BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Trần Thị Hồng Vân

CHỈNH ÂM CHO TRẺ 3 - 5 TUỔI
BỊ RỐI LOẠN ÂM LỜI NÓI
( TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH )

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thành phố Hồ Chí Minh - 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Trần Thị Hồng Vân

CHỈNH ÂM CHO TRẺ 3 -5 TUỔI
BỊ RỐI LOẠN ÂM LỜI NÓI
(TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH)

Chuyên ngành : Giáo dục mầm non
Mã số

: 60 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS. Nguyễn Thị Ly Kha

Thành phố Hồ Chí Minh - 2015


LỜI CAM ĐOAN
Tơi xin cam đoan đây là cơng trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai
cơng bố trong bất kỳ cơng trình nào khác.
Tác giả luận văn

Trần Thị Hồng Vân


LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, phòng Đào
tạo, Khoa Giáo dục Mầm non, Thư viện Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ
Chí Minh và Q thầy cơ, đặc biệt là PGS.TS. Nguyễn Thị Ly Kha đã tận
tình giảng dạy, hướng dẫn và tạo điều kiện thuận lợi cho tơi hồn thành
luận văn này.
Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc và giáo viên Trung tâm
Phục hồi Chức năng và Trợ giúp trẻ tàn tật, Bộ Lao động và Thương binh xã hội
tại quận 3 TPHCM đã tạo điều kiện cho tơi trong q trình thực nghiệm
tại trường.
Cuối cùng, tơi muốn bày tỏ lịng biết ơn sâu sắc đến gia đình và bạn bè đã
động viên, giúp đỡ cho tơi rất nhiều trong q trình nghiên cứu đề tài này.

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 20 tháng 9 năm 2015


Tác giả luận văn

Trần Thị Hồng Vân


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. 1
LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................... 1
MỤC LỤC .............................................................................................................. 2
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .................................................................... 1
DANH MỤC BIỂU BẢNG ................................................................................... 2
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1
0.1.

Lý do chọn đề tài ....................................................................................... 1

0.2. Mục tiêu nghiên cứu...................................................................................... 3
0.3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu............................................................. 3
0.4.

Giả thuyết nghiên cứu ............................................................................... 3

0.5.

Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................ 3

0.6.

Giới hạn và phạm vi nghiên cứu .............................................................. 3


0.6.1. Giới hạn nghiên cứu ................................................................................... 3
0.7. Phương pháp nghiên cứu............................................................................. 4
0.7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn .......................................................... 4
0.7.2.1. Phương pháp điều tra 4
0.7.2.2. Phương pháp quan sát 5
0.7.2.4. Phương pháp thực nghiệm ................................................................................ 6

0.8. Đạo đức của người nghiên cứu ................................................................... 6
0.9. Đóng góp của đề tài nghiên cứu .................................................................. 6
0.10. Bố cục luận văn............................................................................................ 7
PHẦN NỘI DUNG ................................................................................................ 8
Chương 1. .............................................................................................................. 8
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ CHỈNH ÂM ................................................ 8
CHO TRẺ 3 - 5 TUỔI BỊ RỐI LOẠN ÂM LỜI NÓI ....................................... 8
1.1.

Lịch sử nghiên cứu chỉnh âm cho trẻ có rối loạn âm lời nói .................. 8

1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngồi về rối loạn âm lời nói ............................... 8
1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam về rối loạn âm lời nói ............................... 11


1.2. Lời nói, rối loạn âm lời nói .......................................................................... 14
1.2.1. Lời nói, âm lời nói .................................................................................... 14
1.2.2. Rối loạn âm lời nói ................................................................................... 18
1.2.3. Vấn đề chỉnh âm cho trẻ 3 - 5 tuổi có rối loạn về âm lời nói ................ 20
1.3. Dạy trẻ có rối loạn âm lời nói ...................................................................... 21
1.3.1. Đặc điểm phát triển ngơn ngữ của trẻ 3 - 5 tuổi ................................................... 21
1.3.2. Vấn đề dạy trẻ nghe và phát âm đúng ................................................................... 24
1.3.3. Nguyên tắc, phương pháp, hình thức, quy trình chỉnh âm cho trẻ RLALN ......... 28


