Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (271.7 KB, 12 trang )
<span class='text_page_counter'>(1)</span><div class='page_container' data-page=1>
---
<i><b>Sinh viªn thùc hiƯn : GIANG TH BèNH </b></i>
<i><b>Giảng viên hớng dẫn : TRIỆU THỊ NHẤT </b></i>
<b>LỜI CẢM ƠN </b>
<i>Đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới cô Triệu Thị Nhất đã </i>
<i>hướng dẫn, chỉ bảo em trong suốt q trình thực hiện khóa luận. Em xin chân </i>
<i>thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Văn hóa Dân tộc thiểu số đã động </i>
<i>viên và tạo điều kiện giúp đỡ em hồn thành khóa luận. Qua đây, em cũng xin </i>
<i>gửi lời cảm ơn tới cán bộ và nhân dân xã Đông Xuân, huyện Quốc Oai, thành </i>
<i>phố Hà Nội đã nhiệt tình cung cấp tư liệu cho em. </i>
<i>Do trình độ kiến thức chưa sâu, thời gian thu thập tài liệu tại địa </i>
<i>phương chưa nhiều, người viết cịn nhiều thiếu sót trong bài khóa luận này. </i>
<i>Kính mong các thầy cơ và các bạn đóng góp ý kiến để cơng trình đầu tay này </i>
<i>được hoàn thiện hơn. </i>
<i>Xin chân thành cảm ơn! </i>
<i> Hà Nội, ngày 01 tháng 6 năm 2014. </i>
<i> Sinh viên thực hiện </i>
<b>MỤC LỤC </b>
<b>MỞ ĐẦU ... 5 </b>
<b>Chương 1 ... 11 </b>
<b>KHÁI QUÁT VỀ NGƯỜI MƯỜNG ... 11 </b>
<b>Ở XÃ ĐÔNG XUÂN, HUYỆN QUỐC OAI, THÀNH PHỐ HÀ NỘI ... 11 </b>
<b>1.1. Nguồn gốc, tộc danh ... 11 </b>
<b>1.2. Đặc điểm vùng cư trú ... 13 </b>
<i><b>1.2.1. Đặc điểm tự nhiên ... 13 </b></i>
<i><b>1.2.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội ... 16 </b></i>
<b>1.3. Đặc điểm văn hóa ... 17 </b>
<i><b>1.3.1. Văn hóa vật chất ... 17 </b></i>
<b>1.3.2. Văn hóa tinh thần ... 24 </b>
<b>1.3.3. Văn hóa xã hội. ... 27 </b>
<b>Chương 2 ... 31 </b>
<b>PHƯƠNG THỨC MƯU SINH TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI </b>
<b>MƯỜNG Ở XÃ ĐÔNG XUÂN, HUYỆN QUỐC OAI, THÀNH PHỐ HÀ </b>
<b>NỘI ... 31 </b>
<b>2.1. Các phương thức mưu sinh của người Mường ... 31 </b>
<i><b>2.1.1. Trồng trọt ... 31 </b></i>
<i><b>2.1.2. Chăn nuôi ... 40 </b></i>
<i><b>2.1.3. Nghề thủ công ... 42 </b></i>
<i><b>2.1.4. Chiếm đoạt tự nhiên ... 44 </b></i>
<i><b>2.1.5. Trao đổi buôn bán ... 49 </b></i>
<b>2.2. Năng suất và mức sống ... 50 </b>
<b>2.3. Một số nghi lễ và kiêng kỵ liên quan. ... 51 </b>
<b>MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI </b>
<b>MƯỜNG Ở XÃ ĐÔNG XUÂN, HUYỆN QUỐC OAI, THÀNH PHỐ HÀ </b>
<b>NỘI ... 57 </b>
<b>3.1. Những biến đổi của phương thức mưu sinh ... 57 </b>
<i><b>3.1.1. Biến đổi về các phương thức mưu sinh ... 57 </b></i>
<i>3.1.1.1. Trồng trọt ... 57 </i>
<i>3.1.1.2. Chăn nuôi ... 60 </i>
<i>3.1.1.3. Thủ công nghiệp ... 61 </i>
<i>3.1.1.4. Chiếm đoạt tự nhiên ... 61 </i>
<i>3.1.1.5. Trao đổi buôn bán hàng hóa ... 62 </i>
<i>3.1.2. Biến đổi về năng suất và mức sống ... 63 </i>
<i>3.1.3. Biến đổi về các nghi lễ và kiêng kỵ liên quan ... 65 </i>
<b>3.2. Nguyên nhân biến đổi ... 66 </b>
<b>3.3. Phát triển kinh tế gắn với phát triển bền vững của người Mường 68 </b>
<b>3.4. Giải pháp và khuyến nghị ... 72 </b>
<i><b>3.4.1. Giải pháp ... 72 </b></i>
<i><b>3.4.2. Khuyến nghị ... 75 </b></i>
<b>KẾT LUẬN ... 79 </b>
<b>TÀI LIỆU THAM KHẢO ... 81 </b>
<b>MỞ ĐẦU </b>
<b>1. Lí do chọn đề tài </b>
Văn hóa của dân tộc Mường là một kho tàng có giá trị nổi bật trong kho
tàng văn hóa của các dân tộc Việt Nam. Các giá trị văn hóa đó đã được khẳng
định, hun đúc, tích tụ từ hàng ngàn năm lịch sử phát triển của tộc người.
