Constitutional law in the renovation period in Vietnam

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (594.97 KB, 37 trang )

(1)<div class='page_container' data-page=1>

CONSTITUTIONAL LAW IN THE RENOVATION PERIOD

IN VIETNAM

Nguyen Dang Dung – Nguyen Thuy Duong 
VNU

Abstract:

Since Doi Moi Reform in 1986, with the creation of constitutions in more and more
complete way, there has been an increasing change in awareness of constitutional law. Even
so, there is still an inadequate comprehension of subject and objectives of the Constitution, as
well as responsibility of state actor in implementation that may be shown in the new 2013
Constitution‗s regulations and its spirit.

Key word: Inovation, Constitutionalism, Constitution.

1. Constitutional reform in the light of Constitutionalism

Over thousands of years of development, human beings have acknowledged that a
society must be based on the law which foundation is the Constitution if it wants to
develop. It has been through five constitutions in constitutional history of Vietnam, but in
some points, the subject, objective and other contents of the Constitution are still not
properly comprehensive in compatible with the spirit of Constitutionalism. A constitution
in new era must be modified in light of Constitutionalism to become the basis for
socio-economic development.

The term ―Constitutionalism‖, which is already a broad, complicated concept, can be
translated into Vietnamese in many ways (―Chủ nghĩa hiến pháp‖, ―chủ nghĩa lập hiến‖, ―chủ
nghĩa hợp hiến‖) because the concept of ―ism‖ itself is conflict issue of legal science in
Vietnam. Arcording to Jay M. Shafritz in The Dorsey Dictionary of American Government
and Politics, constitutionalism is the development of constitutional ideas through ages. While

the classical theory on constitution often returns to Aristotle's ideas, the modern ones are
based on the idea of the social contracts in the seventeenth century. The character of a
constitution is the concept of a limited Government whose ultimate authority must always
adhere to the consent of those who are governed

Constitutionalism rooted in liberalism ideas in Western Europe and the United States
is a form of protection of invidual right to life, right to property, religious freedom and
freedom of speech. In order to guarantee these rights, constitutional makers have emphasized
these the following priciples: State power control, equality before the law, fair courts and the
separation of state power from the churches. The school of thought is represented by poet
John Milton, jurists such as Edward Coke and William Blackstone, politicians such as
Thomas Jefferson and James Madison, and other philosophers such as Thomas Hobbes, John
Locke, Adam Smith, Baron de Montesquieu, John Stuart Mill.

</div>
(2)<div class='page_container' data-page=2>

government which is in line with the Constitution; (ii) power separation; (iii) Sovereignty that
belongs to the people; (iv) independent judiciary with the exist of Constitutional court; (v) the
bill of rights; (vi) Police under the control; (vii) The army under the control of the people and
(viii) no power which possesses right to suspend a part or entire of the constitution.

Constitution, since it was born, just like other laws, is the rules of the king which may
contain limitation the power of the mornachy itself and gradually turn to assert the rights of
the people. Hence, at the first phase, civil rights were recognized only for the aristocracy, then
increasingly to other subjects, even those who had previously subjected to only obligations
without any rights. It was the age of feudalism and colonialism. Turning to democratic regime
where sovereignty belongs to the people, the Constitution is a social contract created by the
people through exercising their right to sovereignty and committing themselves to establish
the state together toward the goal of maintaining their happiness just as their wishes, not the
state that oppresses them. If the state does not fulfill the contract, the people can count on the
Constitution to change their representatives. This ideal was affirmed by Renaissance and
Enlightenment thinkers such as J. Locke, S. Montesquieu. The goal and subject of the must be

stated in very first sentences of every constitutions - the Preamble.

As a law on sovereignty of the people, the Constitution affirms that people are the
power holder, in other words, state power comes from the people, given to state actors by the
people to serve the their interests and wishes. According to the theory of social contract,
human natural rights can only be guaranteed when individuals consent to establish a general
contract, in which state power is limited, human rights and freedoms are recognized and
protected. With the perception about constitution as social contract, a large number of
individuals must get themselves involved in formulation and drafting the constitution to
ensure the sovereignty of the people. People have the right to debate, to exchange, to express
their views and to assess constitutional issues; and more importantly, right to be heard about
their opinions and point of view. Although those conditions depend much on the context of
the nation, but the participation of the people in drafting constitution may improve the
truthfulness of the constitutional assessments, thereby adopt constitutional provisions that are
in accordance with the will of the people.

Nowadays, the idea of people's sovereignty has been widely acknowledged in most
countries around the world. The constitution of many countries, through different ways (but
usually in the Preamble), clearly states that the state power is based on the people, like it is
stated in The Preamble of the US Constitution 1787:

―We the People of the United States, in Order to form a more perfect Union, establish
Justice, insure domestic Tranquility, provide for the common defence, promote the general
Welfare, and secure the Blessings of Liberty to ourselves and our Posterity, do ordain and
establish this Constitution for the United States of America.‖

</div>
(3)<div class='page_container' data-page=3>

Constitution, and the reader may still feel a sense of pride in the supreme law of the United
States, because all the people could find their rights and interests in it. Up to now, more than
50% of constitutions around the world have repeated that.

Constitution are functioned to organize, restrict and control state power and to
promote and protect human rights .... From these functions, the Constitution has many
different rules, arranged in different chapters and articles. Two key contents of the
constitution are human rights, and separation of legislative, judicial executive power. To
cover all these difficult issues is not an easy task. First of all, it needs to define and recognize
all human rights and then to empower the authors who are responsible for conducting state
affairs on behalf of the people. Regulations must be codified in the way they be implemented
in practice. In fact, regarding to the way constitutional regulations are codifying, there are two
different types of constitutional codification: (i) in very short outline like some developed
countries (classical one); (ii) in more specific details (modern one).

In classical way, the constitutional mandates of state agencies exercising legislative,
executive and judicial power are not really in specific way, because the more specific, the
more conflicts and overlapping are shown. In the other hand, without specific regulation, state
actors may cope with many difficulties in performing their mandates and it is also difficult to
hold their accountability. In response, this idea argues that specifying authority to exercise the
each branch of legislative, executive and judicial power is sufficient to empower them. Besides,
it is not easy to codify case-by-case. Power separation in theory as well as in practice is only
meaningfuf in order to guarantee judicial independence because the exercise of legislative and
executive power is always intertwined in practice. National Assembly/Parliament is empower
with legislative power, but in practice National Assembly only passes or unpasses the drafts that
have been prepared by the executive branch. In fact, there is no separation between legislative
and executive power but there is power control between the ruling party(ies) with right to
establish the executive government and the opposition party(ies), with the right to criticize and
change the government – the executive branch.

Another function of the constitution which is rarely noticed by researchers is to creat
the legal basis for the state's legitimacy. In many cases the legitimacy of state power under the
provisions of the constitution is very important, covering the entire constitution and the
exercise of state power in accordance with the constitution. As the supreme law, the

Constitution must basically cover all titles in state apparatus, ie the state power must be
formed in a constitutional way. In a democratic age, these kinds of power must be originated
from the people.

</div>
(4)<div class='page_container' data-page=4>

written in classical or modern way, has always contained regulations on election in order to
form title-holders in legislative, executive and judicial branch. This is the first basis to create
the legitimacy of the state which has function to tak care national affairs on behalf of the
people. Political party may gain its leadership only through direct or indirect votes of the
people for its candidates who run for these titles. The candidates who can not gain the people
‗s trust, can not get their ballots either. This is how the leadership, intimacy, and supervision
of the people towards the political parties can be seen, not by a single article in constitution.

In general, constitution of many countries provides relatively detailed provisions on
elected positions (members of parliament, presidents ...), election conditions, conditions of
candidates, electoral division, the number of seats in parliament arcording to each region ... In
the parliamentary system, people elect the House of Representatives directly, the majority
party at the House of Representatives or the coalition of ruling parties shall establish the
government headed by a prime minister. Therefore, the government is responsible to the
parliament. In the presidential system, people directly or indirectly elect the head of state
(presidents) who is also the head of government. That is why the government and the head of
the government are not responsible to the parliament, but are accountable to the people.
Failure to seek full regulations on elections in the current Constitution of Vietnam is also one
of the weak points that have been remained since previous Constitutions. In this case, the state
needs to adopt law on election that has enforceability and justiciability equally to or only after
the Constitution. Lack of detailed regulations on rights to vote in Constitution, as well as the
election process and having them regulated by the law somehow deprives essential rights in
constitutional process.

Controlling the state power is the following steps after election. In order to control,
state powers are divided among multiple branches, in other words, if the state powers are not

separated, they can not be under the control. This statement may be considered as the greatest
contribution of separation of powers doctrine. So far there are only three types of power
separation: flexible separation in parliamentary system including both constitutional
monarchy and Republicanism, the strong one in presidential system and te last one which is
the combination of the two formes.

Regarding the relationship between the head of state and the government, most of the
bourgeoisie countries in parliamentary system recognizes the right of the president to appoint
the head of government. But the way to appoint and standards of the head of government are
not clearly defined by law. Lack of codified constitutional regulation leads to uncodified
customary: The head of the executive apparatus must obtain the support of a majority of MPs
in Parliament like the constitutional monarchy in United Kingdom. In other words, the head
of state - the president of the republic - cannot appoint someone other than leader of the
political party holding a plurality of seats in parliament as prime minister.

</div>
(5)<div class='page_container' data-page=5>

constitutional monarchy can only be appreciated in cases of crisis. Only in these cases, the
head of states/president may act independently without depending on political parties. The
head of state is a potential regime in bourgeois state in order to solve the possible situation of
political crisis.

Under the German constitution, the President has the right to recommend the Prime
Minister to the House of Representatives. Within 14 days if the President's candidate does not
receive an absolute majority of the votes, the House of Representatives has the right to vote
for its candidates. In case it is still fails to select the Prime Minister, the President has the right
to appoint the Prime Minister at his discretion to the person who gains more votes or dissolves
the House of Representatives.

Parliamentary system especially constitutional monarchy is the most variant system in
history. This is also the most classic and longest democratic system. The transformation of
parliamentary system as well as the formation of this system can be seen in history of state of

Great Britain. The manifest of this variant lies in the failure to express all the signs of main
features of the system, which are recognized by codified or uncodified constitutional
provisions. In many cases that goal of politic system from its main feature is completely
reversed. One of the characteristics parliamentary system itself is that the National Assembly
has the authority to monitor the activities of the executive branch - the Government. It means
that executive body is established by the National Assembly to conduct the implementation of
the legislative decisions of the National Assembly but it is completely different. With the tight
functioning of the majority parties in the Congress, party members must comply with those
parties' decisions. So under the leadership of the leadership party, the government is formed.
The Prime Minister is the leader of the ruling party, all decisions of the National Assembly
are decisions of the government which means the decision of ruling party. This means that not
only the National Assembly, the Government also has the right to monitor activities of the
National Assembly. In this sence, government and the House of Representatives just like two
allies in a politic parties.

In other words, the power separation between legislative and executive branch here,
according to constitution, is no longer existent, but there is still a division between a ruling
party and a responsible opposition party. According to Professor Roman Herzog, President of
Germany from 1994 - 1999, based on organization and operation of German state in practice,
it was Montesquieu who proposed more than a quarter of millennium ago that the three classic
branches in governing - legislative, executive and judiciarybranch need to be divided equally
among some institutions. This idea has been widely accepted by the Western countries.

</div>
(6)<div class='page_container' data-page=6>

The first reason is the Government is appointed and may be dismissed by the National
Assembly at any time. Secondly, both the Government and the house of congress are in the
same party or alliance, so there is practically no chance of rift between the two institutions.

This change is also a result of an important political phenomenon. It is the presence of
bipartisan system. Political activities in the UK are based on two well - organized, disciplined
political parties which are capable of assuring unified action of the political party in the

government as well as in the National Assembly. This bipartisan system has radically changed
the meaning of power separation in parliamentary system. In this system, in the House of
Representatives (Parliament) elections, national electors (the people) not only elect MPs to
represent them, but also vote for leadership party. In comply with the principles of the party,
the leader of the ruling party will be the head of the state's executive apparatus. Credibility of
the Government to National Assembly is credibility for the ruling party itself. In contrast, the
Government of the ruling may question about National Assembly ‗s credit.

The dissolution of parliament takes place similar. In case the majority of the
parliament and the Government from same party, conflicts are not likely to happen between
legislative and executive branch. Nowadays, dissolution of parliament no longer has its
original meaning. Taking advantage of this regulation, the ruling party usually conduct
elections ahead of time, to prolong its existence, or strengthen the government under the
party. Or in another case the executive power holder wants to further strengthen his power,
or wants to salvage his power when it tends to decrease. In principle, regulations on
accountability of Government - executive branch to the National Assembly - the legislature,
as well as the regulations on government's credibility, were born in order for National
Assembly to supervise the Government, but thanks to leadership party, the government can
use these regulations to supervise the National Assembly in return, and attempt to benefit the
executive branch.

The political regime in the United Kingdom is typical parliamentary system, even in
the form of parliamentary republics or constitutional monarchy. The relationship between
legislative and executive has turned into a correlation between the ―two bodies‖ of a ruling
party. Some people argue this relationship is like the one between the exercutive committee of
the party (members of the government) with members of the party members, and people
(Members of parliament). The contradiction between the two political parties that have been
historically formed gradually in a peachful way without any arm conflict.

</div>
(7)<div class='page_container' data-page=7>

opposition party always seeks chance to replace the government under the ruling party.

Second, people can replace the leadership party with the opposition party through election.

The primary task of parliamentary bodies is adopting legislative projects, as well as
policies of the ruling party. But in fact, this is not the case. The main task of the National
Assembly (mainly the House of Commons) is to support or oppose the government. The
appearance of British House of Commons Hall also shows the distinction between the ruling
government and the opposition. Unlike most halls/ meeting rooms of National Assemblies in
the world, the hall of British House of Commons but the House of Representatives' has
rectangular shape, which is a very ancient meeting room, divided into two vertical sections
with the right benches for ruling party members, front row for current ministers and prime
ministers, left benches for the opposition members including the Shadow Cabinet which is the
leader of the opposition party and members. Under the uncodified constitution of the United
Kingdom, the House of Commons has important role in law making, as well as deciding most
important domestic issues, but according to priciples on activities of the party, the lower
house has left opposition party (i) to debate on general principles and vote to pass the law; (ii)
to criticize the ruling government; (iii) to control financial issues.

Policies and projects of the ruling party are also policies of the Government. With the
strict principle on activities of the party, its members always vote for their own party, so it is
also the decision of the Parliament. MPs from the opposition party can only criticize the
ruling party's programs and policies but cannot change by themselves, except for finite cases
when people's confidence (the majority of voters) with the ruling party is reduced through the
results of the socio-economic situation then the opposition party changes the political
situation of the country. In this case, Government - the executive is overthrown along with
dissolution of parliament. People must vote often the for former opposition party to elect
ruling party, which is responsible for establishing a new government.

