<span class='text_page_counter'>(1)</span><div class='page_container' data-page=1>

<b>A. ĐẶT VẤN ĐỀ</b>

Đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường phổ thông hiện nay là vấn
đề quan trọng nhằm phát huy tính tích cực và chủ động của học sinh. Đặc biệt,
trong xu thế đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục hiện nay, việc thay đổi từ
chương trình định hướng nội dung sang định hướng năng lực địi hỏi phải có sự đổi
mới phương pháp dạy học. Sự đổi mới ấy được thể hiện ở việc kết hợp nhiều
phương pháp dạy học khác nhau, vận dụng nhiều kĩ thuật khác nhau trong dạy và
học.

Không những thế, thực tế những năm gần đây cho thấy nhiều học sinh tỏ ra
thờ ơ với môn Ngữ văn. Khơng ít ý kiến cho rằng sở dĩ có tình trạng này là do học
sinh bị lơi cuốn theo cơ chế thị trường, thời đại của sự bùng nổ thơng tin nên các
em ít có độ lắng để cảm thụ, rung cảm trước một ý văn, lời thơ. Qua thực tế, chúng
tôi nhận thấy đa số các em rất ngại học Văn cho dù các em nhận thức được vai trò
bổ trợ to lớn và thiết thực của Văn học trong học tập cũng như trong đời sống. Một
phần do chính các em, nhưng một phần cũng là do chưa tạo được những giờ học
thực sự hứng thú lôi cuốn người học.

Tồn tại lớn nhất từ phía học sinh là thói quen thụ động, quen nghe, chép, ghi
nhớ và tái hiện lại những gì giáo viên nói, chưa có thói quen chủ động tìm hiểu,
khám phá bài học nếu khơng được giao nhiệm vụ hoặc nếu có được giao nhiệm vụ
thì cũng cịn lúng túng trong khi độc lập giải quyết vấn đề. Khi chuẩn bị bài học,
các em còn bị lệ thuộc vào các tài liệu, sách Văn mẫu, khơng dám thốt ly những gì
viết trong tài liệu, dẫn đến hạn chế năng lực chủ động sáng tạo trong các hoạt động
nghe, nói, đọc, viết của học sinh. Học sinh chưa tự thân bộc lộ những suy nghĩ, tình
cảm của cá nhân trước tập thể, nếu phải nói và viết, các em sẽ cảm thấy khó khăn,
nhiều khi kiểm tra những câu hỏi có khác hơn trong vở học là các em tỏ ra lúng
túng và dễ bị lạc hướng.

</div>
<span class='text_page_counter'>(2)</span><div class='page_container' data-page=2></div>
<span class='text_page_counter'>(3)</span><div class='page_container' data-page=3>

<b>B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ </b>

<b>I. Cơ sở lý thuyết</b>

<b>1. Trọng tâm kiến thức, kĩ năng và thái độ</b>

<i><b>a. Hệ thống những văn bản nhật dụng trong chương trình Ngữ văn lớp 8 </b></i>

<b>Khối</b> <b>Tên bài</b> <b>Số tiết</b> <b>Thứ tự</b>

<b>tiết </b>
<b>8</b>

- Thơng tin về Ngày Trái Đất năm 2000
- Ơn dịch, thuốc lá

- Bài toán dân số

1
1
1

39
45
49

<i><b>b. Những trọng tâm kiến thức, kĩ năng và thái độ cần đạt được</b></i>

<i><b>*Văn bản: “Thông tin về Ngày Trái Đất năm 2000”( Tài liệu của Sở khoa học –</b></i>
<i><b>Công nghệ Hà Nội)</b></i>

<i><b>- Kiến thức: </b></i>

+ Mối nguy hại đến môi trường sống và sức khỏe của con người của thói
quen dùng túi nilơng.

+ Tính khả thi trong những đề xuất được tác giả trình bày.

+ Việc sử dụng từ ngữ dễ hiểu, sự giải thích đơn giản mà sáng tỏ và bố cục
chặt chẽ, hợp lý tạo nên tính thuyết phục của văn bản.

<i><b>- Kĩ năng:</b></i>

+ Tích hợp với phần tập làm văn để viết bài văn thuyết minh.