1.4. Tiểu kết chương 1......................................................................................... 29
Chương 2. ............................................................................................................. 30
2.1. Khái quát về việc điều tra ........................................................................... 30
2.1.1. Địa bàn điều tra và thời gian .................................................................... 30
2.1.2. Đối tượng và phương pháp điều tra........................................................... 30
Bảng 2.1. Phương pháp và đối tượng điều tra..................................................... 31
2.1.3. Nội dung điều tra ....................................................................................... 31
2.1.4. Phương tiện điều tra .................................................................................. 31
2.2. Kết quả điều tra ........................................................................................... 33
2.2.1. Thực trạng luyện phát âm cho trẻ 3 – 5 tuổi tại một số nơi ở TPHCM . 33
2.2.1.1. Trình độ chun mơn của GVMN tham gia trả lời phiếu trưng cầu ý kiến . 33

Bảng 2.2. Trình độ chun mơn của GVMN ........................................................ 33
2.2.1.2. Thực trạng nhận thức của GVMN về việc dạy phát âm cho trẻ 3 - 5 tuổi .... 33

Bảng 2.3. Đánh giá của GVMN về ảnh hưởng của việc phát âm sai ở trẻ MG .. 33
Bảng 2.4. Đánh giá của GVMN về mức độ cần thiết của việc dạy phát âm đúng34
Bảng 2.5. Đánh giá của GVMN về mức độ cần thiết của việc tổ chức các ......... 35
giờ học chuyên biệt để dạy trẻ phát âm đúng ở trường MN ................................ 35
Bảng 2.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc phát âm đúng ở trẻ 3 - 5 tuổi (không có
khuyết tật ở bộ máy phát âm, khơng có bất thường ở não).................................. 37
Bảng 2.7. Những điều cần lưu ý khi luyện phát âm đúng cho trẻ ........................ 39
Bảng 2.8. Công cụ, biện pháp giáo viên thường sử dụng để đánh giá

khả

năng phát âm ở trẻ ............................................................................................... 40



Bảng 2.9. Những khó khăn của GVMN khi luyện phát âm cho trẻ ...................... 41
2.2.1.3. Thực trạng kế hoạch giáo dục, giáo án luyện phát âm cho trẻ tại một số trường
MN ở TPHCM

42

2.2.2. Thực trạng rối loạn âm lời nói ở trẻ 3 - 5 tuổi tại một số nơi ở TPHCM 43
2.2.2.1. Thực trạng trẻ 3;0 - 3;11 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN.................. 44

Bảng 2.10. Tỉ lệ trẻ 3;0 - 3;11 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn âm đầu44
Bảng 2.11. Tỉ lệ trẻ 3;0 - 3;11 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn

âm

chính ..................................................................................................................... 45
Bảng 2.12. Tỉ lệ trẻ 3;0 - 3;11 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn âm cuối45
Bảng 2.13. Tỉ lệ trẻ 3;0 - 3;11 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn
thanh điệu ............................................................................................................. 46
Bảng 2.14. Tỉ lệ trẻ 3;0 - 3;11 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN ............ 46
2.2.2.2. Thực trạng trẻ 4;0 - 4;5 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN .................. 47

Bảng 2.15. Tỉ lệ trẻ 4;0 - 4;5 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn

phụ

âm đầu .................................................................................................................. 47
Bảng 2.16. Tỉ lệ trẻ 4;0 - 4;5 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị

rối


loạn âm chính ....................................................................................................... 48
Bảng 2.17. Tỉ lệ trẻ 4;0 - 4;5 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn âm cuối 49
Bảng 2.18. Tỉ lệ trẻ 4;0 - 4;5 tuổi tại một số nơi ởTPHCM bị

rối

loạn thanh điệu ..................................................................................................... 49
Bảng 2.19. Tỉ lệ trẻ 4;0 - 4;5 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN .............. 50
2.2.2.3. Thực trạng trẻ 4;6 - 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN ................... 51