Unlike the parliamentary system, with the desire to form a different state model from
the United Kingdom, the US state apply the power decentralization principles in a really
strong way but must. Legislative and executive branch have no coordination in carrying out

their own different functions. Legislature brach is elected by the people, and the executive
which is represented by the President, is also elected by the people in different ways of
election and candidacy. Corresponding to different ways of election and candidacy, there are
different types of powers and responsibilities, which is later known as the presidential
republic system, with the influence of political parties similarly to British regime. Presidential
system is also called the parliamentary system in the corridor.

</div>
(8)<div class='page_container' data-page=8>

responsible to the National Assembly/Parliament, which is the basic feature of the
parliamentary system. That is the reason why the establishment of the executive branch
depend entirely on the components of the parties in the Parliament. The majority party in the
House of Representatives has the right to form the Government. In case there is no majority
party, parties must join in to alliance in order to form the Government – executive branch. In
the case President and the majority of Lower House are from the same party, the President has
real power, as in the presidential system. On the contrary, if President and the majority of
Lower House are not from the same party, the President has little power and gradually
becomes formal as in parliamentary regime.

Although being not regulated in the constitution, political parties have a really
significant position in the political life of bourgeois nations, especially in in checking and
balancing the ruling party in order to restrain the leadership party from over-abusing power.
In this sence, opposition party is considered to be responsible for finding out the pros and
cons of the ruling party.

The second object which needs constitutional adjustment besides power separation is
the human rights. Regulations on human rights in the US Constitution, the longest effect
constitution on earth, have been through a history of debate in Constitutional Conference with
55 people divided into two opposite sides to argue to or not to regulate human rights in the
Constitution. Finally they compromise to have both power separation and human rights in
Constitution. Although not accepting to regulate human rights in content of the Constitution, J.
Madison tried to draft 20 provisions for the recently adopted Constitution amendment. His

first 10 terms on human rights were accepted by the National Assembly, which compose the
Bill of rights of the US that is admired until today because of its sharp content. Two-thirds of
all of these provisions are regulated to protect suspects and defendants through priciples on
due process of law, fair trial, presumption of innocence, no cruel and unjust punishment.
Arcoding to the 9th Amendment, ―the enumeration in the Constitution, of certain rights, shall
not be construed to deny or disparage others retained by the people‖. This amendment is
aimed to erase any doubt from the opposite side because it is impossible to enumerate all
human rights in a constitution. This was also one of the foundations which contributed to the
formation of international on human rights adopted by the UN. In addition his dedication in
drafting of Virginia Plan, the foundation of current presidential republican system, J. Madison
was considered the Father of the United States Constitution.

The US Bill of Rights has cover all fields of social life including politic, civil, social
and economic rights. Failure to recognize certain human rights is obviously depriving people
of their rights. And on the contrary, only recognizing the rights of a certain class, in any civil,
political, economic, cultural or social field ... also deprive the others from their rights in the
respective fields.

</div>
(9)<div class='page_container' data-page=9>

be defined as the goal of the state in constitution. Power decentralization is not only to
specialize each branch of power and keep the pride of them in exercising their power but also
to creat a control system to prevent the power abuse from state agencies.

Just like in the parliamentary system, with active political parties, the ideology of
separation between legislative and executive branch no longer has the practical meaning in
presidential system. According to the Constitution, althought US presidents has no right to
submit law drafts to the National Assembly, but still can make effort to intervene into the
legislative field. Obama's health care reform plan which became law in 2010 is an example. In
this sence, constitutitonal power decentralization becomes decentralization between the ruling
party and the opposition party and a guarantee for independent judiciary. The presence of the
opposition party is necessary for the bourgeois democracy.

2. Constitutionnal Reform for development in Vietnam

In constitutional history of Vietnam, each Constitution has specific characteristics that
reflects the context of the its birth. The 1946 Constitution - the constitution of the people's
democratic affirmed national independence and people's sovereignty with clear reflection of
the idea of building a strong and transparent government belonging to Vietnamese people.
Vienamese people in great solidarity, without any discrimination based on ethnicit, gender,
religious and class shall enjoy equal freedom. In the first constitution, the aim to build a
sovereign independent state was still prioritized rather than to ensure people's rights.

After the historic Dien Bien Phu victory, with the aim to build socialism in the North
and fight against the Americans in the South, the 1959 Constitution was adoped to reflect the
transformation from democracy to socialism. It can be said that 1959 Constitution, which was
the Constitution of the early period of socialism, was the first step on the path to socialism in
Vietnam. To affirm the socialism political regime, the purpose in protecting human rights was
not clearly defined in the Constitution. Similarly, when the country was united, reflecting
determination in the pathway to Socialism, 1980 Constitution, greatly influenced by the
constitutional model of The Soviet Union in terms of both content and form, focused on
building proletarian political regime of the Communist Party rather than ensuring human
rights. After the 1974 Victory, the policy of building socialism, which was more fully
expressed through the provisions of the 1980 Constitution, was not only unfavorable for
human rights implementation but also barriers constraining socio-economic development that
led to the socio-economic crisis in the 1980s of the late 20th century.

</div>
(10)<div class='page_container' data-page=10>

several amendments and supplements in 2001 to codify goal to build a state of socialism and
rule-of-law and policy of integration into the global world.

The fundamental characteristic in socialist ideology in constitution is the denial of the
idea power separation in state organization. Instead, the idea of socialist centralization of

power is applied. One of significant amendments of The 1992 Constitution is the recognition
of the rational elements of decentralization theory in which states that the State powers are
unified with the assignment and coordination among state bodies in the exercise of the
legislative, executive and judiciary powers. Despite this fact, the idea of socialist
centralization of power still has great influence on the operation of Vietnamese State, in
which the National Assembly is the highest authority of the state with powers to draw up and
amend the Constitution; to make and amend laws; to decide major national issues and To
exercise supreme control to state agencies.

The principle on the role of Communist Party as the leading force of the State and
society is the next main feature of the Vietnamese Constitution. The operation of state power
has always been under the leadership of the Communist Party – ―the Vanguard of the
Vietnamese working class, simultaneously the vanguard of labourers and of the Vietnamese
nation, the faithful representative of the interests of the working class, labourers and the
whole nation, acting upon the Marxist-Leninist doctrine and Ho Chi Minh's thought‖ (2013
Constitution, Art.4). With the acknowledgment in Article 4 of the Constitution, the
relationship between the Communist Party and the State is the specific relationship of
political of leadership in Vietnam in comparison with the political regimes in other countries.
This is also one of main reasons why election in Vietnam has not been properly promoted its
role in creating the legitimacy of state power. Besides, the overall leadership of the
Communist Party is also expressed by a system of Party agencies from central to local levels,
making the legitimacy of state agencies reduced in a significant way.

Although Vietnamese political system is not parliamentary one, basically the imprints
of the Vietnamese state organization are relatively similar to those of the parliamentary state.
For example, National Assembly of Vietnam is also empowered with supreme state power,
and the Government – the ―highest administrative body‖ is established by the National
Assembly and is accountable to the National Assembly of Vietnam. But the difference is that
the United Kingdom maintains bipartisanship with a ruling party and an opposition one which
there is a real control of the executive power by the opposition party while in single-party

state such as Vietnam, there is only a ruling party, without any opposition party that leads to
lack of an effective way in state power control.

</div>
(11)<div class='page_container' data-page=11>

issues of the country. This is another serious problem that needs to be solved in
transformation in Vietnam.

The significant change the amended Constitution in 2001 is the affirmation of
establishment of a socialist rule-of-law state. It was stated in Article 2 that The State of the
Socialist Republic of Vietnam is a rule-of-law State ―of the people, by the people, for the
people‖. The basic content of the amendment of the 1992 Constitution lies in strengthening
the power of the National Assembly, by removing its authority to approve the appointment of
ministers and head of other Government bodies at the same level of Standing Committee of
the National Assembly; strengthening the accountabilities of the Government to the National
Assembly, by empower National Assembly to conduct confidence motion on ministers or
Prime Minister - the head of the Government; strengthening accurate prosecution by focusing
on the power to prosecution and control judicial activities of the People's Procuracies.

Based on 1992 Constitution implementation, Vietnam has achieved great in all aspects of
politic, economic, cultural and social life but the most outstanding achievement is on economic
field. However, since the late 2000s, Vietnam's economic development has gradually slowed
down, which was caused by serial inadequacies regarding to state management, economic
development models and political regimes that have not been resolved. Consequently, serious
bureaucracy and corruption, economic crisis, lack of competition leaded the people to lose their
trust to the state.

In context of economic crisis, the 1992 Constitution needs to be revised to be
incompatible with new orientations and objectives in the 2011 Platform and other documents
of the XI Party Congress, which aimed to ensure the renovation of both economic and
political field in order to build a socialist rule-of-law state of the people, by the people and for
the people, to improve the socialist-oriented market economy, to ensure better human rights,

rights and obligations of citizens, to protect the countries and to intergrate, actively into
globalizing world.

</div>
(12)<div class='page_container' data-page=12>

The 2013 Constitution have proved a progress in constitution making techniques (both
in structure and expression) in briefer, more concise way in comparison to the 1992
Constitution, with the aim of ensuring long-termed, stable fundamental law. For the first time,
it is affirmed in the Preamble that ―Vietnamese People frame, implement, and protect this
Constitution‖, which express more clearly the ideology of the people sovereignty.

As before, the first chapter of the Vietnamese Constitution shows many vestiges of the
socialist constitution regarding to political regime, ie the state regime. The 2013 Constitution
not only confirmed the nature of the political system of the socialist state determined from the
1992 Constitution, but also added the term ―control‖ into the principle of state power
operation. For the first time in constitutional history of Vietnam, legislative, executive and
judicial bodies are clearly defined, which are National Assembly, Government and the Court.
Also for the first time, all the term ―People" in the Constitution are written in capitalization
that shows respect and appreciation to the People as state power holder.

Chapter II of the new constitution was drafted based on the amendment, supplement
and re-construction of Chapter V (Basic rights and obligations of Citizens) of 1992
Constitution. In addition to relocating from the 5th chapter to the 2nd one, the title of the
chapter is also amended to ―Human rights, citizens‘ fundamental rights and obligations"
which affirms the value and important role of human rights and citizen rights in the
Constitution. In drafting process, this viewpoint on human rights was strongly encouraged
with a high consensus. Besides inheritance and clarification of regulations on basic rights and
obligations of citizens s in the Constitution 1992, the new one added a number of human
rights, demonstrating the State's responsibility of human rights and citizen rights
implementation and goodwill of the Socialist Republic of Vietnam in fullfillment to
international human rights treaties to which Vietnam is a party. Hence, even though the issue
of human rights was not focused in constitutional amendment, the issues was dicussed

seriously in conformity with Universal Declaration of Human Rights and the UN Human
Rights Conventions.

Another important new point is that the 2013 Constitution have adopted new
regulations on independent constitutional institutions, which are National Election Council
and the State Audit. Regrettably, the Constitutional Council as a necessary addition to the
power control mechanism in the state apparatus as a necessary addition to the power control
mechanism in the state apparatus, which was highly expected and recommended by many
jurisprudence experts, was removed from the draft at the time of adoption. There are a number
of reasons for this consequence, including concerns about the conflict of jurisdiction of the
Constitutional Council with the Communist Party's highest leadership and the limitations of
this institution when the judicial review is established.

</div>
(13)<div class='page_container' data-page=13>

be an act. As an act, the constitution must be enforced with posibilities of both right and
wrong implementation, as the others.

As a fundamental law, with the highest legal effect, enforcement and violation are
more serious. First of all, the subject of the Constitution is more special compared to the
subject of law. The difference between the subject of Constitution and with other laws is that
constitutional subjects are public officials which are state power holders, not citizens. The
more power they hold, the more responsibility of constitutional enforcement they have. As
mentioned before, Constitutional implementation may contain potential violation from
National Assembly/ Parliament - the legislative branch, Government - executive branch,
ruling party through legislative and executive activities or local government.

Besides, violation to the Constitution may cause serious consequences to many people
and even harmness for generations. Because such violation is usually at policy level, it may
prevent national development.

Finally, violations to constitution are difficult to be revealed as well as to be solved.

So far, although there are as many as nearly 200 countries that have constitutions, only less
than 10% have courts that have jurisdiction in constitutional violation committed by public
agencies and officials. In practice, constitutional violation can be action or non-action. In
action, constitutional violation is conducted by state actors against or not in consistent with
the Constitution. For example, adoption of legal instrument that is against or not in consistent
with the Constitution by state authors, abuse of power granted by the Constitution; or
behavior of any agency, organization or individual on behalf of the State to prevent or limit
the exercise of legal rights and freedoms of individuals according to the the Constitution. In
non-action, constitutional violation is conducted failing to perform the Constitutional
authorities and obligations, i.e. actors that have authorities granted according to the
Constitution do not perform or perform not in a timely manner their obligations, then they
violate to the constitution.

In the relationship between State and the people, once the State recognizes and affirms
the rights and freedoms of the people in the Constitution, it means that the State itself defines
its obligations and responsibilities to ensure implementation. Therefore, the lack or delay of
promulgation of legal documents regarding to constitutional rights and freedoms must also be
considered in reviewing noactions of state actors that may constitute constitutional violation.

</div>
(14)<div class='page_container' data-page=14>

that government stayed within its prescribed limits: ―The powers of the Legislature are
defined and limited; and [so] that those limits may not be mistaken or forgotten, the
Constitution is written.‖ In cases where a law conflicted with the Constitution, Marshall wrote,
then ―the very essence of judicial duty‖ was to follow the Constitution. Marshall also asserted
that the courts had the responsibility to understand and articulate what the Constitution means:
―It is emphatically the province and duty of the judicial department to say what the law is.‖
The decision concluded ―a law repugnant to the Constitution is void, and courts, as well as
other departments, are bound by that instrument.‖

Back to the case of Vietnam, Vietnam has five constitutions in which the contents are
basically no different from those from the West but going in details, Vietnamese Constitution

has not showed the spirit of Constitutionalism. The evolution of written constitutions as well
as the ideas of the constitutionalism somehow have influenced on limitation of state power
that has been regulated but the idea of Constitutionalism has been express in very limited way,
which can be easily proved through the content of the Constitutional provisions, also through
their practical implementation of the provisions. Once main criteria of the Constitution itself
does not meet its the requirements according to the idea of constitutionalism, it is difficult to
absorb the spirit of constitutionalism.

The slogan ―EntireParty and the people must abide by the Constitution and the law‖ is
one of the most popular slogans in Vietnam, as in many countries in the previous socialist
system. But in legal viewpoint, the slogan is not perfectly true. Constitution as fundamental
law with the highest enforcement must be implemented by state actors, not the people. On
other words, Constitution must be implemented by its organs and officials. The higher
position in the state state apparatus public agencies or individuals hold, the more responsible
they have to comply with the Constitution. In recent years, the term ―rule of law‖ has been
repeated, many times, but the term ―constitutionalism" has not yet mentioned in any in official
document of the Party and State of Vietnam. That the reason why in the spirit of the new
Constitution, every citizens and other subjects in society are responsible for implementing the
Constitution. According to principle of power concentration, the burden of constitutional
implementation tends toward the people.

