gốc

(1) OSTEOGLOSSIFORMES BỘ CÁ THÁT LÁT

</div>
(97)<div class='page_container' data-page=97>

Stt T n khoa học T n Việt Nam Nguồn gốc

(2) CYPRINIFORMES BỘ CÁ CHÉP

2 Annamia normani (Hora, 1931) Cá Vây bằng thƣờng Miền Trung, Việt Nam

3 Annamia thuathienensis Nguyen, 2005 Cá Vây bằng thừa

thiên

T.T. Huế, Việt Nam

4 Sewellia lineolata (Valenciennes, 1846) Cá Đép thƣờng Miền Trung, Việt Nam

5 Sewellia medius Nguyen & Nguyen, 2005 Cá Đép ngắn

6 Sewellia songboensis Nguyen & Nguyen, 2005 Cá Đép sông bồ Miền Trung, Việt Nam

7 Cobitis taenia Linnaeus, 1758 Cá Chạch hoa đốm

tròn

8 Lepidocephalichthys hasselti

(Valenciennes, 1846)

Cá Heo râu Miền Nam, Việt Nam

9 Schistura fasciolata (Nichols & Pope, 1927) Cá Chạch suối sọc Miền Trung, Việt Nam

10 Schistura yersini Freyhof & Serov, 2001 Cá Chạch suối đuôi đỏ Miền Trung, Việt Nam

11 Traccatichthys pulcher (Nichols & Pope, 1927) Cá Chạch cật pun chơ

12 Rhodeus ocellatus (Kner, 1866) Cá Bƣớm chấm Miền Bắc, Việt Nam

13 Opsariichthys hainanensis

Nichols & Pope, 1927

Cá Cháo

14 Sarcocheilichthys nigrispinis (Günther, 1873) Cá Nhọ chảo Miền Bắc, Việt Nam

15 Esomus metallicus Ahl, 1923 Cá Lòng tong sắt Miền Nam, Việt Nam

16 Rasbora argyrotaenia (Bleeker, 1850) Cá Lòng tong đá Miền Nam, Việt Nam

17 Rasbora steineri (Nichols & Pope, 1927) Cá Mại sọc Miền Bắc, Việt Nam

18 Rasbora myersi Brittan, 1954 Cá Lòng tong mại Miền Nam, Việt Nam

19 Rasbora sumatrana (Bleeker, 1852) Cá Lòng tong vạch Miền Nam, Việt Nam

20 Rasbora lateristriata (Bleeker, 1854) Cá Lòng tong kẻ Miền Nam, Việt Nam

21 Devario regina (Fowler, 1934) Cá Xảm hoa

22 Osteochilus vittatus (Valenciennes, 1842) Cá Mè lúi Miền Nam, Việt Nam

23 Osteochilus microcephalus (Valenciennes, 1842) Cá Lúi sọc Miền Nam, Việt Nam

24 Hampala macrolepidota

Kuhl & Van Hasselt, 1823

Cá Ngựa nam Miền Nam, Việt Nam

25 Barbodes semifasciolatus (Günther, 1868) Cá Đòng đong Miền Bắc, Việt Nam

26 Cyprinus carpio Linnaeus, 1758 Cá Chép Miền Bắc, Việt Nam

27 Cyprinus centralus Nguyen & Mai, 1994 Cá Dầy Miền Trung, Việt Nam

(3) SILURIFORMES BỘ CÁ NHEO

28 Pterygoplichthys disjunctivus (Weber, 1991)* Cá Tỳ bà Nam Mỹ

</div>
(98)<div class='page_container' data-page=98>

Stt T n khoa học T n Việt Nam Nguồn gốc

(4) GOBIIFORMES BỘ CÁ BỐNG

30 Oxyeleotris marmoratus (Bleeker, 1852) Cá Bống tƣợng

(5) ANABANTIFORMES BỘ CÁ RÔ

31 Trichopodus trichopterus (Pallas, 1770) Cá Sặc bƣớm

32 Trichopodus microlepis (Günther, 1861) Cá Sặc điệp

33 Trichopodus pectoralis (Regan, 1910) Cá Sặc rằn

34 Macropodus opercularis Linnaeus, 1758 Cá Đuôi cờ

35 Macropodus spechti Schreitmüller, 1936 Cá Cờ đen

36 Betta taeniata Regan, 1910 Cá Thia ta/cá Lia thia

37 Trichopsis vittata (Cuvier, 1831) Cá Bã trầu

(6) CICHLIFORMES BỘ CÁ RÔ PHI

38 Oreochromis niloticus (Linnaeus, 1758) Cá Rô phi vằn Đông và Tây Phi

(7) CYPRINODONTIFORMES BỘ CÁ BẠC ĐẦU

39 Aplocheilus panchax (Hamilton, 1822) Cá Bạc đầu Miền Nam, Việt Nam

40 Poecilia reticulata Peters, 1859* Cá Bảy màu Nam Mỹ

41 Gambusia affinis (Baird & Girard, 1853)* Cá Ăn muỗi Bắc Mỹ

42 Xiphophorus hellerii Heckel, 1848* Cá Kiếm Nam Mỹ

(8) TETRAODONTIFORMES BỘ CÁ NĨC

43 Takifugu ocellatus (Osbeck, 1758) Cá Nóc sọc bên

(9) CENTRACHIFORMES BỘ CÁ CĂNG

44 Helotes sexlineatus (Quoy & Gaimard, 1825) Cá Căng sáu sọc

45 Pelates quadrilineatus (Bloch, 1790) Cá Căng bốn sọc

(10) PERCIFORMES BỘ CÁ VƢỢC

46 Scatophagus argus (Linnaeus, 1766) Cá Nâu

Tổng: 46 loài, 33 giống, 19 họ, 10 ộ

Ghi chú: * oài ngo i ai

3.1.9. Cá nu i thƣơng phẩm

</div>
(99)<div class='page_container' data-page=99>

cá nuôi thƣơng phẩm đã xác định đƣợc trong nghiên cứu này, cá bản địa 14 loài
(chiếm 5,14 %), 09 loài cá ngoại lai (chiếm 3,30 %), 11 loài nguồn gốc biển (chiếm

0,73 %). Các loài này là đối tƣợng nuôi cho giá trị thƣơng phẩm cao ở Thừa Thiên
Huế và đóng góp đáng kể cho sản lƣợng nuôi thủy sản trong khu vực.

Bảng 3.10. Danh sách các lo i cá nu i thƣơng phẩm ở Thừa Thi n Huế

Stt Tên khoa học T n Việt Nam Lồi

Ngo i lai

Lồi

ni Nguồn gốc

(1) ANGUILLIFORMES BỘ CÁ CHÌNH

1 Anguilla marmorata

(Quoy & Gaimard, 1824)

Cá Chình hoa + Bản địa

(2) OSTEOGLOSSIFORMES BỘ CÁ THÁT LÁT

2 Notopterus notopterus (Pallas, 1769) Cá Thát lát + Bản địa

(3) GONORYNCHIFORMES BỘ CÁ MĂNG

SỮA

3 Chanos chanos (Forsskal, 1775) Cá Măng sữa + Nguồn gốc biển

(4) CYPRIFORMES BỘ CÁ CHÉP

4 Cirrhinus mrigala (Hamilton, 1822) Cá Trôi ấn độ + + Ấn Độ

5 Labeo rohita (Hamilton, 1822) Cá Rô hu + + Ấn Độ

6 Ctenopharyngodon idellus

(Valenciennes, 1844)

Cá Trắm cỏ + + Trung Quốc

7 Hypophthalmichthys molitrix

(Valenciennes, 1844)

Cá Mè trắng trung
quốc

+ + Trung Quốc

8 Hypophthalmichthys nobilis

(Richardson, 1844)

Cá Mè hoa + + Trung Quốc

9 Cyprinus carpio Linnaeus, 1758 Cá Chép + Bản địa

10 Sipinibarbus caldwelli

(Nichols, 1925)

Cá Chày đất + Bản địa

(5) CHARACIFORMES BỘ CÁ

HỒNG NHUNG

11 Piaractus brachypomus

(Cuvier, 1818)

Cá Chim trắng nƣớc
ngọt

+ + Nam Mỹ

(6) SILURIFORMES BỘ CÁ NHEO

12 Silurus asotus Linnaeus, 1758 Cá Nheo + Bản địa

13 Clarias fuscus (Lacepède, 1803) Cá Trê đen + Bản địa

14 Clarias batrachus (Linnaeus, 1785) Cá Trê trắng + Bản địa

</div>
(100)<div class='page_container' data-page=100>

Stt Tên khoa học T n Việt Nam Loài

Ngo i lai

Lồi

ni Nguồn gốc

16 Clarias macrocephalus Günther, 1864 Cá Trê vàng + Bản địa

(7) GOBIIFORMES BỘ CÁ BỐNG

17 Eleotris oxycephala

Temminck & Schlegel, 1845

Cá Bống trứng + Bản địa

18 Acanthogobius lactipes

(Hilgendorf, 1879) Cá Bống trắng

+ Bản địa

19 Bostrychus sinensis Lacepède, 1801 Cá Bống bớp + Bản địa

20 Oxyeleotris marmoratus

(Bleeker, 1852) Cá Bống tƣợng

+ Bản địa

(8) SYNBRANCHIFORMES BỘ CÁ MANG

LIỀN

21 Monopterus albus (Zuiew, 1793) Lƣơn đồng + Bản địa

22 Mastacembelus armatus

(Lacepède, 1800)

Cá Chạch sơng + Bản địa

(9) ANABANTIFORMES BỘ CÁ RƠ

23 Channa striata (Bloch, 1793) Cá Quả/cá Lóc + Bản địa

24 Anabas testudineus (Bloch, 1792) Cá Rô đồng + Bản địa

25 Trichopodus trichopterus

(Pallas, 1770)

Cá Sặc bƣớm + Bản địa

26 Trichopodus microlepis

(Günther, 1861)

Cá Sặc điệp + Bản địa

27 Trichopodus pectoralis (Regan, 1910) Cá Sặc rằn + Bản địa

(10) CARANGIFORMES BỘ CÁ KHẾ

28 Rachycentron canadum

(Linnaeus, 1766)

Cá Giò + Nguồn gốc biển

29 Lates calcarifer (Bloch, 1790) Cá Chẽm + Nguồn gốc biển

(11) CICHLIFORMES BỘ CÁ RÔ PHI

30 Oreochromis niloticus

(Linnaeus, 1758)

Cá Rô phi vằn + + Châu Phi

(12) MUGILIFORMES BỘ CÁ ĐỐI

31 Mugil cephalus Linnaeus, 1758 Cá Đối mục + Bản địa

(13) LUTJANIFORMES BỘ CÁ HỒNG

32 Lutjanus fulvus (Forster, 1801) Cá Hồng trơn + Nguồn gốc biển

33 Lutjanus argentimaculatus

(Forsskål, 1775)

</div>
(101)<div class='page_container' data-page=101>

Stt Tên khoa học T n Việt Nam Lồi

Ngo i lai

Lồi

ni Nguồn gốc

(14) SPARIFORMES BỘ CÁ TRÁP

34 Acanthopagrus berda

(Forsskål, 1775)

Cá Tráp đen + Nguồn gốc biển

35 Acanthopagrus latus

(Houttuyn, 1782)

Cá Tráp vây vàng + Nguồn gốc biển

(15) CENTRARCHIFORMES BỘ CÁ CĂNG

36 Terapon jarbua (Forsskal, 1775) Cá Ong căng + Nguồn gốc biển

(16) PERCIFORMES BỘ CÁ VƢỢC

37 Siganus guttatus (Bloch, 1787) Cá Dìa cơng + Nguồn gốc biển

38 Scatophagus argus (Linnaeus, 1766) Cá Nâu + Nguồn gốc biển

39 Epinephelus maculatus (Bloch, 1790) Cá Mú mắt + Nguồn gốc biển

Tổng: 39 loài, 31 giống, 27 họ, 16 ộ 08 34

3.1.10. Cá ngo i lai

Nghiên cứu đã xác định đƣợc ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế có 12 lồi
thuộc 11 giống trong 07 họ của 05 bộ cá ngoại lai. Bộ cá Chép (Cypriniformes) có số
loài nhiều nhất với 05 loài (chiếm 1,83 % tổng số loài cá trong khu hệ), tiếp đến là bộ
cá Bạc đầu (Cyprinodontiformes) có 03 lồi (1,10 %). Hai bộ cá Nhéo (Siluriformes)
và bộ cá Rô phi (Cichliformes) mỗi bộ có 02 lồi (chiếm 0,73 %), bộ cá Hồng nhung
(Characiformes) có 01 lồi (0,36 %). Trong 12 loài ngoại lai, có 08 lồi nhập nội
(chiếm 2,94 % tổng số loài cá KVNC) đƣợc sử dụng nuôi thƣơng phẩm và 04 loài
(chiếm 1,47 % tổng số loài cá KVNC) đƣợc nuôi làm cảnh (bảng 3.11).

Bảng 3.11. Danh sách các lo i cá ngo i lai ở Thừa Thi n Huế

Stt Tên khoa học T n Việt Nam Nguồn gốc

(1) CYPRINIFORMES BỘ CÁ CHÉP

1 Cirrhinus mrigala (Hamilton, 1822) Cá Trôi ấn độ Ấn Độ

2 Labeo rohita (Hamilton, 1822) Cá Rô hu Ấn Độ

3 Ctenopharyngodon idellus (Valenciennes, 1844) Cá Trắm cỏ Trung Quốc

4 Hypophthalmichthys molitrix

(Valenciennes, 1844)

Cá Mè trắng trung quốc Trung Quốc

5 Hypophthalmichthys nobilis (Richardson, 1844) Cá Mè hoa Trung Quốc

</div>
(102)<div class='page_container' data-page=102>

Stt Tên khoa học T n Việt Nam Nguồn gốc

HỒNG NHUNG

6 Piaractus brachypomus (Cuvier, 1818) Cá Chim trắng nƣớc ngọt Nam Mỹ

(3) SILURIFORMES BỘ CÁ NHEO

7 Pterygoplichthys disjunctivus (Weber, 1991) Cá Tỳ bà Nam Mỹ

8 Clarias garienpinus (Burchell, 1882) Cá Trê phi Châu Phi

(4) CICHLIFORMES BỘ CÁ RÔ PHI

9 Oreochromis niloticus (Linnaeus, 1758) Cá Rô phi vằn Châu Phi

(5) CYPRINODONTIFORMES BỘ CÁ BẠC ĐẦU

10 Gambusia affinis (Baird & Girard, 1853) Cá Ăn muỗi Nam Mỹ

11 Poecilia reticulata Peters, 1859 Cá Bảy màu Nam Mỹ

12 Xiphophorus hellerii Heckel, 1848 Cá Kiếm Bắc Mỹ

Tổng: 12 lo i, 11 giống, 07 họ, 05 ộ

Các loài cá ngo i ai x m h i và c nguy c x m h i

Khi đối chiếu với Thông tƣ số 35/2018/TT-BTNMT [8] quy định tiêu chí
lồi ngoại lai xâm hại và có nguy cơ xâm hại, thì trong khu hệ cá nội địa Thừa
Thiên Huế, đã xác định đƣợc 10 loài thuộc 09 giống, 07 họ của 05 bộ cá xâm hại và
có nguy cơ xâm hại (chiếm 3,67 % tổng số loài của khu hệ) (bảng 3.14). Bộ cá
Chép (Cypriniformes) có số loài ngoại lai nhiều nhất với 05 loài, bộ cá Nheo
(Siluriformes) có 01 lồi. Bộ cá Hồng nhung (Characiformea), bộ cá Rô phi
(Cichliformes) và bộ cá Bạc đầu (Cyprinodontiformes) mỗi bộ có 01 lồi. Trong 10
loài đã thống kê đƣợc thì có 04 lồi thuộc Danh mục đen (loài xâm hại): cá Mè
trắng trung quốc (Hypophthalmichthys molitrix), cá Tỳ bà
(Pterygoplichthys disjunctivus), cá Trê phi (Clarias garienpinus) và cá Ăn muỗi 
(Gambusia affinis); 04 loài thuộc Danh mục xám (có nguy cơ xâm hại): cá Trơi ấn

độ (Cirrhinus mrigala), cá Rô hu (Labeo rohita), cá Chim trắng nƣớc ngọt

(Piaractus brachypomus) và cá Rô phi vằn (Oreochromis niloticus). Hai loài thuộc

</div>
(103)<div class='page_container' data-page=103>

Trong 10 lồi xâm hại và có nguy cơ xâm hại, có 08 lồi đƣợc nhập nội với
mục đích ni thƣơng phẩm cho giá trị kinh tế cao, các loài này đóng vai trị quan
trọng trong việc nâng cao năng suất ni thủy sản trong KVNC; 02 lồi nhập nội
với mục đích làm cảnh và diệt cơn trùng gây bệnh cho ngƣời.

Bảng 3.12. Danh sách các loài cá ngo i lai xâm h i v có nguy cơ xâm h i ở 
khu hệ cá nội địa Thừa Thi n Huế

Stt Tên khoa học Tên Việt Nam Danh mục

đen(1)(2)

Danh mục 
xám(1)(2)

Danh mục 
trắng(2)

(1) CYPRIFORMES BỘ CÁ CHÉP

1 Cirrhinus mrigala (Hamilton, 1822) Cá Trôi ấn độ +

2 Labeo rohita (Hamilton, 1822) Cá Rô hu +

3 Ctenopharyngodon idellus

(Valenciennes, 1844)

Cá Trắm cỏ +

4 Hypophthalmichthys molitrix

(Valenciennes, 1844)

Cá Mè trắng trung
hoa

5 Hypophthalmichthys nobilis

(Richardson, 1844)

Cá Mè hoa +

(2) CHARACIFORMES BỘ CÁ

HỒNG NHUNG

6 Piaractus brachypomus

(Cuvier, 1818)

Cá Chim trắng nƣớc
ngọt/cá Chim bụng đỏ

(3) SILURIFORMES BỘ CÁ NHEO

7 Pterygoplichthys disjunctivus

(Weber, 1991)

Cá Tỳ bà +

8 Clarias garienpinus (Burchell, 1882) Cá Trê phi +

(4) CICHLIFORMES BỘ CÁ RÔ PHI

9 Oreochromis niloticus

(Linnaeus, 1758)

Cá Rô phi vằn +

(5) CYPRINODONTIFORMES BỘ CÁ BẠC ĐẦU

10 Gambusia affinis

(Baird & Girard, 1853)

Cá Ăn muỗi +

Tổng 4 4 2

Ghi chú:

(1)

</div>
(104)<div class='page_container' data-page=104>

x m h i [8]

(2): anh s ch 48 oài ộng vật thuỷ sinh x m nhập vào Vi t Nam ằng nhi u h nh th c kh c nhau o

ộ N ng nghi p và h t tri n n ng th n c ng ố năm 2009

- anh m c en: (Loài iết à sinh vật ngo i ai x m h i, nguy c cao)

C c oài trong anh m c này c th g y ra nh ng mối e a nghiêm tr ng ến h 
sinh th i, c c sinh c nh hay c c oài Viêc u nhập c chu nh ối v i c c oài này 
c n tuy t ối nghiêm c m C c anh m c en r t c ch cho viêc ki m so t và gi m 
s t cửa kh u Chúng mang nghĩa qu n và gi i quyết hậu qu i v chỉ i t kê 
 c oài khi chúng à sinh vật x m n

- anh m c tr ng: C c oài c nh gi à kh ng g y h i, thậm ch còn c i, nguy c th p Tuy 
nhiên, v n c th c nh ng sai m

- anh m c x m: y à nh ng oài ch a c xếp vào anh m c en hay tr ng

3.2. SỰ THAY ĐỔI VỊ TRÍ CÁC BỘ, HỌ TRONG HỆ THỐNG PHÂN LOẠI 
VÀ CẬP NHẬT MỚI TÊN LOÀI CÁ NỘI ĐỊA THỪA THIÊN HUẾ

3.2.1. Sự thay đổi vị trí các ộ, họ cá trong hệ thống phân lo i hiện đ i 
3.2 Tách, nh p và hình thành các bộ, họ cá mới

Sự biến đổi của việc tách, nhập và hình thành các họ, bộ cá mới theo quan
điểm của Nelson et al. (2016), Eschmeyer (2017) và Betancur et al. (2017) cho khu 
hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế đƣợc thể hiện qua bảng 3.13 và hình 3.1.

Bảng 3.13. Sắp xếp cá nội địa Thừa Thi n Huế theo quan điểm của 
Nelson et al. (2016), Eschmeyer (2017) và Betancur et al. (2017)

Stt Sắp xếp theo hệ thống của 
Nelson et al. (2016) Stt

Sắp xếp theo hệ thống của 
Eschmeyer (2017) Stt

Sắp xếp theo hệ thống của 
Betancur et al. (2017)

1 MYLIOBATIFORMES 1 MYLIOBATIFORMES 1 MYLIOBATIFORMES

1. Dasyatidae 1. Dasyatidae 1. Dasyatidae

2 ELOPIFORMES 2 ELOPIFORMES 2 ELOPIFORMES

1. Elopidae 1. Elopidae 1. Elopidae

2. Megalopidae 2. Megalopidae 2. Megalopidae

3 ALBULIFORMES 3 ALBULIFORMES 3 ALBULIFORMES

1. Albulidae 1. Albulidae 1. Albulidae

4 ANGUILLIFORMES 4 ANGUILLIFORMES 4 ANGUILLIFORMES

1. Muraenidae 1. Muraenidae 1. Anguillidae

2. Ophichthidae 2. Ophichthidae 2. Congridae

3. Muraenesocidae 3. Muraenesocidae 3. Muraenesocidae

4. Congridae 4. Congridae 4. Muraenidae

5. Moringuidae 5. Moringuidae 5. Ophichthidae

6. Anguillidae 6. Anguillidae 6. Moringuidae

</div>
(105)<div class='page_container' data-page=105>

Stt Sắp xếp theo hệ thống của 
Nelson et al. (2016) Stt

Sắp xếp theo hệ thống của 
Eschmeyer (2017) Stt

Sắp xếp theo hệ thống của 
Betancur et al. (2017)

1. Notopteridae 1. Notopteridae 1. Notopteridae

6 CLUPEIFORMES 6 CLUPEIFORMES 6 CLUPEIFORMES

1. Engraulidae 1. Clupeidae 1. Clupeidae

2. Clupeidae 2. Engraulidae 2. Engraulidae

7 GONORYNCHIFORMES 7 GONORYNCHIFORMES 7 GONORYNCHIFORMES

1. Chanidae 1. Chanidae 1. Chanidae

8 CYPRINIFORMES 8 CYPRINIFORMES 8 CYPRINIFORMES

1. Cyprinidae 1. Cobitidae 1. Balitoridae

1. Danioninae 2. Balitoridae 2. Cobitidae

2. Labeoninae 3. Nemacheilidae 3. Nemacheilidae

3. Cyprininae 4. Cyprinidae 4. Acheilognathidae

4. Barbinae 1. Labeoninae 5. Xenocyprididae

5. Leuciscinae 2. Cyprininae 6. Gobionidae

6. Acheilognathinae 3. Danioninae 7. Leuciscidae

7. Gobioninae 4. Xenocypridinae 8. Danionidae

8. Opsariichthyinae 5. Gobioninae 9. Cyprinidae

9. Squaliobarbinae 6. Acheilognathinae -

10. Xenocypridinae 7. Leuciscinae -

2. Cobitidae - -

3. Balitoridae - -

4. Nemacheilidae - -

9 CHARACIFORMES 9 CHARACIFORMES 9 CHARACIFORMES

1. Serrasalmidae 1. Serrasalmidae 1. Serrasalmidae

10 SILURIFORMES 10 SILURIFORMES 10 SILURIFORMES

1. Loricariidae 1. Plotosidae 1. Loricariidae

2. Siluridae 2. Bagridae 2. Siluridae

3. Plotosidae 3. Sisoridae 3. Plotosidae

4. Bagridae 4. Siluridae 4. Clariidae

5. Sisoridae 5. Clariidae 5. Bagridae

6. Clariidae 6. Ariidae 6. Sisoridae

7. Ariidae 7. Cranoglanididae 7. Ariidae

8. Cranoglanididae 8. Loricariidae 8. Cranoglanididae

11 KURTIFORMES 11 ATHERINIFORMES 11 SCOMBRIFORMES

1. Apogonidae 1. Atherinidae 1. Scombridae

12 GOBIIFORMES 12 CYPRINODONTIFORMES 12 SYNGNATHIFORMES

1. Eleotridae 1. Aplocheilidae 1. Syngnathidae

2. Butidae 2. Poeciliidae 13 KURTIFORMES

</div>
(106)<div class='page_container' data-page=106>

Stt Sắp xếp theo hệ thống của 
Nelson et al. (2016) Stt

Sắp xếp theo hệ thống của 
Eschmeyer (2017) Stt

Sắp xếp theo hệ thống của 
Betancur et al. (2017)