Nhưng cùng với q trình cơng nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, sự phát
triển kinh tế thị trường, hội nhập và toàn cầu hóa, các chủ trương chính sách
của Đảng và Nhà nước đã làm thay đổi nhanh chóng tồn bộ đời sống của
người Mường Việt Nam nói chung và người Mường ở xã Đơng Xn nói
riêng. Sự biến đổi về mọi mặt của đời sống từ văn hóa vật chất, văn hóa tinh
thần, văn hóa xã hội. Những biến đổi của đó của văn hóa đã làm mất đi nhiều
giá trị văn hóa tốt đẹp của người Mường như những ngôi nhà sàn nay chỉ còn
trong quá khứ, những bộ trang phục khơng cịn hiện diện thường xun trong
đời sống mà chỉ cịn thấp thống trong những ngày hội văn hóa, những sinh
hoạt văn hóa cộng đồng,... Bên cạnh đó cịn là sự có mặt của các giá trị văn
hóa mới, những ngơi nhà xây, những bộ trang phục Âu hóa,... Điều đó cũng
đặt ra khơng ít vấn đề đòi hỏi các cấp các ngành phải đầu tư, quan tâm. Đó là
làm sao cho người Mường nhanh chóng bắt kịp, hịa chung với sự phát triển
của nhân dân thủ đô nhưng vẫn giữ được các nét văn hóa riêng của mình.
Trong xu hướng biến đổi chung của văn hóa, phương thức mưu sinh
truyền thống của người Mường cũng đã có thay đổi, những thay đổi đó một
mặt đã góp phần đem lại nhiều lợi ích cho người dân, trình độ dân trí được
nâng cao, đời sống người dân được nâng lên cả về vật chất và tinh thần,...
Nhưng mặt khác nó cũng gây ra một số hạn chế, nó đã làm mất đi khơng ít
các giá trị văn hóa truyền thống, tình trạng ô nhiễm môi trường tăng cao,...
Từ đó cần tìm ra những giải pháp khắc phục để kinh tế của đồng bào có thể
phát triển và hịa nhập với xu thế phát triển chung của đất nước.
<i><b> Vì vậy, người viết chọn đề tài tìm hiểu “Phương thức mưu sinh của </b></i>
đề tài nghiên cứu cho bài khóa luận tốt nghiệp cử nhân văn hóa, chuyên
ngành văn hóa dân tộc thiểu số của mình.
<b>2. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài </b>
<i><b>* Mục đích của đề tài </b></i>
- Tìm hiểu phương thức mưu sinh truyền thống của người Mường ở xã
Đông Xuân, huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội, nêu ra những đặc điểm canh
tác trong mưu sinh truyền thống và xu hướng biến đổi.
- Bước đầu đề xuất một số giải pháp, khuyến nghị phát triển
kinh tế bền vững và bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa Mường
trong giai đoạn hiện nay.
<i><b>* Nhiệm vụ của đề tài </b></i>
Để thực hiện được mục đích nghiên cứu trên, đề tài cần thực hiện những
nhiệm vụ sau:
- Khái quát về người Mường ở xã Đông Xuân, huyện Quốc Oai, thành
phố Hà Nội.
- Những phương thức mưu sinh truyền thống của người Mường ở xã
Đông Xuân, huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội.
- Những biến đổi của phương thức mưu sinh truyền thống của người
Mường trong giai đoạn hiện nay.
- Một số giải pháp và khuyến nghị bước đầu nâng cao đời sống kinh tế -
văn hóa - xã hội của người dân, đồng thời góp phần vào việc bảo tồn các giá
trị văn hóa truyền thống.
<b>3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu </b>
<i><b>* Đối tượng nghiên cứu </b></i>
<i><b>* Phạm vi nghiên cứu </b></i>
Đề tài nghiên cứu được thực hiện tại xã Đông Xuân, huyện Quốc Oai,
thành phố Hà Nội.