Unlike other common laws, the actors who are responsible for the implementation of
the Constitution must be state officials, not all citizens. In all ages, leaders in a constitutional
democracy can only perform within the scope regulated by law. Constitutional law is to adjust
political sphere and only the authorities can conduct political activities. All related and
political activities are subject to the Constitution. During the implementation process, as in
other areas, violations often occur. The possibility of violation lies within the responsibility of
implementation of state officials.

</div>
(15)<div class='page_container' data-page=15>

that the Constitution is just like other laws which are abided by people only. This common

perception is shown by the expression of the above slogan: ―EntireParty and the people must
abide by the Constitution and the law‖.

Besides, for a long time, from the authorities to the people, there is an incorrect
perception that the Constitution is the supreme law, focusing only on general principles which
must be specified by other law for practical implementation. Meanwhile, it can not be denied
there are still constitutional violation in realit. Judicial review in Vietnam is understood and
regulated in a broad sense, including from oversight of superior state organs to lower ones‘
activities and lastly the compliance of citizens. Finally, the Constitution empowers National
Assembly with supreme control over conformity to the Constitution and the law of all state
agencies. It is also unreasonable in some aspects because the National Assembly itself is the
most likely to violate the Constitution. Besides National Assembly, the executive branch
headed by the Prime Minister, is also enumerated in the list of potential subjects of potential
violation to Constitution.

As mentioned above, unlike other laws and regulations, constitutional violation can only
be conducted by the state actors, the more power they hold, the more, the more chance to
violate the Constitution they have. The posibilities of constitutional violation lies in the
responsibility of constitutional implementation. The government is not a angel that always do
the right things. According to J. Madison, the government has to manage the people in parallel
with managing itself. Constitutional violation, if any, may be committed first by National
Assembly - legislative branch, Standing Committee of National Assembly, the Government –
executive branch; governmental organs - ministries and ministerial-level agencies and the court
- judicial branch. People can only violate to laws and regulations because they can not have
opportunity to violate the Constitution. For example, crime of murder that violated to Criminal
Code issued by the National Assembly, but shall not violate to relations adjusted by the
Constitution. It is a an legal infringement, not constitutional violation.

Judicial review or in narrow sense, constitutional jurisdiction work focuses mainly on
the legislative activity of the National Assembly, which is adoption of law that is conflict with

the Constitution. Unfortunately, previous and current Constitution of Vietnam has empowered
the authorities of monitoring compliance with the Constitution to many actors: from the
People's Committee at the grassroots level to National Assembly at highest level. The 1992
Constitution stipulates many provisions that require the enactment of laws to enforce. But
after nearly 20 years since the Constitution has come into forced, the laws that should have
been promulgated are still drafting. The 2013 Constitution is also put in a similar situation.

</div>
(16)<div class='page_container' data-page=16>

People's rights to business freedom and tax obligations are constitutional and
prescribed by law which means these issues must be regulated only in the Constitution and law.
Meanwhile, many decrees of the Government stipulate business conditions that may affect right
to business. Consequently, many ―sublicenses" and tax policies, ... were born based on the
regulations of the Government and ministries. Regarding to human rights in judicial procedure,
as well as in many Constitution of other countries in the world, in Vietnamese Constitution,
human rights such as right to inviolability of the individual and the legal protection of his or her
life, health, honour and dignity and is protected against torture, violence, coercion, corporal
punishment or any form of treatment harming his or her body and health and offence against
honour and dignity, right not to be be arrested in the absence of a decision by the People's
Court, … have been defined but in fact, arrest before trial is still popular.

Conclusion

</div>
(17)<div class='page_container' data-page=17>

LUẬT HIẾN PHÁP TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM

"Constitutional Law in the renovation period in Vietnam"

Nguyễn Đăng Dung 
Đại học quốc gia Hà nội 
Tóm tắt:

Kể từ khi công cuộc đổi mới được phát động năm 1986 cùng với việc tạo ra các bản
Hiến pháp ngày càng hoàn thiện hơn, càng ngày càng nhận thấy sự thay đổi nhận thức về Hiến

pháp. Mặc vậy, qua các quy định của Hiến pháp mới được thông qua và tinh thần của bản Hiến
pháp vẫn toát lên nhận thức chưa đầy đủ về chủ thể, mục tiêu của Hiến pháp, và nhất là trách
nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc phải thi hành Hiến pháp.

Từ khóa

Đổi mới, Chủ nghĩa hiến pháp, Hiến pháp.

I. Trong thời đổi mới Hiến pháp phải đƣợc chỉnh lại theo tinh thần của Chủ nghĩa 
Hiến pháp

Trải qua mấy nghìn năm phát triển, lồi người đã nhận rằng một xã hội muốn phát triển
thì phải dựa cơ bản trên pháp luật, mà nền tảng của pháp luật là luật Hiến pháp và chủ nghĩa
Hiến pháp. Lịch sử lập hiến Việt Nam có 5 bản Hiến pháp, nhưng hiểu về Hiến pháp theo tinh
thần của Chủ nghĩa Hiến pháp thì chưa hồn tồn, vẫn còn những chỗ chưa hiểu đúng về chủ thể,
mục tiêu và, nội dung. Hiến pháp thời đổi mới cần phải điều chỉnh theo tinh thần của Chủ nghĩa
Hiến pháp, có như vậy Hiến pháp mới là cơ sở cho sự phát triển kinh tế -xã hội.

Chủ nghĩa Hiến pháp trong tiếng Anh là Constitutionalism; có người dịch là Chủ nghĩa
hợp hiến, có người dịch là ―Chủ nghĩa hiến pháp‖, có người dịch là ―chủ nghĩa lập hiến‖. Dịch
là ―Chủ nghĩa hiến pháp‖ đúng hơn, bao quát hơn. Nội hàm của khái niệm ―chủ nghĩa‖ đang là 
một trong những vấn đề rất lớn trong lý luận của khoa học pháp lý hiện nay ở Việt Nam. Từ điển
Bách khoa định nghĩa: Chủ nghĩa là học thuyết hay một hệ thống lý luận về chính trị, triết học,
kinh tế, văn hóa, nghệ thuật thể hiện bằng quan niệm, quan điểm, lập trường, khuynh hướng,
phương pháp luận, phương pháp sáng tác, phục vụ cho hành vi của con người … do một người
hoặc một tập thể các nhóm người đề xướng534

. Từ điển Chính quyền và Chính trị Hoa Kỳ của
Jay M. Shafritz ghi:―Chủ nghĩa Hiến pháp là sự phát triển của những tư tưởng hợp hiến qua

nhiều thời đại. Trong khi lý luận cổ điển về hiến pháp thường phải quay về với những tư tưởng 
của Aristotle, thì của lý luận hiến pháp hiện đại lại xuất phát từ những tư tưởng khế ước xã hội 
thế kỷ 17. Những biểu hiện đặc trưng của hiến pháp là khái niệm về một Chính phủ hữu hạn mà 
thẩm quyền tối hậu của nó ln ln phải tn thủ sự đồng ý của những người bị cai trị‖.535

Chủ nghĩa Hiến pháp bắt nguồn từ những ý tưởng chính trị tự do ở Tây Âu và Hoa Kỳ là
hình thức bảo vệ quyền cá nhân đối với sinh mạng và tài sản, tự do tôn giáo và ngôn luận của họ.
Ðể bảo đảm những quyền này, những người soạn thảo hiến pháp đã nhấn mạnh kiểm soát đối

534 Xem: Từ điển Bách khoa thư Việt Nam 
535

</div>
(18)<div class='page_container' data-page=18>

với quyền lực của mỗi ngành trong Chính phủ, bình đẳng trước pháp luật, tịa án cơng bằng và
tách biệt nhà thờ khỏi nhà nước. Những đại biểu điển hình của truyền thống này là nhà thơ John
Milton, luật gia Edward Coke và William Blackstone, các chính khách như Thomas Jefferson
và James Madison, và những triết gia khác như Thomas Hobbes, John Locke, Adam Smith,
Baron de Montesquieu, John Stuart Mill.

Chính phủ hợp hiến hiện đại gắn bó chặt chẽ với kinh tế và quyền lực của túi tiền, do ý
tưởng cho rằng, những ai đóng thuế cho Chính phủ hoạt động phải được đại diện trong Chính
phủ đó. Ngun tắc cung cấp kinh tế và giải quyết khiếu nại đi đôi với nhau là yếu tố mấu chốt
của Chính phủ hợp hiến hiện đại; sự phát triển của các thể chế đại diện và tinh thần đoàn kết dân
tộc đối lập với sự tuân thủ tượng trưng đối với nhà Vua và tịa án, đã hạn chế có hiệu quả trên
thực tế quyền lực của nhà Vua.

Các yếu tố của Chủ nghĩa Hiến pháp – Chính quyền bị giới hạn quyền lực gồm: i. Chính 
quyền phù hợp với Hiến pháp; ii. Phân quyền; iii. Chủ quyền thuộc về nhân dân, iv. Tư pháp độc

lập và có tòa án Hiến pháp; v. Luật dân quyền/quyền con người; vi. Kiểm soát cảnh sát; vii. 
Quân đội nằm dưới điều khiển của dân sự; viii. Không một thế lực nào có quyền đình chỉ hoạt 
động một phần hoặc toàn thể hiến pháp.536

Hiến pháp thủa mới ra đời cũng như các đạo luật khác, là một đạo luật của nhà vua ban
hành nhưng với tác dụng hạn chế quyền lực của nhà vua, và dần dần chuyển sang khẳng định
quyền của tất cả người dân. Lẽ đương nhiên những quyền này mới ban đầu chỉ dành cho tầng
lớp quý tộc, và càng ngày càng mở rộng cho các chủ thể khác, ngay cả của thần dân, mà trước
đó họ chỉ có nghĩa vụ mà khơng có quyền lợi… Đó là những thời kỳ của chế độ phong kiến,
thực dân. Sang tới chế độ dân chủ, chủ quyền thuộc về nhân dân thì Hiến pháp là một bản Khế
ước xã hội của nhân dân do nhân dân thực hiện quyền chủ quyền của mình làm ra, cam kết với
nhau cùng thành lập ra nhà nước với mục tiêu duy trì hạnh phúc của mình, mà khơng phải thành
lập ra nhà nước để áp bức nhân dân, đúng như nguyện vọng của họ. Trong trường hợp nhà nước
không thực hiện được nguyện vọng đó, nhân dân có thể trơng chờ vào Hiến pháp để thay đổi
nhà nước. Lý tưởng này được các nhà tư tưởng của thời kỳ Phục hưng và Khai sáng khẳng định
như J. Locke, S. Montesquieu. Đó là mục tiêu và chủ thể của Hiến pháp đều phải được nói nên
trong đoạn văn đầu tiên của Hiến pháp - Lời nói đầu của mỗi bản Hiến pháp.

Là đạo luật về chủ quyền nhân dân, Hiến pháp khẳng định nhân dân là chủ thể của quyền
lực nhà nước, hay nói cách khác quyền lực nhà nước xuất phát từ nhân dân, do nhân dân trao
cho và để phục vụ lợi ích và nguyện vọng của nhân dân.Theo lý thuyết khế ước xã hội, các
quyền tự nhiên của con người chỉ có thể được đảm bảo khi các cá nhân cùng nhau thiết lập một
khế ước chung, trong đó quyền lực nhà nước bị giới hạn, các quyền và tự do của con người được
ghi nhận và bảo vệ. Với quan niệm hiến pháp là bản khế ước thì việc xây dựng, soạn thảo hiến
pháp phải có sự tham gia của đông đảo nhân dân nhằm đảm bảo chủ quyền nhân dân. Nhân dân
có quyền tranh luận, trao đổi, bày tỏ quan điểm, đánh giá về các vấn đề hiến pháp; và quan trọng

536

</div>
(19)<div class='page_container' data-page=19>

hơn, những ý kiến, quan điểm của họ được lắng nghe. Mặc dù những điều kiện trên phụ thuộc
rất nhiều vào hoàn cảnh thực tế, nhưng sự tham gia của nhân dân trong việc làm hiến pháp cho
phép nâng cao tính trung thực của các đánh giá hiến pháp, từ đó có những quy định hiến pháp
phù hợp với ý chí, nguyện vọng của nhân dân.

Khái niệm nhân dân ở đây phải được bao hàm rất rộng với nguyên tắc mọi người sinh ra
đều bình đẳng. Về vấn đề này, Thomas Paine từng nói: ―Hiến pháp khơng phải là đạo luật của

một chính phủ, mà là đạo luật của một dân tộc nhằm cấu thành nên chính phủ.‖537

Q trình xây
dựng hiến pháp tất yếu diễn ra những tranh luận và thoả hiệp giữa các cá nhân và nhóm cơng dân
nhằm tìm ra cách thức tổ chức nhà nước và quản lý xã hội mang lại nhiều lợi ích tốt nhất cho tất cả
mọi chủ thể. Có thể coi hiến pháp là một khế ước xã hội, mặc dù trên thực tế điều này không bao
giờ chính xác hồn tồn, bởi rất ít khi tất cả cá nhân và nhóm trong xã hội ở một quốc gia đều có
thể tham gia và có vai trị, ảnh hưởng thực sự trong quá trình xây dựng hiến pháp.

Hiện nay, tư tưởng về chủ quyền nhân dân đã được thừa nhận rộng rãi ở hầu hết các
quốc gia trên thế giới. Hiến pháp của các nước, dưới các hình thức khác nhau (nhưng thơng
thường ở ngay Lời nói đầu), đều khẳng định nhân dân là nguồn gốc của quyền lực nhà nước. Lời
nói đầu của Hiến pháp Hoa Kỳ 1787 cho rằng:

Chúng tôi nhân dân Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, với mục đích xây dựng một Liên bang 
hoàn hảo hơn, thiết lập cơng lý, duy trì an ninh trong nước, tạo dựng phòng thủ chung, thúc đẩy 
sự thịnh vượng chung, giữ vững nền tự do cho bản thân và con cháu, quyết định thiết lập hiến 
pháp này cho Hợp chúng quốc Hoa Kỳ.

Mặc dù Lời Nói đầu chỉ khoảng không đến 50 từ tiếng Anh, chỉ 1 câu nhưng lại chu n
nhất: có chủ thể ban hành, cả mục đích, cả yêu cầu, và cả phạm vi nội dung của Hiến pháp, mà
đọc lên vẫn thấy cảm nhận thấy sự tự hào xen lẫn kiêu hãnh và thiêng liêng của một văn bản có

hiệu lực tối cao của Hợp chúng quốc Hoa kỳ, vì mọi người dân của họ đều tìm thấy quyền và lợi
ích của mình trong đó. Tính đến nay có tới hơn 50% tổng số Hiến pháp thành văn của các nước
trên thế giới nhắc lại điệp khúc nay. Tiếp theo Lời nói đầu là các quy định thuộc về nội dung của
bản Hiến pháp.