Bảng 2.20. Tỉ lệ trẻ 4;6 - 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn âm đầu . 51
Bảng 2.21. Tỉ lệ trẻ 4;6 - 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị

rối

loạn âm chính ....................................................................................................... 51
Bảng 2.22. Tỉ lệ trẻ 4;6 - 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn âm cuối 52
Bảng 2.23. Tỉ lệ trẻ 4;6 - 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị

rối

loạn thanh điệu ..................................................................................................... 52
Bảng 2.24. Tỉ lệ trẻ 4;6 - 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN .............. 53
2.2.2.4. Thực trạng trẻ 3;0 – 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN ................... 53


Bảng 2.25. Tỉ lệ trẻ 3;0 – 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM cần can thiệp chỉnh
âm ......................................................................................................................... 53
Bảng 2.26. Tỉ lệ trẻ 3;0 – 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN .............. 54
2.3. Tiểu kết chương 2 ........................................................................................ 55

Chương 3. ............................................................................................................ 56
XÂY DỰNG BÀI TẬP CHỈNH ÂM VÀ THỰC NGHIỆM CHỈNH ÂM ... 56
HỖ TRỢ TRẺ 3 - 5 TUỔI TẠI TPHCM BỊ RỐI LOẠN ÂM LỜI NÓI ...... 56
3.1. Xây dựng bài tập chỉnh âm cho trẻ 3 - 5 tuổi bị rối loạn âm lời nói ...... 56
3.1.1. Nguyên tắc và yêu cầu đối với bài tập chỉnh âm cho trẻ 3-5 tuổi ........................ 56

3.1.2. Phương pháp xây dựng bài tập chỉnh âm cho trẻ 3-5 tuổi bị rối loạn âm
lời nói ........................................................................................................ 57
3.1.3. Quy trình xây dựng bài tập chỉnh âm ...................................................... 57
3.1.4. Bài tập chỉnh âm cho trẻ 3-5 tuổi bị rối loạn âm lời nói ......................... 57
3.1.4.1. Bài tập luyện vận động bộ máy phát âm ............................................................ 57
3.1.4.2. Bài tập luyện nghe

58

3.1.4.3. Bài tập luyện thở

58

3.1.4.4. Bài tập luyện giọng

59

3.1.4.5. Bài tập chữa lỗi phát âm kết hợp giáo dục ngôn ngữ ........................................ 59

 Bài tập phân biệt âm bị trẻ phát âm lỗi và âm đúng ....................................... 59
 Bài tập phát âm từ, cụm từ .............................................................................. 65
 Bài tập phát âm cụm từ, câu, ngơn bản có chứa âm bị phát âm sai ............... 68
3.2. Xây dựng phác đồ chỉnh âm kết hợp giáo dục ngôn ngữ ........................ 71
3.3. Thực nghiệm chỉnh âm cho trẻ 3 - 5 tuổi tại TPHCM bị RLALN ......... 72

3.3.1. Cách thức chọn mẫu thực nghiệm ........................................................... 72
3.3.2. Công cụ, nội dung, phương pháp khảo sát và đánh giá đối tượng ........ 72
3.3.3. Tổ chức thực nghiệm ................................................................................ 74
3.3.3.1. Một số vấn đề chung về thực nghiệm ............................................................. 74
3.3.3.2. Các trường hợp thực nghiệm .......................................................................... 74

 Vũ DH

74

a. Sơ lược về trẻ

74


Mô tả về ngôn ngữ của trẻ........................................ 75

b.