<b>4. Lịch sử nghiên cứu đề tài </b>
Cho đến nay, đã có nhiều cơng trình nghiên cứu về người Mường ở Việt
Nam nói chung và người Mường ở Hịa Bình nói riêng. Trong đó ta cần nói
đến một số cơng trình như:
Nhóm đề tài tìm hiểu về văn hóa Mường ở Việt Nam được các tác giả,
nhà nghiên cứu thực hiện từ rất sớm. Ngay từ năm 1948, bà Jeanne Cuisiner
<i>đã viết cuốn “Người Mường - địa lý nhân văn và xã hội học” (Viện Dân tộc </i>
học Pari, 1948). Đây là một trong những bộ sưu tập dân tộc học công phu và
lớn nhất về người Mường cho đến nay. Tiếp nối những khám phá của Jeanne
Cuisiner, các nhà nghiên cứu của Việt Nam cũng có những nỗ lực và đóng
góp rất lớn để tạo nên những cơng trình cơng phu về người Mường. Đầu tiên
<i>ta phải nói đến cố giáo sư Từ Chi, với hai cuốn sách “Cạp váy Mường” và </i>
<i>“Vũ trụ luận người Mường”, được viết bằng hai thứ tiếng: Việt và Pháp. </i>
<i>Trong đó cuộc sách “Cạp váy Mường” tác giả đã giới thiệu cho bạn đọc về </i>
các hoa văn trên cạp váy, quá trình tạo ra và ý nghĩa của các hoa văn đó. Cịn
<i>trong tác phẩm “Vũ trụ luận người Mường” tác giả đã dẫn dắt người đọc đến </i>
Năm 1978, Hội Khoa học xã hội Việt Nam cũng đã cho ra đời cơng
<i>trình nghiên cứu “Các dân tộc ít người ở Việt Nam” (Các tỉnh phía Bắc), </i>
trong cuốn sách này diện mạo đời sống của các dân tộc ít người Việt Nam đã
được trình bày một cách khái quát, trong đó đời sống của người Mường cũng
được tìm hiểu và giới thiệu.
sách đã tìm hiểu và giới thiệu được mọi mặt của đời sống văn hóa người
Mường từ nguồn gốc, lịch sử cư trú tới các biểu hiện của văn hóa vật chất,
tinh thần, xã hội người Mường.
Bên cạnh các cơng trình nghiên cứu, tìm hiểu về văn hóa người Mường ở
Việt Nam, hiện nay đã có những cơng trình riêng nghiên cứu về người Mường
ở Hịa Bình. Trước tiên chúng ta phải kể đến cơng trình nghiên cứu của nhà
<i>nghiên cứu Trần Từ, với cuốn “Người Mường ở Hịa Bình”, năm 1996 (Nxb </i>
Hội Khoa học lịch sử Việt Nam). Cơng trình nghiên cứu đã khái quát diện
mạo xã hội truyền thống: chế độ Lang cun, ruộng Lang, hoa văn trên cạp váy
Mường,…và cả thế giới quan của người Mường ở Hòa Bình.
Ngồi các cơng trình nghiên cứu lớn trên, nhiều đề tài Khóa luận tốt
nghiệp của nhiều sinh viên trường Đại học Văn hóa Hà Nội cũng quan tâm và
nghiên cứu, tìm hiểu Văn hóa truyền thống của người Mường. Ta có thể kể
<i>đến các đề tài như “Bước đầu tìm hiểu tang lễ cổ truyền Mường Bi”, Bùi Kim </i>
<i>Phúc, khoa Văn hóa Dân tộc thiểu số, 1997; “Bước đầu tìm hiểu về khai thác </i>
<i>giá trị văn hóa các dân tộc Hịa Bình vào hoạt động du lịch”, Nguyễn Hồng </i>
Thắng, khoa Văn hóa du lịch, 2001.
Ta có thể nói các cơng trình nghiên cứu trên có đóng góp rất to lớn trong
việc cung cấp thơng tin và đưa cái nhìn tổng quan, sâu sắc về diện mạo văn
hóa người Mường ở Việt Nam nói chung và về người Mường ở Hịa Bình nói
riêng cho bạn đọc. Ngồi ra, thơng qua các cơng trình nghiên cứu trên đã
cung cấp nhiều thông tin quý giá cho người viết tham khảo và là nguồn tư liệu
quý báu, giúp người viết có cơ sở tin cậy khi phác họa về văn hóa truyền
thống của người Mường ở xã Đông Xuân.