4. Gobiidae 1. Belonidae 14 GOBIIFORMES

13 Subseries - OVALENTARIA 2. Hemiramphidae 1. Eleotridae

1. Ambassidae 3. Adrianichthyidae 2. Gobiidae

14 MUGILIFORMES 14 SYNGNATHIFORMES 3. Butidae

1. Mugilidae 1. Syngnathidae 4. Oxudercidae

15 CICHLIFORMES 15 SYNBRANCHIFORMES 15 SYNBRANCHIFORMES

1. Cichlidae 1. Synbranchidae 1. Synbranchidae

16 ATHERINIFORMES 2. Mastacembelidae 2. Mastacembelidae

1. Atherinidae 16 SCORPAENIFORMES 16 ANABANTIFORMES

17 BELONIFORMES 1. Platycephalidae 1. Channidae

1. Adrianichthyidae 17 PERCIFORMES 2. Anabantidae

2. Hemiramphidae 1. Centropomidae 3. Osphronemidae

3. Belonidae 2. Ambassidae 17 CARANGIFORMES

18 CYPRINODONTIFORMES 3. Percichthyidae 1. Rachycentridae

1. Aplocheilidae 4. Serranidae 2. Centropomidae

2. Poeciliidae 5. Terapontidae 18 PLEURONECTIFORMES

19 SYNBRANCHIFORMES 6. Apogonidae 1. Cynoglossidae

1. Synbranchidae 7. Sillaginidae 2. Paralichthyidae

2. Mastacembelidae 8. Rachycentridae 19 CICHLIFORMES

20 CARANGIFORMES 9. Leiognathidae 1. Cichlidae

1. Rachycentridae 10. Lutjanidae 20 ATHERINIFORMES

21 ANABANTIFORMES 11. Gerreidae 1. Atherinidae

1. Anabantidae 12. Sparidae 2. Ambassidae

2. Osphronemidae 13. Sciaenidae 21 BELONIFORMES

3. Channidae 14. Monodactylidae 1. Adrianichthyidae

22 PLEURONECTIFORMES 15. Mugilidae 2. Belonidae

1. Cynoglossidae 16. Eleotridae 3. Hemiramphidae

2. Paralichthyidae 1. Butinae 22 CYPRINODONTIFORMES

23 SYNGNATHIFORMES 17. Gobiidae 1. Aplocheilidae

1. Syngnathidae 1. Oxudercinae 2. Poeciliidae

24 SCOMBRIFORMES 18. Scatophagidae 23 MUGILIFORMES

2. Scombridae 19. Siganidae 1. Mugilidae

25 PERCIFORMES 20. Scombridae 24 GERREIFORMES

1. Centropomidae 21. Anabantidae 1. Gerreidae

2. Gerreidae 22. Osphronemidae 25 CHAETODONTIFORMES

3. Polynemidae 23. Channidae 1. Leiognathidae

5. Terapontidae 26 ACANTHURIFORMES

</div>
(107)<div class='page_container' data-page=107>

Stt Sắp xếp theo hệ thống của 
Nelson et al. (2016) Stt

Sắp xếp theo hệ thống của 
Eschmeyer (2017) Stt

Sắp xếp theo hệ thống của 
Betancur et al. (2017)

7. Serranidae 18 PLEURONECTIFORMES 27 LUTJANIFORMES

8. Monodactylidae 1. Paralichthyidae 1. Lutjanidae

9. Leiognathidae 2. Cynoglossidae 28 SPARIFORMES

10. Lutjanidae 19 TETRAODONTIFORMES 1. Sparidae

11. Scatophagidae 1. Tetraodontidae TETRAODONTIFORMES

12. Siganidae 1. Tetraodontidae

26 SCORPAENIFORMES 29 CENTRARCHIFORMES

1. Platycephalidae 1. Terapontidae

27 ACANTHURIFORMES 2. Percichthyidae

1. Sciaenidae 30 PERCIFORMES

28 SPARIFORMES 1. Sillaginidae

1. Sillaginidae 2. Sciaenidae

2. Sparidae 3. Siganidae

29 TETRAODONTIFORMES 4. Scatophagidae

1. Terapontidae 5. Serranidae

6. Platycephalidae

29 ộ, 67 họ, 10 phân họ 19 ộ, 63 họ, 09 phân họ 31 ộ, 71 họ

Hình 3.1. Biểu đồ so sánh số ộ v họ của cá nội địa Thừa Thi n Huế theo 
các tác giả Nelson et al. (2016), Eschmeyer (2017) và Betancur et al. (2017)

Qua bảng 3.13 và hình 3.1 cho thấy số lƣợng và vị trí sắp xếp các bộ, họ cá
nội địa của Thừa Thiên Huế theo quan điểm của các tác giả có sự khác nhau. Theo
Eschmeyer (2017) xếp thành 19 bộ và 63 họ, trong đó bộ cá Vƣợc (Perciformes) có
số họ nhiều nhất với 25 họ. Theo Nelson et al. (2016) xếp thành 29 bộ và 67 họ,

31
67

0
10
20
30
40
50
60
70
80

Số bộ
Số họ

</div>
(108)<div class='page_container' data-page=108>

trong đó bộ cá Vƣợc (Perciformes) là bộ có số họ nhiều nhất với 12 họ, tách 11 họ
và nâng lên thành bộ; theo Betancur et al. (2017) thì cá nội địa Thừa Thiên Huế 
đƣợc xếp thành 31 bộ và 71 họ, bộ cá Vƣợc (Perciformes) chỉ còn 06 họ. Sự sai
khác này chủ yếu tập trung ở hai bộ cá Chép (Cypriniformes) và bộ cá Vƣợc
(Perciformes).

Theo Eschmeyer (2017) bộ cá Chép có 04 họ, trong họ cá Chép (Cyprinidae)
Ông chia ra 07 phân họ (bảng 3.13). Nelson et al. (2016) chia bộ cá Chép 
(Cypriniformes) thành 04 họ, Ông cũng phân họ cá Chép thành 10 phân họ, tăng
thêm 03 phân họ so với Eschmeyer gồm các phân họ Barbinae, Opsariichthyinae và

Squaliobarbinae. Còn Betancur et al. (2017) đã chia bộ cá Chép thành 09 họ, nâng 
05 phân họ lên thành các họ: Danionidae, Xenocyprididae, Acheilognathidae,
Gobionidae, Leuciscidae (bảng 3.13).

Eschmeyer (2017) chia bộ cá Vƣợc (Perciformes) thành 31 họ; Nelson et al. 
(2016) chia thành 12 họ và đã nâng 11 họ lên thành bộ, đó là các bộ: cá Sơn biển
(Kurtiformes), cá Bống (Gobiiformes), cá Đối (Mugiliformes), cá Rô phi
(Cichliformes), cá Suốt (Atheriniformes), cá Khế (Carangiformes), cá Rô
(Anabantiformes), cá Thu sông (Scombriformes), cá Mù làn (Scorpaeniformes), cá
Chim trắng (Acanthuriformes), cá Tráp (Spariformes). Họ cá Sơn (Ambassidae)
chƣa xác định đƣợc vị trí thuộc về bộ nào trong hệ thống (bảng 3.13). Betancur et

al. (2017) [114] khi nghiên cứu phát sinh chủng loại cá xƣơng với quy mô lớn đã đề

xuất phân loại cá xƣơng dựa trên các dữ liệu phân tử, theo đó bộ cá Vƣợc
(Perciformes) theo quan điểm mới gồm 60 họ ít hơn so với 160 họ của Nelson et al. 
(2016). Áp dụng kết quả này cho khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế cho thấy 13 bậc
họ trong bộ cá Vƣợc đƣợc tách ra và nâng thành 13 bộ cá mới (bảng 3.1 và bảng
3.13). Nhƣ vậy, bộ cá Vƣợc (Perciformes) ở Thừa Thiên Huế trong nghiên cứu này
chỉ còn lại 06 họ; bao gồm: họ cá Đục (Sillaginidae), họ cá Đù (Sciaenidae), họ cá
Dìa (Siganidae), họ cá Nâu (Scatophagidae), họ cá Mú (Serranidae) và họ cá Chai
(Platycephalidae). Họ cá Chai (Platycephalidae) theo Eschmeyer (2017) và Nelson et

</div>
(109)<div class='page_container' data-page=109>

3.2 2 Thay đổi vị tr một số bộ cá theo quan điểm phát sinh chủng oại 
Đóng góp quan trọng cho phân loại ngƣ loại học của nghiên cứu phát sinh
chủng loại cá xƣơng là xác định chính xác mối quan hệ họ hàng giữa các bộ, họ
trên cơ sở mối quan hệ di truyền và vị trí của chúng trong hệ thống phân loại
hiện đại (Betancur et al., 2017). Tiến hành đối chiếu danh lục thành phần loài

khu hệ cá nội Thừa Thiên Huế sắp xếp theo hệ thống phân loại truyền thống với
hệ thống phân loại cá hiện đại do Betancur et al. đề xuất, cho thấy sự thay đổi về 
vị trí các bộ, họ nhƣ sau:

- Bộ cá Thu (Scombriformes) mới đƣợc thành lập có quan hệ gần gũi (với
tỉ lệ 84 %) và xếp trên bộ cá Chìa vơi (Syngnathiformes) [114]. Bộ cá Thu
(Scombriformes) ở Thừa Thiên Huế chỉ có 01 họ cá Thu ảu (Scombridae), 01 lồi
cá Thu sơng (Scomberomorus sinensis) phân bố ở sinh cảnh cửa sơng thích nghi với 
mơi trƣờng nƣớc lợ đến mặn. Eschmeyer (2017) [119] và Linberg (1971) [29] xếp
họ cá Thu ảu (Scombridae) thuộc bộ cá Vƣợc (Perciformes) và có quan hệ họ hàng
với họ cá Rơ (Anabantidae). Trong khi đó, Nelson et al. (2016) đã tách họ cá Rô 
(Anabantidae) nâng thành bộ và xếp trên bộ cá Bơn (Pleuronectiformes), còn
Betancur et al. (2017) xếp bộ cá Rơ có quan hệ họ hàng với bộ cá Mang liền 
(Synbranchiformes) [143].

- Bộ cá Sơn (Kurtiformes) và bộ cá Bống (Gobiiformes) đƣợc thành lập theo
quan điểm phát sinh chủng loại có quan hệ họ hàng rất gần với nhau (tỉ lệ 100 %),
bộ cá Sơn (Kurtiformes) xếp ngay phía trên bộ cá Bống (Gobiiformes), hai bộ này
xếp trên bộ cá Mang liền (Synbranchiformes) [114]. Cách sắp xếp hai bộ này của
Eschmeyer (2017) [119] giống nhƣ cách sắp xếp của Betancur et al. (2017). Linberg 
(1971) xếp họ cá Sơn (Apogonidae) thuộc phân bộ cá Vƣợc (Percoidei) và có quan
hệ họ hàng với họ cá Căng (Terapontidae), họ cá Đục (Sillaginidae); xếp phân bộ cá
Bống (Gobioidei) trong bộ cá Vƣợc (Perciformes) và có quan hệ họ hàng với phân
bộ cá Rơ đồng (Anabantoidei).

</div>
(110)<div class='page_container' data-page=110>

xác định hai bộ này có quan hệ với bộ cá Khế (Carangiformes). Linberg (1971) [29]
xếp họ cá Rô (Anabantidae) thuộc bộ cá Vƣợc (Perciformes), bộ cá Mang liền
(Synbranchiformes) là 01 bộ riêng.

- Bộ cá Khế (Carangiformes) và bộ cá Bơn (Pleuronectiformes) có quan hệ
họ hàng với tỉ lệ (90 - 99 %) [114]. Nelson et al. (2016) [143] cũng tách họ cá Khế 
(Carangidae) và thành lập bộ cá Khế (Carangiformes) và xếp trƣớc bộ cá Rô
(Anabantiformes) sau bộ cá Mang liền (Synbranchiformes).

- Các bộ cá Rô phi (Cichliformes), bộ cá Suốt (Atheriniformes), bộ cá Kìm
(Beloniformes), bộ cá Bạc đầu (Cyprinodontiformes) và bộ cá Đối (Mugiliformes)
có quan hệ họ hàng với nhau. Trong đó, các bộ cá Suốt, cá Kìm, cá Bạc đầu và cá
Đối có quan hệ rất gần gũi nhau đạt tỉ lệ (100 %), nhƣng xa hơn với bộ cá Rô phi (tỉ
lệ 90 - 99 %) [114].

- Tám bộ với thứ tự sắp xếp trong hệ thống của Betancur et al. (2017): bộ cá 
Móm (Gerreiformes), bộ cá Liệt (Chaetodontiformes), bộ cá Chim trắng
(Acanthuriformes), bộ cá Hồng (Lutjaniformes), bộ cá Tráp (Spariformes), bộ cá Nóc
(Tetraodontiformes), bộ cá Căng (Centrarchiformes) và bộ cá Vƣợc (Perciformes) có
quan hệ họ hàng với tỉ lệ từ (10 - 100 %) [114]. Theo cách sắp xếp của Betancur et al. 
(2017) thì bộ cá Vƣợc xếp sau cùng trong hệ thống, trong khi cách sắp xếp truyền
thống lại xếp bộ cá Nóc cuối cùng.

Nghiên cứu phát sinh chủng loại cá xƣơng, là cơ sở quan trọng cùng với
nghiên cứu hình thái đã xác định chính xác vị trí các bộ, họ cá trong hệ thống phân
loại cá hiện đại.

3.2 3 Một vài bàn u n về hệ thống phân oại cá theo quan điểm phát 
sinh chủng oại

</div>
(111)<div class='page_container' data-page=111>

100

loại trên cơ sở tổng hợp các phƣơng pháp và lấy hƣớng nghiên cứu di truyền làm

chính để định loại, phân loại cá (ít sử dụng hình thái lƣỡng phân).

Phân loại cá nƣớc ngọt ở Việt Nam từ những năm 1960 đến cuối thế kỷ
XX chủ yếu là sắp xếp theo hệ thống của Berg (1940) và sau đó đƣợc thay thế
bằng hệ thống của Lindberg (1971). Trong thời gian gần đây, nhiều nhà nghiên
cứu ngƣ loại học trong nƣớc đã sử dụng hệ thống của Eschmeyer (1998) tập hợp,
(bổ sung hàng năm). Việc sử dụng các hệ thống phân loại khác nhau đã gây
nhiều khó khăn cho sử dụng các kết quả nghiên cứu. Năm 2016, Nelson và nhóm
nghiên cứu trên cơ sở tổng hợp các kết quả nghiên cứu, đặc biệt là các nghiên
cứu về di truyền và phát sinh chủng loại đã đề xuất hệ thống phân loại cá thế giới
(Nelson et al., 2016) [143].

Năm 2017, Betancur và nhóm nghiên cứu khi nghiên cứu phát sinh chủng
loại các loài cá xƣơng đã xác định đƣợc nguồn gốc và mối quan hệ họ hàng của đa
số các loài cá xƣơng trên thế giới và đề xuất hệ thống phân loại [114], đây đƣợc
xem là hệ thống phân loại cá mới nhất mặc dù chƣa hoàn chỉnh nhƣng là cơ sở để
phân loại cá sau này đƣợc chính xác hơn. Hệ thống phân loại cá theo đề xuất của
Betancur et al. (2017) thay đổi không lớn so với trƣớc đây mà chỉ sắp xếp lại các bộ 
trên cơ sở chia tách, nâng cấp các họ thành bộ dựa vào phân tích gen và phát sinh
chủng loại. Giữa nghiên cứu phân loại theo hƣớng di truyền với đánh giá hình thái
khơng sai khác nhiều. Ví dụ; nâng họ cá Đối (Mugilidae) thành bộ cá Đối
(Mugiliformes) và tách ra khỏi bộ cá Vƣợc (Perciformes). Vấn đề này cũng đã đƣợc
Lindberg (1971) đề xuất tách họ cá Đối (Mugilidae) ra khỏi bộ cá Vƣợc
(Perciformes) và thành lập bộ cá Đối (Mugiliformes).

</div>
(112)<div class='page_container' data-page=112>

101

(điều này nghiên cứu hình thái khó xác định đƣợc). Kết quả nghiên cứu của
Betancur et al. (2017) góp phần xác định chính xác mối quan hệ họ hàng của các 
lồi, đồng thời góp phần làm đa dạng các bậc taxon.

3.2.1.4. Hệ thống phân oại sử dụng cho khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế 
Trên cơ sở phân tích mẫu thu đƣợc, các kết quả nghiên cứu trƣớc đây và
tiếp thu có chọn lọc phƣơng thức sắp xếp hệ thống phân loại của các nhà nghiên
cứu cá trên thế giới (nhƣ đã trình bày tại mục 3.2.1, chƣơng 3 của luận án), chúng
tôi đề xuất hệ thống phân loại sử dụng cho khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế ở
bảng 3.14. Hệ thống này chủ yếu dựa vào hệ thống phân loại và cách sắp xếp của
Betancur et al. (2017).

Bảng 3.14. Hệ thống phân lo i sử dụng cho khu hệ cá nội địa Thừa Thi n Huế

Stt Bộ Họ Số giống Số lo i

1 Myliobatiformes 1. Dasyatidae 1 1

2 Elopiformes 1. Elopidae 1 1

2. Megalopidae 1 1

3 Albuliformes 1. Albulidae 1 1

4 Anguilliformes 1. Anguillidae 1 4

2. Congridae 1 1

3. Muraenesocidae 2 3

4. Muraenidae 2 2

5. Ophichthidae 1 1

6. Moringuidae 1 1

5 Osteoglossiformes 1. Notopteridae 1 1

6 Clupeiformes 1. Clupeidae 5 5

2. Engraulidae 3 6

7 Gonorynchiformes 1. Chanidae 1 1

8 Cypriniformes 1. Balitoridae 2 8

2. Cobitidae 4 6

3. Nemaccheilidae 2 6

4. Acheilognathidae 2 4

</div>
(113)<div class='page_container' data-page=113>

102

Stt Bộ Họ Số giống Số lo i

6. Gobionidae 4 7

7. Leuciscidae 2 2

8. Danionidae 3 8

9. Cyprinidae 22 42

9 Characiformes 1. Serrasalmidae 1 1

10 Siluriformes 1. Loricariidae 1 1

2. Siluridae 3 3

3. Plotosidae 1 1

4. Clariidae 1 4

5. Bagridae 5 7

6. Sisoridae 2 6

7. Ariidae 1 2

8. Cranoglanididae 1 2

11 Scombriformes 1. Scombridae 1 1

12 Syngnathiformes 1. Syngnathidae 1 1

13 Kurtiformes 1. Apogonidae 1 1

14 Gobiiformes 1. Eleotridae 1 3

2. Gobiidae 7 14

3. Butidae 3 3

4. Oxudercidae 7 7

15 Synbranchiformes 1. Synbranchidae 2 2

2. Mastacembelidae 2 3

16 Anabantiformes 1. Channidae 1 4

2. Anabantidae 1 1

3. Osphronemidae 4 7

17 Carangiformes 1. Rachycentridae 1 1

2. Centropomidae 1 1

18 Pleuronectiformes 1. Cynoglossidae 1 2

2. Paralichthyidae 1 1

19 Cichliformes 1. Cichlidae 1 2

</div>
(114)<div class='page_container' data-page=114>

103

Stt Bộ Họ Số giống Số lo i

2. Ambassidae 1 2

21 Beloniformes 1. Adrianichthyidae 1 1

2. Belonidae 1 1

3. Hemiramphidae 4 4

22 Cyprinodontiformes 1.Aplocheilidae 1 1

2. Poeciliidae 3 3

23 Mugiliformes 1. Mugilidae 6 7

24 Gerreiformes 1. Gerreidae 1 4

25 Chaetodontiformes 1. Leiognathidae 2 4

26 Acanthuriformes 1. Monodactylidae 1 1

27 Lutjaniformes 2. Lutjanidae 1 6

28 Spariformes 1. Sparidae 1 2

29 Tetraodontiformes 1. Tetraodontidae 1 2

30 Centrarchiformes 1. Terapontidae 4 6

2. Percichthyidae 1 1

31 Perciformes 1. Sillaginidae 1 1

2. Sciaenidae 2 3

3. Siganidae 1 3

4. Scatophagidae 1 1

5. Serranidae 1 5

6. Platycephalidae 1 1

31 ộ 71 họ 167 giống 272 loài

3.2.2. Cập nhật các synonym tên loài cho Khu hệ cá nội địa Thừa Thi n Huế

</div>
(115)<div class='page_container' data-page=115>

104

Bảng 3.15. Danh sách các loài cá nội địa Thừa Thi n Huế đƣợc cập nhật mới 
tên khoa học

Stt T n khoa học

T n khoa học cập nhật mới theo 
Eschmeyer, 2017; Nelson et al., 2016; 
Fishbase (vision 6/2017) và c c tài i u 
[166], [175], [178], [180]

T n Việt Nam

I ANGUILLIFORMES BỘ CÁ CHÌNH

(1) Anguillidae Họ cá Ch nh

1 Anguilla marmorata

Quoy & Gaimard, 1824

Anguilla marmorata

(Quoy & Gaimard, 1824)

Cá Chình hoa

2 Anguilla bicolor McClelland, 1884 Anguilla bicolor McClelland, 1844 Cá Chình mun

(2) Muraenesocidae Họ cá Dƣa

3 Congresox talabon (Cuvier, 1849) Congresox talabon (Cuvier, 1829) Cá Lạc vàng

(3) Muraenidae Họ cá Lịch iển

4 Uropterygius concolor

Rüppell, 1839 Uropterygius concolor Rüppell, 1838 Cá Lịch đồng màu

II CLUPEIFORMES BỘ CÁ TRÍCH

(4) Clupeidae Họ cá Trích

5 Konosirus punctatus

(Schlegel, 1846)

Konosirus punctatus

(Temminck & Schlegel, 1846)

Cá Mòi cờ chấm

(5) Engraulidae Họ cá Trỏng

6 Thrissa hamiltoni Gray, 1832 Thryssa hamiltonii (Gray, 1832) Cá Rớp/cá Lẹp sắc

7 Thrissa setirostris (Broussonet, 1782) Thryssa setirostris (Broussonet, 1782) Cá Lẹp hàm dài

8 Stolephorus commersonnii

Lacepède, 1903

Stolephorus commersonnii

Lacepède, 1803

Cá Cơm thƣờng

III CYPRINIFORMES BỘ CÁ CHÉP

(6) Balitoridae Họ cá Ch ch vây ằng

9 Sewellia brevis Hao & Duc, 1995 Sewellia medius

Nguyen & Nguyen, 2005

Cá Đép ngắn

10 Sewellia lineolata

(Cuvier & Valenciennes, 1846)

Sewellia lineolata

(Valenciennes, 1846)

Cá Đép thƣờng

11 Sewellia analis Dực & Hảo, 2005 Sewellia analis

Nguyen & Nguyen, 2005

Cá Đép hậu

12 Sewellia songboensis

Dực & Hảo, 2005

Sewellia songboensis

Nguyen & Nguyen, 2005

Cá Đép sông bồ

(7) Nemacheilidae Họ cá Ch ch suối

13 Micronemachilus pulcher

(Nichols & Pope, 1927)

Traccatichthys pulcher

(Nichols & Pope, 1927)

Cá Chạch cật pun
chơ

14 Schistura pellegrini (Rendahl, 1944) Schistura spiloptera

(Valenciennes, 1846)

</div>
(116)<div class='page_container' data-page=116>

105

(8) Acheilognathidae Họ cá Thè e

15 Rhodeus ocellatus (Kner, 1867) Rhodeus ocellatus (Kner, 1866) Cá Bƣớm chấm

16 Rhodeus kyphus (Yên, 1978) Rhodeus amarus (Bloch, 1782) Cá Bƣớm nhỏ

(9) Xenocyprididae Họ cá Nh ng

17 Zacco macrolepis

Vang & Hwang, 1964

Zacco platypus

(Temminck & Schlegel, 1846)

Cá Chàm vảy to

18 Ctenopharyngodon idellus

(Cuvier & Valenciennes, 1844)

Ctenopharyngodon idella

(Valenciennes, 1844)

Cá Trắm cỏ

19 Hypophthalmichthys molitrix

(Cuvier & Valenciennes, 1844)

Hypophthalmichthys molitrix

(Valenciennes, 1844)

Cá Mè trắng trung
hoa

20 Aristichthys nobilis

(Richardson, 1845)

Hypophthalmichthys nobilis

(Richardson, 1845)

Cá Mè hoa

21 Sinibrama affinis (Vaillant, 1891) Sinibrama melrosei

(Nichols & Pope, 1927)

Cá Nhác

22 Pseudohemiculter dispar

(Peters, 1880)