Đặc điểm tâm sinh lí - ngơn ngữ của trẻ ........................................................................ 75

Bảng 3.1. Kết quả thống kê lỗi phát âm lần 1 của Vũ DH (3;4 tuổi) .................. 78
Bảng 3.2. Kết quả thống kê lỗi phát âm lần 2 của Vũ DH (3;4 tuổi) .................. 80
Bảng 3.3. Kết quả 3 đợt chỉnh âm ở Vũ DH ........................................................ 83
a. Sơ lược về trẻ

84

b. Mô tả về ngôn ngữ của trẻ 84
Đặc điểm tâm sinh lí - ngơn ngữ của trẻ ........................................................................ 84

•

Khả năng phát âm tại thời điểm được hỗ trợ chỉnh

âm

85

Bảng 3.4. Kết quả thống kê lỗi phát âm lần 1 của Dương NKM (4;7 tuổi) ......... 87
Bảng 3.5. Kết quả thống kê lỗi phát âm lần 2 của Dương N.K.M (4;7 tuổi)....... 89
Bảng 3.6. Kết quả 3 đợt chỉnh âm ở Dương NKM............................................... 93
a.

Sơ lược về trẻ ............................................................. 94

b.

Mô tả về ngôn ngữ của trẻ........................................ 94

Phương ngữ của trẻ, gia đình, cơ giáo, người nuôi dạy trẻ trực tiếp .......................... 94
Đặc điểm tâm sinh lí - ngơn ngữ của trẻ ........................................................................ 94
•

Khả năng phát âm tại thời điểm được hỗ trợ chỉnh âm95

Bảng 3.7. Kết quả thống kê lỗi phát âm lần 2 của Nguyễn VLP (3;7 tuổi)Bảng
3.8. Kết quả thống kê lỗi phát âm lần 2 của Nguyễn VLP (3;7 tuổi)................ 97
c.

Kết quả chỉnh âm và bàn luận ................................................................... 99


Bảng 3.9. Kết quả 3 đợt chỉnh âm ở Nguyễn VLP ............................................. 101
3.4. Đề xuất hướng can thiệp tiếp theo cho trẻ .............................................. 101
3.5. Tiểu kết chương 3 ...................................................................................... 101
KẾT LUẬN ........................................................................................................ 103
KIẾN NGHỊ ....................................................................................................... 105
DANH MỤC BÀI BÁO KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN
CỨU ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ ............................................................................. 107
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................. 108


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

RLALN - RLN

Rối loạn âm lời nói - Rối loạn nói

RL

Rối loạn

GDMN

Giáo dục Mầm non

GVMN

Giáo viên Mầm non

GV


Giáo viên

MN

Mầm non

BGH

Ban giám hiệu

TPHCM

Thành phố Hồ Chí Minh

ĐHSPMN

Đại học sư phạm mầm non

CĐSPMN

Cao đẳng sư phạm mầm non

TCSPMN

Trung cấp sư phạm mầm non

3;0

3 tuổi 0 tháng


3;11

3 tuổi 11 tháng

4;0

4 tuổi 0 tháng

4;5

4 tuổi 5 tháng

4;11

4 tuổi 11 tháng

5;0

5 tuổi 0 tháng

3 - 5 tuổi

Từ 3 tuổi 0 tháng đến 5 tuổi 11 tháng


DANH MỤC BIỂU BẢNG
LỜI CAM ĐOAN ................................................................................................. 1
LỜI CẢM ƠN ....................................................................................................... 1
MỤC LỤC .............................................................................................................. 2

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .................................................................... 1
DANH MỤC BIỂU BẢNG ................................................................................... 2
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1
0.1.

Lý do chọn đề tài ....................................................................................... 1

0.2. Mục tiêu nghiên cứu...................................................................................... 3
0.3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu............................................................. 3
0.4.

Giả thuyết nghiên cứu ............................................................................... 3

0.5.

Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................ 3

0.6.

Giới hạn và phạm vi nghiên cứu .............................................................. 3

0.6.1. Giới hạn nghiên cứu ................................................................................... 3
0.7. Phương pháp nghiên cứu............................................................................. 4
0.7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn .......................................................... 4
0.7.2.1. Phương pháp điều tra 4
0.7.2.2. Phương pháp quan sát 5
0.7.2.4. Phương pháp thực nghiệm ................................................................................ 6

0.8. Đạo đức của người nghiên cứu ................................................................... 6
0.9. Đóng góp của đề tài nghiên cứu .................................................................. 6

0.10. Bố cục luận văn............................................................................................ 7
PHẦN NỘI DUNG ................................................................................................ 8
Chương 1. .............................................................................................................. 8
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ CHỈNH ÂM ................................................ 8
CHO TRẺ 3 - 5 TUỔI BỊ RỐI LOẠN ÂM LỜI NÓI ....................................... 8
1.1.