Hiến pháp có rất nhiều chức năng như: tổ chức quyền lực nhà nước, giới hạn quyền lực
nhà nước, kiểm soát quyền lực nhà nước, thúc đ y và bảo vệ nhân quyền…. Từ những chức năng
này Hiến pháp có rất nhiều những quy định khác nhau, xếp thành các chương, điều khác nhau.
Hiến pháp trước hết phải quy định về quyền con người, sau đấy là vấn đề phân quyền: lập pháp,
hành pháp tư pháp. Việc quy định này là những vấn đề rất khó, trước hết phải quy định được hết
các quyền con người, sau đấy là việc quy định nhiệm vụ quyền cho các cơ quan đảm nhiệm công
việc nhà nước. Quy định phải được viết ra làm sao có thể thực hiện được trên thực tế. Thực tế có
hai trường phái quy định trong các Hiến pháp: i. chỉ quy định những nét rất đại cương của Hiến 
pháp cổ điển của các nước phát triển; ii. phải quy định chi tiết của các hiến pháp hiện đại.

537

</div>
(20)<div class='page_container' data-page=20>

Ở Hiến pháp cổ điển việc quy định nhiệm vụ quyền hạn của các cơ quan thực hiện quyền
lập pháp, hành pháp và tư pháp, hầu như khơng được quy định một cách cụ thể, vì càng cụ thể,
càng thể hiện rõ sự thiếu vắng, và sự mâu thuẫn chồng chéo nên nhau. Nhưng không quy định
cụ thể thì càng lại khơng viết thế nào để thực hiện, và nhất là ít có cơ sở cho việc quy kết trách
nhiệm sau này. Trường phái cổ điển lập luận ràng,việc chỉ rõ cơ quan nào thực hiện quyền lập
pháp, cơ quan nào thực hiện quyền hành pháp và cơ quan nào thực hiện quyền tư pháp là vừa đủ
cho nhiệm vụ quyền hạn của mỗi cơ quan. Rất khó cho việc viết các quy định này trong từng
trường hợp cụ thể. Sự phân quyền trong lý thuyết cũng như trong thực tế chỉ gần đúng cho
trường hợp giành cho quyền lực tư pháp của tòa án. Còn lại giữa lập pháp và hành pháp bao giờ
cũng có sự đan xen lẫn nhau. Quốc hội/Nghị viện có quyền lập pháp, nhưng đích thực là Quốc
hội thơng qua và cùng lắm là phủ nhận các dự án luật đã được chu n bị từ phía hành pháp. Thực
tế khơng có sự phân quyền giữa lập pháp và hành pháp mà chỉ có sự phân quyền giữa Đảng cầm

quyền, có quyền thành lập Chính phủ hành pháp, với quyền trình dự án luật và Đảng đối lập có
quyền chỉ trích và thay đổi Chính phủ – hành pháp.

Một chức năng khác của Hiến pháp rất ít được các nhà nghiên cứu ít để ý. Đó là chức
năng tạo nên cơ sở pháp lý cho sự chính danh của nhà nước. Trong nhiều trường hợp sự chính
danh của quyền lực nhà nước theo quy định của Hiến pháp là rất quan trọng, có tính bao trùm
nên toàn bộ bản Hiến pháp và việc thực hiện quyền lực nhà nước theo quy định của Hiến pháp.
Với tư cách là đạo luật tối cao, Hiến pháp phải bao quát về cơ bản các chức danh mang trong
mình quyền lực nhà nước phải được hình thành lên một cách chính danh, tức là hợp hiến. Trong
thời đại dân chủ các loại quyền lực này phải bắt nguồn từ nhân dân.

Vì vậy một bản hiến pháp bên cạnh việc quy định các cách thức tổ chức và hoạt động
của các bộ phận nhà nước, phải quy định cho được quy trình thủ tục mà nhân dân thực hiện
quyền lực thuộc về nhân dân. Nhân dân đích thực bầu ra các chức danh thực hiện quyền lực nhà
nước. Chỉ có những chức danh, những tổ chức do người dân bầu ra một cách trực tiếp hoặc cùng
lắm là gián tiếp mới có quyền nắm quyền lực nhà nước, mới có quyền quyết định trong việc
phân bổ nguồn lực của quốc gia, quyết định nhân sự các chức sắc quan trọng của quốc gia, và
những vấn đề quan trọng khác. Hiến pháp cho dù được viết theo trường phái này hay trường
phái kia, thì quy định bầu cử, thành lập ra các chức sắc đảm nhiệm các quyền lập pháp, hành
pháp và tư pháp là những phần dễ và cần phải được quy định nhất. Đấy là cơ sở đầu tiên tạo nên
sự chính danh của nhà nước, của những người thay mặt nhân dân đảm trách các công việc của
nhà nước – công quyền. Đảng cầm quyền, đảng lãnh đạo chỉ được có được thơng qua lá phiếu
của người dân bầu ra một cách trực tiếp hay gián tiếp các ứng cử viên của đảng đưa tranh cử các
chức danh này. Người dân không tin tưởng vào uy tín, cũng như chương trình tranh cử của ứng
cử viên của đảng nào, sẽ không bỏ phiếu cho những ứng cử viên của đảng đó. Sự lãnh đạo, sự
gắn bó mật thiết, cùng sự giám sát của người dân đối với đảng được thể hiện ngay ở đây, mà
không ở một chỗ nào khác, cũng không phải bằng một quy định của Hiến pháp.

</div>
(21)<div class='page_container' data-page=21>

vực bầu cử, việc phân bổ số ghế cho các khu vực… Trong chế độ đại nghị, nhân dân trực tiếp
bầu ra Hạ viện (Viện Dân biểu), đảng chiếm đa số tại Hạ viện hoặc liên minh các đảng cầm

quyền thành lập ra chính phủ do một Thủ tướng đứng đầu. Do vậy, chính phủ phải chịu trách
nhiệm trước nghị viện. Trong chế độ cộng hòa tổng thống, nhân dân trực tiếp hoặc có thể gián
tiếp bầu ra nguyên thủ quốc gia (tổng thống) đồng thời là người trực tiếp lãnh đạo hành pháp.
Chính phủ và người đứng đầu chính phủ không chịu trách nhiệm trước nghị viện, mà phải chịu
trách nhiệm trước nhân dân. Đấy là cơ sở cho sự chính danh nhà nước của họ. Việc khơng nhìn
thấy các quy định đầy đủ về bầu cử trong Hiến pháp hiện hành cũng như dự thảo sửa đổi của
Hiến pháp Việt Nam cũng là một trong những điểm yếu của Hiến pháp trước đây, cũng Hiến
pháp Việt Nam mới hiện hành hiện nay. Trong trường hợp này phải có một đạo luật đầy đủ và
có hiệu lực ngang hoặc chỉ ít sau Hiến pháp về bầu cử. Việc không quy định cụ thể trong Hiến
pháp một cách chi tiết các quyền bầu cử, ứng cử cũng như quy trình bầu, mà lại nhường cho luật
quy định, vơ tình hay cố ý đã tước đi quyền cần phải có của các quy trình thuộc quyền lập hiến.

Kiểm soát quyền lực nhà nước. Tiếp theo việc bầu cử ra các chức danh đảm nhiệm các

công việc của nhà nước là vấn đề kiểm soát quyền lực nhà nước của các chức danh đã được bầu
ra. Muốn kiểm sốt được thì quyền lực nhà nước phải được phân ra. Đây là một công hiến lớn
nhất của học thuyết phân quyền. Quyền lực khơng được phân ra thì quyền lực của nó khơng thể
kiểm soát. Cho đến nay chỉ tồn tại 3 hình thức phân quyền: Phân quyền mềm dẻo của chế độ đại
nghị kể cả quan chủ lẫn cộng hòa, phân quyền cứng rắn của chế độ tổng thống cộng hịa và một
hình thức nữa do kết hợp giữa hai hình thức trên được gọi là chế độ hỗn hợp.

Cũng giống như đặc điểm hình thành nên chính thể quân chủ đại nghị, chính phủ - hành
pháp, trung tâm của bộ máy nhà nước tư sản được hình thành dựa trên cơ sở của Nghị viện, nên
Chính phủ phải chịu trách nhiệm trước nghị viện. Đây là đặc điểm chính yếu của chính thể đại
nghị kể cả của cộng hoà lẫn của quân chủ. Xuất phát từ nguyên tắc chính phủ phải chịu trách
nhiệm trước Nghị viện đã làm cơ sở cho việc Nghị viện có thể lật đổ chính phủ, và k m theo đó
là Quốc Hội có thể bị giải tán.

Nói chung, về nhiệm vụ, quyền hạn của nguyên thủ quốc gia ở chính thể cộng hồ đại
nghị, đều được các nhà luật học tư sản thừa nhận rằng, thực chất nguyên thủ quốc gia không

tham gia vào việc lãnh đạo quốc gia, khơng có quyền đích thực ban hành các văn bản quy phạm
pháp luật, và cũng khơng có những quyền hạn đặc biệt nào, khơng khác nào địa vị của nhà Vua
hoặc Nữ hoàng trong chính thể quân chủ đại nghị, theo nguyên tắc: "Nhà Vua trị vì nhưng

khơng cai trị".

</div>
(22)<div class='page_container' data-page=22>

một người nào đó khác hơn nếu như người đó khơng là thủ lĩnh của đảng chiếm đa số ghế trong
nghị trường làm người đứng đầu bộ máy hành pháp.

Những điều phân tích trên có bao hàm nghĩa, ngun thủ quốc gia khơng cịn một vị trí
vai trị đích thực trong thế giới tư sản. Vai trị của ngun thủ quốc gia của những chính thể cộng
hoà đại nghị cũng như của nhà Vua trong chính thể qn chủ đại nghị chỉ có thể được đánh giá
cao trong những trường hợp đất nước bị khủng hoảng. Điều này có nghĩa là trong tình trạng
khủng hoảng thì tổng thống mới có điều kiện độc lập hành động mà không phụ thuộc vào các
đảng phái chính trị. Nguyên thủ quốc gia như là một chế định tiềm tàng của nhà nước tư sản
hịng giải quyết những tình trạng khủng hoảng chính trị có thể xảy ra.

Theo quy định của Hiến pháp Cộng hoà liên bang Đức, Tổng thống Liên bang có
quyền đề nghị ứng cử viên Thủ tướng để Hạ nghị viện bỏ phiếu. Trong vòng 14 ngày nếu ứng
cử viên của Tổng thống không nhận được đa số tuyệt đối số phiếu thuận, thì Hạ nghị viện có
quyền bầu ứng cử viên của mình. Trong trường hợp vẫn khơng bầu được Thủ tướng, thì Tổng
thống có quyền bổ nhiệm Thủ tướng theo ý của mình người nào có nhiều phiếu hơn hoặc giải
tán Hạ nghị viện.

Chính thể đại nghị nhất là của chế độ quân chủ theo lịch sử là loại hình tổ chức có nhiều
biến dạng nhất. Vì đây cũng là loại hình dân chủ cổ điển nhất và lâu dài nhất. Sự biến chuyển
của chính thể đại nghị cũng như sự hình thành của chính thể này chủ yếu bằng lịch sử của nhà
nước Anh quốc. Nội dung biểu hiện của sự biến dạng chính thể nằm ở chỗ khơng thực hiện
được những mục đích các dấu hiệu tạo nên đặc điểm của chính thể, được ghi nhận bằng các quy
định của hiến pháp thành văn hoặc bất thành văn. Thậm chí trong nhiều trường hợp mục đích đó

bị đặt hồn toàn ngược lại. Một trong những dấu hiệu tạo nên đặc điểm của chính thể đại nghị là
Quốc hội có th m quyền giám sát hoạt động của hành pháp - Chính phủ. Mục đích của quy định
này là các cơ quan hành pháp do Quốc hội thành lập ra để tổ chức thực thi các quyết định luật
của Quốc hội. Nhưng trên thực tế hoàn toàn khác. Với sự hoạt động chặt chẽ của các đảng
chiếm đa số trong Quốc hội, các đảng viên phải tuân thủ các quyết định của đảng, nên dưới sự
chỉ đạo của đảng này, đảng có quyền đứng ra thành lập chính phủ. Thủ tướng chính phủ là thủ
lĩnh của đảng cầm quyền, nên mọi quyết định của Quốc hội đều là quyết định của chính phủ, tức
đảng cầm quyền. Điều này có nghĩa là Chính phủ có quyền giám sát lại hoạt động của Quốc hội,
mà khơng phải là Quốc hội giám sát Chính phủ.

Ở chính thể đại nghị, chính phủ được thành lập dựa vào cơ sở thành phần của nghị viện.
Chính phủ phải chịu trách nhiệm trước nghị viện. Nhưng, trên thực tế với đa số ghế trong nghị
viện, đảng cầm quyền, đảng đứng ra thành lập chính phủ, đã chi phối nghị viện và kiểm tra hoạt
động của các nghị viện. Những quy định của chính thể được quy định trong hiến pháp, nhưng trên
thực tế giống như ở các nước có chính thể cộng hồ đại nghị, chính phủ được thành lập từ đảng
phái chiếm đa số trong Hạ viện, cho nên bao giờ chính phủ cũng khống chế nghị viện. Chính phủ
và hạ viện không khác nào như hai cơ quan trực thuộc một đảng phái chính trị cầm quyền.

</div>
(23)<div class='page_container' data-page=23>

đảng đối lập có trách nhiệm. Trên cơ sở của thực tế tổ chức và hoạt động của nhà nước mình,
Giáo sư Roman Herzog, Tổng thống Cộng hồ Liên bang Đức đã viết:

"Chính Montesquieu cách đây hơn một phần tư thiên niên kỷ đã đề xuất rằng tam quyền 
kinh điển trong cai trị - lập pháp, hành pháp và tư pháp cần phải chia đều cho một số thiết chế. 
Ý tưởng này đã được các chính thể của phương Tây chấp nhận.