Pseudohemiculter dispar

(Peters, 1881)

Cá Dầu sông thân
mỏng

23 Culter recurvirostris Sauvage, 1884 Culter flavipinnis Tirant, 1883 Cá Ngão gù

24 Macrochirichthys macrochirus

(Cuvier & Valenciennes, 1844)

Macrochirichthys macrochirus

(Valenciennes, 1844)

Cá Rựa sông

(10) Gobionidae Họ cá Đục

25 Microphysogobio vietnamica

Yên, 1978

Microphysogobio vietnamica

Mai, 1978

Cá Đục đanh chấm
mõm dài

(11) Danionidae Họ cá Lòng tong

26 Esomus metalicus Ahl, 1942 Esomus metallicus Ahl, 1923 Cá Lòng tong sắt

27 Danio regina Fowler, 1934 Devario regina (Fowler, 1934) Cá Xảm

(12) Cyprinidae Họ cá Chép

28 Osteochilus hasseltii

(Valenciennes, 1842)

Osteochilus vittatus

(Valenciennes, 1842)

Cá Mè lúi

29 Garra pingi (Tchang, 1929) Garra imberba Garman, 1912 Cá Đo

30 Capoeta semifasciolatus

(Günther, 1868)

Barbodes semifasciolatus

(Günther, 1868)

Cá Đòng đong/
Cá Cấn

31 Hampala macrolepidota

Van Hasselt, 1823

Hampala macrolepidota

Kuhl & Van Hasselt, 1823

Cá Ngựa nam

32 Puntius ocellatus Yen, 1978 Puntius brevis (Bleeker, 1849) Cá Đong chấm

33 Cyclocheilichthys armatus

(Valenciennes, 1840)

Cyclocheilichthys enoplos

(Bleeker, 1849)

Cá Cóc

34 Acrossocheilus krempfi

(Pellegrin & Chevey, 1939)

Poropuntius krempfi

(Pellegrin & Chevey, 1934)

Cá Sao kremfi/
cá Chát trắng

</div>
(117)<div class='page_container' data-page=117>

106

36 Carassioides cantonensis

(Heincke, 1892)

Carassioides acuminatus

(Richardson, 1846)

Cá Rƣng/cá Dƣng/
cá Nhƣng

37 Carassius auratus auratus

(Linnaeus, 1758)

Carassius auratus (Linnaeus, 1758) Cá Diếc mắt đỏ

38 Varicorhinus (Onychostoma)

gerlachi (Peters, 1880)

Onychostoma gerlachi (Peters, 1881) Cá Sỉnh

39 Varicorhinus (Onychostoma)

laticeps Günther, 1896

Onychostoma laticeps Günther, 1896 Cá Sỉnh gai/cá Mát

40 Varicorhinus (Onychostoma) ovale

ovale (Pellegrin & Chevey, 1936)

Onychostoma ovale

(Pellegrin & Chevey, 1936)

Cá Biên

41 Poropuntius aluoiensis (Dực, 1997) Acrossocheilus aluoiensis

(Nguyen, 1997)

Cá Sao a lƣới

42 Spinibarbus hollandi Oshima, 1919 Spinibarbus caldwelli (Nichols, 1925) Cá Chày đất

43 Mystacoleucus marginatus

(Cuvier & Valenciennes, 1842)

Mystacoleucus marginatus

(Valenciennes, 1842)

Cá Gai xƣớc

44 Sinilabeo tonkinensis

(Pellegrin & Chevey, 1936)

Bangana tonkinensis

(Pellegrin & Chevey, 1934)

Cá Hỏa

IV CHARACIFORMES BỘ CÁ HỒNG

NHUNG

(13) Characidae Serrasalmidae Họ cá Hồng nhung

45 Colossoma brachypomus

(Cuvier, 1818)

Piaractus brachypomus

(Cuvier, 1818)

Cá Chim trắng nƣớc
ngọt

V SILURIFORMES BỘ CÁ NHEO

(14) Siluridae Họ cá Nheo

46 Pterocryptis cochinchinensis

(Cuvier & Valenciennens, 1840)

Pterocryptis cochinchinensis

(Valenciennes, 1840)

Cá Thèo

(15) Plotosidae Họ cá Ngát

47 Plotosus lineatus (Thunberg, 1791) Plotosus lineatus (Thunberg, 1787) Cá Ngát bắc/

cá trê biển

(16) Bagridae Họ cá Lăng

48 Leiocassis siamensis Regan, 1913 Pseudomystus siamensis

(Regan, 1913)

Cá Chốt bông

49 Hemibagrus centralus Yên, 1978 Hemibagrus centralus Mai, 1978 Cá Lăng

50 Hemibagrus vietnamicus (Yên, 1978) Hemibagrus vietnamicus Mai, 1978 Cá Huốt

51 Leiocassis virgatus (Oshima, 1926) Tachysurus virgatus (Oshima, 1926) Cá Mịt

52 Pseudobagrus kyphus Yên, 1978 Pseudobagrus kyphus Mai, 1978 Cá Mịt tròn

(17) Sisoridae Họ cá Chi n

53 Glyptothorax interspinalus

(Yên, 1978)

Glyptothorax interspinalus

(Mai, 1978)

Cá Chiên suối gai

(18) Ariidae Họ cá Öc

</div>
(118)<div class='page_container' data-page=118>

107

55 Arius maculatus (Thunberg, 1791) Arius maculatus (Thunberg, 1792) Cá Úc chấm

VI KURTIFORMES BỘ CÁ SƠN

(19) Apogonidae Họ cá Sơn

56 Apogon amboinensis Bleeker, 1853 Fibramia amboinensis (Bleeker, 1853) Cá Sơn bắp đuôi

trắng

VII GOBIIFORMES BỘ CÁ BỐNG

(20) Eleotridae Họ cá Bống đen

57 Eleotris fuscus

(Schneider & Forster, 1801)

Eleotris fusca (Forster, 1801) Cá Bống mọi

58 Eleotris melanosomus Bleeker, 1852 Eleotris melanosoma Bleeker, 1853 Cá Bống đen lớn

(21) Gobiidae Họ cá Bống trắng

59 Acentrogobius chlorostigma

(Bleeker, 1849)

Acentrogobius chlorostigmatoides

(Bleeker, 1849)

Cá Bống tròn

60 Ctenogobius nebulosus

(Forsskăl, 1775)

Acentrogobius nebulosus

(Forsskăl, 1775)

Cá Bống trụ d i

61 Amoya moloanus (Herre, 1927) Acentrogobius moloanus

(Herre, 1927)

Cá Bống h m n

62 Eleotris obscurus Castelnau, 1873 Afurcagobius suppositus

(Sauvage, 1880)

Cá Bống ao màu tối

63 Glossogobius biocellatus

(Valenciennes, 1837)

Psammogobius biocellatus

(Valenciennes, 1837)

Cá Bống mấu mắt

(22) Oxudercidae Họ cá Bống kèo

64 Rhinogobius ocellatus

(Fowler, 1937)

Papuligobius ocellatus

(Fowler, 1937)

Cá Bống mắt

65 Periophthalmus cantonensis

(Osbeck, 1757)

Periophthalmus novaeguineaensis

Eggert, 1935

Cá Thoi loi

VIII ANABANTIFORMES BỘ CÁ RÔ

(23) Channidae Họ cá Quả

66 Channa striata (Bloch, 1797) Channa striata (Bloch, 1793) Cá Quả

67 Channa orientalis Schneider, 1801 Channa gachua (Hamilton 1822) Cá Chành đục

68 Channa maculata (Lacepède, 1802) Channa maculata (Lacepède, 1801) Cá Chuối suối

(24) Osphronemidae Họ cá Tai tƣợng

69 Macropodus opercularis

Linnaeus, 1788

Macropodus opercularis

Linnaeus, 1758

Cá Đuôi cờ

70 Trichopodus pectoralis Regan, 1910 Trichopodus pectoralis (Regan, 1910) Cá Sặc rằn

IX ATHERINIFORMES BỘ CÁ SUỐT

(25) Atherinidae Họ cá Suốt

71 Atherina forskalii Ruppell, 1935 Atherinomorus forskalii

(Rüppell, 1838)

</div>
(119)<div class='page_container' data-page=119>

108

(26) Ambassidae Họ cá Sơn

72 Ambassis kopsi Bleeker, 1858 Ambassis kopsii Bleeker, 1858 Cá Sơn kốp si

X BELONIFORMES BỘ CÁ KÌM

(27) Hemiramphidae Họ cá L m k m

73 Dermogenys pusillus

Van Hasselt, 1823

Dermogenys pusilla

Kuhl & Van Hasselt, 1823

Cá Lìm kìm ao

74 Rhynchorhamphus georgii

(Valenciennes, 1846)

Rhynchorhamphus georgii

(Valenciennes, 1847)

Cá Kìm mơi dài

75 Hemirhamphus ectunctio

(Hamilton, 1822)

Zenarchopterus ectuntio

(Hamilton, 1822)

Cá Lìm kìm sông

XI MUGILIFORMES BỘ CÁ ĐỐI

(28) Mugilidae Họ cá Đối

76 Lazi dussumieri

(Valenciennes, 1836)

Planiliza subviridis

(Valenciennes, 1836)

Cá Đối môi dày

77 Liza vaigiensis

(Quoy & Gaimard, 1825)

Ellochelon vaigiensis

(Quoy & Gaimard, 1825)

Cá Đối đuôi bằng

78 Liza carinatus (Valenciennes, 1836) Liza carinata (Valenciennes, 1836) Cá Đối lƣng gờ

79 Valamugil engeli (Bleeker, 1858) Osteomugil engeli (Bleeker, 1858) Cá Đối anh

80 Mugil strongylocephalus

Richardson, 1846

Osteomugil cunnesius

(Valenciennes, 1836)

Cá Đối đầu nhọn

XII GERREIFORMES BỘ CÁ MÓM

(29) Gerreidae Họ cá Móm

81 Gerres lucidus Cuvier, 1830 Gerres limbatus Cuvier, 1830 Cá Móm gai ngắn

82 Gerreomorpha japonicus

(Bleeker, 1854)

Gerres japonicus Bleeker, 1854 Cá Móm nhật bản

XIII CHAETODONTIFORMES BỘ CÁ LIỆT

(30) Leiognathidae Họ cá Liệt/họ cá

Ngãng

83 Equula brevirostris

(Valenciennes, 1835)

Leiognathus brevirostris

(Valenciennes, 1835)

Cá Liệt mõm ngắn

84 Secutor insidiator (Bloch, 1875) Secutor insidiator (Bloch, 1787) Cá Liệt chấm

XIV LUTJANIFORMES BỘ CÁ HỒNG

(31) Lutjanidae Họ cá Hồng

85 Lutjanus vaigiensis

(Quoy & Gaimard, 1984)

Lutjanus fulvus (Forster, 1801) Cá Hồng trơn

86 Lutjanus russellii (Bleeker, 1849) Lutjanus russelli (Bleeker, 1849) Cá Hồng chấm đen

XV TETRAODONTIFORMES BỘ CÁ NÓC

(32) Tetraodontidae Họ cá Nóc ch y

87 Takifugu ocellatus (Osbeck, 1757) Takifugu ocellatus (Linnaeus, 1758) Cá Nóc sọc bên

</div>
(120)<div class='page_container' data-page=120>

109

(33) Terapontidae Họ cá Căng

88 Pelates sexlineatus

(Quoy & Gaimard, 1825)

Helotes sexlineatus

(Quoy & Gaimard, 1825)

Cá Căng sáu sọc

89 Terapon oxyrhynchus

Temminck & Schlegel, 1846

Rhynchopelates oxyrhynchus

(Temminck & Schlegel, 1842)

Cá Căng mõm nhọn

90 Terapon theraps (Cuvier, 1829) Terapon theraps Cuvier, 1829 Cá Căng đàn

91 Terapon puta

(Cuvier & Valenciennes, 1829)

Terapon puta Cuvier, 1829 Cá Căng dài

(34) Percichthyidae Họ cá R mo

92 Coreoperca whiteheadi

Boulenger, 1899

Coreoperca whiteheadi

Boulenger, 1990

Cá Rơ mó

XVII PERCIFORMES BỘ CÁ VƢỢC

(35) Sciaenidae Họ cá Đù

93 Nibea soldado (Lacepède, 1802) Boesemania microlepis

(Bleeker, 1858)

Cá Sửu

94 Argyrosomus macrophthalmus

(Bleeker, 1850)

Pennahia macrocephalus

(Tang, 1937)

Cá Đù mắt to

95 Argyrosomus argentata

(Houttuyn, 1782)

Pennahia argentata

(Houttuyn, 1782)

Cá Đù bạc

(36) Siganidae Họ cá D a

96 Siganus guttatus (Bloch, 1790) Siganus guttatus (Bloch, 1787) Cá Dìa cơng

(37) Scatophagidae Họ cá Nâu

97 Scatophagus argus (Linnaeus, 1776) Scatophagus argus (Linnaeus, 1766) Cá Nâu

(38) Serranidae Họ cá Mú

98 Epinephelus farrio (Thunberg, 1792) Epinephelus longispinis (Kner, 1864) Cá Mú sao

99 Epinephelus moara

(Temminck & Schlegel, 1824)

Epinephelus bruneus Bloch, 1793 Cá Mú cỏ

3.3. TÍNH CHẤT ĐỊA LÝ ĐỘNG VẬT KHU HỆ CÁ NỘI ĐỊA THỪA THIÊN HUẾ

3.3.1. Đặc tính phân ố của cá nội địa Thừa Thi n Huế

3.3.1.1. Loài phân bố rộng

</div>
(121)<div class='page_container' data-page=121>

110

Bảng 3.16. Danh sách các lo i cá phân ố rộng

Stt T n khoa học T n Việt Nam Phía

Bắc

Phía 
Nam

Miền

Trung Nguồn 
(1) ANGUILLIFORMES BỘ CÁ CHÌNH

1 Anguilla marmorata

Quoy & Gaimard, 1824

Cá Chình hoa + [26], [184]

(2) OSTEOGLOSSIFORMES BỘ CÁ 
THÁT LÁT

2 Notopterus notopterus (Pallas, 1769) Cá Thát lát + [26], [184]

(3) CYPRINIFORMES BỘ CÁ CHÉP

3 Annamia normani (Hora, 1931) Cá Vây bằng miền

trung + [9], [26], [184]

4 Sewellia albisuera Freyhof, 2003 Cá Bám đá + [128]

5 Sewellia elongata Robert, 1998 Cá Bám đá + [184]

6 Sewellia lineolata (Valenciennes, 1846) Cá Đép thƣờng + [9], [26], [184]

7 Cobitis taenia Linnaeus, 1758 Cá Chạch hoa đốm

tròn

+ [26], [184]

8 Misgurnus tonkinensis Rendahl, 1937 Cá Chạch bùn núi + [9], [26], [109], [184]

9 Traccatichthys pulcher

(Nichols & Pope, 1927)

Cá Chạch cật pun
chơ

+ [26], [184]

10 Acheilognathus tonkinensis

(Vaillant, 1892)

Cá Thè be thƣờng + [9], [25], [109], [184]

11 Rhodeus ocellatus (Kner, 1866) Cá Bƣớm chấm + [25], [109], [184]

12 Rhodeus spinalis Oshima, 1926 Cá Bƣớm gai + [25], [109], [184]

13 Sinibrama melrosei

(Nichols & Pope, 1927)

Cá Nhác + [9], [25], [109], [184]

14 Hemiculter leucisculus

(Basilewsky, 1855)

Cá Mƣơng + [25], [109], [184]

15 Culter flavipinnis Tirant, 1883 Cá Ngão gù + [25], [109], [184]

16 Sarcocheilichthys nigrispinis

(Günther, 1873)

Cá Nhọ chảo + [25], [109], [184]

17 Elopichthys bambusa

(Richardson, 1845)

Cá Măng + [9], [25], [109], [184]

18 Esomus metallicus Ahl, 1923 Cá Lòng tong sắt + [9], [25], [111], [184]

19 Osteochilus salsburyi

Nichols & Pope, 1927

Cá Dầm đất + [9], [25], [109], [184]

</div>
(122)<div class='page_container' data-page=122>

111

Stt T n khoa học T n Việt Nam Phía 
Bắc

Phía 
Nam

Miền

Trung Nguồn

21 Garra cambodgiensis (Tirant, 1883) Cá Đá rằn + [25], [111], [184]

22 Tor tambroides (Bleeker, 1854) Cá Ngựa xám + [25]

23 Hampala macrolepidota

Kuhl & Van Hasselt, 1823

Cá Ngựa nam +

[9], [25], [111], [184]

24 Neolissochilus stracheyi (Day, 1871) Cá Dầm/cá Púng

mõm ngắn

+ [25], [184]

25 Osteochilus vittatus

(Valenciennes, 1842)

Cá Mè lúi + [25], [111], [184]

26 Barbodes semifasciolatus

(Günther, 1868)

Cá Đòng đong + [25], [109], [184]

27 Cyclocheilichthys enoplos

(Bleeker, 1849)

Cá Cóc + [25], [111], [184]

28 Cyprinus carpio Linnaeus, 1758 Cá Chép + [9], [25], [109], [184]

29 Cyprinus centralus

Nguyen & Mai, 1994

Cá Dầy + [13], [25], [184]

30 Carassioides acuminatus

(Richardson, 1846)

Cá Nhƣng + [25], [184]

31 Carassius auratus (Linnaeus, 1758) Cá Diếc + [9], [25], [109], [184]

32 Spinibarbus denticulatus (Oshima, 1926) Cá Bỗng + [25], [109] , [184]

33 Spinibarbus caldwelli (Nichols, 1925) Cá Chày đất + [9], [25], [109], [184]

34 Puntius brevis (Bleeker, 1849) Cá Gầm + [25], [111], [184]

35 Scaphiodonichthys acanthopterus

(Fowler, 1934)

Cá Mọm + [25], [109], [184]

36 Mystacoleucus marginatus

(Valenciennes, 1842)

Cá Gai xƣớc + [25], [184]

(4) SILURIFORMES BỘ CÁ NHEO

37 Silurus asotus Linnaeus, 1758 Cá Nheo + [26], [184]

38 Pterocryptis cochinchinensis

(Valenciennes, 1840)

Cá Thèo + [111], [184]

39 Wallago attu (Bloch & Schneider, 1801) Cá Leo + [111], [184]

40 Clarias fuscus (Lacepède, 1803) Cá Trê đen + [9], [26], [109], [184]

41 Clarias batrachus (Linnaeus, 1785) Cá Trê trắng + [26], [111], [184]

42 Clarias macrocephalus Günther, 1864 Cá Trê vàng + [26], [111], [184]

43 Pseudomystus siamensis (Regan, 1913) Cá Chốt bông + [9], [26], [111], [184]

44 Hemibagrus centralus Mai, 1978 Cá Lăng quảng bình + [9], [26], [109], [184]

</div>
(123)<div class='page_container' data-page=123>

112

Stt T n khoa học T n Việt Nam Phía 
Bắc

Phía 
Nam

Miền

Trung Nguồn

46 Tachysurus virgatus (Oshima, 1926) Cá Mịt + [26], [184]

47 Bagarius bagarius (Sykes, 1839) Cá Chiên + [26], [109], [184]

48 Glyptothorax interspinalus (Mai, 1978) Cá Chiên suối gai + [26], [184]

49 Glyptothorax honghensis Li, 1984 Cá Chiên suối

sông hồng

+ [26], [184]

50 Glyptothorax strabonis

Ng & Freyhof, 2008

Cá Chiên suối sông
gianh

+ [166]

51 Cranoglanis henrici (Vallant, 1893) Cá Ngạnh thƣờng + [9], [26], [109], [184]

(5) GOBIIFORMES BỘ CÁ BỐNG

52 Eleotris melanosoma Bleeker, 1853 Cá Bống đen lớn + [27], [111], [184]

53 Glossogobius aureus

Akihito & Meguro, 1975

Cá Bống cát + [27], [111], [184]

54 Oxyeleotris marmoratus (Bleeker, 1852) Cá Bống tƣợng + [111], [184]

55 Papuligobius ocellatus (Fowler, 1937) Cá Bống mắt + [184]

56 Periophthalmus novaeguineaensis

Eggert, 1935

Cá Thoi loi + [111], [184]

57 Rhinogobius giurinus (Rutter, 1897) Cá Bống đá + [27], [111], [184]

(6) SYNBRANCHIFORMES BỘ CÁ MANG 
LIỀN

58 Mastacembelus armatus

(Lacepède, 1800)

Cá Chạch sông + [27], [109], [184]

(7) ANABANTIFORMES BỘ CÁ RÔ

59 Channa maculata (Lacepède, 1801) Cá Chuối suối + [9], [27], [109], [184]

60 Betta taeniata Regan, 1910 Cá Thia ta + [27], [111], [184]

61 Macropodus spechti Schreitmüller, 1936 Cá Cờ đen + [27], [111], [184]

62 Trichopodus trichopterus (Pallas, 1770) Cá Sặc bƣớm + [27], [111], [184]

63 Trichopodus microlepis (Günther, 1861) Cá Sặc điệp + [27], [111], [184]

64 Trichopodus pectoralis (Regan, 1910) Cá Sặc rằn + [27], [111], [184]

65 Trichopsis vittata (Cuvier, 1831) Cá Bã trầu + [27], [111], [184]

(8) CENTRARCHIFORMES BỘ CÁ CĂNG

66 Coreoperca whiteheadi Boulenger, 1900 Cá Rơ mó + [27], [109], [184]

Tổng 34 22 10

3.3.1.2. Loài đặc hữu cho Thừa Thiên Huế

</div>
(124)<div class='page_container' data-page=124>

113

bố hẹp và giới hạn trong một vùng lãnh thổ nhất định mà khơng đƣợc ghi nhận là có
ở nơi khác. Kết quả nghiên cứu đã xác định đƣợc ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên
Huế có 05 loài cá đặc hữu đặc trƣng cho khu hệ khe suối vùng Đông Trƣờng Sơn và
vùng chuyển tiếp miền Trung (chiếm 1,84 % tổng số loài cá của KVNC và 7,57 %
số loài phân bố rộng). Năm loài trên đều thuộc bộ cá Chép (Cypriniformes) (bảng
3.17) và (hình 3.2).

Bảng 3.17. Danh sách các lo i cá đặc hữu ở khu hệ cá nội địa Thừa Thi n Huế

Stt T n khoa học T n Việt Nam Nguồn

(1) CYPRINIFORMES BỘ CÁ CHÉP

1 Annamia thuathienensis Nguyen, 2005 Cá Vây bằng thừa thiên [25]

2 Sewellia medius Nguyen & Nguyen, 2005 Cá Đép ngắn [25], [73], [108]

3 Sewellia songboensis Nguyen & Nguyen, 2005 Cá Đép sông bồ [25], [108]

4 Schistura spiloptera (Valenciennes, 1846) Cá Chạch suối huế [25]

5 Acrossocheilus aluoiensis (Nguyen, 1997) Cá Sao a lƣới [14], [25]

Hình 3.2. Biểu đồ tỷ lệ các yếu tố phân ố thuộc nhóm cá phân ố rộng ở 
 khu hệ cá nội địa Thừa Thi n Huế

Qua bảng 3.16, bảng 3.17 và hình 3.2 cho thấy khu hệ cá nội địa Thừa Thiên
Huế chứa trong mình thành phần loài cá đặc thù và phong phú. Trong 71 loài phân
bố rộng và đặc hữu có mặt tại KVNC, có 34 lồi đặc trƣng phía Bắc Việt Nam, 22
lồi đặc trƣng phía Nam Việt Nam, 10 lồi đặc trƣng miền Trung và 05 loài đặc hữu

51,51 %
33,33 %

15,15 %

9,1 %

</div>
(125)<div class='page_container' data-page=125>

114

cho Thừa Thiên Huế. Đặc điểm này thể hiện, một số lồi cá phân bố ở vĩ độ cao
(phía Bắc) nhƣng ƣa ấm và một số loài phân bố ở vĩ độ thấp (phía Nam) nhƣng ƣa
lạnh đều bắt gặp có mặt ở KVNC; mặt khác, do trong địa hình KVNC có đƣờng
phân thủy gần trùng với đƣờng biên giới đã tạo ra sự ngăn cách về địa lý ở vùng
sông suối phía Tây nên có một số lồi thích nghi với môi trƣờng sống ở đây và lâu
dần trở thành loài đặc trƣng cho miền Trung và Thừa Thiên Huế. Ngoài ra, ở vùng
đồng bằng và đầm phá ven biển có sự giao lƣu về thành phần các lồi cá nƣớc lợ,
đặc biệt các lồi cá có nguồn gốc biển nên tính đặc hữu vùng giảm.