Lịch sử nghiên cứu chỉnh âm cho trẻ có rối loạn âm lời nói .................. 8

1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài về rối loạn âm lời nói ............................... 8
1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam về rối loạn âm lời nói ............................... 11


1.2. Lời nói, rối loạn âm lời nói .......................................................................... 14
1.2.1. Lời nói, âm lời nói .................................................................................... 14
1.2.2. Rối loạn âm lời nói ................................................................................... 18
1.2.3. Vấn đề chỉnh âm cho trẻ 3 - 5 tuổi có rối loạn về âm lời nói ................ 20
1.3. Dạy trẻ có rối loạn âm lời nói ...................................................................... 21
1.3.1. Đặc điểm phát triển ngơn ngữ của trẻ 3 - 5 tuổi ................................................... 21
1.3.2. Vấn đề dạy trẻ nghe và phát âm đúng ................................................................... 24
1.3.3. Nguyên tắc, phương pháp, hình thức, quy trình chỉnh âm cho trẻ RLALN ......... 28

1.4. Tiểu kết chương 1......................................................................................... 29
Chương 2. ............................................................................................................. 30
2.1. Khái quát về việc điều tra ........................................................................... 30
2.1.1. Địa bàn điều tra và thời gian .................................................................... 30
2.1.2. Đối tượng và phương pháp điều tra........................................................... 30
Bảng 2.1. Phương pháp và đối tượng điều tra..................................................... 31
2.1.3. Nội dung điều tra ....................................................................................... 31
2.1.4. Phương tiện điều tra .................................................................................. 31

2.2. Kết quả điều tra ........................................................................................... 33
2.2.1. Thực trạng luyện phát âm cho trẻ 3 – 5 tuổi tại một số nơi ở TPHCM . 33
2.2.1.1. Trình độ chun mơn của GVMN tham gia trả lời phiếu trưng cầu ý kiến . 33

Bảng 2.2. Trình độ chun mơn của GVMN ........................................................ 33
2.2.1.2. Thực trạng nhận thức của GVMN về việc dạy phát âm cho trẻ 3 - 5 tuổi .... 33

Bảng 2.3. Đánh giá của GVMN về ảnh hưởng của việc phát âm sai ở trẻ MG .. 33
Bảng 2.4. Đánh giá của GVMN về mức độ cần thiết của việc dạy phát âm đúng34
Bảng 2.5. Đánh giá của GVMN về mức độ cần thiết của việc tổ chức các ......... 35
giờ học chuyên biệt để dạy trẻ phát âm đúng ở trường MN ................................ 35
Bảng 2.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc phát âm đúng ở trẻ 3 - 5 tuổi (không có
khuyết tật ở bộ máy phát âm, khơng có bất thường ở não).................................. 37
Bảng 2.7. Những điều cần lưu ý khi luyện phát âm đúng cho trẻ ........................ 39
Bảng 2.8. Công cụ, biện pháp giáo viên thường sử dụng để đánh giá

khả

năng phát âm ở trẻ ............................................................................................... 40


Bảng 2.9. Những khó khăn của GVMN khi luyện phát âm cho trẻ ...................... 41
2.2.1.3. Thực trạng kế hoạch giáo dục, giáo án luyện phát âm cho trẻ tại một số trường
MN ở TPHCM

42

2.2.2. Thực trạng rối loạn âm lời nói ở trẻ 3 - 5 tuổi tại một số nơi ở TPHCM 43
2.2.2.1. Thực trạng trẻ 3;0 - 3;11 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN.................. 44