+ Đọc - hiểu một văn bản nhật dụng đề cập tới một vấn đề xã hội bức thiết.
<i>- Thái độ: Giáo dục học sinh ý thức giữ gìn và bảo vệ mơi trường</i>

</div>
<span class='text_page_counter'>(4)</span><div class='page_container' data-page=4>

<i>- Kiến thức:</i>

+ Mối nguy hại ghê gớm toàn diện của tệ nghiện thuốc lá đối với sức khỏe
con người và đạo đức xã hội.

+ Tác dụng của việc kết hợp các phương thức biểu đạt lập luận và thuyết
minh trong văn bản.

<i>- Kỹ năng:</i>

+ Đọc - hiểu một đọan văn bản nhật dụng để đề cập đến một vấn đề xã hội
bức thiết.

+ Tích hợp với phần tập làm văn để tập viết bài văn thuyết minh một vấn đề

của đời sống xã hội

<i>- Thái độ: Giáo dục ý thức cộng đồng, ý thức tuyên truyền không hút thuốc lá, hạn</i>
chế hút thuốc lá và bỏ thuốc lá đối với người đã nghiện thuốc.

<i><b>* Văn bản “Bài toán dân số” của tác giả Thái An</b></i>
<i>- Kiến thức:</i>

+ Sự hạn chế gia tăng dân số là con đường “tồn tại hay không tồn tại” của
con người.

+ Sự chặt chẽ, khả năng thuyết phục của cách lập luận bắt đầu bằng một câu
chuyện nhẹ nhàng mà hấp dẫn.

<i><b>- Kỹ năng:</b></i>

+ Tích hợp với phần Tập làm văn, vận dụng kiến thức đã học ở bài Phương
pháp thuyết minh để đọc - hiểu, nắm bắt được vấn đề có ý nghĩa thời sự trong văn
bản.

+ Vận dụng vào viết bài văn thuyết minh.

<i>- Thái độ: Giáo thức ý thức góp phần tuyên truyền cơng tác kế hoạch hóa gia đình.</i>
<b>2. Sự cần thiết vận dụng kĩ thuật dạy học tích cực “Hỏi chuyên gia” vào tiết</b>
<b>dạy văn bản nhật dụng trong chương trình Ngữ văn 8</b>

</div>
<span class='text_page_counter'>(5)</span><div class='page_container' data-page=5>

Kĩ thuật “Hỏi chuyên gia” là một trong những kĩ thuật dạy học tích cực mà
người học hoàn toàn làm chủ kiến thức, làm chủ quá trình hoạt động tiếp cận vấn
đề trong lớp học. Học sinh được giáo viên hướng dẫn chuẩn bị bài ở nhà, đóng vai
là chuyên gia giải đáp, tư vấn mọi thắc mắc của người hỏi. Những học sinh còn lại

sẽ là người phỏng vấn các chuyên gia. Vì thế, các em sẽ phát huy được kĩ năng nói
trước đám đông, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng phân tích, tích hợp, phát vấn,…
Mặt khác, kĩ thuật dạy học tích hợp này có thể có thể tạo nên sự hứng khởi cho học
sinh, giờ học trở nên sinh động hơn.

<i><b>b. Các bước thực hiện kĩ thuật “Hỏi chuyên gia” trong các tiết dạy văn bản</b></i>
- Cần nắm vững quy trình tổ chức dạy học vận dụng kĩ thuật chuyên gia:
<i>+ Bước 1: Thành lập nhóm chuyên gia.</i>

Cách hình thành nhóm chun gia học sinh ở đây cần phải rất linh hoạt. Tuỳ
thuộc vào từng tiết học, phạm vi của vấn đề, thời gian được trao đổi mà số lượng
đơn vị nhóm có cơ cấu khác nhau. Giáo viên khuyến khích sự xung phong tham gia
của học sinh. Cần chú ý đến tâm sinh lí, giới tính và sức học của các thành viên
trong nhóm.