<b>5. Phương pháp thực hiện đề tài </b>
<b>- Phương pháp luận chung là dựa trên Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng </b>
Hồ Chí Minh.
<b>- Phương pháp cụ thể được đề tài sử dụng chủ yếu là phương pháp điều </b>
tra, điền dã dân tộc học, quan sát, phỏng vấn, phân tích, so sánh, đối chiếu,
tổng hợp, khái quát,...
<b>6. Đóng góp của đề tài </b>
<b>* Về lí luận </b>
- Đề tài phác họa phương thức mưu sinh truyền thống của người Mường
tại xã Đông Xuân.
- Làm rõ thực trạng và xu hướng biến đổi trong phương thức mưu sinh
của người Mường trong điều kiện hội nhập như hiện nay.
<b>* Về giá trị thực tiễn </b>
- Đề tài cung cấp tư liệu về phương thức mưu sinh của người Mường tại
xã Đông Xuân nhằm giới thiệu các giá trị văn hóa truyền thống thúc đẩy hoạt
động quảng bá thúc đẩy du lịch phát triển.
<b>- Đề tài khảo sát về phương thức mưu sinh truyền thống và những biến </b>
đổi của phương thức mưu sinh của người Mường tại xã Đông Xuân trong giai
đoạn hiện nay.
- Từ đó giúp các nhà nghiên cứu văn hóa và các nhà quản lý của thủ đơ có
cơ sở thực tế để xây dựng, hoạch định chính sách, giải quyết vấn đề mâu thuẫn
giữa việc giúp người Mường phát triển kinh tế, thực hiện cơng nghiệp hóa, hiện
đại hóa, một mặt vẫn bảo tồn và phát huy được bản sắc văn hóa Mường.
<b>7. Bố cục đề tài </b>
Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài gồm 3 chương:
Chương 2: Phương thức mưu sinh truyền thống của người Mường ở xã
Đông Xuân, huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội.
<b>TÀI LIỆU THAM KHẢO </b>
1. Ban chỉ đạo đại hội đại biểu các dân tộc thiểu số Viêt Nam (2010),
<i>Cộng đồng các dân tộc Việt Nam, Nxb Giáo dục Việt. </i>
<i>2. Trần Bình (2001), Tập quán hoạt động kinh tế của một số dân tộc Tây </i>
<i>Bắc Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tôc. </i>
<i>3. Bế Viết Đẳng (1996), Các dân tộc thiểu số trong sự phát triển kinh tế - </i>
<i>xã hội ở miền núi, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội. </i>
<i>4. Trần Văn Hà (cb) (2007), Phát triển nông thôn miền núi và dân tộc </i>
<i>trong thời kỳ kinh tế chuyển hóa, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội. </i>
<i>5. Đoàn Đức Hiếu (2003), Sự phát triển của cá nhân trong nền kinh tế thị </i>
<i>trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nxb Chính trị Quốc gia. </i>
<i>6. Bùi Kim Phúc (1997), Bước đầu tìm hiểu tang lễ cổ truyền Mường Bi, </i>
Khoa văn hóa Dân tộc thiểu số, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội.
<i>7. Trần Từ ( 1996), Người Mường ở Hịa Bình, Hội khoa học lịch sử Việt </i>
Nam.
<i>8. Nguyễn Hồng Thắng (2001), Bước đầu tìm hiểu về khai thác giá trị </i>
<i>văn hóa các dân tộc Hịa Bình vào hoạt động du lịch, Khoa văn hóa Du lịch, </i>
Trường Đại học Văn hóa Hà Nội.
<i>9. Trần Ngọc Thêm (1997), Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, Nxb TP </i>
Hồ Chí Minh.
<i>10. Ngơ Đức Thịnh (1993), Bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các </i>
<i>dân tộc, Tạp chí dân tộc học, Hà Nội. </i>
11. Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn Quốc gia Việt Nam (1999),
<i>Người Mường ở Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc. </i>
<i>12. Ủy ban nhân dân xã Đông Xuân (2008), Báo cáo kết quả thực hiện </i>
<i>13. Ủy ban nhân dân xã Đông Xuân (2013), Báo cáo kết quả thực hiện </i>
<i>nhiệm vụ phát triển Kinh tế - Xã hội đảm bảo an ninh, quân sự địa phương </i>
<i>năm 2013. </i>
<i>14. Viện dân tộc học (1978), Các dân tộc ít người ở Việt Nam, Nxb Văn </i>
hóa dân tộc, Hà Nội.
<i>15. Viện dân tộc học (2004), Cơ hội và thách thức đối với vùng dân tộc </i>