Bảng 2.10. Tỉ lệ trẻ 3;0 - 3;11 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn âm đầu44
Bảng 2.11. Tỉ lệ trẻ 3;0 - 3;11 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn

âm

chính ..................................................................................................................... 45
Bảng 2.12. Tỉ lệ trẻ 3;0 - 3;11 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn âm cuối45
Bảng 2.13. Tỉ lệ trẻ 3;0 - 3;11 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn
thanh điệu ............................................................................................................. 46
Bảng 2.14. Tỉ lệ trẻ 3;0 - 3;11 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN ............ 46
2.2.2.2. Thực trạng trẻ 4;0 - 4;5 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN .................. 47

Bảng 2.15. Tỉ lệ trẻ 4;0 - 4;5 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn

phụ

âm đầu .................................................................................................................. 47
Bảng 2.16. Tỉ lệ trẻ 4;0 - 4;5 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị

rối

loạn âm chính ....................................................................................................... 48
Bảng 2.17. Tỉ lệ trẻ 4;0 - 4;5 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn âm cuối 49
Bảng 2.18. Tỉ lệ trẻ 4;0 - 4;5 tuổi tại một số nơi ởTPHCM bị

rối

loạn thanh điệu ..................................................................................................... 49
Bảng 2.19. Tỉ lệ trẻ 4;0 - 4;5 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN .............. 50
2.2.2.3. Thực trạng trẻ 4;6 - 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN ................... 51


Bảng 2.20. Tỉ lệ trẻ 4;6 - 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn âm đầu . 51
Bảng 2.21. Tỉ lệ trẻ 4;6 - 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị

rối

loạn âm chính ....................................................................................................... 51
Bảng 2.22. Tỉ lệ trẻ 4;6 - 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị rối loạn âm cuối 52
Bảng 2.23. Tỉ lệ trẻ 4;6 - 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị

rối

loạn thanh điệu ..................................................................................................... 52
Bảng 2.24. Tỉ lệ trẻ 4;6 - 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN .............. 53
2.2.2.4. Thực trạng trẻ 3;0 – 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN ................... 53


Bảng 2.25. Tỉ lệ trẻ 3;0 – 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM cần can thiệp chỉnh
âm ......................................................................................................................... 53
Bảng 2.26. Tỉ lệ trẻ 3;0 – 5;0 tuổi tại một số nơi ở TPHCM bị RLALN .............. 54
2.3. Tiểu kết chương 2 ........................................................................................ 55
Chương 3. ............................................................................................................ 56
XÂY DỰNG BÀI TẬP CHỈNH ÂM VÀ THỰC NGHIỆM CHỈNH ÂM ... 56
HỖ TRỢ TRẺ 3 - 5 TUỔI TẠI TPHCM BỊ RỐI LOẠN ÂM LỜI NÓI ...... 56
3.1. Xây dựng bài tập chỉnh âm cho trẻ 3 - 5 tuổi bị rối loạn âm lời nói ...... 56
3.1.1. Nguyên tắc và yêu cầu đối với bài tập chỉnh âm cho trẻ 3-5 tuổi ........................ 56

3.1.2. Phương pháp xây dựng bài tập chỉnh âm cho trẻ 3-5 tuổi bị rối loạn âm
lời nói ........................................................................................................ 57
3.1.3. Quy trình xây dựng bài tập chỉnh âm ...................................................... 57

3.1.4. Bài tập chỉnh âm cho trẻ 3-5 tuổi bị rối loạn âm lời nói ......................... 57
3.1.4.1. Bài tập luyện vận động bộ máy phát âm ............................................................ 57
3.1.4.2. Bài tập luyện nghe