Mặt khác phương Tây gần đây cũng đang vướng phải một số vấn đề trong chia tách 
quyền lực. Ở nước Cộng hoà liên bang Đức, việc thực thi pháp luật, xét về mặt hình thức, nằm 
trong tay Chính phủ và chính quyền, trong khi giải thích pháp luật lại do các tồ án độc lập giải 
quyết. Những vẻ ngoài thuần tuý hình thức chỉ đánh lừa người ta, vì chỉ có toà án mới thực sự 
độc lập. Mặt khác Quốc hơi và Chính phủ cịn xa mới tn thủ u cầu của Montesquieu, trước

hết bởi vì Chính phủ do Quốc hội bổ nhiệm và có thể bị Quốc hội miễn nhiệm bất cứ lúc nào và 
thứ hai bởi vì cả Chính phủ lẫn Quốc hội của nó đều thuộc cùng một đảng hoặc liên minh, nên 
thực ra hầu như khơng có khả năng xảy ra rạn nứt giữa hai thiết chế này."538

Biến chuyển này là hậu quả của một hiện tượng chính trị quan trọng. Đó là sự hiện diện
của một hệ thống lưỡng đảng. Sinh hoạt chính trị ở Anh dựa trên hai chính đảng có tổ chức, kỷ
luật, đủ khả năng đảm bảo một hành động thống nhất của chính đảng trong chính phủ cũng như
ở Quốc hội. Hệ thống lưỡng đảng này đã làm thay đổi hẳn ý nghĩa phân quyền của chế độ đại
nghị. Ở chính thể này, trong các cuộc bầu cử Hạ viện (Nghị viện), cử tri tồn quốc khơng những
bầu ra các nghị sĩ làm đại diện cho mình, mà cịn tìm ra một đảng cầm quyền. Với nguyên tắc
sinh hoạt đảng chặt chẽ, Thủ lĩnh của đảng cầm quyền nghiễm nhiên sẽ là người đứng đầu bộ
máy hành pháp của nhà nước. Việc đặt vấn đề tín nhiệm của Quốc hội đối với Chính phủ, chính
là vấn đề tín nhiệm đối với chính đảng cầm quyền. Nhưng trên thực tế, vấn đề này hồn tồn
ngược lại, Chính phủ của đảng cầm quyền đặt vấn đề tín nhiệm với Quốc hội.

Vấn đề giải tán nghị viện cũng diễn ra tương tự. Một khi đa số nghị viện và Chính phủ
của cùng một đảng thì khơng mấy khi có mâu thuẫn giữa lập pháp và hành pháp. Giải tán
Quốc hội (Nghị viện) khơng cịn ý nghĩa ban đầu của nó. Đảng cầm quyền lợi dụng quy định
này, giải tán Quốc hội cho tiến hành tuyển cử trước thời hạn, để kéo dài sự tồn tại, hoặc củng
cố chính quyền trong tay của đảng mình. Hoặc trong một trường hợp khác người cầm quyền
lực hành pháp muốn củng cố hơn nữa quyền lực của mình, hoặc muốn vớt vát quyền lực của
mình trong khi nó đang bị sa sút. Chế định Chính phủ - hành pháp phải chịu trách nhiệm trước
Quốc hội - lập pháp, cũng như chế định tín nhiệm Chính phủ, về nguyên tắc được sinh ra với
mục đích để Quốc hơi kiểm tra giám sát Chính phủ, nhưng với sự nắm đảng cầm quyền, chính
phủ đã sử dụng để kiểm tra, giám sát Quốc hội, và mưu tính có lợi cho sự cầm quyền của
Chính phủ - hành pháp.539

538

Xem, Nhà nước pháp quyền J. Thesing (Chủ biên) Nxb. Chính trị quốc gia 2002, tr. 40 -41.

</div>
(24)<div class='page_container' data-page=24>

Chế độ ở Anh quốc là chế độ điển hình của loại hình chính thể đại nghị, kể cả ở cộng hoà
đại nghị lẫn quân chủ đại nghị. Mối tương quan giữa lập pháp và hành pháp đã biến thành mối
tương quan giữa "hai cơ quan" của một đảng cầm quyền. Nhiều người còn cho rằng đây là mối
quan hệ giữa Ban chấp hành Trung ương (những thành viên của chính phủ) với các đảng viên,
quần chúng (những nghị sĩ trong Hạ nghị viện). Sự hạn chế quyền lực nhà nước này trở thành sự
phản đối, sự chỉ trích đảng cầm quyền của các đảng đối lập. Sự đối nghịch nhau giữa hai đảng
phái chính trị đã được lịch sử hình thành một cách dần dần – được định chế hoá, bằng con
đường hồ bình, mà khơng phải giải quyết bằng con đường vũ khí.

Trong thực tế Nội các của Anh quốc được hậu thuẫn của đảng cầm quyền bởi mấy lý do
sau đây: i.Chính phủ nói chung, cũng như Nội các nói riêng bao gồm hầu hết cấp lãnh đạo của 
Đảng, nhân viên trong Nội các là những người có nhiều uy tín nhất trong đảng (Ban chấp hành
trung ương); ii.Giữa chính phủ và các dân biểu ln có sự tham khảo ý kiến của nhau, mỗi bên 
thường nhượng bộ nhau một chút; iii.Nhiều vấn đề dân biểu đa số thường để mặc cho Nội các 
tuỳ ý quyết định. Nội các Anh quốc của đảng cầm quyền với chế độ sinh hoạt đảng chặt chẽ rất
an tâm cho việc điều hành đất nước của mình, chỉ có hai điểm đáng phải lo ngại nhất là: Thứ

nhất, Đảng đối lập ln ln tìm cách đánh bại để có cơ hội thay chính phủ của đảng đang cầm

quyền; Thứ hai, các cuộc tuyển cử của nhân dân bằng đa số phiếu của mình, họ có thể thay đổi 
đảng đang cầm quyền bằng đảng đối lập.

Nhiệm vụ chính yếu của các cơ quan nghị viện là thông qua các dự án luật, cũng như các
dự án chính sách của đảng đang cầm quyền. Nhưng thực ra trên thực tế không phải là như vậy.
Nhiệm vụ chính yếu của Quốc hội (chủ yếu là của Hạ Nghị viện) là ủng hộ hay là chống đối
chính phủ. Chỉ cần nhìn qua hình dạng của Hội trường Hạ nghị viện của Anh quốc cũng cho ta
thấy sự phân biệt giữa Chính phủ cầm quyền và đối lập. Phần đông Quốc hội các nước có hội

trường (phịng họp) hình bán nguyệt, nhưng hội trường của Hạ nghị viện Anh có hình chữ nhật
- một phòng họp rất cổ xưa, chia thành 2 phần. Bên phải của Chủ tịch Hạ viện là những dẫy ghế
dài, chỗ ngồi của dân biểu đảng cầm quyền. Hàng ghế đầu là của các bộ trưởng và thủ tướng
đương nhiệm. Bên trái là hàng ghế của các dân biểu đối lập gồm có Chính phủ mờ (Shadow
Cabinet) là lãnh đạo của đảng đối lập và các thành viên. Theo quy định của Hiến pháp bất thành
văn của Anh quốc thì Hạ nghị viện có một vai trò rất lớn trong việc làm luật, cũng như quyết
định các vấn đề quan trọng nhất của họ, nhưng với chế độ sinh hoạt đảng chặt chẽ, thì Hạ viện
tựu trung chỉ cịn lại 3 điểm do đảng đối lập thực hiện: i. Tranh luận về những nguyên tắc tổng 
quát và biểu quyết luật; ii. Phê bình chính phủ cầm quyền; iii. Kiểm sốt tài chính.

Nghị trình thảo luận của Hạ viện hồn tồn do chính phủ cầm quyền định đoạt, ngoại
trừ một số trường hợp đặc biệt, mà quy tắc thủ tục cho phép đối lập lựa chọn vấn đề cần tranh
luận. Tuy nhiên, khi ấn định nghị trình chính phủ không thể bừa bãi, mà phải chú ý đến:

i.Theo quy định của hiến pháp bất thành văn (đã thành tập tục khó thay đổi); ii. Chính phủ

</div>
(25)<div class='page_container' data-page=25>

phủ xếp đặt chương trình buổi họp, cứ tranh luận cả đêm, hoặc gây cản trở bằng hình thức
khác các hoạt động của hành pháp.

Chính sách, dự án của đảng cầm quyền cũng là chính sách của Chính phủ, dự án của
Chính phủ cũng là dự án, chính sách của đảng cầm quyền. Với nguyên tắc đảng sinh hoạt một
cách chặt chẽ, đảng viên luôn ln bỏ phiếu cho đảng mình, nên đấy cũng chính là quyết định
của Nghị viện. Các nghị sỹ của đảng đối lập chỉ cịn một cách chỉ trích các chương trình, chính
sách của đảng cầm quyền, mà khơng thể nào thay đổi được, chỉ trừ trường hợp hữu hạn khi mà
đảng đối lập làm thay đổi được tình hình chính trị của đất nước, khi mà lịng tin của nhân dân
(đại đa số cử tri) đối với đảng cầm quyền bị giảm sút qua những kết quả tình hình kinh tế – xã
hội. Trong trường hợp này Chính phủ – hành pháp phải bị lật đổ và k m theo đó là việc Quốc
hội - lập pháp cũng phải bị giải tán. Nhân dân phải bỏ phiếu tìm ra một Quốc hội với thành phần
khác hơn, thường thường là đảng đối lập trước đây có thể trở thành đảng cầm quyền, có trách
nhiệm phải thành lập ra chính phủ mới.

Khác với chính thể đại nghị, với những mong ước có mơ hình nhà nước khác hẳn với
chính thể đại nghị, mà Anh quốc làm đại diện, nhà nước Mỹ quốc không áp dụng nguyên tắc
phân quyền mềm dẻo mà phải cứng rắn. Lập pháp và hành pháp khơng có sự phối hợp với nhau
trong việc thực hiện các chức năng khác nhau mình. Lập pháp cũng do dân bầu ra, hành pháp
mà đại diện là Tổng thóng cũng do dân bầu ra, với những cách thức bầu và ứng cử khác nhau.
Cách thức bầu cử và ứng cử khác nhau cho quyền hạn và trách nhiệm khác nhau. Nhưng cũng
với sự ảnh hưởng của đảng phái chính trị gần tương tự như của chế độ đại nghị. Người ta gọi chế
độ tổng thống là chế độ đại nghị ở hành lang.

Ở chính thể hỗn hợp, mà mơ hình là ở nước Pháp Hiến pháp năm 1958 đang hiện hành.
Việc tổ chức phân quyền củ họ có sự kết hợp đặc điểm của chế độ đại nghị và chế độ tổng thống.
Ở đó Tổng thống - người đứng đầu nhà nước do dân bầu ra một cách trực tiếp có quyền lãnh đạo
cả hành pháp – chính phủ như của chế độ Tổng thống. Nhưng ở đó Chính phủ– hành pháp vẫn
phải chịu trách nhiệm trước Quốc Hội / Nghị viện. Đây là đặc điểm cơ bản của chế độ đại nghị.
Chính đặc điểm này mà việc thành lập ra hành pháp phải hoàn toàn phụ thuộc vào thành phần
của các đảng trong Nghị viện. Đảng chiếm đa số trong Hạ viện có quyền đứng ra thành lập
Chính phủ. Trong trường hợp, khơng có đảng chiếm đa số, các đảng phái phải liên minh với
nhau để thành lập ra Chính phủ - hành pháp. Trong trường hợp Tổng thống cùng một đảng với
đa số Hạ viện, thì Tổng thống có thực quyền trên thực tế, giống như của chế độ Tổng thống.
Ngược lại không cùng đảng với đa số Hạ viện thì Tổng thống có ít quyền lực nghiêng về chế độ
đại nghị, trở nên hình thức.

Cho dù khơng được quy định trong hiến pháp nhưng các đảng phái có một vị trí quan
trọng thực sự trong đời sống chính trị của các quốc gia tư sản. Có ý nghĩa rất lớn trong việc kiểm
tra, đối trọng với đảng cầm quyền, nhất là trọng việc kiềm chế sự thái quá, sự quá lạm dụng
quyền lực của đảng cầm quyền. Vị trí đó gọi là đối lập có trách nhiệm, tìm ra sự khiếm khuyến
của đảng cầm quyền.

</div>
(26)<div class='page_container' data-page=26>

quyền con người. Quy định nhân quyền trong Hiến pháp Mỹ - đạo luật tối cao thành văn đầu

tiên với hiệu lực lâu nhất cho đến hiện nay trên thế giới có một lịch sử tranh luận rất hào hùng,
khi 55 người tại Hội nghị lập hiến chia làm 2 phe nghiêng ngửa nhau giữa việc có hay khơng có
nhân quyền trong bản văn Hiến pháp. Cuối cùng một cuộc đại thỏa hiệp được hình thành: Hiến
pháp có cả phân quyền và có cả nhân quyền. Mặc dù ở phe không chấp nhận nhân quyền trong
nội dung của Hiến pháp, nhưng J. Madison đã cố gắng soạn thảo 20 điều khoản phục vụ cho
việc sửa đổi Hiến pháp vừa mới được thông qua. 10 điều khoản đầu tiên của Ông đã được Quốc
hội chấp nhận. Đấy là Nhân quyền của nước Mỹ. Các điều khoản này rất được mọi người đời
nay kính nể vì nội dung q sắc sảo của chúng. 2/3 tổng số các điều nhân quyền này là bảo vệ
nghi can và bị cáo. Đây là một trong những cơ sở cho việc hình thành nhân quyền của Liên Hợp
quốc. Điều tu chính thứ 9 quy định, những điều được liệt kê trong Hiến pháp không làm giảm đi
giá trị của những quyền không được liệt kê, nhằm mục đích phá tan những nghi ngờ của phe
chống đối, vì họ lo ngại rằng khó có thể liệt kê hết các quyền con người trong một bản Hiến
pháp. Cộng với cống hiến là tác giả của bản dự thảo mơ hình chính quyền liên bang của bang
Virginia, cơ sở hình thành ra chế độ tổng thống cộng hịa hiện nay, nên Ơng được mệnh danh là
Cha đẻ (Father) của Hiến pháp Hoa kỳ. Đến nay thế giới có 2 mơ hình quy định nhân quyền
trong Hiến pháp: i. Quy định luôn trong phần chính văn của Hiến pháp; ii. Quy định trong một 
bản văn riêng, gọi là phụ văn của Hiến pháp k m theo Hiến pháp.

Các quyền này phải được thể hiện một cách bình đẳng ở mọi lĩnh vực: Chính trị, dân sự,
xã hội, kinh tế. Việc khơng thừa nhận quyền của con người nào đó, là lẽ đương nhiên của việc
tước đoạt quyền của những người đó. Và điều ngược lại, việc chỉ thừa nhận quyền của một tầng
lớp nào đó, trong bất kể một lĩnh vực nào dân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội… cũng
ngang bằng với sự tước đoạt quyền của những khác trong các lĩnh vực tương ứng.

Mặc dù khác nhau nhưng giữa chúng có điểm chung là mục tiêu bảo vệ nhân quyền của 
nhà nước. Hiến pháp phải quy định nhân quyền là mục tiêu hướng đến của nhà nước. Việc phân
quyền, khơng những có tác dụng hun đúc chun mơn lẫn niềm tự hào, mà cịn tạo ra có chế
kiểm sốt để phịng chống lạm quyền của mỗi cơ quan nhà nước được tạo ra. Nhưng với hoạt
động của các đảng phái chính trị sự phân quyền giữa lập pháp và hành pháp theo tư tưởng của
học thuyết phân quyền khơng cịn có ý nghĩa trên thực tế. Có chăng sự phân quyền chỉ cịn lại là

sự phân quyền giữa đảng cầm quyền và đảng đối lập và nhất là sự đảm bảo cho tư pháp độc lập.