3.3.2. So sánh th nh phần lo i khu hệ cá nội địa Thừa Thi n Huế so với một số 
khu hệ cá khác

Để đánh giá sự tƣơng đồng về thành phần loài giữa khu hệ cá nội địa Thừa
Thiên Huế với các khu hệ cá khác, chúng tôi sử dụng chỉ số tƣơng đồng Sorensen
(1948). Chỉ số tƣơng đồng cao hay thấp liên quan mật thiết đến sự tƣơng đồng về
điều kiện môi trƣờng sống (đặc điểm, cấu trúc địa hình, sinh cảnh, các yếu tố mơi
trƣờng sống…) (bảng 3.18, hình 3.3 và phụ lục 5).

Bảng 3.18. Chỉ số tƣơng đồng (Sorensen) về th nh phần lo i khu hệ cá 
nội địa Thừa Thi n Huế v các khu hệ cá khác

Khu hệ MB HT QN PY TN MN TTH

MB 1 0,57 0,48 0,39 0,30 0,21 0,50

HT 0,57 1 0,61 0,49 0,32 0,44 0,69

QN 0,48 0,61 1 0,69 0,46 0,49 0,72

PY 0,39 0,49 0,69 1 0,51 0,54 0,56

TN 0,30 0,32 0,46 0,51 1 0,47 0,35

MN 0,21 0,44 0,49 0,54 0,47 1 0,43

TTH 0,50 0,69 0,72 0,56 0,35 0,43 1

Ghi chú:

MB: Miền Bắc HT: Hà Tĩnh QN: Quảng Nam PY: Phú Yên

</div>
(126)<div class='page_container' data-page=126>

115

Ghi chú:

MB: Miền Bắc HT: Hà Tĩnh QN: Quảng Nam PY: Phú Yên

TN: Tây Nguyên MN: Miền Nam TTH: Thừa Thiên Huế

Hình 3.3. Sơ đồ so sánh mức độ tƣơng đồng (Sorensen) về th nh phần lo i khu 
hệ cá Thừa Thi n Huế v các khu hệ cá khác

Kết quả đánh giá chỉ số tƣơng đồng về thành phần loài giữa khu hệ cá nội
địa Thừa Thiên Huế với các khu hệ cá lân cận đạt giá trị cao, dao động trong
khoảng từ 0,35 - 0,72. Trong đó, khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế với khu hệ cá
Quảng Nam, có 154 lồi chung đạt giá trị tƣơng đồng cao nhất S = 0,72; tiếp đến
với khu hệ cá Hà Tĩnh có 143 loài chung, giá trị tƣơng đồng S = 0,68; với khu hệ cá
Phú n có 108 lồi chung đạt giá trị tƣơng đồng S = 0,56. Khi so sánh với 201 loài
cá của khu hệ cá miền Bắc có 91 lồi chung, đạt hệ số tƣơng đồng S = 0,50. Trong
tổng số 264 loài cá ở khu hệ cá miền Nam có 76 lồi chung, hệ số tƣơng đồng S =

0,43. Khi so sánh với 160 lồi cá sơng suối Tây Ngun, có 59 lồi chung đạt giá trị
tƣơng đồng S = 0,35. Đây là hai khu hệ có chỉ số tƣơng đồng về thành phần loài đạt
giá trị thấp nhất (bảng 3.18 và hình 3.3).

</div>
(127)<div class='page_container' data-page=127>

116

Nhận xét: Thành phần loài khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế có quan hệ rất

tƣơng đồng với khu hệ cá Quảng Nam S = 0,72, tƣơng đồng với khu hệ cá Hà Tĩnh
S = 0,68, khá tƣơng đồng với khu hệ cá Phú Yên S = 0,56. Điều này cho thấy 4 khu
hệ cá này có điều kiện địa hình, địa lý tƣơng đồng nên thành phần loài trong chúng
giống nhau. Khi so sánh với khu hệ cá miền Bắc và khu hệ cá miền Nam, nhận thấy
khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế tƣơng đồng với khu hệ cá miền Bắc S = 0,50 hơn
khu hệ cá miền Nam S = 0,43; mức độ tƣơng đồng thể hiện ở các loài cá khe suối
thuộc bộ cá Chép (Cyprinyformes) (phụ lục 5). Kết quả so sánh cũng cho thấy khu hệ
cá nội địa Thừa Thiên Huế và khu hệ cá Tây Nguyên rất khác nhau về thành phần
loài, hệ số tƣơng đồng thấp S = 0,35, theo đó chứng minh đƣợc rằng sự khác nhau về 
về cấu trúc địa lý, nguồn gốc, thủy văn và khí hậu thì thành phần lồi cá khác nhau.

3.3.3. Nhận xét tính chất địa lý động vật cá nƣớc ngọt Thừa Thi n Huế

Trong tổng số 272 loài cá thu đƣợc ở Thừa Thiên Huế trong nghiên cứu này,
trừ 13 loài nhập nội (chiếm 4,78 %) và 19 loài nguồn gốc biển (chiếm 6,98 %), cịn
240 lồi phân bố theo yếu tố địa lý sau: 91 loài mang yếu tố phía Bắc Việt Nam
(chiếm 33,5 %), 77 lồi mang yếu tố phía Nam Việt Nam (chiếm 28,31 %), 66 loài
của khu vực nghiên cứu phân bố rộng (chiếm 24,26 %) và 05 loài đặc hữu (chiếm
1,83 %) (hình 3.4).

Hình 3.4. Biểu đồ tỷ lệ về tính chất địa lý động v t trong th nh phần loài ở 
khu hệ cá nội địa Thừa Thi n Huế

33,5 %

28,31 %

24,26 %

2,21 %
4,78 %

6,98 %

Yếu tố phía Bắc Việt Nam
Yếu tố phía Nam Việt Nam
Loài phân bố rộng
Loài đặc hữu cho Thừa
Thiên Huế

</div>
(128)<div class='page_container' data-page=128>

117

Qua hình 3.4 cho thấy, tỷ lệ giữa các lồi có nguồn gốc phía Bắc Việt Nam
(91 loài) cao hơn so với các loài có nguồn gốc phía Nam Việt Nam (77 lồi). Nhƣ
vậy, khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế có nguồn gốc Bắc Việt Nam - Hoa Nam
chiếm ƣu thế so với nguồn gốc Ấn Độ - Mã Lai, điều này cho thấy vị trí địa lý, điều
kiện khí hậu của KVNC tƣơng đồng với phân vùng địa lý phân bố cá nƣớc ngọt Bắc
Việt Nam - Hoa Nam. Mặt khác, trong 66 loài phân bố rộng xuất hiện tại KVNC,
yếu tố phía Bắc Việt Nam vẫn chiếm ƣu thế với 34 loài so với 22 lồi yếu tố phía
Nam Việt Nam.

Nhận xét chung: Kết quả thu đƣợc khi nghiên cứu khu hệ cá nội địa Thừa

Thiên Huế cho thấy:

1. Trong thành phần loài cá khu hệ Thừa Thiên Huế các loài mang yếu tố
phía Bắc Việt Nam nhiều nhất với tỉ lệ 33,5 % trong khi đó yếu tố phía Nam Việt
Nam là 28,31 %, kết quả này phản ánh tính chất chuyển tiếp của khu hệ. Mặt khác,
khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế tƣơng đồng với khu hệ cá miền Bắc (S = 0,50),
xa với khu hệ cá phía Nam (S = 0,44) và khu hệ cá Tây Nguyên (S = 0,35) (bảng
3.18 và hình 3.3).

2. Về vị trí địa lý, các sông ở Thừa Thiên Huế đều chảy theo hƣớng từ Tây
sang Đông và đổ ra biển Đơng, thành phần lồi chủ yếu là các loài cá nƣớc ngọt
điển hình, bộ cá Chép chiếm ƣu thế về số lƣợng loài trong khu hệ; đặc điểm này
giống với các sông ở Bắc và Trung Trung bộ, Việt Nam.

Với những phân tích ở trên, chúng tôi cho rằng Khu hệ cá nội địa Thừa
Thiên Huế nằm trong khu phân bố chuyển tiếp cá nƣớc ngọt miền Trung, các loài
mang yếu tố phía Bắc Việt Nam chiếm ƣu thế.

3.4. ĐA DẠNG SINH THÁI KHU HỆ CÁ NỘI ĐỊA THỪA THIÊN HUẾ

</div>
(129)<div class='page_container' data-page=129>

118

Mặt khác, khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế chịu ảnh hƣởng trực tiếp của chế độ
bán nhật triều không đều ở vùng hạ lƣu các sông và đầm phá, nhƣng lại có các khe
suối ở vùng thƣợng lƣu nơi có độ cao lớn, vùng nƣớc ngọt thật sự cùng đổ vào sơng
đã góp phần tạo nên những nét đặc trƣng thuỷ văn riêng biệt so với những thuỷ vực
khác. Đây là hai yếu tố sinh thái quan trọng đối với các loại hình thuỷ vực, tạo ra
những nhóm sinh vật có khả năng thích ứng cao. Sự khác nhau này khơng những
thể hiện về hình thái, sinh lý mà cịn cả về tập tính sinh học và sinh thái phân bố.

3.4.1. Phân ố cá theo thủy vực

3.4 Phân bố theo các thủy vực nội địa

Khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế có các loại hình thủy vực chính gồm: sông,
suối; đầm, hồ, trằm, bàu, ao, ruộng; cửa sơng và đầm phá ven biển. Giữa các loại hình
thủy vực này có sự khác nhau về tính chất thủy lý, thủy hóa nhƣ: nhiệt độ, độ trong,
tốc độ dòng chảy, lƣợng oxy hòa tan, ánh sáng và độ mặn. Do vậy, thành phần loài cá
ở các thủy vực này thích nghi theo sinh cảnh và khá biến đổi về quần xã (phụ lục 1).

Bảng 3.19. Số lƣợng lo i cá ở các thủy vực nội địa Thừa Thi n Huế

Stt Thủy vực Số lo i Stt Thủy vực Số lo i

1 Sơng Ơ Lâu 105 8 Tam Giang - Cầu Hai 123

2 Sông Bồ 130 9 Đầm Lăng Cô 118

3 Sông Hƣơng 179 10 Vƣờn quốc gia Bạch Mã 63

4 Sông Nong 52 11 KBTTN Phong Điền 64

5 Sông Truồi 77 12 KBT Sao la 74

6 Sông Cầu Hai 64 13 Sông A Sáp 66

7 Sông Bù Lu 134

</div>
(130)<div class='page_container' data-page=130>

119

ven biển đã tạo điều kiện cho các lồi cá có nguồn gốc biển di nhập vào nên có số
lồi phong phú nhất và đƣợc xem nhƣ đại diện cho thủy vực dạng sông ở Thừa
Thiên Huế. Tiếp theo là sơng Bù Lu với 134 lồi (chiếm 49,26 %), thủy vực này
bao gồm khe suối vùng thƣợng lƣu, sông ở đồng bằng và cửa sông ven biển, song
diện tích lƣu vực nhỏ và ngắn; xếp thứ ba là sơng Bồ với 130 lồi (chiếm 47,79 %),
thủy vực này có hệ khe suối ở thƣợng lƣu đa dạng nên nhóm cá khe suối miền núi
phong phú, chiếm tị lệ cao trong thành phần lồi. Sơng Ơ Lâu xếp thứ tƣ với 105
lồi (chiếm 38,60 %); tƣơng tự nhƣ sơng Hƣơng và sông Bù Lu nhƣng do lƣu vực
nhỏ, vùng cửa sông không đổ trực tiếp ra biển (sông đổ vào đầm phá Tam Giang -
Cầu Hai ở phía Bắc thơng qua đập Cửa Lác) nên có số loài kém phong phú. Nghiên
cứu đã xác định đƣợc 123 loài cá (chiếm 45,22 %) ở đầm phá Tam Giang - Cầu Hai
và 118 loài cá (chiếm 43,38 %) ở đầm Lăng Cô. Đây là dạng thủy vực đặc trƣng của
Thừa Thiên Huế và miền Trung của Việt Nam, ở đầm phá có diễn ra sự giao lƣu và
trao đổi của các dòng nƣớc ngọt và mặn, nên hình thành mơi trƣờng sống rất đặc
trƣng với các nhóm cá nƣớc ngọt, nƣớc lợ và nhóm cá có nguồn gốc biển di nhập
vào. Tuy nhiên, số lồi có đƣợc ở hai thủy vực này ít hơn so với kết quả nghiên cứu
trƣớc đây của Võ Văn Phú và cs. (1999, 2000) (đầm phá Tam Giang - Cầu Hai 171 
lồi, đầm Lăng Cơ 151 lồi) do một số lồi khơng bắt gặp trong nghiên cứu này.
Nguyên nhân, do khai quá mức, nguồn nƣớc bị ô nhiễm, tác động của biến đổi khí
hậu, sự bồi lấp cửa biển và các đập ngăn mặn. Trong những năm trở lại đây cửa Tƣ
Hiền liên tục bị bồi lấp, ngăn cản sự lƣu thông nƣớc giữa đầm Cầu Hai và biển, kéo
theo môi trƣờng sống thay đổi theo hƣớng tiêu cực, dòng chảy thay đổi, nền đáy
nâng dần, cản trở con đƣờng di cƣ của một số lồi cá có tập tính di cƣ biển - sông,
sông - biển để kiếm mồi và sinh sản. Trong q trình nghiên cứu, chúng tơi khơng
thu đƣợc mẫu của một số lồi cá kinh tế trƣớc đây ở đầm Cầu Hai: cá Cháo biển

(Elops saurus), cá Mòi cờ hoa (Clupanodon thrissa), cá Hồng ánh vàng (Lutjanus 
fulviflamma) cá Căng đàn (Terapon theraps). Các thủy vực cịn lại có số lƣợng lồi

</div>
(131)<div class='page_container' data-page=131>

120

vực này có diện tích lƣu vực nhỏ và chỉ phân bố ở vùng thƣợng lƣu hoặc ở vùng
đồng bằng nhỏ hẹp nên có số lồi kém phong phú.

3.4 2 Phân bố theo thủy vực nước chảy

Thủy vực nƣớc chảy gồm có suối và sơng. Các lồi cá phân bố ở dạng thủy
vực này cơ thể có cấu tạo thích nghi với điều kiện nƣớc chảy mạnh (hình thành giác
bám, cơ thể hình thủy lơi hoặc hình rắn), bơi lội giỏi; thích ứng với mơi trƣờng
nƣớc có nồng độ oxy hòa tan cao, pH dƣới trung tính hơi nghiêng về axit; muối
dinh dƣỡng nguồn gốc nitơ, phospho và silic; nguồn thức ăn chủ yếu là các loại tảo
và thực vật thủy sinh; cơ quan tiêu hóa phát triển, ruột dài.

- Suối vùng đầu nguồn với đặc điểm lòng suối hẹp, tốc độ dòng nƣớc chảy
nhanh, mạnh tạo thành thác, nền đáy là đá tảng lớn, lƣợng oxy hòa tan lớn, thƣờng
đạt mức bão hòa (9 mgO2/l). Thích nghi với mơi trƣờng này là các loài cá hình
thành cơ quan giác bám miệng nhƣ cá Sứt môi (Garra orientalis) hay kiểu giác bám 
vây ngực, vây bụng nhƣ các loài cá Đép (Sewellia), cá Vây bằng miền trung

(Annamia normani); cơ thể dạng thủy lôi nhƣ cá Sỉnh (Onychostoma gerlachi), cá

Sỉnh gai (Onychostoma laticeps); dạng rắn hoặc dạng mũi tên nhƣ cá Chình hoa

(Anguillia marmorata).

- Vùng giữa nguồn và cuối nguồn có đặc điểm địa hình bằng phẳng hơn, lịng
suối rộng hơn, nền đáy là đá sỏi ở giữa lòng, ven bờ có đáy cát - bùn, ở các vực sâu
có đáy bùn; tốc độ dịng chảy chậm hơn so với vùng đầu nguồn, độ trong lớn nhìn
thấy đáy, ánh sáng và chế độ nhiệt ổn định, thực vật thủy sinh phát triển, giàu oxy.

Thích nghi với mơi trƣờng này có thể kể một số đại diện: cá loài thuộc giống cá Sao

(Poropuntius), giống cá Cháo (Opsariichthys), giống cá Lúi (Osteochilus), cá Bỗng 
(Spinibarbus denticulatus), cá Chày đất (Spinibarbus caldwelli).

</div>
(132)<div class='page_container' data-page=132>

121

carpio), cá Diếc (Carasius auratus), cá Rƣng (Carassioides acuminatus)… và một

số lồi cá ni.

Kết quả nghiên cứu, đã xác định đƣợc ở dạng thủy vực này có 223 lồi (chiếm
81,98 % tổng số lồi KVNC). Trong đó số lồi chỉ phân bố ở sơng là 95 lồi, (chiếm
34,92 %); có 128 lồi phân bố ở suối (chiếm 47,05 %) (hình 3.7 và phụ lục 1).

3.4 3 Phân bố theo thủy vực nước đứng, chảy ch m

Dạng thủy vực này bao gồm sông ở đồng bằng, ao, hồ, ruộng và trằm, bàu
với đặc điểm dòng chảy chậm hoặc đứng; lƣợng mùn bã hữu cơ nhiều, độ trong
thấp, thiếu ánh sáng, có nồng độ oxy hịa tan thấp do sự oxy hóa các chất lơ lửng và
các phế thải hữu cơ. Đã xác định đƣợc ở dạng thủy vực này có 58 lồi (chiếm 21,32
%) (hình 3.7 và phụ lục 1). Các lồi cá sống trong mơi trƣờng này một số lồi có cơ
quan hô hấp phụ: cá Rô (Anabas testudineus), cá Trê đen (Clarias fuscus), cá Chạch 
bùn (Misgurnus anguillicaudatus), cá Quả (Channa striata), Lƣơn (Monopterus

albus)… một số lồi trong chúng có vây bụng dạng đĩa hút nhƣ các đại diện của họ

cá Bống trắng (Gobiidae). Dạng thủy vực này còn tập trung một số loài cá nuôi,
gồm: cá Chim trắng nƣớc ngọt (Piaractus brachypomus), cá Trôi ấn độ (Cirrhinus

mrigala), cá Trắm cỏ (Ctenopharyngodon idella), cá Mè trắng trung hoa 
(Hypophthalmichthys molitrix), cá Chép (Cypirnus carpio), cá Trê phi (Clarias 
garienpinus), các lồi trong giống cá Rơ phi (Oreochromis)…

3.4.1.4 Phân bố theo thủy vực đầm phá ven biển

</div>
(133)<div class='page_container' data-page=133>

122

Hình 3.5. Biểu đồ số lo i cá phân ố ở các d ng thủy vực trong khu hệ cá 
nội địa Thừa Thi n Huế

3.4.2. Phân ố các nhóm sinh thái cá theo nguồn gốc

Cá phân bố ở các thủy vực nội địa bao gồm hai nhóm: cá nƣớc ngọt và cá chịu
đƣợc nồng độ muối cao hơn. Thành phần loài cá tại các khu vực cửa sông và đầm phá
(nƣớc lợ) chủ yếu là các loài cá có nguồn gốc biển và một phần ít các lồi cá có
nguồn gốc nƣớc ngọt. Đặc điểm nổi bật trong thành phần loài cá ở khu hệ cá nội địa
Thừa Thiên Huế gồm có 3 nhóm cá: nƣớc ngọt, cá nƣớc lợ (cá cửa sơng chính thức)
và nhóm cá biển di nhập. Do các thủy vực ở Thừa Thiên Huế nằm trên 3 dạng địa
hình miền núi, đồng bằng và ven biển. Khu vực thƣợng lƣu là nhóm cá nƣớc ngọt mà
đặc trƣng chủ yếu là các loài cá khe suối; khu vực đồng bằng bắt đầu có sự giao lƣu
giữa cá nƣớc ngọt và nƣớc mặn di cƣ (nhóm cá biển). Ở vùng đầm phá, cửa sông ven
biển là các lồi có nguồn gốc biển, số khác có nguồn gốc nƣớc ngọt đã thích nghi với
mơi trƣờng có nồng độ muối tăng (nƣớc lợ). Ngoài ra, trong thành phần lồi cịn có
nhóm cá di cƣ sơng - biển và biển - sông để sinh sản và kiếm mồi theo mùa. Trên cơ
sở danh lục thành phần loài thu thập đƣợc, đặc điểm phân bố của các loài cá đƣợc
điều tra trong quá trình thu mẫu và đối chiếu với các tài liệu đã công bố, chúng tơi
xác định đƣợc số lồi cá theo nguồn gốc đƣợc chia làm 04 nhóm(bảng 3.20).

50
100
150
200
250

128

223

123

</div>
(134)<div class='page_container' data-page=134>

123

Bảng 3.20. Số lƣợng lo i của các nhóm cá theo nguồn gốc trong th nh phần 
lo i ở khu hệ cá nội địa Thừa Thi n Huế

Stt Nhóm sinh thái cá Số lƣợng Nguồn

1 Cá nƣớc ngọt 161 [9], [25], [26], [27], [106], [109], [111], [134],
[135], [143], [172], [178], [180], [184]

2 Cá nƣớc ngọt xâm nhập
xuống vùng cửa sông

22 [26], [27], [44], [62], [86], [178], [180], [184]

3 Cá nƣớc lợ (cá cửa sơng
chính thức)

93 [26], [27], [44], [55], [57], [62], [84], [85], [86],
[99], [178], [180], [184]

4 Cá biển 19 [26], [27], [44], [45], [46], [47], [54], [55], [62],
[77], [78], [85], [86], [91], [178], [180], [184]

3.4.2.1. Cá nước ngọt

Ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế có 161 (chiếm 59,19 % tổng số lồi cá
trong KVNC) loài cá nƣớc ngọt xuất hiện thƣờng xuyên trong năm, phân bố ở các
vùng có nhiều khe suối với độ cao lớn, biến động nguồn nƣớc do dòng chảy mạnh,
điển hình các lồi trong giống cá Sỉnh (Onychostoma), giống cá Sao (Poropuntius), 
giống cá Cháo (Opsariichthys), giống cá Đép (Sewellia), giống cá Chạch suối

(Schitura), giống cá Ngựa (Tor), giống cá (Garra), giống cá (Spinibarbus)… Tuy

nhiên, nhóm này cịn gặp các lồi thích ứng với nƣớc chảy chậm ở vùng đồng bằng,
nhƣ: cá Chép (Cyprinus carpio), cá Diếc (Carasius auratus), cá Rƣng

(Carassioides acuminatus)... Môi trƣờng nƣớc ngọt có những đặc thù về sinh thái, địa

lý và quá trình lịch sử hình thành tạo nên những nét đặc trƣng của khu hệ nhƣ: nhiệt
độ, độ mặn, nồng độ oxy hòa tan, ánh sáng, tốc độ dòng chảy và sự chuyển động của
khối nƣớc… đã phân hóa sự phân bố của các lồi cá có nguồn gốc nƣớc ngọt.

3 4 2 2 Cá nước ngọt xâm nh p xuống vùng cửa sông

Trong 161 lồi cá nƣớc ngọt có 22 lồi (chiếm 8,08 % tổng số loài cá trong
KVNC) xâm nhập xuống vùng cửa sông đến độ mặn trên dƣới 10 ‰ [86] vào mùa
nƣớc lũ lụt sống trong môi trƣờng nƣớc lợ, đại diện điển hình: cá Dầy (Cyprinus

</div>
(135)<div class='page_container' data-page=135>

124

(Eleotris melanosoma), cá Bống trắng (Acanthogobius lactipes)… (bảng 3.1, bảng

3.20 và phụ lục 1).

3.4.2.3. Cá nước lợ (cá cửa sơng chính thức)

Vùng cửa sơng và đầm phá ven biển là nơi giao lƣu giữa hai dịng nƣớc ngọt
và mặn. Mơi trƣờng sống ln có sự biến động về các yếu tố sinh thái, nhất là dao
động về độ mặn của nƣớc theo thời gian trong năm (theo mùa khí hậu), vào mùa
mƣa lũ có sự ngọt hóa, trong mùa khơ có sự mặn hóa, sự thay đổi này đã tạo nên nét
độc đáo và phong phú về thành phần loài thủy sinh vật trong đó có cá. Nhóm cá
nƣớc lợ thích ứng với sự thay đổi nồng độ muối nhanh, liên tục và biên độ dao động
độ muối lớn trong khoảng thời gian ngắn và trở thành cƣ dân chính thức của vùng.
Qua q trình nghiên cứu, chúng tơi bắt gặp những lồi thích ứng điều kiện thay đổi
của các yếu tố môi trƣờng với nồng độ muối biến đổi từ 2 - 32,4 ‰ (từ lợ nhạt đến
lợ mặn) [86] và là nhóm chủ yếu cấu tạo nên thành phần lồi cá ở vùng cửa sơng và 
đầm phá. Ở nhóm sinh thái này đã xác định đƣợc 93 loài cá (chiếm 34,19 % tổng số
lồi cá KVNC), đây là nhóm cá chính thức của vùng cửa sông và đầm phá ở Thừa
Thiên Huế (bảng 3.1, bảng 3.20 và phụ lục 1). Các loài này phân bố rộng trong
vùng cửa sông về mùa khô và mùa mƣa, điển hình: cá Bống thệ (Oxyurichthys

tentacularis), cá Bống mấu đai (Stenogobius genivittatus), cá Đối lá 
(Osteomugil cunnesius), cá Đối mục (Mugil cephalus), cá Móm gai dài (Gerres

filamentosus), cá Móm gai ngắn (Gerres limbatus), cá Liệt mõm ngắn 
(Leiognathus brevirostris), cá Liệt vân lƣng (Secutor ruconius)… Đây là nhóm cá

có số lồi đơng nhất và có mặt gần nhƣ thƣờng xuyên trong thủy vực, góp phần chủ
yếu hình thành nên sản lƣợng khai thác của nghề cá ở Thừa Thiên Huế.