<i>+ Bước 2: Định hướng hoạt động nhóm chuyên gia.</i>

Mục đích của hoạt động nhóm là để học sinh cùng trao đổi, tìm tòi, học hỏi
lẫn nhau. Để đạt hiệu quả, giáo viên cần định hướng cho nhóm hoạt động theo u
cầu cơng việc được giao. Giáo viên giao vấn đề (thuộc kiến thức trọng tâm của bài
học), yêu cầu học sinh chuẩn bị kĩ lưỡng ở nhà.

<i>+ Bước 3: Giờ học trên lớp, thầy (cơ) giáo cử ra một nhóm học sinh làm chuyên</i>

gia về một chủ đề nhất định. Tất cả học sinh khác tham gia với tư cách là người đối
thoại với chuyên gia.

<i>+ Bước 4: Các chuyên gia sẽ ngồi phía trên lớp học. Một em nhóm trưởng chuyên </i>

gia hoặc giáo viên sẽ điều khiển buổi tư vấn, mời các bạn trong lớp đặt câu hỏi rồi

mời các chuyên gia giải đáp, trả lời.

</div>
<span class='text_page_counter'>(6)</span><div class='page_container' data-page=6>

Giáo viên tóm tắt kết quả đạt được, giúp học sinh tự nhận xét, đánh giá quá trình
làm việc.

Giáo viên có trách nhiệm hướng dẫn và quản lí học sinh làm việc nhằm đạt
được mục tiêu về nội dung học tập. Để đạt được điều này, trước đó giáo viên phải
chuẩn bị rất kĩ phần thiết kế bài học, lựa chọn vấn đề cần làm việc theo nhóm.
Trong quá trình thiết kế giáo án, giáo viên cần chọn vấn đề cho việc tổ chức hoạt
động dạy học có vận dụng kĩ thuật chuyên gia và đặt ra các tình huống.

<i><b>c. Vai trị của việc vận dụng kĩ thuật “Hỏi chuyên gia” trong tiết dạy văn bản</b></i>
<i><b>nhật dụng </b></i>

Kĩ thuật dạy học tích cực là kỹ thuật dạy học có ý nghĩa đặc biệt trong việc
phát huy sự tham gia tích cực của học sinh vào q trình dạy học, kích thích tư duy,
sự sáng tạo và sự cộng tác làm việc của các em.

Đặc biệt, văn bản nhật dụng luôn đề cập tới những vấn đề, hiện tượng gần
gũi, bức thiết đối với cuộc sống của con người và cộng đồng. Do đó, học sinh chủ
động tìm tòi, chiếm lĩnh tri thức; linh hoạt vận dụng những kiến thức, kĩ năng đã
học để nhận thức vấn đề mới. Quan tâm đến những vấn đề mình chưa hiểu, biết
cách đặt câu hỏi, đặt vấn đề, phát hiện cái mới. Đặc biệt kĩ thuật này giúp học sinh
có kĩ năng trình bày trước đám đơng, tự tin hơn trong giao tiếp. Không những thế,
giờ học sẽ trở nên sinh động hơn, thú vị hơn đối với các em học sinh. Các em được
thể hiện mình, cảm thấy hứng thú hơn đối với môn học. Nhiều em bộc lộ được khả
năng chiếm lĩnh, trình bày tri thức, thậm chí cả khiếu hài hước.

</div>
<span class='text_page_counter'>(7)</span><div class='page_container' data-page=7>

Với cách tiếp cận này sẽ không làm nặng nề, quá tải thêm nội dung các môn học
mà ngược lại, làm cho các giờ học trở nên nhẹ nhàng, thiết thực, bổ ích hơn.

<i><b>d. Nguyên tắc vận dụng</b></i>

Vận dụng kĩ thuật dạy học tích cực là việc làm cần thiết để đổi mới phương
pháp dạy học. Tuy nhiên, vận dụng như thế nào để mang lại hiểu quả tốt nhất là
vấn đề mà chúng ta cần phải quan tâm. Muốn thế theo chúng tôi việc vận dụng phải
tuân thủ một số nguyên tắc sau:

- Không lạm dụng kĩ thuật “Hỏi chuyên gia”, chỉ vận dụng ở những tình
huống có tính vấn đề.