2. Hiến pháp Việt nam – những vấn đề cần phải đổi mới để tạo ra cơ sở phát triển

Trong lịch sử lập Hiến Việt Nam, mỗi bản Hiến pháp đều có những nét đặc thù phản ánh
bối cảnh ra đời Hiến pháp. Hiến pháp 1946 là Hiến pháp dân chủ nhân dân, khẳng định độc lập 
dân tộc và chủ quyền nhân dân, phản ánh rất rõ tư tưởng xây dựng một chính quyền mạnh mẽ
sáng suốt thuộc về nhân dân, khẳng định khối đại đồn kết tồn dân khơng phân biệt nịi giống,
gái trai, giàu ngh o, tôn giáo và giai cấp, bảo đảm các quyền tự do cho nhân dân. Ý nghĩa của
bản Hiến pháp đầu tiên này vẫn nghiêng về việc phục vụ cho công cuộc xây dựng một nhà nước
độc lập có chủ quyền hơn là đảm bảo quyền của người dân.

</div>
(27)<div class='page_container' data-page=27>

Bắc và đấu tranh chống Mỹ ở Miền Nam, Hiến pháp 1959 ra đời phản ánh quá trình chuyển đổi
từ nền dân chủ nhân dân sang nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Có thể nói rằng bản Hiến pháp này
bắt đầu thể chế hóa con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội – Hiến pháp thời kỳ đầu chủ nghĩa xã

hội. Với mục đích khẳng định thể chế chính trị của chế độ xã hội chủ nghĩa, nên mục tiêu bảo vệ

quyền con người không được xác định rõ trong Hiến pháp. Cũng tương tự như vậy, khi nước
nhà thống nhất, quyết tâm tiến thẳng lên Chủ nghĩa xã hội đã được thể hiện trong bản Hiến pháp
1980 - bản Hiến pháp chun chính vơ sản, bị ảnh hưởng rất lớn từ mơ hình Hiến pháp của Liên 
Xô cũ trên cả phương diện nội dung và hình thức, xây dựng một chế độ chính trị chun chính
vơ sản của Đảng Cộng sản hơn là vấn đề đảm bảo quyền con người. Chủ trương xây dựng chủ
nghĩa xã hội một cách cứng nhắc thể hiện qua những quy định của Hiến pháp 1980 đã không
những không tạo điều kiện thúc đ y việc thực hiện nhân quyền, mà trở thành kìm hãm sự phát
triển kinh tế xã hội dẫn đến khủng hoảng kinh tế-xã hội vào những năm 80 của cuối thế kỷ 20.
Trước bối cảnh đó, khác với các nước Liên Xơ và Đơng Âu với chủ trương xóa bỏ chế
độ xã hội chủ nghĩa, quay lại xây dựng chế độ chính trị tư bản chủ nghĩa, Việt Nam vẫn kiên trì
thực hiện chủ trương đổi mới chậm chắc trong chính trị và mạnh mẽ trong kinh tế. Hiến pháp
1992 đã thể chế hóa chủ trương đó, được gọi là Hiến pháp xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ đổi

mới. Hiến pháp 1992 cùng với những chính sách đổi mới của Đảng đã tạo ra động lực để nâng

cao dân chủ, góp phần giải quyết khủng hoảng, thúc đ y nền kinh tế ngày càng phát triển.
Những nền tảng cơ bản của Hiến pháp này được duy trì cho đến bây giờ, với một vài sửa đổi, bổ
sung năm 2001 nhằm thể chế hóa chủ trương xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
và chính sách hội nhập vào thế giới toàn cầu.

Đặc điểm nền tảng của tư tưởng hiến pháp xã hội chủ nghĩa là sự phủ nhận học thuyết
phân quyền trong việc tổ chức nhà nước. Thay vào đó, tư tưởng tập quyền xã hội chủ nghĩa được
áp dụng. Hiến pháp 1992 có nhiều đổi mới, trong đó có việc thừa nhận những nhân tố hợp lý của
học thuyết phân quyền khi thừa nhận quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân cơng, phối
hợp của các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp.
Mặc dù vậy, nhận thức tập quyền vẫn cịn có nhiều ảnh hưởng đến việc tổ chức nhà Việt Nam
hiện nay, trong đó Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, có quyền lập hiến, lập pháp,
quyết định các vấn đề quan trọng của quốc gia và giám sát tối cao các cơ quan nhà nước.

</div>
(28)<div class='page_container' data-page=28>

Về hình thức, cũng như các Hiến pháp xã hội chủ nghĩa khác, các Hiến pháp Việt Nam
có đối tượng điều chỉnh rộng không chỉ quy định về chế độ chính trị, mà cịn về các chế độ
kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phịng và an ninh. Hiến pháp có nhiều quy định mang tính
cương lĩnh trên các mặt khác nhau của đời sống xã hội. Những đặc thù về hình thức như trên
của Hiến pháp là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi Hiến pháp nhiều lần ở
Việt Nam. Khi chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, như một yêu cầu khách quan Nhà nước
Việt Nam cần phải chấm dứt các biểu hiện của chế độ của nền kinh tế tập trung kế hoạch, với
sự bảo trợ của nhà nước.

Hiến pháp thời đổi mới là Hiến pháp phải chỉnh lại các nhận thức không còn phù hợp
với những điều kiện kinh tế - xã hội của thời đại. Đây là dịp thể hiện sự quay lại nhận thức phổ
biến của loài người về Hiến pháp và Chủ nghĩa Hiến pháp. Việc đổi mới được bắt đầu bằng
quyết định của Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1986, sau những sự kiện diễn ra sự

khủng hoảng kinh tế, chính trị, xã hội của các nước thuộc hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Liên xô
và Đông Âu. Một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến công cuộc đổi mới hay cịn được
gọi là cơng cuộc chuyển đổi, bắt đầu bằng đổi mới tư duy. Khơng ít quy định của Hiến pháp thể
hiện những tư duy cũ của nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp, kế hoạch hóa là cơ sở cho
những khủng hoảng kinh tế xã hội thời bấy giờ.

Các Hiến pháp năm 1946 của Việt Nam, và các Hiến pháp sau này của năm 1959, 1980
và của 1992 đều không nói rõ một cách trực tiếp mục tiêu và chủ thể ban hành. Hiến pháp năm
2013 đã có nhiều công lao cho việc chỉnh đổi lại mục tiêu, cũng như chủ thể của mình, nhưng
vẫn chưa thể hiện một cách hoàn toàn theo tinh thần của Chủ nghĩa Hiến pháp. Măc dù trong
phần hiệu lực và sửa đổi Hiến pháp quy định một cách cụ thể cho việc xác định Nhân dân như là
chủ thể quyết đinh Hiến pháp và sửa đổi Hiến pháp, nhưng ở quy định về vị trí vai trị và th m
quyền của Quốc hội, Hiến pháp vẫn giành chức năng lập pháp và lập hiến cho Quốc hội. Hiến
pháp mới vẫn chưa có quy định ưu tiên dứt khốt cho mục tiêu bảo vệ quyền con người mình,
mà vẫn tỏ rõ sự lo lắng cho việc bảo vệ chế độ nhà nước.

Đổi mới là quay trở lại những giá trị đích thực của Hiến pháp và Chủ nghĩa Hiến pháp.
Hiến pháp 1959 và 1980 là Hiến pháp của cơ chế tập trung kế hoạch của những nhận thức cũ về
chủ nghĩa xã hội. Nói chung cơ chế này đã có tác dụng rất to lớn cho công cuộc chiến thắng thực
dân và đế quốc, giải phóng đất nước những năm trước đây, nhưng sang đến một nền hịa bình,
xây dựng và phát triển kinh tế, nó đã đ y đất nước Việt Nam đến bờ vực của sự khủng hoảng
kinh tế và xã hội. Khơng riêng gì của Việt Nam, cả hệ thống xã hội chủ nghĩa thời kỳ này đều
bước vào giai đoạn khủng hoảng. Để dẫn dắt đất nước ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế - xã
hội, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã tiến hành công cuộc đổi mới. Công cuộc đổi mới được bất
đầu bằng đổi mới tư duy, rồi tiếp theo là đổi mới kinh tế. Bước đầu công cuộc đổi mới kinh tế đã
thu được một số thắng lợi, khắc phục dần sự khủng hoảng kinh tế xã hội. Để thúc đ y công cuộc
đổi mới thu được nhiều thắng lợi hơn nữa, Việt Nam bắt tay vào công cuộc đổi mới chính trị, cụ
thể là thay đổi Hiến pháp.

</div>
(29)<div class='page_container' data-page=29>

hình thức tổ chức nhà nước Việt Nam tương đối giống các dấu ấn của nhà nước đại nghị. Đó là

Quốc hội của nhà nước Việt Nam cũng được quy định là cơ quan quyền lực tối cao, và nhất là
quy định: Chính phủ - cơ quan hành pháp do Quốc hội thành lập và phải chịu trách nhiệm trước
Quốc hội Việt Nam. Nhưng sự khác biệt giữa hai chế độ chính trị ở đây là: Anh quốc có chế độ
lưỡng đảng, có đảng cầm quyền và có đảng đối lập, sự kiểm soát quyền lực hành pháp thực chất
do đảng đối lập thực hiện. Ở Việt Nam là chế độ độc đảng, một đảng cầm quyền, khơng có đảng
đối lập, nên thiếu một hình thức hữu hiệu thực hiện cơng cuộc kiểm sốt quyền lực nhà nước.

Đảng cầm quyền và Nhà nước CHXHCN Việt Nam bước đầu đã nhận thức được phần
nào sự thiếu hụt này bằng cách tăng cường việc tham gia của thành phần không phải đảng viên
Đảng Cộng sản là các đại biểu Quốc hội và HĐND, nhưng với số lượng quá ít không đến 1 hoặc
2 %, nên ý nghĩa quyết định của lực lượng này là khơng có. Chuyển đổi ở Việt Nam cần phải có
giải pháp cho việc giải quyết vấn đề này.

Hiến pháp 1992 là Hiến pháp thời đổi mới đầu tiên được Quốc hội khoá VII thông qua
ngày 15 tháng 4 năm 1992. Về cơ cấu chương điều khoản của Hiến pháp 1992 không thay đổi
so với của năm 1980, nhưng về mặt nội dung có một số thay đổi. Đó là những quy định thể hiện
nhận thức mới của Việt Nam thời mở cửa đổi mới. Trước hết đó là việc Hiến pháp thời mở cửa 
không quy định rõ bản chất chun chính vơ sản của Nhà nước Cộng hịa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam. Bản chất đó được thể hiện qua quy định ―nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân

dân.‖Đây là một trong những thành công lớn về nhận thức về bản chất nhà nước Việt Nam thời

đổi mới làm giảm đi tính giai cấp, và tăng cường tính xã hội của nhà nước Việt Nam. Thứ hai là 
việc lần đầu tiên trong Hiến pháp Việt Nam thừa nhận những hạt nhân hợp lý của học thuyết
phân chia quyền lực bằng cách phân cơng, phân nhiệm rạch rịi giữa lập pháp, hành pháp và tư
pháp. Thứ ba là dần dần từ bỏ những quy định thể hiện cơ chế tập trung, kế hoạch, bao cấp của 
những nhận thức cũ. Thứ tư, mặc dù là đổi mới toàn diện, nhưng hiến pháp vẫn phải đảm sự ổn 
định chế độ chính trị. Đây là một đặc điểm đặc biệt của công cuộc đổi mới, mở cửa của nhà
nước Việt Nam từ từ khơng đột biến. Đó là một sự đổi mới chậm chắc về chính trị, mà nội dung
biểu hiện của chúng là: Chính thể Cộng hịa xã hội chủ nghĩa và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng

sản vẫn được giữ nguyên trong các quy định của Hiến pháp 1992.

Sau hơn 10 năm thực hiện công cuộc đổi mới nhận thức của Đảng và Nhà nước cũng như
của nhân dân ta về vị trí vai trị của nhà nước trong điều kiện mới của nền kinh tế thị trường ngày
càng hoàn thiện hơn cũng cần phải khẳng định trong đạo luật căn bản của quốc gia. Chẳng hạn như
vấn đề chức năng, sứ mệnh, vai trò xã hội của Nhà nước được sinh ra không phải để làm thay xã hội,
để quản lý xã hội, mà là để thực hiện dịch vụ công, hướng dẫn khơi nguồn cho tiềm năng của xã hội
được bộc lộ được phát huy, tạo ra hành lang cho xã hội hoạt động và phát triển.540

Điểm khác căn bản ở Hiến pháp sửa đổi năm 2001 là sự khẳng định việc xây dựng Nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Điều 2 - điều nói về bản chất Nhà nước Việt Nam, quy định:

"Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của

540

</div>
(30)<div class='page_container' data-page=30>

dân, do dân, vì dân." Nội dung cơ bản của việc sửa đổi Hiến pháp năm 1992 nằm ở chỗ tăng

cường quyền lực cho Quốc hội, bằng cách cắt bỏ quyền phê chu n việc bổ nhiệm các chức danh
bộ trưởng và tương đương Ủy ban Thường vụ Quốc hội; tăng cường trách nhiệm của Chính phủ
trước Quốc hội, bằng việc Quốc hội có quyền bỏ phiếu tín nhiệm các bộ trưởng cho đến cả Thủ
tướng – người đứng đầu Chính phủ; tăng cường cơng việc buộc tội một cách chính xác, nhằm
tránh các hiện tượng buộc tội oan sai của Viện kiểm sát, bằng cách bỏ chức năng kiểm sát chung,
tập trung vào chức năng buộc tội của Viện Kiểm sát.

Với các nền tảng được ghi nhận trong Hiến pháp năm 1992, Việt Nam đã đạt được
những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên tất cả các phương diện chính trị, kinh tế, văn hóa,
xã hội; tuy nhiên nổi bật nhất là về kinh tế. Mặc dù vậy, bắt đầu từ cuối thập kỷ 2000, sự phát

triển kinh tế của Việt Nam đã dần chậm lại. Điều này có nguyên nhân từ một loạt bất cập về thể
chế vốn tồn tại từ lâu mà chưa được giải quyết, liên quan đến các vấn đề về quản lý nhà nước,
mơ hình phát triển kinh tế và cả chế độ chính trị. Hậu quả là tình trạng quan liêu, tham nhũng trở
nên nghiêm trọng, kinh tế khủng hoảng, thiếu tính cạnh tranh, người dân bất bình, suy giảm
lịng tin với nhà nước.