58

3.1.4.3. Bài tập luyện thở

58

3.1.4.4. Bài tập luyện giọng

59

3.1.4.5. Bài tập chữa lỗi phát âm kết hợp giáo dục ngôn ngữ ........................................ 59

 Bài tập phân biệt âm bị trẻ phát âm lỗi và âm đúng ....................................... 59
 Bài tập phát âm từ, cụm từ .............................................................................. 65
 Bài tập phát âm cụm từ, câu, ngơn bản có chứa âm bị phát âm sai ............... 68
3.2. Xây dựng phác đồ chỉnh âm kết hợp giáo dục ngôn ngữ ........................ 71
3.3. Thực nghiệm chỉnh âm cho trẻ 3 - 5 tuổi tại TPHCM bị RLALN ......... 72
3.3.1. Cách thức chọn mẫu thực nghiệm ........................................................... 72
3.3.2. Công cụ, nội dung, phương pháp khảo sát và đánh giá đối tượng ........ 72
3.3.3. Tổ chức thực nghiệm ................................................................................ 74
3.3.3.1. Một số vấn đề chung về thực nghiệm ............................................................. 74
3.3.3.2. Các trường hợp thực nghiệm .......................................................................... 74

 Vũ DH

74


a. Sơ lược về trẻ

74


Mô tả về ngôn ngữ của trẻ........................................ 75

b.

Đặc điểm tâm sinh lí - ngơn ngữ của trẻ ........................................................................ 75

Bảng 3.1. Kết quả thống kê lỗi phát âm lần 1 của Vũ DH (3;4 tuổi) .................. 78
Bảng 3.2. Kết quả thống kê lỗi phát âm lần 2 của Vũ DH (3;4 tuổi) .................. 80
Đợt chỉnh âm từ tháng 8/2014 đến tháng 11/2014 ....................................................... 81

Bảng 3.3. Kết quả 3 đợt chỉnh âm ở Vũ DH ........................................................ 83
a. Sơ lược về trẻ

84

b. Mô tả về ngôn ngữ của trẻ 84
Đặc điểm tâm sinh lí - ngơn ngữ của trẻ ........................................................................ 84
•

Khả năng phát âm tại thời điểm được hỗ trợ chỉnh

âm

85


Bảng 3.4. Kết quả thống kê lỗi phát âm lần 1 của Dương NKM (4;7 tuổi) ......... 87
Bảng 3.5. Kết quả thống kê lỗi phát âm lần 2 của Dương N.K.M (4;7 tuổi)....... 89
Bảng 3.6. Kết quả 3 đợt chỉnh âm ở Dương NKM............................................... 93
a.

Sơ lược về trẻ ............................................................. 94

b.

Mô tả về ngôn ngữ của trẻ........................................ 94

Phương ngữ của trẻ, gia đình, cơ giáo, người nuôi dạy trẻ trực tiếp .......................... 94
Đặc điểm tâm sinh lí - ngơn ngữ của trẻ ........................................................................ 94
•

Khả năng phát âm tại thời điểm được hỗ trợ chỉnh âm95

Bảng 3.7. Kết quả thống kê lỗi phát âm lần 2 của Nguyễn VLP (3;7 tuổi)Bảng
3.8. Kết quả thống kê lỗi phát âm lần 2 của Nguyễn VLP (3;7 tuổi)................ 97
c.

Kết quả chỉnh âm và bàn luận ................................................................... 99

Bảng 3.9. Kết quả 3 đợt chỉnh âm ở Nguyễn VLP ............................................. 101
3.4. Đề xuất hướng can thiệp tiếp theo cho trẻ .............................................. 101
3.5. Tiểu kết chương 3 ...................................................................................... 101
KẾT LUẬN ........................................................................................................ 103
KIẾN NGHỊ ....................................................................................................... 105
DANH MỤC BÀI BÁO KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN

CỨU ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ ............................................................................. 107
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................. 108


1

MỞ ĐẦU
0.1.

Lý do chọn đề tài
Như chúng ta đã biết, ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất.