- Cần đảm bảo đặc trưng bộ môn trong quá trình vận dụng. Việc vận dụng
phải tự nhiên, tránh khuynh hướng lan man, sa đà hoặc gượng ép, khiên cưỡng.

- Chú ý việc giao nhiệm vụ cho học sinh, nhất là những học sinh được phân
làm chuyên gia, định hướng cho học sinh đặt câu hỏi.

- Chú ý tính tích cực của học sinh, khai thác sự hiểu biết thực tế của các em,
tạo điều kiện để các em được hỏi những gì mình quan tâm trong nội dung bài học;
trình bày được suy nghĩ, ý kiến của mình.

<i><b>II. VẬN DỤNG KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC “HỎI CHUYÊN GIA”</b></i>
<b>VÀO TIẾT DẠY VĂN BẢN NHẬT DỤNG LỚP 8</b>

</div>
<span class='text_page_counter'>(8)</span><div class='page_container' data-page=8>

Tuỳ theo yêu cầu của câu hỏi kiến thức bài học, của vấn đề giáo viên đưa ra,
vấn đề được chọn để nhóm làm việc nên hướng tới mục tiêu, yêu cầu, kết quả cần
đạt và quy định thời gian làm việc.

<i><b>1. Văn bản “Ôn dịch, thuốc lá” của Nguyễn Khắc Viện</b></i>

Văn bản “Ôn dịch, thuốc lá” đề cập đến mối nguy hại ghê gớm toàn diện của
tệ nghiện thuốc lá đối với sức khỏe con người và đạo đức xã hội.

Ở văn bản “Ôn dịch, thuốc lá” có ba đơn vị kiến thức:
+ Thơng báo về nạn ôn dịch thuốc lá

+ Tác hại của thuốc lá
+ Lời kêu gọi

Trong 3 đơn vị kiến thức đó, chúng ta có thể thực hiện kỹ thuật “Hỏi chuyên
gia” ở 1 nội dung nhỏ trong đơn vị kiến thức thứ 2: tác hại của thuốc lá đối với
sức khỏe của con người. Học sinh thực hiện nội dung này trong khoảng thời gian 7
đến 10 phút.

Điều quan trọng là phải hướng dẫn học sinh chuẩn bị. Trước khi học đến tác
phẩm “Ôn dịch, thuốc lá”, giáo viên định hướng giao việc cho học sinh về nhà
soạn nội dung bài học theo gợi ý ở phần đọc – hiểu văn bản. Dặn dò các em sưu
tầm và tìm hiểu kĩ hơn vấn đề: Tác hại của thuốc lá.

Để hình thành nhóm chun gia có thể cho các em xung phong. Giáo viên
cũng hướng dẫn cách làm chuyên gia từ tư thế, tác phong, cách trả lời, ứng xử
trước tình huống đặt ra.

<b> Qúa trình thực hiện vận dụng kĩ thuật “Hỏi chuyên gia” như sau:</b>

</div>
<span class='text_page_counter'>(9)</span><div class='page_container' data-page=9>

- GV xuống dưới lớp, đóng vai trò là người quan sát, nhắc nhở nề nếp kỉ luật
của lớp.

- Nhóm chun gia lên phía trên lớp học. HS ở dưới lớp đặt câu hỏi, sau mỗi
câu hỏi nhóm trưởng mời chuyên gia trả lời.

Lưu ý:

+ Các câu hỏi đều hướng vào trọng tâm là những tác hại của thuốc lá, cũng
có thể học sinh đặt những câu hỏi mà em thắc mắc hoặc câu hỏi vui. Trong khoảng
thời gian đó, chỉ nên hỏi 4 đến 5 câu hỏi. HS căn cứ vào ngữ liệu ở SGK để đặt câu
hỏi, xốy vào vấn đề chính để khai thác.