Trong bối cảnh kể trên, Hiến pháp năm 1992 cần được sửa đổi để phù hợp và thể chế
hóa những định hướng, mục tiêu mới trong Cương lĩnh năm 2011 và các văn kiện khác của Đại
hội Đảng lần thứ XI, cụ thể là để:…"bảo đảm đổi mới đồng bộ cả về kinh tế và chính trị, xây

dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, hoàn 
thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền và 
nghĩa vụ cơ bản của công dân; xây dựng và bảo vệ đất nước; tích cực và chủ động hội nhập 
quốc tế.‖541

Trên cơ sở các mục tiêu cơ bản trên, việc sửa đổi Hiến pháp năm 1992 được xác định
cần phải đảm bảo các yêu cầu cơ bản: i. Tiếp tục khẳng định và làm rõ hơn những nội dung cơ 
bản có tính bản chất của chế độ mà đã được quy định trong Hiến pháp năm 1992, cụ thể là về
phát huy dân chủ XHCN, quyền làm chủ của nhân dân, bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng Cộng
sản, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước
pháp quyền XHCN Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; ii. Thể chế hóa những 
quan điểm, chủ trương lớn được nêu trong Cương lĩnh năm 2011 và các văn kiện khác của
Đảng; iii. Hoàn thiện kỹ thuật lập hiến, bảo đảm để Hiến pháp thực sự là đạo luật cơ bản, có 
tính ổn định, lâu dài.542

Ngay từ 2011, Quốc Hội tiến hành tổ chức tổng kết thi hành Hiến pháp năm 1992 đồng
thời thành lập Ủy ban dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 2013. Sau hơn một năm dự thảo, do có
nhiều ý kiến khác nhau về một số vấn đề quan trọng, ngày 02/1/2013, Quốc hội quyết định tổ
chức lấy ý kiến nhân dân về Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992, dưới ba hình thức chính: tổ
chức các hội nghị, hội thảo; lấy ý kiến thông qua mạng Internet và phát phiếu xin ý kiến đến

541 Xem Tờ trình số 194/TTr-UBDTSĐHP ngày 19/10/2012 về Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 của Ủy ban Dự thảo
sửa đổi Hiến pháp năm 1992, tr.1.

542

</div>
(31)<div class='page_container' data-page=31>

từng hộ gia đình. Tính đến 17/5/2013, đã có hơn 26.091.000 lượt ý kiến góp ý của nhân dân và
hơn 28.000 hội nghị, hội thảo, tọa đàm được tổ chức.543

Ngày 28/11/2013, Quốc hội khóa
XIII bỏ phiếu thông qua Hiến pháp năm 2013, với 97,59% (486/488) đại biểu có mặt bỏ phiếu
tán thành. Bên cạnh quan điểm đánh giá rằng Hiến pháp năm 2013 sẽ giúp đ y mạnh tồn diện
cơng cuộc đổi mới,544có ý kiến cho rằng với Hiến pháp năm 2013, Việt Nam khó có sự thay 
đổi lớn về mọi mặt, đặc biệt là về chính trị.545

Mặc dù vậy, nếu phân tích kỹ, có thể thấy Hiến
pháp năm 2013 đã gợi mở khá nhiều cơ hội cải cách về thể chế ở Việt Nam, bao gồm thể chế
về quản lý kinh tế.

Hiến pháp năm 2013 đã có một số thay đổi về kỹ thuật lập hiến (kết cấu và cách thức
diễn đạt) theo hướng ngắn gọn, xúc tích, chặt chẽ hơn so với Hiến pháp năm 1992, với mục tiêu
bảo đảm ―…đúng tầm là đạo luật cơ bản, có tính ổn định lâu dài.‖546

Lần đầu tiên Lời Nói đầu
khẳng định ―Nhân dân Việt Nam xây dựng và thi hành Hiến pháp, thể hiện rõ hơn tư tưởng về 
chủ quyền thuộc về nhân dân.

Cũng như trước đây, chương đầu tiên của Hiến pháp Việt Nam mang nhiều dấu tích của
Hiến pháp các nước XHCN quy định về chế độ chính trị, tức là chế độ nhà nước. Hiến pháp năm

2013 không những tiếp tục khẳng định bản chất của chế độ chính trị của nhà nước XHCN đã
được xác định từ Hiến pháp năm 1992, mà cịn bổ sung từ ―kiểm sốt‖ vào ngun tắc tổ chức 
quyền lực nhà nước. Lần đầu tiên trong lịch sử lập hiến Việt Nam các thiết chế thực hiện các 
quyền lập pháp. hành pháp và tư pháp được quy định rõ ràng cho Quốc hội, Chính phủ và Tòa
án. Cũng là lần đầu tiên trong lịch sử lập hiến Việt Nam, tất cả các từ ―Nhân dân‖ trong Hiến 
pháp đều được viết hoa, ―thể hiện sự tơn trọng và đề cao vai trị của Nhân dân với tư cách là

chủ thể duy nhất của toàn bộ quyền lực nhà nước‖547
.

Chương II Hiến pháp mới được xây dựng trên cơ sở sửa đổi, bổ sung và bố cục lại
Chương V (Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân) của Hiến pháp năm 1992. Ngồi việc 
chuyển vị trí từ thứ 5 lên thứ 2, tên chương cũng được điều chỉnh thành ―Quyền con người,

quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân‖, ―khẳng định giá trị, vai trò quan trọng của quyền con 
người, quyền công dân trong Hiến pháp‖548

- một quan điểm được cổ vũ mạnh mẽ, với sự đồng
thuận cao trong lần sửa đổi Hiến pháp này. Ngoài việc kế thừa và làm rõ hơn các quyền và nghĩa
vụ cơ bản của công dân đã được quy định ở Hiến pháp1992, Hiến pháp mới bổ sung một số

543 Ủy ban Dự thảo sửa đổi Hiến pháp, Báo cáo số 287/BC-UBDTSĐHP ngày 17/5/2013 về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh
lý Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 trên cơ sở ý kiến nhân dân.

544

Ví dụ, xem Nguyễn Sinh Hùng, Hiến pháp sửa đổi là bảo đảm chính trị-pháp lý vững chắc, tại 
truy

cập ngày 14/7/2014.

545

Ví dụ, xem Đỗ Kim Thêm, Với Hiến pháp mới, Việt Nam ít hy vọng thay đổi, trên

truy cập ngày
15/7/2014.

546Xem Ðoàn thư ký kỳ họp, Một số nội dung cơ bản của Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam (sửa đổi), tài liệu kèm theo Ðề

cương báo cáo kết quả kỳ họp thứ 6, Quốc Hội khóa XIII (21/10-30/11/2013).

547

Xem: Phan Trung Lý, ―Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam - Hiến pháp dân chủ, pháp quyền và phát triển‖ (Bài phát
biểu tại Hội nghị giới thiệu nội dung Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam tại Trường ĐH Luật Tp. Hồ Chí Minh
ngày 18/12/2013).

</div>
(32)<div class='page_container' data-page=32>

quyền mới549, ―…thể hiện rõ hơn trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm thực hiện

quyền con người, quyền công dân‖,550

và để ―phù hợp với các điều ước quốc tế về quyền con 
người mà CHXHCN Việt Nam là thành viên.‖551Lần đầu tiên trong lịch sử lập hiến Việt Nam 
vấn đề quyền con người các nhà soạn thảo Hiến pháp nêu ra một cách trang trọng theo các quy
định của Tuyên ngôn Nhân quyền và các Công ước về quyền con người của Liên Hợp quốc, cho
dù vấn đề quyền con người không là một trọng tâm của việc sửa đổi Hiến pháp.

Một điểm mới quan trọng khác là Hiến pháp năm 2013 bổ sung quy định về một số thiết

chế hiến định độc lập, bao gồm Hội đồng bầu cử quốc gia và Kiểm toán Nhà nước. Đáng tiếc là
Hội đồng Hiến pháp – thiết chế được kỳ vọng và cổ vũ mạnh mẽ bởi các chuyên gia luật học,
như một sự bổ sung cần thiết cho cơ chế kiểm soát quyền lực trong bộ máy nhà nước hiện có
quá nhiều lỗ hổng của Việt Nam – đã bị bỏ ra khỏi dự thảo vào sát thời điểm được thơng qua.552
Có một số ngun nhân dẫn đến hậu quả này, trong đó có sự e ngại về sự xung đột th m quyền
của Hội đồng Hiến pháp với các cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng và sự hạn chế của thiết chế
này khi cơ quan bảo hiến được thành lập.

Hiến pháp phải được thi hành, khả năng vi phạm Hiến pháp nằm ngay bên cạnh việc 
thực thi đúng. Điều khác căn bản của Hiến pháp trong chủ nghĩa Hiến pháp là các quy định của

Hiến pháp phải được áp dụng trên thực tế. Trước khi là đạo luật cơ bản, hiến pháp phải là một
đạo luật. Với tư cách là đạo luật, hiến pháp phải được tổ chức thực thi, mà đã là thực thi thì bên
cạnh những hành vi thực hiện đúng, cũng có những hành vi thực thi sai, không khác nào việc
thực thi các đạo luật bình thường khác.

Với tư cách là đạo luật cơ bản, có hiệu lực pháp lý tối cao nên việc thi hành và việc vi
phạm cũng đặc biệt: Trước hết, chủ thể thi hành Hiến pháp là đặc biệt so với chủ thể thi hành 
các đạo luật bình thường khác. Điểm khác căn bản của Hiến pháp với các đạo luật khác ở chỗ
chủ thể thi hành Hiến pháp là quan chức, mà không phải là cơng dân. Đó là các cơ quan, tổ chức
nắm quyền lực nhà nước. Cơ quan, tổ chức quyền lực nhà nước càng có nhiều quyền lực bao
nhiêu, càng phải có trách nhiệm phải thi hành hiến pháp bấy nhiêu. Bên cạnh việc thi hành là
khả năng vi phạm. Đó là Nghị viện/Quốc hội, cơ quan thực hiện quyền lập pháp. Đó là Chính
phủ, cơ quan thực hiện quyền hành pháp. Đó là các cơ quan Đảng cầm quyền thông qua các hoạt
động của lập pháp và hành pháp. Đó là các cơ quan chính quyền địa phương.

Thứ đến là mức độ nguy hại của các hành vi vi phạm Hiến pháp, chúng gây hậu quả rất

lớn, đến nhiều người và thậm chí nguy hại cho nhiều thế hệ, cản trở sự phát triển của quốc gia,
các hành vi vi phạm này thường ở tầm chủ trương chính sách.

Cuối cùng, những hành vi vi phạm này rất khó phát hiện và rất khó xử lý. Cho đến nay,

mặc dù đã có gần 200 nước có Hiến pháp, nhưng chỉ mới có dưới 10% số nhà nước có tịa án

549 Xem Một số nội dung cơ bản của Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam (sửa đổi), tài liệu đã dẫn.
550 Xem Một số nội dung cơ bản của Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam (sửa đổi), tài liệu đã dẫn.
551 Xem Báo cáo thuyết minh về Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992, tài liệu đã dẫn, tr.5.

</div>
(33)<div class='page_container' data-page=33>

chuyên xử việc vi phạm hiến pháp của các cơ quan và quan chức nhà nước vi phạm. Thực tiễn
cho thấy có hai loại hành vi vi phạm Hiến pháp: i. Hành vi hành động vi hiến là hành vi của chủ 
thể thực hiện hành động trái với các quy định Hiến pháp, hoặc khơng phù hợp với Hiến pháp.
Đó có thể là hành vi của cơ quan ban hành văn bản pháp luật không phù hợp hoặc trái với Hiến
pháp; hành vi của một cơ quan, tổ chức, cá nhân vi phạm th m quyền (lạm quyền) mà Hiến
pháp trao cho; hoặc hành vi của bất cứ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào nhân danh nhà nước ngăn
cản hoặc hạn chế việc thực hiện quyền và tự do hợp pháp của cá nhân người dân theo quy định
của Hiến pháp. ii. Hành vi không hành động vi hiến là hành vi không thực hiện th m quyền và 
nghĩa vụ đã được Hiến pháp quy định. Cơ quan, tổ chức, cá nhân được Hiến pháp giao th m
quyền, nếu không thực hiện hoặc thực hiện không kịp thời những th m quyền và nghĩa vụ đó thì
sẽ bị coi là vi phạm Hiến pháp không hành động (unconstitutional omission).

Trong mối quan hệ giữa Nhà nước và người dân, một khi Nhà nước ghi nhận và khẳng
định quyền và tự do của người dân trong Hiến pháp đồng nghĩa với việc Nhà nước xác định
nghĩa vụ, trách nhiệm của mình phải bảo đảm thực hiện. Do vậy, sự thiếu hụt hay chậm trễ ban
hành của các văn bản quy phạm pháp luật quy định quyền và tự do hiến định của người dân
cũng phải được coi là vấn đề Hiến pháp và xem xét tính hợp hiến của cả các hành vi không hành
động của cơ quan, cá nhân được trao th m quyền.

Cũng giống như các đạo luật thường khác, một khi đã có hiện tượng vi phạm thì phải có

sự xét xử của tịa án. Nhưng khác với đạo luật bình thường khác, việc xét xử các hành vi vi
phạm hiến pháp không được nhiều nhà nước thừa nhận ngay từ đầu. Ngay cả nước Mỹ, với bản
Hiến pháp thành văn đầu tiên thành khuôn mẫu của thế giới cũng rất đắn đo cho việc xét xử các
hành vi vi hiến của các cơ quan quyền lực quốc gia. Trong phán quyết nổi tiếng trong vụ án
Mabury kháng Madison của Chánh án Marshall làm rạng danh tên tuổi của ông với lập luận:

―Hiến pháp hoặc là đạo luật tối cao, khơng thể thay thế bằng những phương thức 
bình thường hoặc nó ở hệ cấp bình thường như các đạo luật khác của ngành lập pháp và nó 
có thể bị ngành lập pháp thay đổi nếu muốn. Nếu lựa chọn thứ nhất là đúng, thì luật mâu 
thuẫn với Hiến pháp không thể là luật. Nếu lựa chọn thứ hai là đúng thì Hiến pháp thành 
văn là một nỗ lực ngu xuẩn của con người trong việc giới hạn quyền lực nhà nước trong bản 
chất vô giới hạn của nó‖553

.

Trong khi đó nhà nước pháp quyền lại gắn chặt chẽ với một xã hội dân sự. Việt Nam có
5 bản Hiến pháp, nội dung của các bản Hiến pháp này về cơ bản không khác gì với phương
Tây. Nhưng đi vào cụ thể có những điểm khác. Cái khác căn bản ở đây là Việt Nam có Hiến
pháp nhưng chưa có tinh thần của Chủ nghĩa Hiến pháp. Sự xuất hiện của Hiến pháp thành văn,
cũng những tư tưởng về Hiến pháp ít nhiều đã khẳng định tính giới hạn quyền lực nhà nước đã
xuất hiện, nhưng không là căn bản. Nói một cách chu n xác là Việt Nam vẫn ít có Chủ nghĩa
Hiến pháp. Điều khẳng định trên có thể chứng minh một cách dễ dàng qua nội dung các quy
định Hiến pháp, cũng thông qua thực tế thực thi các quy định của Hiến pháp. Một khi những

</div>
(34)<div class='page_container' data-page=34>

tiêu chí địi hỏi của chính bản Hiến pháp chưa thể hiện được những yêu cầu của Hiến pháp trong
Chủ nghĩa Hiến pháp thì lẽ đương nhiên rất khó thực hiện Chủ nghĩa Hiến pháp.