3.4.2.4. Cá biển

</div>
(136)<div class='page_container' data-page=136>

125

puncticeps), cá Hồng chấm (Lutjanus johnii), cá Ong căng (Terapon jarbua), cá Đù

bạc (Pennahia argentata), cá Nâu (Scatophagus argus), cá Mú mắt (Epinephelus

maculatus)…

Tuy nhiên, sự phân bố của các loài cá này cũng thay đổi theo mùa, vào mùa
mƣa do lƣợng mƣa đầu nguồn lớn, lƣu lƣợng nƣớc ngọt đổ về nhiều, các loài cá
nƣớc mặn bị đẩy lùi ra biển, ít gặp ở cửa sông và đầm phá. Nhƣng vào mùa khô
lƣợng mƣa ít, lƣu lƣợng nƣớc ngọt đổ về từ phía thƣợng nguồn không lớn, ngƣợc lại
do ảnh hƣởng của thuỷ triều nƣớc mặn có thể xâm nhập sâu làm cho nguồn nƣớc ở
các cửa sông và đầm phá bị mặn hố và lan rộng, các lồi cá nƣớc mặn có điều kiện
mở rộng vùng phân bố để kiếm ăn. Theo đó vào mùa khô sản lƣợng cá đánh bắt
đƣợc tăng lên, tỷ lệ cá gốc biển khá lớn góp phần hình thành nguồn lợi và sản lƣợng
khai thác cho cả vùng đầm phá, cửa sông ven biển.

3.5. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN KT-XH 
ĐẾN NGUỒN LỢI CÁ VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PTBV

3.5.1. Giá trị nguồn lợi cá ở Thừa Thi n Huế

3.5.1.1. Giá trị sinh thái

Cũng nhƣ các loài cá, cá nội địa Thừa Thiên Huế có một vai trị sinh thái
đáng kể. Trƣớc hết, nó là thành phần cơ bản của đa dạng sinh học, góp phần tạo nên
cấu trúc bền vững hệ sinh thái tự nhiên. Cá là một trong những động vật tiêu thụ ở
các bậc dinh dƣỡng khác nhau. Nhiều loài cá ăn phế thải hữu cơ, nguồn thức ăn dồi
dào trong thủy vực nhƣ cá Chép (Cyprinus carpio), cá Diếc (Carassius auratus), cá 
Cấn (Barbodes semifasiolatus), cá Bƣớm gai (Rhodeus spinalis) hoặc ăn thực vật 
phù du, thực vật thủy sinh nhƣ cá Sứt mũi (Garra fuliginosa), cá Mại sọc (Rasbora

steineri), cá Sỉnh (Onychostoma laticeps), cá Bám đá (Sewellia lineolata), cá Rô phi

</div>
(137)<div class='page_container' data-page=137>

126

là cá Thát lát (Notopterus notopterus), cá Mƣơng (Hemiculter leucisculus), cá Đong 
chấm (Puntius brives), cá Chạch hoa đốm tròn (Cobitis taenia), cá Chạch sông

(Mastecembelus armatus), cá Bống khe (Rhinogobius giurinus), cá Rơ đồng 
(Anabas testudineus)… Đây là các lồi quan trọng trong việc điều khiển cân bằng

sinh thái cho thủy vực. Ở những mức độ nhất định, các loài này đã đánh tỉa các
động vật bậc thấp nhằm tạo điều kiện cho tảo phát triển tạo nên năng suất sinh học
sơ cấp, đến lƣợt mình chúng ni dƣỡng đàn thủy sản khai thác (chủ yếu là cá) góp
phần hình thành sản lƣợng, tăng năng suất sinh học cho các thủy vực. Thêm vào đó,
bản thân chúng cịn hình thành đƣợc năng suất sinh học thứ cấp góp phần gia tăng
nguồn lợi sinh học tự nhiên. Một số loài trong giống Garra, Sewellia và giống

Schistura đóng vai trị là sinh vật chỉ thị môi trƣờng.

3.5.1.2. Giá trị làm thực phẩm

Cá là nguồn thực phẩm tồn diện, giàu đạm, có đầy đủ tất cả các axít amin
khơng thay thế. Vì thế, cá là thực phẩm thiết yếu, không thể thiếu đƣợc trong bữa ăn
hàng ngày của con ngƣời. Giá trị thực phẩm của cá rất lớn, nhất là vấn đề giải quyết
nguồn đạm và an toàn thực phẩm trên thế giới. Khi xảy ra nạn đói protein, ngƣời ta
nghĩ ngay đến nguồn lợi thủy vực, trong đó cá đóng vai trò chủ đạo. Giá trị kinh tế của
nguồn lợi thủy vực thể hiện ở tiềm năng khai thác và nuôi trồng rất lớn. Cá là một thực
phẩm tồn diện khơng những thể hiện đầy đủ 20 loại axít amin mà có hàm lƣợng các
axít amin khơng thay thế rất cao. Thịt cá có tỷ lệ đạm cao, tỷ lệ mỡ rất thấp nên ăn dễ
tiêu và khơng chán, có thể sử dụng liên tục hàng ngày. Cá cịn là thực phẩm dễ chế
biến, có thể ăn tƣơi, phơi khơ, đóng hộp, ƣớp lạnh, làm nƣớc mắm nên dễ vận chuyển
và phân phối đƣợc những cộng đồng dân cƣ xa biển, xa nguồn lợi thủy vực.

Hầu hết các loài ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế đều đƣợc ngƣời dân sử
dụng làm thực phẩm, trừ 2 lồi cá có độc tố thuộc bộ cá Nóc (Tetraodontiformes) và
cá Tỳ bà (Pterygoplichthys disjunctivus).

</div>
(138)<div class='page_container' data-page=138>

127

(chiếm 14,71 % tổng số lồi của KVNC), trong đó có 15 lồi cá đƣợc ni trong các
ao hồ đầm, sơng; 08 lồi cá nhập nội nuôi.

3.5.1.3. Giá trị àm cảnh, diệt bọ g y, sâu bệnh

Việc nâng cao mức sống và phát triển văn hóa ngày càng cao của xã hội loài
ngƣời, gắn với những hoạt động vui chơi giải trí. Ở Việt Nam, một nƣớc đang phát
triển, mức sống cịn thấp, song việc ni các loài cá cảnh đã phát triển rộng khắp
trong cả nƣớc từ thành thị tới nông thôn.

- Dựa vào danh lục đã cơng bố các lồi cá nƣớc ngọt dùng làm cảnh của Mai

Đình Yên (1976, 1992), Võ Văn Chi (1993), Bộ Thủy sản (1996)… chúng tơi đã
thống kê đƣợc 46 lồi cá ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế có thể đƣa vào ni
giải trí, làm cảnh và kinh doanh (bảng 3.9).

- Nhiều loài cá cảnh, cá nuôi và cá sống trong các thủy vực nƣớc ngọt tự
nhiên, có đặc tính ăn các ấu trùng cơn trùng, nhất là ấu trùng muỗi (Chironomidae)
làm giảm lƣợng côn trùng (muỗi) trƣởng thành gây hại. Do vậy, nhiều loài cá đƣợc
dùng vào việc diệt ấu trùng muỗi, bọ gậy chống bệnh sốt rét và một số bệnh sốt xuất
huyết hiện nay nhất là những loài cá sống ở vùng núi cao. Ƣu điểm đáng kể của
phƣơng pháp sinh học này thể hiện ở chỗ không gây ô nhiễm môi trƣờng, giá thành
rẻ, hiệu quả kinh tế…

Bên cạnh ăn các dạng ấu trùng để phịng trừ bệnh dịch, các lồi cá cịn đƣợc
sử dụng để phịng trừ sâu bệnh cho nơng nghiệp, lâm nghiệp. Một số loài: cá Chép

(Cyprinus carpio), cá Rô đồng (Anabas testudineus), cá Rô phi vằn (Oreochromis 
niloticus)… ăn các lồi sâu hại lúa.

Nghề ni cá ruộng lúa ở một số địa phƣơng có diện tích ruộng trũng vùng
Phú Vang, Phú Lộc và Phong Điền tỉnh Thừa Thiên Huế đã khai thác đƣợc tập tính
dinh dƣỡng của một số lồi cá ăn cơn trùng, ấu trùng muỗi, nhuyễn thể đã mang lại
hiệu quả. Việc phát triển mơ hình ni kết hợp: cá Trê phi (Clarias garienpinus), cá 
Chép (Cyprinus carpio), cá Trắm cỏ (Ctenopharyngodon idella)... với trồng lúa là 
biện pháp đấu tranh sinh học an toàn giúp giảm trừ sinh vật ngoại lai xâm hại.

3.5.1.4 Giá trị đối với nuôi trồng thủy sản

</div>
(139)<div class='page_container' data-page=139>

128

nguồn gốc tự nhiên nhƣ: Cá Chày đất (Squaliobarbus curriculus), cá Chạch bùn

(Misgurnus anguillicaudatus), cá Nheo (Silurus asotus), cá Trê đen (Clarias 
fuscus), Lƣơn đồng (Monopterus albus), cá Chạch sông (Mastacembelus armatus),

cá Ong căng (Terapon jarbua), cá Dìa cơng (Siganus guttatus), cá Nâu

(Scatophagus argus), cá Chẽm (Lates calcarifer), cá Mú sao (Epinephelus 
 ongispinis)… Các loài cá nhập nội đã đƣợc nuôi phổ biến nhƣ: Cá Trắm cỏ 
(Ctenopharyngodon idellus), cá Mè trắng trung hoa (Hypophthalmichthys molitrix),

cá Mè hoa (Hypophthalmichthys nobilis), cá Trôi ấn độ (Cirrhinus mrigala), cá Rô 
phi vằn (Oreochromis niloticus)… Là những đối tƣợng nuôi quan trọng giúp đem 
lại nguồn lợi kinh tế cho ngƣời dân và có vai trị thay đổi cơ cấu vật nuôi ngành
nuôi trồng thủy sản của địa phƣơng.

3.5.1.5. Giá trị khoa học

Việt Nam là trung tâm đa dạng thành phần lồi động thực vật, trong đó có
nhiều lồi q, hiếm, đặc hữu. Thừa Thiên Huế với Vƣờn quốc gia Bạch Mã, Khu
bảo tồn thiên nhiên Phong Điền, Khu bảo tồn Sao la, giải Hành lang xanh, có hệ
đầm phá Tam Giang - Cầu Hai đặc trƣng và rộng nhất Đông Nam Á cũng đƣợc
đánh giá là có tính đa dạng sinh học cao với thành phần loài rất đa dạng và phong
phú của Việt Nam trong đó có cá. Trong 272 lồi cá nội địa thuộc nghiên cứu này,
có 17 lồi có tên trong SĐVN (2007), 04 lồi có tên trong Phụ lục II của Cơng ƣớc
CITES (2016), 193 lồi có tên trong Danh lục Đỏ thế giới IUCN (2016) và 25 lồi
có tên trong Quyết định 82/2008/QĐ-BNNPTNT và Thông tƣ
01/2011/TT-BNNPTNT của Bộ nông nghiệp và Phát triển nơng thơn. Một số lồi có giá trị nhƣ:
cá Bám đá (Sewellia albisuera), cá Chạch suối huế (Schistura spiloptera), cá Bống 
bớp (Bostrychus sinensis) ở phân hạng bảo tồn rất nguy cấp (CR), cá Mòi cờ hoa

(Clupanodon thrissa) và cá Chuối suối (Channa maculata) ở phân hạng nguy cấp

(EN); các loài cá Cháo biển (Elops saurus), cá Cháo lớn (Megalops cyprinoides), cá 
Mòi đƣờng (Albula vulpes), cá Chình hoa (Anguilla marmorata), cá Mịi khơng 
răng (Anodontostoma chacunda), cá Mòi cờ chấm (Konosirus punctatus), cá Mòi 
mõm tròn (Nematalosa nasus), cá Măng sữa (Chanos chanos), cá Măng

</div>
(140)<div class='page_container' data-page=140>

129

học loài và nguồn gen quý hiếm cao, cá nội địa Thừa Thiên Huế sẽ đóng góp vào
nguồn tƣ liệu quý, có giá trị cho khoa học, bảo tồn đa dạng sinh học nguồn gen, loài
và sinh cảnh; ở các Khu bảo tồn loài - sinh cảnh (Vƣờn quốc gia, KBTTN, KBT
lồi) là nơi thích hợp cho việc học tập, nghiên cứu khoa hoc; nghiên cứu và chuyển
giao công nghệ trong sinh sản, nuôi thƣơng phẩm nguồn lợi cá; du lịch trải nghiệm.

Một số loài cá quý hiếm, có giá trị cao về mặt kinh tế, có khả năng cho sinh
sản nhân tạo, di nhập, thuần hóa và nhân giống góp phần làm đa dạng nguồn gen
cho hoạt động bảo tồn, làm phong phú nguồn giống cho nghề nuôi trồng thủy sản
hiện tại và trong tƣơng lai. Một số lồi cá có thể xây dựng quy trình gây ni và
sinh sản nhân tạo: cá Sỉnh gai (Onychostoma laticeps), cá Sao

(Poropuntius deauratus), cá Chày đất (Spinibarbus caldwelli), cá Chạch sông 
(Mastacembelus armatus), cá Leo (Wallago attu), cá Ong căng (Terapon jarbua),

cá Dìa công (Siganus guttatus), cá Nâu (Scatophagus argus), cá Mú cỏ

(Epinephelus bruneus)…

Ngồi ra, các lồi cá ni đã đƣợc thuần hóa từ các lồi cá hoang dã và dần
dần phát tán ra các thủy vực tự nhiên. Giá trị nguồn gen không chỉ dừng lại ở hiện

tại mà là tiềm năng lớn cho khoa học, nguồn gen này có ý nghĩa khơng chỉ về mặt
sinh thái, kinh tế dân sinh mà cịn có giá trị về mặt dƣợc liệu, làm cảnh. Điều này rất
cần thiết khi đời sống xã hội con ngƣời ngày càng cao, càng văn minh.

3.5.2. Tác động của việc quy ho ch thủy điện đến nguồn lợi cá

</div>
(141)<div class='page_container' data-page=141>

130

Bảng 3.21. Danh sách các nh máy thủy điện ở Thừa Thi n Huế

Stt Tên nhà máy

thủy điện Sông, suối

C ng suất 
(MW)

Tỷ lệ 
(%)

1 A Lƣới Sông A Sáp, sông Bồ 170 39,42

2 Hƣơng Điền Sông Bồ, sông Hƣơng 81 18,78

3 Bình Điền Sơng Hữu Trạch, sông Hƣơng 44 10,20

4 Tả Trạch Sông Tả Trạch 21 4,87

5 A Rồng Sơng Bồ (Thƣợng nguồn, nhánh A Roàng, suối A Lung) 7,2 1,66
6 A Lin B1 Suối A Lin thƣợng nguồn sông Bồ, sơng Ơ Lâu 44 10,20

7 A Lin B2 Suối A Lin thƣợng nguồn sông Bồ, sơng Ơ Lâu 20 4,63
8 Rào Trăng 3 Sông Rào Trăng, sông Bồ, sông Hƣơng 14 3,24
9 Rào Trăng 4 Sông Rào Trăng, sông Bồ, sông Hƣơng 13 3,01
10 Thƣợng nhật Thƣợng nguồn sông Tả Trạch, sông Bồ, sông Hƣơng 6 1,39
11 Thƣợng Lộ Sông Ba Ran (khe Đá Mài) thƣợng nguồn sông Tả Trạch 8 1,85
12 A Lin thƣợng Suối Hu, nhánh cấp I của sông A Lin 3 0,69

Tổng cộng 431,2

Nguồn: o c o số 104/ C-UBND ngày 31/8/2012 c a U N tỉnh Thừa Thiên Huế

Các dự án thủy điện đã bao phủ gần nhƣ khắp các cánh rừng ở phía Tây của
Thừa Thiên Huế; việc chặn dịng ngăn sơng, suối làm nƣớc dâng mất phần lớn lƣu
vực, rừng đầu nguồn cả phần Đông và Tây Trƣờng Sơn thuộc địa bàn Thừa Thiên
Huế (các thủy điện A Lin, Rào Trăng đều lấy nƣớc từ sƣờn Tây của dãy Trƣờng
Sơn thông qua hệ thống ống dẫn xuyên núi dài 7 - 10 km).

Mặc dù các dự án thủy điện đều đƣợc cho rằng sẽ có những tác động và ảnh
hƣởng tiêu cực, đặc biệt là những ảnh hƣởng đến dòng chảy, phù sa và dinh dƣỡng,
tác động đến sản lƣợng thủy sản và sinh kế của ngƣời dân ven sông, nhƣng do
nhiệm vụ chính trị và phát triển kinh tế nên việc xây dựng thủy điện trên lƣu vực
các sông ở Thừa Thiên Huế vẫn đƣợc chính quyền cũng nhƣ các nhà đầu tƣ thực
hiện xây dựng các nhà máy khai thác nguồn năng lƣợng này. Tác động đến nguồn
lợi cá của các nhà máy thủy điện đƣợc nhận diện nhƣ sau:

1 T ch c c: Nhà máy thủy điện chặn dịng, tích nƣớc hình thành hồ chứa bán

</div>
(142)<div class='page_container' data-page=142>

131

vùng cửa sông ven biển nƣớc mặn sẽ xâm nhập sâu vào nội địa tạo điều kiện cho

các lồi cá có nguồn gốc biển đi sâu vào nội địa (theo thủy triều) góp phần làm tăng
đa dạng thành phần lồi cá nội địa. Mặt khác, do tích nƣớc tạo các hồ chứa đã làm
nguồn hữu cơ từ thực vật phân hủy tạo ra nguồn dinh dƣỡng cho thủy vực. Theo đó,
cá và các lồi thực vật nổi, động vật nổi, động vật đáy cũng phát triển phong phú.

2 Tiêu c c:

- Việc chặn dịng, tích nƣớc làm dòng chảy yếu, lƣu lƣợng nhỏ, lƣợng phù sa
giảm làm suy giảm các loài sinh vật đáy. Ở hạ lƣu vùng cửa sông ven biển nƣớc mặn
sẽ xâm nhập sâu vào nội địa trong giữa, cuối mùa khô và sẽ kéo dài trong nửa đầu
mùa mƣa khi chƣa có lũ về. Khơng có nƣớc lũ, khơng có vùng ngập vào đầu mùa
mƣa, nhiều lồi cá nƣớc ngọt ở đồng bằng mất bãi đẻ vào mùa sinh sản. Vùng ngập lũ
sẽ thu hẹp về diện tích, rút ngắn thời gian ngập lũ, nƣớc lũ nghèo chất dinh dƣỡng, cơ
sở thức ăn trong thủy vực nghèo nàn, các quần thể cá sẽ giảm sút về số lƣợng.

- Nhiều loài cá di cƣ lên trung, thƣợng lƣu để sinh sống, kiếm mồi và sinh
sản, khi bị chặn dịng (các lồi trong giống cá Chình - Anguilla), khơng lên đƣợc 
những vùng sinh thái để thực hiện chức năng sinh học trong đời sống cá thể sẽ dẫn
đến suy giảm nguồn lợi, trong tƣơng lai không xa sẽ nguy cơ tuyệt chủng. Nhất là
các loài cá quý hiếm, các lồi có giá trị đối với đa dạng sinh học và các lồi góp
phần hình thành sản lƣợng cho nghề cá Thừa Thiên Huế.

- Vùng cửa sông ven biển không đƣợc cung cấp nhiều phù sa, rừng ngập
mặn sẽ không phát triển, bờ biển bị xói lỡ, xâm lấn vào đất liền; sinh vật vùng biển
ven bờ, cửa sông giảm sinh khối và trở thành vùng biển nghèo. Việc thay đổi dịng
(dịng chảy nƣớc ngọt ít vào mùa khơ) đã làm cho vùng cửa sông ven biển và đầm
phá ngày càng bị mặn hóa, dẫn đến thành phần lồi thực vật là thức ăn cho cá nghèo
(khơng có lồi nƣớc ngọt và nƣớc lợ) lâu dài sẽ suy giảm nguồn lợi cá ở hệ sinh thái
đƣợc đánh giá có thành phần lồi cá phong phú nhất trong các thủy vực.

3.5.3. Tác động của các hệ thống c ng tr nh thủy lợi, đ ao

</div>
(143)<div class='page_container' data-page=143>

132

Thiên Huế ban hành Quyết định số 1068/QĐ-UBND về việc quy hoạch tổng thể phát
triển thủy lợi tỉnh Thừa Thiên Huế đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2020. Theo đó
tồn Tỉnh đƣợc phân thành 04 vùng thủy lợi: Vùng lƣu vực sông Ô Lâu; Vùng lƣu
vực sông Hƣơng và phụ cận đƣợc chia thành 7 tiểu vùng; Vùng Nam Phú Lộc; Vùng
sông A Sáp lợi dụng tổng hợp hồ thủy điện A Sáp và các thủy điện vừa và nhỏ. Đi
kèm với các cơng trình này là các cống, mƣơng nội bộ nhỏ; các trạm bơm điện lớn và
vừa để chủ động tƣới tiêu.

Quá trình kiểm soát lũ, ngăn mặn và xả lũ sẽ gây ra sự xáo trộn và thay đổi
đột ngột về môi trƣờng, gây ra tác động không nhỏ với các quần thể sinh vật trong
Hệ sinh thái, trong đó có cá. Ví dụ khi xả các đập ngăn mặn Cửa Lác và Thảo Long,
các quần thể thủy sinh vật ở vùng ngọt (phía trên cống đập) sẽ “bị cuốn trôi thụ
động” theo dòng nƣớc vào vùng nƣớc lợ, mặn dẫn đến bị chết hàng loạt cá thể tại
vùng cửa sông ven biển. Ngƣợc lại khi thủy triều lên, các quần thể ở vùng nƣớc
mặn, lợ cửa sông ven biển và đầm phá theo thủy triều đi vào vùng trên cống đập và
sau đó khi cửa đập bị ngăn lại, chúng cũng sẽ bị chết ở vùng ngọt (hình 3.7).

(a) - đập Cửa Lác (b) - đập Thảo Long

Hình 3.6. Đập Cửa Lác v đập Thảo Long ở Thừa Thi n Huế

Các cơng trình đập ngăn mặn cịn tạo ra các tiểu vùng sinh thái khơng có lợi
cho một số nhóm lồi rộng muối ở vùng cửa sông ven biển và đầm phá (nguồn nƣớc
không đƣợc trao đổi dẫn đến nguồn dinh dƣỡng suy giảm). Đây cũng là một nguyên
nhân làm suy giảm sản lƣợng khai thác.

</div>
(144)<div class='page_container' data-page=144>

133

bao, bên trong cịn có các hệ thống kênh trục cấp 1 và cấp 2, hệ thống kênh đào đã
đƣợc xây dựng trên phạm vi toàn Tỉnh. Hệ thống đê này hồn thành sẽ ảnh hƣởng
đến nhóm lồi cá rộng muối, các loài mà trong đời sống có giai đoạn di cƣ vào
trong nội địa, làm suy giảm mức độ phong phú loài, giảm đa dạng sinh học và dẫn
đến giảm năng suất khai thác thủy sản.