+ Vấn đề chuyên gia cần nêu được:

Hút thuốc lá ảnh hưởng tới sức khỏe và đe dọa tính mạng của bản thân người
hút, những người xung quanh; ảnh hưởng tới nhân cách, đạo đức của con người…

- Nhóm trưởng chốt lại vấn đề, gửi gắm thông điệp, đưa ra lời khuyên.Giáo
viên nhận xét việc hoạt động của nhóm chuyên gia, HS dưới lớp. Kết luận, tóm tắt
lại kiến thức cần đạt được ở phần này. Khắc sâu kiến thức bằng 1 số hình ảnh tiêu
biểu về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe của người hút và những người xung
quanh. Để phát huy tính tích cực, chúng ta cần động viên, khen ngợi hoặc cho
điểm những em làm chuyên gia có câu trả lời linh hoạt, các em có những câu hỏi
tốt.

- Sau đó, giáo viên tiếp tục những hoạt động khác theo tiến trình dạy học
mình đã vạch ra.

<i><b>2. Văn bản “Thông tin về Ngày Trái Đất năm 2000” (Tài liệu của Sở khoa học –</b></i>
<i><b>Công nghệ Hà Nội)</b></i>

Văn bản xoay quanh vấn đề: mối nguy hại đến mơi trường sống và sức khỏe
con người của thói quen dùng túi ni lơng. Ở văn bản này, có ba đơn vị kiến thức:

</div>
<span class='text_page_counter'>(10)</span><div class='page_container' data-page=10>

+ Tác hại và giải pháp của việc sử dụng bao bì ni lơng
+ Lời kêu gọi

Trong 3 đơn vị kiến thức đó, chúng ta có thể thực hiện kỹ thuật “Hỏi chuyên
<b>gia” ở 2 vấn đề: + Tác hại của việc sử dụng bao bì ni lơng</b>

<b>+ Giải pháp </b>

Nhưng trong một tiết học, vận dụng ln cả hai vấn đề như trên thì sẽ khơng
đảm bảo về mặt thời gian. Bởi vậy, chúng ta cần lựa chọn một nội dung. Có thể để
tránh nhàm chán, giáo viên có thể thực hiện ở nội dung thứ hai là giải pháp. Giáo
viên cũng hướng dẫn học sinh chuẩn bị như đã trình bày ở tiết “Ơn dịch, thuốc lá”.
Để thay đổi khơng khí, trong q trình tổ chức, giáo viên có thể làm người dẫn
chương trình, có thể cho học hỏi một số câu hỏi vui...

<i><b>3. Văn bản “Bài toán dân số” của Thái An</b></i>

Văn bản đề cập tới một vấn đề xã hội bức thiết là vấn đề dân số. Nội dung
tác phẩm xoay quanh câu chuyện cổ về hạt thóc trên bàn cờ để sáng tỏ tốc độ gia
tăng dân số trên thế giới; thực trạng dân số thế giới và Việt Nam; ảnh hưởng và giải
pháp.

Trong những nội dung đó, căn cứ vào thời gian chúng ta có thể vận dụng kĩ
thuật: “Hỏi chuyên gia” vào một trong những vấn đề như thực trạng, giải pháp.
Điều cuối cùng chuyên gia cần làm được: đưa ra lời khun gì hay thơng điệp nào
cho mọi người.

<b>III. KẾT QUẢ THỰC HIỆN</b>

</div>
<span class='text_page_counter'>(11)</span><div class='page_container' data-page=11>

được tham gia và thể hiện mình. Như vậy, đối với những lớp này, chúng ta cũng

cần trang bị cho sinh một số kĩ năng cần thiết để giờ học của các em có hiệu quả
hơn như hướng dẫn các em làm chuyên gia, cách đặt câu hỏi, phong cách, thái độ,
cử chỉ, khen thưởng, động viên các em…

- Vận dụng kĩ thuật dạy học tích cực “Hỏi chuyên gia” vào tiết dạy văn bản
có hiệu quả khơng những phát huy được tính tích cực, chủ động trong học tập mà
cịn phát huy được rất nhiều kĩ năng sống cho học sinh. Học sinh sẽ tiếp thu bài học
một cách nhẹ nhàng, hứng thú hơn. Đó cũng là một trong những yếu tố quan trọng
góp phần tạo nên sự hấp dẫn, sinh động và chất lượng trong giờ dạy học môn Ngữ
văn.