Khẩu hiệu: Toàn Đảng, toàn dân nghiêm chỉnh chấp hành Hiến pháp và pháp luật.

Kh u hiệu này là một trong những kh u hiệu rất phổ biến ở Việt Nam, cũng như ở nhiều nước
trong hệ thống xã hội chủ nghĩa trước đây. Nhưng xét dưới giác độ lý luận và pháp lý thì câu
kh u hiệu trên khơng đúng một cách hồn hảo. Bởi vì Hiến pháp với tư cách là đạo luật cơ bản
có hiệu lực pháp lý tối cao được làm ra, được thông qua không phải cho nhân dân thực hiện.
Người thực hiện chính, chủ thể thực hiện chính là các cơ quan nhà nước thông qua các quan
chức của Nhà nước. Cơ quan nhà nước, cá nhân trong thành phần các cơ quan nhà nước càng
cao bao nhiêu thì càng phải có trách nhiệm tn thủ Hiến pháp bấy nhiêu. Những năm gần đây
thuật ngữ ―nhà nước pháp quyền‖ được nhắc đi, nhắc lại rất nhiều lần, nhưng ngược lại thuật 
ngữ ―Chủ nghĩa Hiến pháp‖ chưa một lần nào được xuất hiện trong các văn kiện chính thức của
Đảng và Nhà nước Việt Nam. Nhưng rất tiếc rằng, theo tinh thần các quy định của Hiến pháp,
mọi người dân, mọi chủ thể trong xã hội đều có trách nhiệm thi hành Hiến pháp. Theo quy tắc
của nguyên tắc tập trung, sức nặng của việc tuân thủ các quy định của Hiến pháp được dồn
xuống dưới.

Những người dân bình thường khơng có khả năng vi phạm Hiến pháp. Một khi Hiến
pháp được thi hành nghiêm chỉnh, thì người dân chỉ được lợi mà thơi, khơng có điều ngược lại.
Bởi lẽ, đối tượng điều chỉnh ở nghĩa hẹp nhất của Hiến pháp là giới hạn quyền lực nhà nước.
Điều này cũng là dễ hiểu, vì bản thân sự hiện diện của một bản Hiến pháp thành văn và sự đòi
hỏi việc tuân thủ bản hiến pháp này đã bao hàm sự giới hạn quyền lực nhà nước. Cũng như
những đạo luật khác, sự hiện diện của nó đã địi hỏi một sự tn thủ. Nếu khơng có sự tuân thủ
thì cũng chẳng cần đến việc chu n bị, việc thảo luận, rồi thông qua chúng.

Khác với các đạo luật thơng thường khác, chủ thể phải có trách nhiệm thực hiện Hiến
pháp là các quan chức nhà nước, mà không phải mọi công dân.―Trong tất cả mọi thời đại, các

nhà lãnh đạo trong một nền dân chủ hợp hiến hành động trong phạm vi mà pháp quyền quy 
định và chế ước quyền lực của họ‖554. Càng có nhiều th m quyền bao nhiêu, càng phải có trách

nhiệm thi hành Hiến pháp bấy nhiêu. Luật Hiến pháp là luật điều chỉnh lĩnh vực chính trị, chỉ có
những người có chức có quyền mới có những hoạt động, hành vi chính trị. Mọi hành vi có liên

quan và trong lĩnh vực chính trị đều phải chịu sự điều chỉnh của Hiến pháp. Trong quá trình thực
thi, cũng như trong các lĩnh vực khác, thường có sự vi phạm. Khả năng vi phạm nằm ngay trong
phạm vi trách nhiệm phải thi hành của các quan chức nhà nước.

Trong khi đó, quan chức nhà nước cũng là những con người, mà không phải là thiên
thần. Bên cạnh những người có đức tính vị tha, hồn hảo, cịn có những cá nhân nắm quyền lực
nhưng ích kỷ, cố chấp, tham lam.―Quyền lực có xu hướng dẫn tới đồi bại, quyền lực tuyệt đối

thì có xu hướng đồi bại tuyệt đối.‖555

Khi tiếp cận với quyền lực nhà nước, con người thường

554 Xem: Principles of The Rule of Law, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Chương trình thơng tin Quốc tế, 2004

555

</div>
(35)<div class='page_container' data-page=35>

có xu hướng lạm quyền, lộng quyền, do vậy, phải kìm chế bản tính này khi họ có quyền lực nhà
nước. Đó là lý do cho sự ra đời của Hiến pháp. Từ chỗ quyền lực nhà nước thuộc về nhà Vua -
không bị bất cứ một ràng buộc nào - đến chỗ có một bản hiến pháp thành văn quy định sự hạn
chế quyền lực nhà nước là cả một bước tiến dài của nhân loại.

Nằm trong khu vực chậm phát triển Việt Nam, mặc dù có Hiến pháp, nhưng lại ít chú
trọng đến việc thực thi Hiến pháp. Việc nghiên cứu, phân tích các hành vi vi phạm Hiến pháp
chưa được đặt ra một cách đúng mức. Không những thế, từ lâu nay, trong nhận thức cịn khơng
ít người lầm tưởng rằng, Hiến pháp cũng giống như các đạo luật thường khác, được ban hành ra
chỉ để cho người dân thực hiện. Nhận thức phổ biến này được minh chứng bằng biểu hiện của
câu kh u hiệu nói trên: Tồn Đảng, tồn dân nghiêm chỉnh thi hành Hiến pháp và pháp luật.

Bên cạnh đó, lâu nay, từ các giới chức cho đến người dân đều có một nhận thức không

đúng khi cho rằng, Hiến pháp là đạo luật tối cao, chỉ tập trung quy định những nguyên tắc chung,
mà muốn cho những quy định chung này được thực hiện, cần phải có sự cụ thể hố bằng các đạo
luật. Trong khi đó, các hành vi vi hiến khơng phải là khơng có, hoạt động bảo hiến ở Việt Nam
chỉ được hiểu và quy định ở nghĩa rộng, bao gồm các hoạt động giám sát của các cơ quan nhà
nước cấp trên đối với các cơ nhà nước cấp dưới và cho đến tận hành vi tuân thủ Hiến pháp của
các công dân. Cuối cùng, Hiến pháp giao cho Quốc hội được quyền giám sát tối cao đối với các
hoạt động tuân thủ Hiến pháp của mọi cơ quan nhà nước. Đây cũng là một điều phi lý, vì chính
Quốc hội mới là chủ thể tiềm tàng khả năng nhất cho việc vi phạm Hiến pháp. Thứ đến là các cơ
quan hành pháp, mà đứng đầu là Thủ tướng Chính phủ, trong danh sách các chủ thể tiềm tàng
khả năng vi phạm Hiến pháp.

Chủ thể và loại hình vi phạm Hiến pháp. Khác với những đạo luật bình thường khác, sự

vi phạm các quy định của Hiến pháp chỉ do những chủ thể nắm quyền lực nhà nước, càng cao
bao nhiêu càng có khả năng vi phạm Hiến pháp bấy nhiêu. Khả năng vi phạm Hiến pháp nằm
ngay trong trách nhiệm phải thi hành Hiến pháp. Chính quyền khơng phải là những thiên thần
bao giờ cũng đúng. Họ có hai việc cần phải làm song song với nhau theo cách nói của J.
Madisson: một là Chính phủ phải quản lý được người dân, hai là Chính phủ phải quản lý được
chính bản thân mình556. Việc vi phạm Hiến pháp nếu có, trước hết phải kể đến cơ quan Quốc hội 
- lập pháp, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ - hành pháp; cơ quan Chính phủ - bộ và các
cơ quan ngang bộ và cơ quan Tòa án - tư pháp. Người dân chỉ có thể vi phạm luật và pháp luật,
mà khơng có cơ hội cho việc vi phạm Hiến pháp. Một hành vi giết người, tức là hành vi xâm
phạm đến quy định của Bộ luật Hình sự do Quốc hội - lập pháp ban hành, nhưng sẽ không xâm
phạm tới các mối quan hệ được quy định trọng Hiến pháp. Đó là hành vi vi phạm pháp luật - vi
pháp, chứ không phải là hành vi vi hiến.

Hoạt động bảo hiến, hay cụ thể hơn ở nghĩa hẹp là hoạt động tài phán Hiến pháp, phần
nhiều tập trung vào hoạt động lập pháp của Quốc hội, tức là hoạt động ban hành các văn bản luật
mâu thuẫn với Hiến pháp. Đáng tiếc rằng, Hiến pháp trước đây và hiện nay của Việt Nam lại

</div>
(36)<div class='page_container' data-page=36>

giao nhiệm vụ giám sát việc tuân thủ Hiến pháp cho rất nhiều chủ thể: Từ Ủy ban nhân dân cấp
cơ sở cho đến cấp cuối cùng cao nhất và nặng nề nhất - là Quốc hội. Hiến pháp năm 1992 quy
định rất nhiều điều khoản buộc phải có sự ban hành luật để thực thi, nhưng cho đến nay - sau
gần 20 năm bản Hiến pháp có hiệu lực - những văn luật phải ban hành vẫn còn đang dự thảo.
Hiến pháp năm 2013 cũng diễn ra một tình trạng tương tự.

Trong hoạt động hành pháp, không tuân thủ Hiến pháp được biểu hiện dưới hai hình
thức chủ yếu: ban hành các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật có nội dung trái với Hiến
pháp về các quyền cơ bản của người dân; và việc lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của Chính phủ,
Thủ tướng Chính phủ, của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ không đúng nguyên tắc
Hiến pháp, không đúng chức năng, th m quyền đã được Hiến pháp quy định.

Quyền tự do kinh doanh và nghĩa vụ đóng thuế của người dân là những quyền hiến định
và luật định. Điều này có nghĩa là, chỉ có Hiến pháp và luật được quyền quy định về vấn đề này.
Trong khi đó, nhiều nghị định của Chính phủ quy định về điều kiện kinh doanh k m theo. Vì lẽ
đó đã xảy ra tình trạng có q nhiều ―giấy phép con‖, và nhiều chính sách thuế,… được ra đời 
chỉ căn cứ vào các quy định của Chính phủ và các Bộ. Cũng như nhiều Hiến pháp của các quốc
gia khác trên thế giới: Người dân có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo
hộ về tính mạng, sức khoẻ, danh dự và nhân ph m; Không ai bị bắt, nếu không có quyết định
của Tồ án nhân dân, quyết định hoặc phê chu n của Viện kiểm sát nhân dân, trừ trường hợp
phạm tội quả tang; Việc bắt và giam giữ người phải đúng pháp luật; Nghiêm cấm mọi hình thức
truy bức, nhục hình, xúc phạm danh dự, nhân ph m của người dân; Không ai bị coi là có tội và
phải chịu hình phạt khi chưa có bản án kết tội của Tồ án đã có hiệu lực pháp luật… Nhưng trên
thực tế, việc bắt người trước, xét xử sau vẫn còn là phổ biến.

Kết luận

Với các lần sửa đổi, bổ sung Hiến pháp của thời kỳ đổi mới nhất kể từ khi công cuộc đổi
mới được phát động năm 1986 cùng với việc tạo ra các bản Hiến pháp ngày càng hoàn thiện hơn,

càng ngày càng nhận thấy sự thay đổi nhận thức về Hiến pháp, về Chủ nghĩa Hiến pháp. Nhưng
qua các quy định của Hiến pháp và tinh thần của Hiến pháp mới vẫn toát lên nhận thức chưa đầy
đủ về trách nhiệm của nhân dân trong việc phải thông qua Hiến pháp, đồng thời mục tiêu cũng
chưa được rõ là phải bảo vệ nhân quyền. Mặc dù với bản sẳ đổi cuối cùng thuật ngữ ―Nhân dân‖ 
được chuyển từ việc viết thường đã thành viết hoa, nhưng Nhân dân chỉ được dừng ở việc góp ý
như dự thảo luật thường khác và nhất là trách nhiệm thi hành Hiến pháp và khả năng vi phạm
Hiến pháp vẫn được quy định như trước đây nặng về phía Nhân dân viết hoa, mà không thấy
trách nhiệm thi hành Hiến pháp và vi phạm nặng về phía các cơ quan nhà nước. Người dân chỉ
được hưởng lợi khi Nhà nước - thông qua các cơ quan và quan chức nhà nước - thi hành nghiêm
chỉnh Hiến pháp. Với tinh thần này có lẽ cũng chẳng cịn bao lâu Việt Nam lại cần một cuộc sửa
đổi Hiến pháp khác sau cỡ khoảng 10 đến 15 năm thực hiện.

</div>
(37)<div class='page_container' data-page=37>

Tài liệu tham khảo

1. Đỗ Kim Thêm, Với Hiến pháp mới, Việt Nam ít hy vọng thay đổi, trên 
/>-do-kim-them/, truy cập ngày 15/7/2014.

2. Ðoàn thư ký kỳ họp, Một số nội dung cơ bản của Hiến pháp nước CHXHCN

Việt Nam (sửa đổi), tài liệu kèm theo Ðề cương báo cáo kết quả kỳ họp thứ 6,

Quốc Hội khóa XIII (21/10-30/11/2013).

3. Henkin (2000): Elements of Consittutionalism Unpublished Manuscript -Nhà

nước pháp quyền J. Thesing (Chủ biên) Nxb. Chính trị quốc gia 2002

4. Mabury kháng Madison của Chánh án Marshall, năm 1801

5. Nguyễn Sinh Hùng, Hiến pháp sửa đổi là bảo đảm chính trị-pháp lý vững chắc, tại

/>riphap-ly-vung-chac/188102.vgp, truy cập ngày 14/7/2014.

6. The Federalists papers, No 51

7. Thomas Paine Common Sense (1776) Nxb.

8. Tờ trình số 194/TTr-UBDTSĐHP ngày 19/10/2012 về Dự thảo sửa đổi Hiến 
pháp năm 1992 của Ủy ban Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992,

9. Từ điển Bách khoa thư Việt Nam

10. Từ điển Chính trị và chính quyền Hoa kỳ của Jay M. Shafritz

11. Ủy ban Dự thảo sửa đổi Hiến pháp, Báo cáo số 287/BC-UBDTSĐHP ngày
17/5/2013 về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm
1992 trên cơ sở ý kiến nhân dân.

12. Phan Trung Lý, ―Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam - Hiến pháp dân chủ,

pháp quyền và phát triển‖ (Bài phát biểu tại Hội nghị giới thiệu nội dung Hiến

pháp nước CHXHCN Việt Nam tại Trường ĐH Luật Tp. Hồ Chí Minh
ngày 18/12/2013).

</div>


<a href=' /> Tài liệu The Formular of the National Discourse in Vietnam, 1940-1945 - Nguyễn Thế Anh pdf