Nguồn lợi cá có nguồn gốc nƣớc ngọt vào ruộng, ao, trằm bàu và các vùng
ngập lũ ở hạ lƣu (Phong Điền, Quảng Điền, Phú Vang và Phú Lộc) chủ yếu vào mùa
lũ, thơng qua hệ thống các sơng: Ơ Lâu, Bồ, Hƣơng, Nong, Truồi, Cầu Hai cùng với
hệ thống kênh mƣơng tự nhiên và nhân tạo chằng chịt. Vì vậy, các cơng trình thủy
lợi, thủy điện, đê bao, đập ngăn là những yếu tố làm cản trở đến quá trình di cƣ của
các lồi cá và dẫn đến sự giảm sút sản lƣợng đánh bắt giảm khả năng sinh sản, kiếm
mồi của nhiều loài. Vào mùa lũ, các hệ thống cơng trình thủy lợi ngăn lũ tác động đến
các loài di cƣ kiếm ăn, di cƣ sinh sản nhƣ cá Chình, cá Mịi. Đến cuối mùa lũ, các hệ
thống cống vận hành để xả lũ gây ảnh hƣởng đến các lồi có tập tính di cƣ do tốc độ
dịng chảy rất mạnh, khơng thể di cƣ ngƣợc dòng lên thƣợng nguồn.

3.5.4. Phƣơng thức khai thác v sử dụng nguồn lợi thủy sản

</div>
(145)<div class='page_container' data-page=145>

134

Bảng 3.22. Các lo i ngƣ cụ v năng suất nh quân khai thác thủy sản 
ở Thừa Thi n Huế

Stt Ngƣ cụ

Tần suất

ho t động Sản lƣợng

Tên gọi Số lƣợng Đơn vị tính Lần/năm Kg/lần/ngƣ cụ Sản lƣợng (tấn/năm)

1 Sáo 1.929 Trộ 250 6 - 8 1.417,4 - 1.876

2 Lƣới đáy 2.874 Vàng 280 7 - 11 1.062,2 - 1.524,4

3 Rê mắt lớn 1.417 Vàng 230 6 - 8 775,1 - 1.050,2

4 Rê mắt nhỏ 1.987 Vàng 200 4 - 6 497,4 - 646,1

5 Lƣới bén 1.850 Vàng 200 4 - 6 450,0 - 775,0

6 Rớ Giàn 373 Vàng 200 4 - 6 234,6 - 359,1

7 Lƣới rùng 129 Vàng 60 20 - 25 16,7 - 23,1

8 Nò 711 Trộ 30 35 - 50 261,7 - 282,2

9 Te máy 489 Cái 40 40 - 70 373,4 - 589,0

Tổng 11.759 1.490 126 - 190 5.088,5 - 7.125,1

Nguồn: Số i u i u tra, năm 2016

Phƣơng tiện khai thác cá của ngƣời dân trong KVNC rất phong phú, đánh
bắt bằng nhiều phƣơng tiện, cách đánh khác nhau (bảng 3.22). Qua thực tế điều tra
tại các hộ gia đình làm nghề đánh cá có ít nhất hai phƣơng tiện đánh bắt cá trở lên.
Ở trung và hạ lƣu, 100 % các gia đình đánh cá đều có thuyền, nhƣng chủ yếu là

thuyền thủ cơng, chỉ có vùng cửa sơng và đầm phá có 30 % số hộ có thuyền máy
công suất ≤ 20 CV. Một số hộ gia đình có kinh nghiệm đánh cá lâu đời, họ có
phƣơng pháp và tiền vốn làm Đăng, Rớ giàn, Chum (Cây gỗ, tre; thuyền cũ hỏng
làm nơi dụ cá đến ở, sinh sản) vì vậy hiệu quả khai thác cao hơn. Tỷ lệ hộ dân sử
dụng kích điện đánh cá phổ biến và công khai, ở vùng trung lƣu và thƣợng lƣu tỷ lệ
sử dụng kích điện cao hơn (chiếm 90 %). Những năm gần đây ở trung lƣu và hạ lƣu
phát triển phƣơng tiện đánh bắt bằng Nị/Lờ do Trung Quốc sản xuất mang tính tận
diệt. Tất cả các hộ tham gia đánh cá đều sử dụng lƣới có mắt lƣới nhỏ (a1 - a2),
ngồi ra cịn sử dụng các phƣơng tiện khác nhƣ câu, đắp đá chặn dòng thả bã độc,
lặn bắn ở các suối vùng thƣợng lƣu.

</div>
(146)<div class='page_container' data-page=146>

135

kg/giờ, thƣợng lƣu chỉ đạt 0,5 kg/giờ; giữa các ngƣ cụ đánh bắt và sản lƣợng khai
thác cũng khác nhau, qua điều tra ở Thừa Thiên Huế ngƣ cụ sáo và lƣới đáy cho sản
lƣợng khai thác cao nhất, 1.417,4 - 1.876 tấn/năm đối với sáo, 1.062,2 - 1.524,4
tấn/năm đối với lƣới đáy (bảng 3.22)

Đối với ngƣời dân vùng hạ lƣu đánh bắt cá đem lại nguồn thu nhập chính
cho gia đình. Qua phỏng vấn, thu nhập từ đánh cá chiếm khá cao tổng thu nhập
(một số hộ gia đình thu nhập 100 % từ đánh cá). Trong khi các hộ đánh cá ở thƣợng
lƣu chủ yếu phục vụ nhu cầu thực phẩm hàng ngày, số lƣợng các hộ đem bán rất ít.

3.5.5. Nguy n nhân suy giảm nguồn lợi

3.5.5.1. Sử dụng các phương tiện khai thác mang tính hủy diệt

Việc sử dụng các phƣơng tiện khai thác mang tính hủy diệt nguồn lợi thủy
sản rất phổ biến trong khu vực nghiên cứu nhƣ: kích điện, lƣới mắt nhỏ, Nị, lƣới
kéo kết hợp kích điện…

Qua phỏng vấn ngƣời dân sống ở vùng đệm Vƣờn quốc gia Bạch Mã,
KBTTN Phong Điền, Khu bảo tồn Sao la, Hành lang xanh không biết hoặc không
đƣợc tuyên truyền về các lồi cá q hiếm có tên trong Sách đỏ Việt Nam (2007)
đƣợc bảo tồn. Điều này có ảnh hƣởng đến nhận thức của ngƣời dân trong công tác
bảo tồn, bảo vệ các lồi cá q hiếm nói riêng và nguồn lợi thủy sản nói chung. Sử
dụng các phƣơng tiện khai thác mang tính hủy diệt và áp lực khai thác quá mức làm
suy giảm mạnh mẽ về số lƣợng và thành phần các loài cá ở khu vực nghiên cứu, ảnh
hƣởng đến đa dạng sinh học.

3.5.5.2. Áp lực khai thác quá mức

Qua số liệu thống kê của sở Nông nghiệp và Phát triển Nơng thơn tỉnh Thừa
Thiên Huế năm 2016, bình quân 01 ha mặt nƣớc có 07 ngƣời dân và 04 loại ngƣ cụ
khác nhau; 20 ha mặt nƣớc có 04 thuyền máy, 08 thuyền chèo tay hoạt động khai
thác thủy sản. Hoạt động khai thác vùng cửa sông ven biển với các nghề lƣới kéo,
lƣới rê, lƣới đăng, khoảng cách di chuyển vùng đánh bắt xa, thời gian đánh bắt kéo
dài, là nguyên nhân gây sức ép lớn đến nguồn lợi thủy sản vùng hạ lƣu cửa sông và
đầm phá. Bên cạnh đó số lƣợng thuyền thủ cơng khai thác nội đồng tăng, ngƣ cụ
khai thác gồm: lƣới đáy, rê mắt nhỏ, kích điện.

</div>
(147)<div class='page_container' data-page=147>

136

đánh bắt cá nhằm giải quyết nhu cầu thực phẩm trong gia đình. Nhƣng phƣơng tiện
đánh bắt chủ yếu dùng kích điện, bã độc, lƣới mắt nhỏ, vị trí đánh bắt lặp lại nhiều
lần, vùng nƣớc khai thác nông, nhỏ hẹp là những nguyên nhân làm cho nguồn lợi cá
bị suy giảm.

3.5.5.3. Ảnh hưởng của Biến đổi khí h u

Biến đổi khí hậu ảnh hƣởng đến nhóm cá nƣớc lợ, mặn phân bố ở vùng cửa
sông ven biển và đầm phá đƣợc nhận diện theo hai hƣớng gián tiếp và trực tiếp

- Ảnh h ng gián tiếp: Trong q trình tiến hóa bờ biển, sóng và dịng chảy

do nó sinh ra là nguồn năng lƣợng chủ yếu và quan trọng nhất quyết định tới xói lở
hay bồi tụ tại một đoạn bờ cụ thể. Biến đổi khí hậu có ảnh hƣởng rất lớn đến hoạt
động xói lở bờ biển, thể hiện ở sự gia tăng năng lƣợng của sóng và gây ra mực nƣớc
biển dâng. Mực nƣớc biển dâng, ngồi việc làm tăng cƣờng độ xói lở, cịn làm ngập
thụ động nhiều vùng đất thấp ven biển làm mất rừng ngập mặn, thảm cỏ biển, rạn
san hô; đặc biệt làm phá vỡ “mối liên kết sinh thái: Rạn san hô - thảm rong, cỏ biển
- rừng ngập mặn - nội địa”, đây là nơi diễn ra các hoạt động sống chủ yếu nhƣ tìm
kiếm thức ăn, nơi trú ẩn và bãi đẻ của các lồi cá rộng muối. Trong vịng đời của
một số lớn các loài cá có một hoặc nhiều giai đoạn bắt buộc phải sống trong các
vùng nƣớc nơng, cửa sơng có rừng ngập mặn. Cá Đối lá (Osteomugil cunnesius) có 
tập tính đẻ ngồi biển, sau đó con non theo nƣớc triều đi vào rừng ngập mặn, cửa
sông và đầm phá; thức ăn chủ yếu là mùn bã hữu cơ phân hủy từ cây rừng ngập
mặn. Ngƣời ta thƣờng gặp từng đàn cá Đối lá, có khi với số lƣợng rất lớn trong các
vùng rừng ngập mặn.

- Tr c tiếp: Thay đổi tính chất thủy lý, thủy hóa của mơi trƣờng nƣớc. Nƣớc

</div>
(148)<div class='page_container' data-page=148>

137

theo hƣớng bất lợi cho một số loài cá. Nƣớc biển dâng làm thay đổi động lực biển
gây hiện tƣợng xâm thực và nhấn chìm hồn tồn các bãi triều nơi sinh sống của đa
số các loài thủy sinh vật ven biển trong đó có cá, gián tiếp tác động đến nguồn lợi cá.

Sự ảnh hƣởng trực tiếp và gián tiếp của Biến đổi khí hậu đến nguồn lợi cá sẽ
ảnh hƣởng quan trọng đến sinh kế cộng đồng nhất là đối với một tỉnh ven biển mà

nghề khai thác và nuôi trồng thủy sản chiếm 50 % nhân lực lao động nông nghiệp.

Một số loài cá không thu đƣợc mẫu trong nghiên cứu này do nhiều nguyên
nhân, trong đó có thể có nguyên nhân do tác động của Biến đổi khí hậu, các lồi trong
họ cá Chình biển (Congridae), cá Mịi khơng răng (Anodontostoma chacunda), cá Mòi 
cờ hoa (Clupanodon thrissa), cá Lẹp hàm dài (Thryssa setirostris)...

3.5.5.4. Các nguyên nhân khác

Diện tích rừng đặc dụng và rừng phòng hộ ở khu vực nghiên cứu giảm, diện
tích rừng trồng chiếm tỉ lệ lớn. Diện tích rừng tự nhiên giảm là một trong những
nguyên nhân làm ảnh hƣởng đến khả năng chống xói mịn, giữ nƣớc của rừng, điều
này ảnh hƣởng gián tiếp đến lƣu lƣợng nƣớc theo mùa của các sông.

Ý thức của ngƣời dân trong cơng tác bảo vệ, giữ gìn mơi trƣờng sống, bảo vệ
nguồn lợi thủy sản còn thấp. Trách nhiệm kiểm sốt của chính quyền, các hình thức
xử phạt còn chƣa nghiêm khắc, chƣa thƣờng xuyên, nên tác dụng ngăn chặn kịp thời
các hành vi khai thác trái phép đối với cá còn yếu. Bên cạnh đó, cơng tác tun
truyền giáo dục ý thức bảo vệ môi trƣờng, bảo vệ nguồn lợi thủy sản chƣa đƣợc
thực hiện bài bản và thƣờng xuyên. Nghề khai thác cá tại khu vực nghiên cứu còn
mang tính chất manh mún tự phát, theo truyền thống gia đình.

Tất cả những nguyên nhân trên đã và đang làm cho sản lƣợng cá ở khu hệ cá
nội địa Thừa Thiên Huế ngày càng bị giảm sút mạnh mẽ.

3.5.6. Đề xuất các iện pháp ảo tồn v phát triển nguồn lợi cá 
3.5.6.1. Quản lý và khai thác hợp lý nguồn lợi cá

- Nh ng oài u tiên o tồn: Chúng tôi đề nghị ƣu tiên bảo tồn 08 loài: cá 
Mòi cờ hoa (Clupanodon thrissa), cá Mòi cờ chấm (Konosirus punctatus), cá Mòi

mõm tròn (Nematalosa nasus), cá Chình hoa (Anguilla marmorata), cá Cháo lớn

</div>
(149)<div class='page_container' data-page=149>

138

(Hemibagrus centralus), cá Bống bớp (Bostrychus sinensis). Trong nghiên cứu này

chỉ gặp từ 1 - 2 cá thể mỗi lồi, hoặc khơng gặp lại trong nhiều năm. Đây cũng chính
là các lồi cá có tên trong Sách đỏ Việt Nam (2007) và QĐ 82/2008 của Bộ
NNPTNT.

- H n chế nh t vào mùa sinh s n, trên ờng i c sinh s n, c con c c

loài cá: cá Cháo biển (Elops saurus), cá Mòi đƣờng (Albula vulpes), cá Sỉnh gai 
(Onychostoma laticeps), cá Chày đất (Spinibarbus caldwelli), cá Ngựa xám 
(Tor tambroides), cá Rơ mó (Coreoperca whiteheadi).

- Nghiên c u y c i m i truy n, hoàn thi n quy tr nh sinh nh n t o 
và nu i c a 09 trong 10 oài c kinh tế m ph Tam Giang - C u Hai: cá Mòi cờ

chấm (Konosirus punctatus), cá Dầy (Cyprinus centralus), cá Đối mục (Mugil

cephalus), cá Đối lá (Osteomugil cunnesius), cá Móm gai dài (Gerres filamentosus),

cá Ong căng (Terapon jarbua), cá Tráp vây vàng (Acanthopagrus latus), cá Bống 
thệ (Oxyurichthys tentacularis) và cá Dìa cơng (Siganus guttatus).

- Nh ng oài cho phép nh t: Những lồi cịn lại cho phép đánh bắt,

nhƣng cần có sự quản lý của địa phƣơng về phƣơng tiện khai thác, tránh khai thác
cá có kích thƣớc q nhỏ nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của khu hệ cá.

- Quản lý nghiêm khu vực khai thác theo pháp lệnh nghề cá.

3.5.6.2. Nhóm giải pháp bảo tồn và phát triển nguồn lợi cá ở KVNC

- Thƣợng lƣu các sơng có thể phân chia các đoạn sơng, suối giao cho ngƣời
dân quản lý và khai thác; qui định số lần khai thác trong một tuần, khoảng cách
đánh bắt của ngƣời dân trong vùng.

- Nghiêm cấm triệt để việc sử dụng các phƣơng tiên khai thác có tính hủy
diệt nguồn lợi cá nhƣ: kích điện, dùng hóa chất, bã độc, Nị và các loại lƣới có mắt
nhỏ (a1, a2) đánh bắt tận diệt cá con chƣa trƣởng thành. Cần có chế tài xử phạt
nghiêm minh và giám sát thƣờng xuyên của cơ quan chức năng địa phƣơng.

</div>
(150)<div class='page_container' data-page=150>

139

số lƣợng cá ở vùng cửa sông và đầm phá rất đa dạng và phong phú. Bảo vệ nguồn
lợi cá vùng cửa sông và đầm phá, khơng chỉ có tác dụng duy trì nguồn lợi của khu
vực mà cịn làm giàu có nguồn lợi của vùng nƣớc lân cận (vùng cửa sông ven biển,
nƣớc sâu trong nội địa).

- Phát triển nguồn lợi một cách bền vững là mục đích lâu dài, cần thiết phải
hài hịa giữa cơng tác bảo tồn và lợi ích kinh tế, nhu cầu sinh kế của ngƣời dân. Để
đạt đƣợc điều đó cần:

1. Phát triển nuôi thủy sản, triển khai nuôi ở các diện tích mặt nƣớc sẵn có,
chuyển đổi vùng đất trũng sang ni thủy sản. Ngồi những đối tƣợng ni nƣớc ngọt
truyền thống nhƣ: cá Mè trắng trung hoa (Hypophthalmichthys molitrix), cá Trôi ấn 
độ (Cirrhinus mrigala), cá Trắm cỏ (Ctenopharyngodon idella), cá Chép (Cyprinus

carpio)… cần mở rộng các đối tƣợng nuôi nƣớc lợ nhƣ: cá Dầy (Cyprinus centralus),

cá Đối mục (Mugil cephalus), cá Đối lá (Osteomugil cunnesius), cá Ong căng

(Terapon jarbua), cá Tráp vây vàng (Acanthopagrus latus), cá Bống thệ 
(Oxyurichthys tentacularis) và cá Dìa cơng (Siganus guttatus) đáp ứng chất lƣợng, số

lƣợng để cung cấp nhu cầu trong nƣớc và xuất khẩu.

2. Nghiên cứu quy trình thuần hóa, sản xuất giống các lồi cá tự nhiên có giá
trị kinh tế ở KVNC nhƣ: cá Sỉnh gai (Onychostoma laticeps), cá Sao (Poropuntius), 
cá Ngựa nam (Hampala macrolepidota), cá Chày đất (Spinibarbus caldwelli), cá 
Chạch sông (Mastacembelus armatus), cá Leo (Wallago attu); đặc biệt các giống để 
phát triển nuôi trồng vùng nƣớc lợ ven bờ biển, vùng cửa sông. Tại KVNC, một số
lồi cá có kích thƣớc thƣơng phẩm, thịt thơm ngon phù hợp thị hiếu ngƣời tiêu dùng;
đồng thời có giá thành cao hơn so với các đối tƣợng cá ni nƣớc ngọt truyền thống,
nên có một số nơi ni thử nghiệm nhƣ: cá Mịi cờ chấm (Konosirus punctatus), cá 
Nâu (Scatophagus argus), cá Ong căng (Terapon jarbua), cá Tráp vây vàng

(Acanthopagrus latus), cá Bống thệ (Oxyurichthys tentacularis) và cá Dìa cơng 
(Siganus guttatus).

</div>
(151)<div class='page_container' data-page=151>

140

giảm đƣợc áp lực khai thác cá.

4. Tăng cƣờng cơng tác đào tạo tập huấn, chƣơng trình khuyến nông, khuyến
ngƣ về nghề nuôi trồng thủy sản giúp bà con nơng dân có kiến thức áp dụng trong
sản xuất, tăng năng suất. Tạo điều kiện chuyển đổi từ khai thác sang ni trồng, góp
phần cải thiện đời sống, kinh tế xã hội địa phƣơng.

5. Tuyên truyền, vận động bằng nhiều hình thức khác nhau nhƣ: Pano, poster
về các lồi cá khơng đƣợc đánh bắt; kích cỡ cá đƣợc đánh bắt; các ngƣ cụ nghiêm
cấm sử dụng khai thác cá tại dân cƣ, trƣờng học và cơ quan địa phƣơng qua đó giúp
ngƣời dân thấy đƣợc khơng vì lợi ích trƣớc mắt mà khai thác quá mức nguồn lợi,
gây hậu quả làm nhiều lồi cá biến mất. Từ đó, ngƣời dân tham gia vào công tác
bảo vệ môi trƣờng và bảo tồn nguồn lợi cá một cách tự nguyện.

</div>
(152)<div class='page_container' data-page=152>

141

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

1. KẾT LUẬN

1. Khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế đến nay, đã xác định đƣợc 272 loài
thuộc 167 giống, 71 họ của 31 bộ thuộc 02 lớp cá Sụn - Chondrichthyes và lớp cá
Vây tia - Actinopterygii. Trong đó, có 259 lồi cá tự nhiên, 13 loài cá nhập nội. Bổ
sung 19 loài cho KVNC. Bộ cá Chép (Cypriniformes) đa dạng, phong phú nhất về
họ, giống và loài lần lƣợt là: 12,67 %; 33,53 %; 37,5 %. Số loài trong họ cá Chép là
42 loài so với 79 loài trong họ cá Chép ở Việt Nam (chiếm 53,16 %).

- Ở khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế đã xác định đƣợc các loài cá cho giá
trị thực tiễn: 40 lồi cá có giá trị kinh tế; 24 lồi sử dụng làm thiên địch; 39 lồi
ni thƣơng phẩm; 46 lồi ni làm cảnh; 10 lồi cá ngoại lai có mặt ở Thừa Thiên
Huế là lồi xâm hại và có nguy cơ xâm hại.

- Đã xác định đƣợc 17 lồi có tên trong Sách đỏ Việt Nam (2007), trong đó:
01 lồi phân hạng CR, 02 loài phân hạng EN, 14 loài phân hạng VU; 193 lồi có tên
trong Danh lục Đỏ thế giới IUCN (2019), trong đó: 02 lồi phân hạng CR, 03 lồi
phân hạng EN, 09 loài phân hạng VU, 15 loài phân hạng NT, 45 loài phân hạng

DD, 119 loài phân hạng LC; 25 lồi có trong Quyết định số 82/2008 và Thơng tƣ
01/2011 của Bộ NNPTNT, trong đó: 01 lồi phân hạng CR, 02 loài phân hạng EN;
22 loài phân hạng VU; 04 lồi có tên trong Phụ lục II của Cơng ƣớc CITES (2017);
05 lồi cá đặc hữu cho Thừa Thiên Huế.

2. Sắp xếp thành phần loài cá nội địa Thừa Thiên Huế theo quan điểm phát
sinh chủng loại gồm 71 họ và 31 bộ. Tách 13 đơn vị phân loại bậc họ trong bộ cá
Vƣợc (Perciformes) thành 13 bộ cá mới và sắp xếp lại vị trí các bộ, họ trong hệ
thống. Cập nhật mới tên khoa học cho 99 loài cá.

</div>
(153)<div class='page_container' data-page=153>

142

- Khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế nằm trong khu phân bố chuyển tiếp cá
nƣớc ngọt miền Trung, các lồi mang yếu tố phía Bắc Việt Nam chiếm ƣu thế.

4. Trong các thủy vực ở Thừa Thiên Huế, sơng Hƣơng có độ đa dạng loài
cao nhất với 179 loài (chiếm 65,80 % tổng số loài cá KVNC). Số loài cá phân bố ở
thủy vực sông - suối cao nhất với 223 loài (chiếm 81,98 %); tiếp đến là hệ sinh thái
đầm phá 123 loài (chiếm 45,22 %); thủy vực ao, hồ, ruộng, trằm bàu có số lồi thấp
chỉ 58 loài (chiếm 21,32 %).

- Khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế có 161 lồi cá nƣớc ngọt điển hình, 22 lồi
cá nƣớc ngọt xâm nhập xuống vùng cửa sơng, 19 lồi cá biển phân bố ở môi trƣờng
nƣớc lợ theo mùa. Ở vùng hạ lƣu có số lồi mặn, lợ cao, với 123 loài (chiếm 45,22 %
tổng số loài của khu vực nghiên cứu).

5. Hiện nay, khu hệ cá nội địa Thừa Thiên Huế đang bị sức ép khai thác q
mức, các cơng trình chỉnh trị trên dịng chính gây cản trở cho hoạt động du nhập các
loài và những tác động ơ nhiễm mơi trƣờng. Theo đó, nguồn lợi đang bị tác động
mạnh làm suy giảm nghiêm trọng.

2. ĐỀ NGHỊ

1. Đề nghị đánh giá để nâng cấp mức độ bảo tồn hiện nay của một số lồi cá:
Cá Chình hoa (Anguilla marmorata) phân hạng Sẽ nguy cấp - VU trong Sách đỏ 
Việt Nam (2007) lên phân hạng Nguy cấp - EN. Các loài cá Sỉnh gai (Onychostoma

laticeps), cá Bỗng (Spinibarbus denticulatus) cá Chày đất (Spinibarbus caldwelli)

lên phân hạng Sẽ nguy cấp - VU trong Sách đỏ Việt Nam (2007).

2. Nghiên cứu đặc điểm di truyền, sinh sản nhân tạo và nuôi thƣơng phẩm
trong ao nƣớc chảy bổ sung nguồn thức ăn cơng nghiệp các lồi cá có giá trị kinh tế:
cá Sỉnh gai (Onychostoma laticeps), cá Bỗng (Spinibarbus denticulatus) và cá Chày 
đất (Spinibarbus caldwelli).