<b> C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ</b>

<b>I.</b> <b>KẾT LUẬN</b>

Việc vận dụng kĩ thuật dạy học tích cực “Hỏi chuyên gia” vào tiết dạy Ngữ
văn là một trong những biện pháp để đổi mới phương pháp dạy học. Với kĩ thuật
này, học sinh sẽ hứng thú hơn bởi các em sẽ là những người làm chủ kiến thức,
chiếm lĩnh tri thức, có thói quen độc lập suy nghĩ. Các em sẽ tự tin hơn trước mọi
người. Từ đó quá trình giao tiếp phong phú và sinh động hơn.

Học sinh nắm được nội dung chính của bài học một cách nhẹ nhàng, các em
sẽ có nhận thức sâu sắc hơn về những văn bản ở sách giáo khoa. Một lần nữa,
những kiến thức của phân môn Tiếng Việt cũng được khắc sâu hơn. Các em nắm
chắc được vấn đề, tạo được một thói quen độc lập suy nghĩ, chủ động trước mọi đối
tượng cần bộc lộ cảm xúc và có thể tạo được cho mình một văn bản có giá trị. Chắc
chắn một khi các em hiểu bài, các em sẽ hứng thú hơn đối với môn Ngữ văn. Bởi
vậy, đổi mới phương pháp dạy học nói chung và vận dụng kĩ thuật dạy học tích cực
vào tiết dạy Ngữ văn là một việc làm thực sự cần thiết.

</div>
<span class='text_page_counter'>(12)</span><div class='page_container' data-page=12>

<b>- Để giờ dạy thực sự hiệu quả và tránh nhàm chán, chúng ta cần vận dụng</b>
linh hoạt những phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực trong giờ dạy của mình, coi
trọng hiệu quả thực sự hơn là hình thức.

- Ngữ văn là mơn học khó nên khuyến khích sự sáng tạo của các em, khơng
nhất thiết là buộc các em phải theo một khuôn mẫu nào cả. Tùy từng đối tượng
học sinh mà có những nhận xét, đánh giá khác nhau. Nên động viên sự cố gắng
của các em dẫu phần trình bày của các em còn vụng về.

Trên đây là một vài ý kiến của tơi trong q trình giảng dạy. Tơi rất mong
nhận được sự góp ý của Hội đồng xét duyệt SKKN cùng các đồng nghiệp để nâng
cao hơn tay nghề của mình.

<i> Hải Châu, ngày 08/11/2014</i>
Người viết

<i>Nguyễn Thị Phương Thảo</i>

</div>
<span class='text_page_counter'>(13)</span><div class='page_container' data-page=13>

<b>TÀI LIỆU THAM KHẢO</b>

<i>1. Phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục, Hà Nội 1996, PTS. Phạm Viết</i>
Vượng.

<i>2. Sách Ngữ văn 8, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục, Nguyễn Khắc Phi (Tổng chủ</i>
biên).

<i>3. Sách giáo viên Ngữ văn 8, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục, Nguyễn Khắc Phi</i>
<i>(Tổng chủ biên).</i>

<i>4. Chuẩn kiến thức kĩ năng môn Ngữ văn Trung học cơ sở tập 2, Nhà xuất bản</i>
Giáo dục, Phạm Thi Ngọc Trâm (Chủ biên).

</div>
<span class='text_page_counter'>(14)</span><div class='page_container' data-page=14>

<b>MỤC LỤC</b>

<b>TRANG</b>
<b>ĐẶT VẤN ĐỀ</b>

01
<b>GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ</b>

I. Cơ sở lí thuyết 03

II. Sự cần thiết vận dụng kĩ thuật dạy học tích cực “”Hỏi chuyên gia vào
tiết dạy văn bản nhật dụng chương trình Ngữ văn 8

04
III. Vận dụng kĩ thuật dạy học tích cực “”Hỏi chuyên gia vào tiết dạy
văn bản nhật dụng chương trình Ngữ văn 8

07

1. Văn bản “Ôn dịch, thuốc lá” 05

2. Văn bản “Thông tin về Ngày Trái đất năm 2000” 07
3. Văn bản “Bài toán dân số”

<b>KẾT QUẢ THỰC HIỆN</b>

07
16
<b>KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ</b>

<b>PHẦN PHỤ LỤC</b>

</div>

<!--links-->