</div>
(154)<div class='page_container' data-page=154>

143

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐÃ CƠNG BỐ

1. Nguyễn Duy Thuận, Võ Văn Phú, Bùi Thị Quỳnh Hoa (2012), “Giá trị đa dạng 
sinh học của bộ cá Chép (Cypriniformes) ở hệ thống sơng Ơ Lâu”, Hội nghị 
khoa học quốc gia lần thứ nhất về nghiên cứu và giảng dạy Sinh học ở Việt
Nam, tr. 310-314.

2. Võ Văn Phú, Nguyễn Duy Thuận (2015), “Dẫn liệu về các lồi cá chình 
(Anguilla) ở hệ thống sông Hƣơng, tỉnh Thừa Thiên Huế”, T p ch hoa h c

i h c Huế, 103(04), tr. 135-143.

3. Nguyễn Duy Thuận, Võ Văn Phú (2015), “Thành phần loài của bộ cá Chép 
(Cypriniformes) ở hệ thống sông Hƣơng, tỉnh Thừa Thiên Huế”, T p chi khoa

h c i h c quốc gia Hà Nội, 31(4S), tr. 402-407.

4. Nguyễn Duy Thuận, Võ Văn Phú, Vũ Thị Phƣơng Anh (2018), “Thành phần loài
cá xƣơng (Osteichthyes) ở Khu bảo tồn Sao la tỉnh Thừa Thiên Huế”, T p chí

</div>
(155)<div class='page_container' data-page=155>

144

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. TIẾNG VIỆT

1. Vũ Thị Phƣơng Anh (2011), Nghiên c u khu h c h thống s ng Thu ồn -

Vu Gia, tỉnh Qu ng Nam, Luận án Tiến sĩ Sinh học, Trƣờng Đại học Sƣ phạm,

Đại học Huế.

2. Bộ Khoa học và Công nghệ (2007), S ch ỏ Vi t Nam, h n I - ộng vật h c, 
Nxb Khoa học Tự nhiên và Công nghệ, Hà Nội, 515 trang.

3. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2008), Quyết định số
82/2008/QĐ-BNNPTNT “Về việc cơng bố Danh mục các lồi thuỷ sinh q hiếm có nguy
cơ tuyệt chủng ở Việt Nam cần đƣợc bảo vệ, phục hồi và phát triển”, Hà Nội,
40 trang.

4. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2008), Quyết định số
57/2008/QĐ-BNNPTNT “Về việc ban hành Danh mục giống thủy sản đƣợc phép sản xuất,

kinh doanh”, Hà Nội, 10 trang.

5. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2011), Thông tƣ số
01/2011/TT-BNNPTNT “Quy định về việc sửa đổi, bổ sung Danh mục các lồi thuỷ sinh
q hiếm có nguy cơ tuyệt chủng cần đƣợc bảo vệ, phục hồi và phát triển ban
hành kèm theo Quyết định số 82/2008/QĐ-BNN ngày 17/7/2008 của Bộ
trƣởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn”, Hà Nội, 9 trang.

6. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2017), Thông tƣ số
04/2017/TT-BNNPTNT “Ban hành Danh mục các loài động vật, thực vật hoang dã quy
định trong các Phụ lục của Công ƣớc buôn bán quốc tế các loài động vật, thực
vật hoang dã nguy cấp - CITES”, Hà Nội, 71 trang.

7. Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng (2011), o c o quốc gia v a ng sinh h c, 
Hà Nội, 110 trang.

8. Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng (2018), Thông tƣ số 35/2018/TT-BTNMT “Về
việc quy định tiêu chí xác định và ban hành Danh mục loài ngoại lai xâm hại”,
Hà Nội, 6 trang.

</div>
(156)<div class='page_container' data-page=156>

145

10. Nguyễn Ngọc Châu (2007), Nguyên t c ph n o i và anh ph p ộng vật, Nxb 
Khoa học tự nhiên và Công nghệ, Hà Nội, 307 trang.

11. Võ Văn Chi (1993), C c nh, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 307 trang. 
12. Cục Thống kê tỉnh Thừa Thiên Huế (2017), Niên gi m thống kê tỉnh Thừa

Thiên Huế năm 2016, Nxb Thống kê.

13. Nguyễn Hữu Dực (1995), G p ph n nghiên c u khu h c n c ng t Nam

Trung Bộ Vi t Nam, Luận án Phó Tiến sĩ Sinh học, Trƣờng Đại học Sƣ phạm

Hà Nội.

14. Nguyễn Hữu Dực (1997), “Cá Sao, một loài mới thuộc giống Lissochilus 
Weber et De Beaufort, 1916 (Osteichthyes, Cyprinidae, Barbinae) đƣợc tìm
thấy ở Việt Nam”, T p ch Sinh h c, 19 (1), tr. 1-4.

15. Nguyễn Hữu Dực, Nguyễn Văn Hoàng (2006), “Thành phần loài cá sông
Hƣơng”, Nh ng v n nghiên c u c n trong khoa h c s sống, Báo cáo

khoa h c Hội ngh toàn quốc nghiên c u c n trong khoa h c s sống, Nxb

Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội, tr. 246-250.

16. Nguyễn Hữu Dực, Dƣơng Quang Ngọc, Nguyễn Thị Nhung (2004), “Dẫn liệu
bƣớc đầu về thành phần lồi cá sơng Chu thuộc địa phận tỉnh Thanh Hóa”,

Nh ng v n nghiên c u c n trong khoa h c s sống, o c o khoa h c 
Hội ngh toàn quốc nghiên c u c n trong khoa h c s sống, Nxb Khoa học

và Kỹ thuật, Hà Nội, tr. 72-76.

17. Nguyễn Hữu Dực, Dƣơng Quang Ngọc (2005), “Dẫn liệu về thành phần loài
cá ở lƣu vực sông Bƣởi thuộc địa phận tỉnh Thanh Hóa”, Nh ng v n nghiên

c u c n trong khoa h c s sống, o c o khoa h c Hội ngh toàn quốc 
nghiên c u c n trong khoa h c s sống, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà

Nội, tr. 112-114.

18. Nguyễn Hữu Dực, Dƣơng Quang Ngọc, Trần Đức Hậu, Tạ Thị Thủy (2006),
“Hai loài cá mới thuộc giống Toxabrramis Gunther, 1983 (Cyprinidae, 
Cypriniformes) ở Việt Nam”, T p ch Sinh h c, 17(2), tr. 17-20.

19. Nguyễn Hữu Dực, Trần Đức Hậu, Tạ Thị Thủy (2013), “Một loài cá mới
thuộc giống Acheilognathus Bleeker 1859 (Cypriniformes, Cyprinidae, 
Acheilognathinae) đƣợc phát hiện ở sông Tiên Yên, Việt Nam”, T p ch Sinh

</div>
(157)<div class='page_container' data-page=157>

146

20. Nguyễn Hữu Dực, Phạm Thị Hồng Ninh, Ngô Thị Mai Hƣơng (2014), “Dẫn
liệu về thành phần loài cá lƣu vực sông Hồng thuộc các địa phận tỉnh Thái
Bình - Nam Định, Việt Nam”, T p ch Sinh h c, 36(2), tr. 147-159.

21. Nguyễn Hữu Dực, Mai Đình Yên (1994), “Cá Dầy (Cyprinus centralus), một 
lồi cá mới tìm thấy ở Trung và Nam Trung bộ”, T p ch Sinh h c, tháng 
3/1994, tr. 20-28.

22. Hoàng Đức Đạt, Võ Văn Phú, Lê Văn Miên, Lê Thị Nam Thuận, Nguyễn
Xuân Thƣ, Nguyễn Xuân Đồng (2005), “Điều tra nguồn lợi cá chình ở các tỉnh
miền Trung”, o c o tổng kết tài khoa h c c p ộ, Bộ Thủy sản.

23. Nguyễn Văn Giang, Nguyễn Hữu Dực, Nguyễn Kiêm Sơn (2015), “Dẫn liệu về
thành phần lồi cá sơng Kỳ Cùng, tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam”, T p ch hoa h c

i h c quốc gia Hà Nội: hoa h c t nhiên và C ng ngh , 31(4S), tr. 50-55.

24. Nguyễn Văn Hảo, Nguyễn Hữu Dực (2000), “Giống cá Cháo Opsarllchthys ở Việt 
Nam và mơ tả 2 lồi mới thuộc giống này”, T p ch Sinh h c, 22(4), tr. 12-16. 
25. Nguyễn Văn Hảo, Ngô Sĩ Vân (2001), C n c ng t Vi t Nam, Tập I- H c

Chép (Cyprini ae), Nxb Nông nghiệp, Hà Nội, 622 trang.

26. Nguyễn Văn Hảo (2005), C n c ng t Vi t Nam, Tập II-L p c s n và ốn

iên ộ c a nh m c x ng, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội, 760 trang.

27. Nguyễn Văn Hảo (2005), C n c ng t Vi t Nam, Tập III- a iên ộ c a p

c x ng, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội, 759 trang.

28. Nguyễn Văn Hảo, Võ Văn Bình (1999), “Kết quả nghiên cứu thành phần lồi,
phân bố cá ở sơng Lô và sông Gâm năm 1999”, Tuy n tập o c o khoa h c

năm 1999, Viện nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản, tr. 3-20.

29. Nguyễn Văn Hảo, Võ Văn Bình (2003), “Về hệ thống phân loại trong nghiên
cứu cá nƣớc ngọt ở Việt Nam”, Tuy n tập o c o khoa h c v nu i trồng

th y s n, Viện nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản I, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội,

tr. 531-551.

</div>
(158)<div class='page_container' data-page=158>

147

31. Nguyễn Văn Hảo (2011), “Hai loài cá mới thuộc giống Channa (Channidae, 
Perciformes) đƣợc phát hiện ở Ninh Bình, Việt Nam”, T p ch Sinh h c,

33(4), tr. 8-17.

32. Nguyễn Văn Hảo, Nguyễn Thị Hạnh Tiên, Đỗ Văn Thịnh, Nguyễn Thị Diệu
Phƣơng (2012), “Phát hiện ba loài mới trong giống cá Cháo - Opsariichthys ở 
huyện Đa Krông, tỉnh Quảng Trị”, n tin Vi n nghiên c u Nu i trồng Th y

s n I, 5(1).

33. Nguyễn Văn Hảo, Nguyễn Thị Hạnh Tiên, Nguyễn Thị Diệu Phƣơng (2012),
“Loài cá mới cho khoa học thuộc nhóm cá Chành đục, giống Channa 
(Channidae, Perciformes) ở Việt Nam”, T p ch Sinh h c, 34(2), tr. 158-165. 
34. Nguyễn Văn Hảo, Vũ Thị Hồng Nguyên (2014), “Mô tả giống cá Tựa bậu mới

Garroides nov.g. và hai lồi mới, cá Tựa bậu bình lƣ và cá Tựa bậu bản thăng

ở phía Bắc Việt Nam”, T p ch N ng nghi p và h t tri n n ng th n, Kỳ 1+2. 
35. Nguyễn Văn Hảo, Vũ Thị Hồng Nguyên, Nguyễn Thị Diệu Phƣơng (2015),

“Mô tả ba loài cá mới thuộc giống Silurus Linnaeus, 1758 (Siluridae, 
Siluriformes) đƣợc phát hiện ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam”, T p ch hoa

h c và h t tri n, 13(1), tr. 65-74.

36. Nguyễn Văn Hảo, Vũ Thị Hồng Nguyên, Nguyễn Thị Diệu Phƣơng (2015),
“Mơ tả ba lồi mới trong nhóm cá Bậu, giống Garra Hamilton, 1822 
(Cyprinidae, Cypriniformes) đƣợc phát hiện ở Bắc Việt Nam”, T p ch hoa

h c và h t tri n, 13(6), tr. 893-903.

37. Nguyễn Thị Thu Hè (2000), i u tra khu h c c a s ng suối T y Nguyên,

Luận án Tiến sĩ Sinh học, Trƣờng Đại học Khoa học tự nhiên - Đại học quốc
gia Hà Nội.

38. Nguyễn Thị Hoa (2011), G p ph n nghiên c u c u v c s ng à a phận

Vi t Nam, Luận án Tiến sĩ Sinh học, Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội.

39. Nguyễn Xuân Huấn, Nguyễn Việt Cƣờng, Thạch Mai Hoàng (2003), “Thành
phần các loài cá tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bà Nà - Núi Chúa”, Nh ng v n

</div>
(159)<div class='page_container' data-page=159>

148

quốc nghiên c u c n trong khoa h c s sống, Nxb Khoa học và Kỹ thuật,

Hà Nội, tr. 131-133.

40. Nguyễn Xuân Huấn, Nguyễn Việt Cƣờng, Thạch Mai Hoàng (2003), “Đa dạng
sinh học cá ở Khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh
Bình”, Nh ng v n nghiên c u c n trong khoa h c s sống, o c o

khoa h c Hội ngh toàn quốc nghiên c u c n trong khoa h c s sống, Nxb

Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, tr. 612-614.

41. Nguyễn Xuân Huấn, Nguyễn Thành Nam (2007), “Nguồn lợi thủy sinh vật và
hiện trạng khai thác, nuôi trồng thủy sản vùng cửa sông Bạch Đằng”, Nh ng

v n nghiên c u c n trong khoa h c s sống, o c o khoa h c Hội ngh 
toàn quốc nghiên c u c n trong khoa h c s sống, Nxb Khoa học và Kỹ

thuật, Hà Nội, tr. 490-493.

42. Nguyễn Xuân Huấn, Nguyễn Liên Hƣơng (2011), “Thành phần loài cá vùng
cửa sông Hà Cối, tỉnh Quảng Ninh”, o c o khoa h c v Sinh th i và Tài

nguyên Sinh vật, Hội ngh khoa h c toàn quốc v Sinh th i và Tài nguyên sinh 
vật n th t , Nxb Nông nghiệp, Hà Nội, tr. 129-135.

43. Nguyễn Xuân Huấn, Nguyễn Thành Nam, Nguyễn Thị Mai Dung (2013),
“Thành phần lồi cá vùng cửa sơng Ba Lạt (giai đoạn 2010-2011)”, o c o khoa

h c v Sinh th i và Tài nguyên Sinh vật, Hội ngh khoa h c toàn quốc v Sinh 
th i và Tài nguyên sinh vật n th năm, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội, tr. 84-95.

44. Ngô Thị Mai Hƣơng (2015), Nghiên c u khu h c c c u v c s ng y và

sông Bôi, Luận án Tiến sĩ Sinh học, Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội.

45. Nguyễn Khắc Hƣờng (1991), C i n Vi t Nam Tập II, Quy n 1, Nxb Khoa 
học và Kỹ thuật, Hà Nội, 182 trang.

46. Nguyễn Khắc Hƣờng (1993a), C i n Vi t Nam, Tập II, Quy n 2, Nxb Khoa 
học và Kỹ thuật, Hà Nội, 176 trang.

47. Nguyễn Khắc Hƣờng (1993b), C i n Vi t Nam, Tập II, Quy n 3, Nxb Khoa 
học và Kỹ thuật, Hà Nội, 133 trang.

48. Vƣơng Dĩ Khang (Ngƣời dịch Nguyễn Bá Mão) (1963), Ng o i ph n o i

h c, Nxb Nông thôn, Hà Nội, 843 trang.

</div>
(160)<div class='page_container' data-page=160>

149

lồi cá ở sơng Thạch Hãn, tỉnh Quảng Trị”, T p ch Sinh h c, 22(3b), tr. 45-49. 
50. Nguyễn Xuân Khoa, Nguyễn Hữu Dực (2011), “Loài cá mới thuộc giống

Neodontobutis (Gobioidei: Odontobutidae) đƣợc phát hiện tại Vƣờn quốc gia

Pù Mát, trên lƣu vực sông Lam”, T p ch Sinh h c, 33(1), tr. 12-16.

51. Nguyễn Xuân Khoa (2011), Nghiên c u khu h c u v c s ng C thuộc

a phận V ờn quốc gia ù M t và vùng ph cận, Luận án Tiến sĩ Sinh học,

Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội.

52. Trƣơng Thủ Khoa, Trần Thị Thu Hƣơng (1993), nh o i c n c ng t vùng

ồng ằng s ng Cửu Long, Trƣờng Đại học Cần Thơ, 361 trang.

53. Lê Vũ Khôi, Nguyễn Xuân Huấn, Nguyễn Thành Nam (2015), a ộng vật

h c, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội, 401 trang.

54. Nguyễn Thị Phi Loan (2010), hu h c và c t nh sinh h c một số oài c

kinh tế m Ô Loan, tỉnh hú ên, Luận án Tiến sĩ Sinh học, Trƣờng Đại

học Sƣ phạm - Đại học Huế.

55. Nguyễn Đình Mão (1998), C s Sinh h c một số oài c kinh tế m ph

ven i n Nam Trung Bộ, ph c v cho vi c o v và ph t tri n nguồn i, Tóm

tắt Luận án Tiến sĩ Sinh học, Viện Hải dƣơng học, Nha Trang.

56. Mayer E. (Ngƣời dịch Phan Thế Việt) (1969), Nguyên t c ph n o i ộng vật, 
Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.

57. Nguyễn Thành Nam (2014), Nghiên c u khu h c i n ven ờ tỉnh nh

Thuận và xu t gi i ph p khai th c h p , o v nguồn i, Luận án Tiến

sĩ Sinh học, Trƣờng Đại học Khoa học tự nhiên - Đại học quốc gia Hà Nội.
58. Dƣơng Quang Ngọc (2007), G p ph n nghiên c u c u v c s ng M thuộc

a phận Vi t Nam, Luận án Tiến sĩ Sinh học, Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội.

59. Pravdin I. F. (Ngƣời dịch Phạm Thị Minh Giang) (1973), H ng n nghiên

c u c , Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 278 trang.

60. Võ Văn Phú (1994), “Sơ bộ nghiên cứu cấu trúc thành phần loài cá đầm phá
Thừa Thiên Huế”, T p ch Th y s n, (4), tr. 12-14.

61. Võ Văn Phú (1995), “Dẫn liệu bƣớc đầu về thành phần loài cá Cầu Hai, Thừa
Thiên Huế”, T p ch Sinh h c, 16(3), tr. 6-12.

</div>
(161)<div class='page_container' data-page=161>

150

h m ph Thừa Thiên Huế, Luận án Phó Tiến sĩ Khoa học Sinh học, Trƣờng

Đại học Tổng hợp - Đại học quốc gia Hà Nội.

63. Võ Văn Phú (1998), “Dẫn liệu bƣớc đầu về thành phần loài cá ở Vƣờn quốc
gia Bạch Mã, tỉnh Thừa Thiên Huế”, T p ch Sinh h c, (2), tr. 49-53.

64. Võ Văn Phú, Trần Hồng Đỉnh (2000), “Thành phần lồi cá đầm Lăng Cơ, tỉnh
Thừa Thiên Huế”, T p ch Sinh h c, 22(3b), tr. 50-55.

65. Võ Văn Phú (2001), “Thành phần loài của khu hệ cá đầm phá Thừa Thiên Huế
sau cơn lũ lịch sử 1999”, T p ch Sinh h c, 19(2), tr. 14-22.

66. Võ Văn Phú, Trƣơng Thị Thu Hà, Hoàng Thị Thúy Liễu (2003), “Cấu trúc
thành phần lồi cá sơng Nhật Lệ tỉnh Quảng Bình”, T p ch Sinh h c, 25(1a). 
67. Võ Văn Phú, Hồ Thị Hồng, Nguyễn Thị Phi Loan (2003), “Đa dạng về thành

phần lồi cá ở đầm Ơ Loan, tỉnh Phú n”, Nh ng v n nghiên c u c n

trong khoa h c s sống, o c o khoa h c Hội ngh toàn quốc nghiên c u c 
 n trong khoa h c s sống, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, tr. 702-705.

68. Võ Văn Phú, Ngô Đắc Chứng, Lê Trọng Sơn, Lê Vũ Khôi (2004), a ng

sinh h c V ờn quốc gia ch M , Nxb Thuận Hóa, 300 trang.

69. Võ Văn Phú, Phan Đỗ Quốc Hùng (2005), “Đa dạng sinh học thành phần loài cá
hệ sinh thái sông Hƣơng, tỉnh Thừa Thiên Huế”, Nh ng v n nghiên c u c

n trong khoa h c s sống, o c o khoa h c Hội ngh toàn quốc nghiên c u

c n trong khoa h c s sống, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, tr. 246-249

70. Võ Văn Phú, Hồng Trọng Tú, Hồng Đình Trung, Văn Ngọc Cƣơng (2005),
“Về đa dạng sinh học thành phần loài cá ở Khu bảo tồn thiên nhiên Đa Krông,
tỉnh Quảng Trị”, Nh ng v n nghiên c u c n trong khoa h c s sống,

o c o khoa h c Hội ngh toàn quốc nghiên c u c n trong khoa h c s 
sống, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.

71. Võ Văn Phú, Hồ Thị Thanh Tâm (2006), “Về khu hệ cá sông Hàn, thành phố
Đà Nẵng”, T p ch hoa h c và h t tri n, Đà Nẵng, (124), tr. 36-39.

72. Võ Văn Phú, Nguyễn Thanh Đăng (2008), “Đa dạng thành phần lồi cá ở hệ
thống sơng Truồi, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế”, T p ch hoa h c

</div>
(162)<div class='page_container' data-page=162>

151

73. Võ Văn Phú, Nguyễn Duy Thuận (2009), “Thành phần loài cá sơng Ơ Lâu,
tỉnh Thừa Thiên Huế”, T p ch nghiên c u và ph t tri n, Sở Khoa học và 
Công nghệ Thừa Thiên Huế, 76(5), tr.86-94.

74. Võ Văn Phú, Phạm Thanh Hà (2012), “Cấu trúc thành phần lồi cá ở hệ thống
sơng Hiếu, tỉnh Quảng Trị”, c san hoa h c c ng ngh , Sở Khoa học và 
Công nghệ Quảng Trị, (4), tr. 9-12.

75. Võ Văn Phú, Lê Thị Thu Phƣơng, Võ Văn Q (2015), “Thành phần lồi cá ở
sơng Gianh, tỉnh Quảng Bình”, T p ch khoa h c i h c Huế, Chuyên san

Nông nghi p và h t tri n n ng th n, 100(1), tr. 121-132.

76. Võ Văn Phú, Hồng Đình Trung (2017), Th y sinh h c và Qu n nguồn i, 
Nxb Đại học Huế, 437 trang.

77. Nguyễn Hữu Phụng, Nguyễn Nhật Thi (1994), anh m c c i n Vi t Nam, Tập

II-c x ng, từ ộ c ch o i n ( opiformes) ến ộ c ối (Mugi iformes), Nxb

Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 269 trang.

78. Nguyễn Hữu Phụng, Nguyễn Nhật Thi, Đỗ Thị Nhƣ Nhung (1995), anh m c

c i n Vi t Nam, Tập III, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 606 trang.

79. Poulsen A. F., Poeu O., Viravong S., Suntonratana U., Nguyễn Thanh Tùng
(Ngƣời dịch Nguyễn Quốc Ân) (2002), “Di cƣ của cá ở hạ lƣu sông Mê Kông,
Những vấn đề liên quan tới quy hoạch và quản lý môi trƣờng”, o c o i c c a

cá sông Mê Kông, Ủy hội sông Mê Kông, Phnôm Pênh, Campuchia, 31 trang.

80. Huỳnh Thiện Quang, Chen I. S. (2017), “Mô tả lại giống cá Cháo Opsariichthys
(Teleostei: Cyprinidae) ở Việt Nam”, Báo cáo khoa h c v Sinh thái và Tài

nguyên sinh vật, Hội ngh khoa h c toàn quốc v Sinh th i và Tài nguyên sinh 
vật, Nxb Khoa học và Công nghệ, Hà Nội, tr. 321-326.

81. Nguyễn Kiêm Sơn (2009), “Khu hệ cá trong các hệ sinh thái thủy vực ở Vƣờn
quốc gia Xuân Sơn và vùng phụ cận”, o c o khoa h c v Sinh th i và Tài

nguyên Sinh vật, Hội ngh khoa h c toàn quốc v Sinh th i và Tài nguyên sinh 
vật n th a, Nxb Nông nghiệp, tr. 1570-1574.

82. Tống Xuân Tám (2012), Nghiên c u thành ph n oài, c i m ph n ố và

t nh h nh nguồn i c u v c s ng Sài gòn, Luận án Tiến sĩ Sinh học,

</div>
(163)<div class='page_container' data-page=163>

152

83. Nguyễn Đình Tạo (2010), “Khu hệ cá suối ở Hƣơng Sơn - Mỹ Đức, Hà Nội”, Báo

c o khoa h c v Sinh th i và Tài nguyên sinh vật, Hội ngh khoa h c toàn quốc v 
Sinh th i và Tài nguyên sinh vật n th t . Nxb Nông nghiệp, tr. 321-327.

84. Vũ Trung Tạng (1994), C c h sinh th i cửa s ng Vi t Nam (khai th c uy tr

và ph t tri n nguồn i), Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 271 trang.

85. Vũ Trung Tạng (1999), “Thành phần các loài cá đầm Trà Ổ và sự biến đổi của nó
liên quan đến quá trình diễn thế của đầm”, T p ch Sinh h c, 21(4), tr. 41-48. 
86. Vũ Trung Tạng (2009), C c h sinh th i cửa s ng Vi t Nam, Nxb Khoa học và

Kỹ thuật, Hà Nội, 328 trang.

87. Vũ Trung Tạng, Nguyễn Thị Thu Hè (1997), “Dẫn liệu bƣớc đầu về thành
phần loài cá ở sông Krông Ana, Đắk Lắk”, T p ch Sinh h c, 19(1), tr. 25-28. 
88. Đặng Ngọc Thanh (chủ biên), Hồ Thanh Hải, Dƣơng Đức Tiến, Mai Đình Yên

(2002), Th y sinh h c c c th y v c n c ng t nội a Vi t Nam, Nxb Khoa 
học và Kỹ thuật, Hà Nội, 399 trang.

89. Đặng Ngọc Thanh, Hồ Thanh Hải (2007), C s th y sinh h c (Fun amenta s

of Hydrobiology), Nxb Khoa học Tự nhiên và Công nghệ, Hà Nội, 614 trang.

90. Đặng Ngọc Thanh (2015), “Tổng quan về nguyên tắc và phƣơng pháp phân
vùng Địa sinh vật”, T p ch Sinh h c, 37(4), tr. 397-410.

91. Nguyễn Nhật Thi (1991), C i n Vi t Nam - C x ng V nh c bộ, Nxb 
Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 464 trang.

92. Lê Thị Nam Thuận, Nguyễn Thị Thủy (2009), “Hiện trạng nguồn lợi và hoạt
động khai thác - nuôi trồng thủy sản ở đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, tỉnh 
Thừa Thiên Huế”, Báo cáo khoa h c v Sinh th i và Tài nguyên sinh vật, Hội

ngh khoa h c toàn quốc v Sinh th i và Tài nguyên sinh vật, Nxb Nông

nghiệp, tr. 1103-1109.

93. Trần Tuất, Trần Thanh Xuân, Nguyễn Đức Nhật (1987), a th y văn s ng

ngòi Vi t Nam, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 107 trang.

</div>
(164)<div class='page_container' data-page=164>

153

sinh vật, Hội ngh khoa h c toàn quốc v Sinh th i và Tài nguyên sinh vật n 
th hai, Nxb Nông nghiệp, tr. 206-209.

95. Hồ Anh Tuấn, Hoàng Xuân Quang, Nguyễn Văn Giang, Mai Thị Thanh
Phƣơng (2009), “Một số nhận xét về giống cá Thè be (Acheilognathus 
Bleeker, 1859) khu vực Bắc Trung Bộ”, Báo cáo khoa h c v Sinh th i và Tài

nguyên sinh vật, Hội ngh khoa h c toàn quốc v Sinh th i và Tài nguyên sinh 
vật, Nxb Nông nghiệp, tr. 416-422.

96. Thái Ngọc Trí, Hồng Đức Đạt (2009), “Dẫn liệu về thành phần loài cá và hiện
trạng sử dụng nguồn lợi cá ở Vƣờn quốc gia Lò Gò - Xa Mát, tỉnh Tây Ninh”,

o c o khoa h c v sinh th i và tài nguyên sinh vật, Hội ngh khoa h c toàn 
quốc v Sinh th i và Tài nguyên sinh vật, Nxb Nông Nghiệp, tr. 1133-1138.

97. Thái Ngọc Trí, Hồng Đức Đạt (2011), “Nghiên cứu đa dạng sinh học khu hệ cá và
hiện trạng sử dụng nguồn lợi cá ở Vƣờn quốc gia Yok Đôn, tỉnh Đắk Lắk”, Báo

c o khoa h c v sinh th i và tài nguyên sinh vật, Hội ngh khoa h c toàn quốc v 
Sinh th i và Tài nguyên sinh vật, Nxb Nông Nghiệp, tr. 960-965.

98. Thái Ngọc Trí, Hồng Đức Đạt, Nguyễn Văn Sang (2012), “Nghiên cứu sự đa
dạng sinh học khu hệ cá ở vùng đất ngập nƣớc Búng Bình Thiên, tỉnh An
Giang”, T p ch Sinh h c, 34(3ES), tr. 21-29.

99. Thái Ngọc Trí (2015), Nghiên c u a ng sinh h c khu h c ồng ằng s ng

Cửa Long và s iến ổi c a chúng o t c ộng c a iến ổi kh hậu và s 
ph t tri n kinh tế - x hội, Luận án Tiến sĩ Sinh học, Học viện Khoa học và

Công nghệ, Viện Hàn lâm khoa học và Công nghệ quốc gia, Hà Nội.

100. Nguyễn Thái Tự (1983), hu h c u v c sông Lam, Luận án Phó Tiến sĩ 
Khoa học Sinh học, Trƣờng Đại học Tổng hợp - Đại học quốc gia Hà Nội.
101. Nguyễn Thái Tự, Lê Viết Thắng, Lê Thị Bình, Nguyễn Xuân Khoa (1999),

“Giống Cyprinus Linnaeus, 1758 và một loài cá mới Cyprinus quidatensis 
đƣợc hình thành bằng con đƣờng cách ly địa lý”, Tuy n tập Hội th o a ng

Sinh h c c Tr ờng S n ( n th 2), Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, tr.7-8.

102. Nguyễn Thái Tự, Nguyễn Xuân Khoa, Lê Quyết Thắng (1999), “Khu hệ cá 
Phong Nha”, Tuy n tập c ng tr nh nghiên c u c a hội th o khoa h c a ng

</div>
(165)<div class='page_container' data-page=165>

154

103. Nguyễn Thái Tự, Nguyễn Thị Thu Hƣờng, Nguyễn Thị Hồng Hà (2003)
“Miền Trung Việt Nam với địa động vật cá nƣớc ngọt”, Tuy n tập o c o

khoa h c v Nu i trồng th y s n, Nxb Nông nghiệp, tr. 527-530.

104. Nguyễn Minh Ty (2010), Nghiên c u khu h c h thống s ng a, Luận án 
Tiến sĩ Sinh học, Trƣờng Đại học Sƣ phạm - Đại học Huế.

105. Uỷ ban nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế (2005), a ch Thừa Thiên Huế, h n

t nhiên, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.

106. Ủy Hội sông Mê Kông (2004), “Phân bố và sinh thái một số loài cá sông quan
trọng ở hạ lƣu sông Mê Kông”, o c o nh gi ngh c s ng Mê Kông, Cục 
nghề cá, 186 Đại lộ Norodom, PO Box 582, Phnôm Pênh, Campuchia, 118 trang.
107. Ngô Sỹ Vân, Phạm Anh Tuấn (2003), “Kết quả bƣớc đầu nghiên cứu khu hệ

cá vùng núi đá Phong Nha - Kẻ Bàng tỉnh Quảng Bình”, Tuy n tập o c o

hoa h c v nu i trồng Th y s n, Nxb Nông nghiệp, tr. 573-583.

108. Hoàng Thị Long Viên, Võ Văn Phú (2007), “Về đa dạng sinh học thành phần
loài cá hệ sinh thái sông Bồ, tỉnh Thừa Thiên Huế”, o c o khoa h c v sinh

th i và tài nguyên sinh vật, Hội ngh khoa h c toàn quốc v Sinh thái và Tài 
nguyên sinh vật n th hai, Nxb Nông nghiệp, tr. 626-630.

109. Mai Đình Yên (1978), nh o i c n c ng t c c tỉnh ph a c Vi t Nam, 
Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 387 trang.

110. Mai Đình Yên, Vũ Trung Tạng, Bùi Lai, Trần Mai Thiên (1979), Ng o i

h c, Nxb Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội, 391 trang.

111. Mai Đình Yên (chủ biên), Nguyễn Văn Trọng, Nguyễn Văn Thiện, Lê Hoàng
Yến, Hứa Bạch Loan (1992), nh o i c c oài c n c ng t Nam ộ, Nxb 
Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 351 trang.

112. Voronov A. G. (Ngƣời dịch Đặng Ngọc Lân) (1976), a sinh vật, Nxb 
Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 334 trang.

2. TIẾNG ANH

113. Arunkumar L., Moyon W. A. (2017), “Glyptothorax chavomensis sp. nov. 
(Teleostei: Sisoridae) with its congeners from Manipur, NorthEastern India”,

</div>
(166)<div class='page_container' data-page=166>

155

114. Betancur R., Wiley E. O., Arratia G., Acero A., Bailly N., Miya M., Lecointre
G., Ortí G. (2017), “Phylogenetic classification of bony fishes”, BMC

Evolutionary Biology, 40 pp.

115. Boyd D. A., Nithirojpakdee P., Deein G., Vidthayanon C., Chaiwut G.,
Tangjitjaroen W., John M. P., Zachary S. R., Tippamas S., Lawrence M. P. (2017),
“Revision of the horseface loaches (Cobitidae, Acantopsis), with descriptions of
three new species from Southeast Asia”, Zotaxa, 4341(2), pp. 151-192.

116. Chen I. S., Kottelat M. (2005), “Four new freshwater gobies of ther genus

Rhinogobius (Teleostei: Gobiidae) from northern Vietnam”, Journal of 
Natural History, 39 (17), pp. 1407-1429.

117. Conway K., Kottelat M. (2008), “Araiocypris batodes, a new genus and 
species of cyprinid fish from northern Vietnam (Ostariophysi: Cyprinidae)”,

The Raffles Bulletin of Zoology, 56(1), pp. 101-105.

118. Eschmeyer W. N. (1998), Catalog of fishes, Volume 1, Introductory Materials

Species of Fishes, (A - L), pp. 1-958; Volume 2, species of fishes, (M - Z), pp.

959-1820; Volume 3, Genera of fishes and Genera in Classification Literature

cited, pp. 1821-2905, California Academy of Sciences, San Francisco, 2905 pp

119. Eschmeyer W. N., Fong J. D. (2017), Species of fishes by family/subfamily,
Catalog of fishes, accessed on 10 March 2017, available from
/>Family.asp

120. FAO (1998), Catalog of Fish, Introductory Material Species of fishes, 
California Academy of Sciences, Vol 1.

121. FAO (1998), Catalog of Fish, Species of fishes (M-Z), California Academy of 
sciences, Vol 2.

122. FAO (1998), Catalog of Fish, General of Fishes species and General in a 
classifcation literature cited, California Academy of sciences, Vol 3.

123. Freyhof J., Serov D. V. (2000), “Review of the genus Sewellia with 
descriptions of two new species from Vietnam (Cypriniformes: Balitoridae)”,

Ichthyological exploration Freshwater, 11(3), pp. 217-240.

</div>
(167)<div class='page_container' data-page=167>

156

Cyprinid fish from central Vietnam (Cypriniformes: Cyprinidae)”,

Ichthyological exploration Freshwater, 12(3), pp. 215-220.

125. Freyhof J., Serov D. V. (2001), “Nemacheiline loaches from central Vietnam 
with descriptions of a new genus and 14 new species (Cypriniformes:
Balitoridae)”, Ichthyological exploration Freshwater, 12(2), pp. 133-191. 
126. Freyhof J., Herder F. (2002), “Review of the paradise fishes of the genus

Macropodus in Vietnam, with description of two new species from Vietnam
and southern China (Perciformes: Osphronemidae)”, Ichthyological 
exploration Freshwater, 13(2), pp. 147-167.

127. Freyhof J., Herder F. (2002), “Records of Hemimyzon in Vietnam, with the

description of a new species (Cypriniformes: Balitoridae)”, Ichthyological

exploration Freshwater, 13(1), pp. 53-58.

128. Freyhof J. (2003), “Sewellia albisuera, a new Balitorid loach from central 
Vietnam (Cypriniformes: Balitoridae)”, Ichthyological exploration 
Freshwater, 14(3), pp. 225-230.

129. Helfman G. S., Collette B. B., Facey D. E., Bowen B. W. (1997), The

Diversity of Fishes (Biology, Evolution, and Ecology), Registered ofﬁce: John

Wiley & Sons Ltd, The Atrium, Southern Gate, Chichester, West Sussex,
PO19 8SQ, UK, 738.pp

130. Hoang Đ. H., Pham M. H., Durand J. D., Tran T. N., Phan Đ. P. (2015),
“Mahseers genera Tor and Neolissochilus (Teleostei: Cyprinidae) from 
southern Vietnam”, Zootaxa, 4006(3), pp. 551-568.

131. Hui T. H., Kottelat M. (2009), “The fishes of the Batang Hari drainage,
Sumatra, with description of six new species”, Ichthyological exploration

Freshwater, 20(1), pp. 13-69.

132. Huynh T. Q., Chen I. S. (2013), “A new species of cyprinid fish of genus

Opsariichthys from Ky Cung - Bang Giang river basin, Northern Vietnam

</div>
(168)<div class='page_container' data-page=168>

157

133. Kappas I., Vittas S., Pantzartzi C. N., Drosopoulou E., Scouras Z. G. (2016),
“A Time-Calibrated Mitogenome Phylogeny of Catfish (Teleostei:
Siluriformes)”, PLoS ONE, 11(12), 16 pp.

134. Kottelat M. (2001), Fishes of Laos, WHT publication, Printed in Srilanca by 
Gunaratne Offest Ltd, 198 pp.

135. Kottelat M. (2001), Freshwater Fishes of Northern Viet Nam, Environment and 
Social Development Unit East Asia and Pacific Region, The World Bank, 184 pp.
136. Kottelat M. (2011), “Fishes of the Xe Kong drainage in Laos, especially from
the Xe Kaman”, WWF-Co-management of Freshwater Biodiversity in the
Sekong Basin Project funded by the Critical Ecosystem Partnership FUND
(CEPF), 29 pp.

137. Kottelat M. (2013), “The Fishes of the Inland Waters of Southeast Asia”, The

Raffles Bulletin of Zoology, 27, 667 pp.

138. Kottelat M. (2017), “Carassius praecipuus, a dwarf new species of goldﬁ sh 
from the Mekong drainage in central Laos (Teleostei: Cyprinidae)”, Revue

suisse de Zoologie, 124(2), pp. 323-329.

139. Lindberg G. U. (1971), Fishes of world. A key to families and a check list, 
Israel program for scientific translations, Jerusalem - London, 545 pp.

140. Lucas C. M., Baras E., Thom J. T., Duncan A., Slavík O. (2001), Migration of

Freshwater Fishes, Sparks Computer Solutions Ltd, Oxford, 440 pp.

141. Magurran A. E. (2004), Measuring Biological Diversity, Blackwell Science
Ltd., Oxford, UK, 256 pp.

142. Mcdowall R. M. (1997), “The evolution of diadromy in fishes (revisited) and
its place in phylogenetic analysis”, Reviews in Fish Biology and Fisheries, 7, 
pp. 443-462.

143. Nelson J. S., Grande T. C., Wilson M. V. H. (2016), Fishes of the world, John 
wiley & Son, lnc., Hoboken, New Jersey, USA, 380 pp.

144. Heok Hee Ng. (2004), “Two new Glyptosternine catfish (Teleostei: Sisoridae)
from Vietnam and China”, Zootaxa, 428, pp. 1-12.

</div>
(169)<div class='page_container' data-page=169>

158

Glyptosternine catfish (Teleostei: Siluriformes: Sisoridae) from Northern
Laos”, The Raffles Bulletin of Zoology, 52(1), pp. 209-213.

146. Heok Hee Ng., Kottelat M. (2000), “Descriptions of three new species of
catfish (Teleostei: Akysidae and Siroridae) from Laos and Vietnam”, South

Asian NatHist, 5(1), pp. 7-15.

147. Heok Hee Ng., Freyhof J. (2001), “Oreoglanis infulatus, a new species of
glyptosternine catfish (Sluriformes: Sisoridae) from central Vietnam”, Journal

of fish biology, 59, pp. 1164-1169.

148. Heok Hee Ng., Freyhof J. (2003), “Akysis clavulus, a new species of catfish 
(Teleostei: Akysidae) from central Vietnam”, Ichthyol Explor Freshwaters,

14(4), pp. 311-316.

149. Heok Hee Ng., Freyhof J. (2005), “A new species of pseudomystus (Teleostei:
Bagridae) from central Vietnam”, Copeia, 4, pp. 745-750.

150. Heok Hee Ng. (2005), “Glyptothorax botius (Hamilton, 1822), a valid species 
of catfish (Teleostei: Sisoridae) from northeast India, with notes on the
identity of G. telchitta (Hamilton, 1822)”, Zootaxa, 930, pp. 1-19.

151. Heok Hee Ng., Freyhof J. (2007), “Pseudobagrus nubilosus, a new species of 
catfish from central Vietnam (Teleostei: Bagridae), with notes on the validities
of Pelteobagrus and Pseudobagrus”, Ichthyological Exploration of

Freshwaters, 18, pp. 9-16.

152. Heok Hee Ng., Heok Hee T. (2007), “Pseudecheneis maurus, a new species of 
glyptosternine catfish (Teleostei: Sisoridae) from Central Vietnam”, Zootaxa, 
1406, pp. 25-32.

153. Heok Hee Ng., Freyhof J. (2008), “Two new species of Glyptothorax 
(Teleostei: Sisoridae) from central Vietnam”, Zotaxa, 1873, pp. 11-25.

154. Heok Hee Ng. (2015), “Phylogenetic systematics of the Asian catfish family
Sisoridae (Actinopterygii: Siluriformes)”, Ichthyological Exploration of

Freshwaters, 26(2), pp. 97-157.

</div>
(170)<div class='page_container' data-page=170>

159

Freshwaters, 26(3), pp. 229-240.

156. Heok Hee Ng., Kottelat M. (2017), “The Glyptothorax of the Bolaven 
Plateau, Laos (Teleostei: Sisoridae): new and endangered”, Zootaxa, 4238(3), 
pp. 406-416.

157. Nguyen V. H. (2011), “Two new species belong to genus Channa (Channidae, 
Perciformes) discovered in Ninh Binh province, Vietnam”, Vietnam Journal of

Biology, 33(4), pp. 8-17.

158. Nguyen V. H., Bui Đ. Đ., Nguyen M. T. (2013), “Description of a new species
of the genus Channa hanamensis Scopoli 1777 (Perciformes, Channidae) 
discovered in Ha Nam province, Viet Nam”, Scien and Technology Journal of

Agriculture & Rural development, 10, pp. 203-208.

159. Nguyen X. H., Dao T. N., Nguyen T. N. (2010), “The fish species composition
in the area of Quan Son reservoir in My Duc district, Ha Noi”, Journal of

Science, Natural Sciences and Technology, VNU, Hanoi, 26(4s), pp. 531-536.

160. Rainboth W. J. (1996), Fishes of the Cambodian Mekong, Food and 
Agriculture Organization of The United Nation, Rome, 310 pp.

161. Rainboth W. J., Vidthayanon C., Mai D. Y. (2012), “Fishes of the Greater
Mekong Ecosystem with species list an photographic atlas”, Miscellaneous

publications Museum of Zoology, University of Michigan, 201, 315 pp.

162. Roberts T. R. (1998), “Systematic revision of the balitorid loach genus

Sewellia of Vietnam and Laos, with diagnoses of four new species”, Raffles

Bulletin of Zoology, 46(2), pp. 271-288.

163. Serov D., Nezdoli V. K., Pavlov D. S. (2006), The freshwat Fishes of central

vietnam, M: KMK Scientific Press Ltd., 364 pp.

164. Van der Laan R., Eschmeyer W. N., Fricke R. (2014), “Family-group names
of Recent fishes”, Zootaxa, 3882(2), pp. 001-230.

165. Van der Laan R. (2016), Freshwater fist list (online), 996 pp. (ISBN 2468-9157) 
166. Van der Laan R. (2017), Freshwater fist list (online), 992 pp. (ISBN 2468-9157) 
167. Yang L., Sado T., Hirt M. V., Pasco-Viel E., Arunachalam M., Li J., Wang X.,

</div>
(171)<div class='page_container' data-page=171>

160

polyploidy: Resolving the classiﬁcation of cyprinine ﬁshes (Teleostei:
Cypriniformes)”, Molecular Phylogenetics and Evolution, 85, pp. 97-116. 
168. Yeu P. (2000), Fauna Sinica Osteichthyes Cypriniformes III, Science Press,

Beijing in China, 531 pp.

3. TIẾNG PHÁP

169. Chevey P., Lê V. P. (1930), Larves et alevins des poissons du Mékong et du

Tonlé-Sap (Acanthoptériygiens et Ostariophysaires). Gouvernement Général

de l'Indochine, Saigon, 14, 79 pp.

170. Chevey P. (1932), Inventaire de la faune ichtyologique de l'Indochine: deuxième

liste, Gouvernement Général de L'Indochine, Saigon, 19, 31 pp.

171. Chevey P. (1934), Révision synonymique e 'Œuvre ichtyo ogique e G

Tirant, Gouvernement Général de L'Indochine, Saigon, 7, 291 pp.

172. Chevey P., Lemasson J. (1937), Contribution à l'étude des poissons des eaux

douces tonkinoises, Gouvernement Général de l'Indochine, Hanoi, 33, 183pp.

173. Trần N. L., Nguyễn C. (1964), Les poissons d'importance commerciale au

Viêt-Nam. Bulletin de la Société des Etudes Indochinoises, 39(2), pp. 325-362.

174. Tirant G. (1929), Oeuvre ichtyologique de G. Tirant, Réimpression par le 
Service Océanographique des pêches de l'Indochine, Gouvernement Général
de l'Indochine, Saïgon, 6, 175 pp.

4. WEBSITE

175. Catalog of Fishes (2019), accessed on June 2019, available from
 
176. Phylogeny of all Fishes (Current version is v.4, BMC Evol Biol 2017 17: 162.)

(2017), accessed on August 2017, available from .
177. Taxonomy (2017), accessed on August 2017, available from

178. Catalogue of Life (2017), accessed on August 2017, available from

</div>
(172)<div class='page_container' data-page=172>

nguyen-Moi-truong/Luat-da-dang-sinh-hoc-2008-20-2008-QH12-82200.aspx
180. Froese R. and Pauly D. (2019), Fishbase (version 2/2019), accessed on June

2019, available from

181. Thƣ viện Quốc gia Việt Nam, Luận án tiến sĩ/Cơ sở dữ liệu toàn văn, ngày
truy cập 7,8/2015, địa chỉ

182. The IUCN Red List of Threatened Species (2019), accessed on June 2019,
available from

183. Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and
Flora (CITES) (valid from 4 October 2017), Appendices I, II and III, accessed
on June 2016, available from
184. List of Freshwater Fishes reported from Viet Nam, accessed on 15 August

2017, available from

/>=704&csub_code=&cpresence=present&sortby=alpha2&ext_CL=on&ext_pic
=on&vhabitat=fresh

185. Ủy ban nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế (2012), Báo cáo số 104/BC-UBND
ngày 31/8/2012 của UBND tỉnh gửi Bộ Công Thƣơng về kết quả báo cáo rà

sốt tổng thể quy hoạch và tình hình đầu tƣ các dự án thủy điện trên địa bàn
tỉnh Thừa Thiên Huế, ngày truy cập 05/10/2017, địa chỉ

</div>
(173)<div class='page_container' data-page=173></div>


<a href=' /><a href=' /><a href=' />

khu hệ cá nội địa vùng thừa thiên huế

<b>ĐẠI HỌC HUẾ </b>

<b>TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM </b>

<b> </b>

<b>NGUYỄN DUY THUẬN </b>

<b>KHU HỆ CÁ NỘI ĐỊA VÙNG THỪA THIÊN HUẾ </b>

<b>LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC </b>

<b>ĐẠI HỌC HUẾ </b>

<b>TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM </b>

<b>NGUYỄN DUY THUẬN </b>

<b>KHU HỆ CÁ NỘI ĐỊA VÙNG THỪA THIÊN HUẾ </b>

<b>Chuyên ngành: Động vật học </b>

<b>Mã số: 9.42.01.03 </b>

<b>LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC </b>

<b>Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: </b>

<b>PGS.TS. VÕ VĂN PHÖ </b>

<b>LỜI CAM ĐOAN </b>

<b>LỜI CẢM ƠN </b>

<b>DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT </b>

<b>MỤC LỤC </b>

<b>MỞ ĐẦU</b>

<b>Chƣơng 1. TỔNG QUAN </b>

<b>Chƣơng 2. THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM, TƢ LIỆU VÀ </b>

<b>PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU </b>

<b>Chƣơng 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN </b>

<b>KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ</b>

<b>TÀI LIỆU THAM KHẢO </b>

Tài liệu liên quan

Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về