Đối với trẻ mầm non, ngơn ngữ nói trong sáu năm đầu đời là một trong những
lĩnh vực quan trọng giúp bé phát triển toàn diện, đặc biệt là nhận thức, biểu lộ
cảm xúc và hình thành quan hệ xã hội với những người xung quanh. Tất cả các
nội dung giáo dục kĩ năng, thái độ, hành vi cho trẻ mầm non không thể không
thông qua kênh ngôn ngữ. Nếu trẻ bị khó khăn về ngơn ngữ thì khơng chỉ ảnh
hưởng đến hiệu quả giáo dục giao tiếp bằng ngôn ngữ mà còn ảnh hưởng rất
nhiều đến chất lượng trẻ tiếp thụ các nội dung giáo dục.
Những năm gần đây, ở Việt Nam đã có khơng ít báo cáo y khoa cho biết tại
khoa tâm lí ở các bệnh viện nhi đồng, trẻ đến khám do chậm nói “chiếm vị trí
hàng đầu” (45%). Mỗi tuần, Khoa Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng (Bệnh
viện Nhi đồng 1, TP.HCM) thăm khám và tập nói cho gần 200 trẻ chậm nói,
trong đó trẻ nói ngọng chiếm khoảng 60%. “Có những nghiên cứu đã mô tả
nhiều trường hợp quan sát được trên thực tế về những trẻ mẫu giáo bộc lộ nhiều
khó khăn nghiêm trọng khi phát âm, trong khi bộ máy phát âm, thính giác, thị
giác của trẻ khơng có gì khiếm khuyết, mức độ phát triển nhận thức, tình cảm xã
hội của trẻ bình thường và trẻ sống trong hồn cảnh khơng có gì bất thường
[6, tr 9], [35], [6, tr. 10].
Để xác lập được quy trình âm vị của những trẻ này và xây dựng các bài tập

can thiệp trị liệu cho trẻ, cần phải đối chiếu lỗi phát âm của trẻ với danh sách lỗi
phát âm thường gặp ở trẻ bình thường cùng độ tuổi.
Năm 2010, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Bộ chuẩn phát triển trẻ
em 5 tuổi, trong đó có chỉ số 65 “Nói rõ ràng”, một chỉ số rất quan trọng, thuộc
chuẩn 15: Trẻ biết sử dụng lời nói để giao tiếp [2, tr. 92]. “Nói rõ ràng” – đặt
trong hệ thống 6 chuẩn ngôn ngữ cho trẻ 5 tuổi được hiểu là phát âm đúng,
không bị các lỗi về phát âm như nói mất âm, thay âm, thêm âm, nói lắp.


2

Để có thể chuẩn bị hành trang cho trẻ vào lớp một, việc phát hiện và can
thiệp sớm những trẻ mẫu giáo có khó khăn về âm lời nói là rất cần thiết. Bởi lẽ
ngơn ngữ bằng lời nói là hoạt động ngôn ngữ chủ yếu của con người, trẻ nói
khơng rõ ràng khơng chỉ ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, học tập mà còn tác
động tiêu cực đến nhiều mặt trong cuộc sống của trẻ.
Thế nhưng, hiện nay ở Việt Nam, do vấn đề này còn khá mới mẻ, phần lớn
giáo viên mầm non chưa được đào tạo về nội dung trị liệu ngôn ngữ cho trẻ mầm
non; thêm vào đó, nhiều phụ huynh cũng khơng nhận thức được tầm quan trọng
của việc rèn luyện ngữ âm cho trẻ nên phần nhiều trẻ mẫu giáo có khó khăn về
âm lời nói chưa được phát hiện và can thiệp trị liệu đúng lúc.
Thực tế cho thấy có nhiều trường hợp phụ huynh biết trẻ nói ngọng nhưng
thường chủ quan bỏ qua, cho đến khi trẻ vào học cấp một, trẻ phát âm khơng rõ
ràng, đọc chậm, viết sai chính tả nhiều, gặp khó khăn khi tiếp thu bài; gia đình
mới nghĩ đến việc chữa lỗi phát âm cho trẻ. Điều này gây khó khăn cho việc trị
liệu, kéo dài thời gian điều trị mà hiệu quả không cao. Đồng thời, ở Việt Nam,
những cơng trình nghiên cứu về lỗi phát âm cũng như vấn đề xác lập quy trình
âm vị của trẻ em Việt Nam chưa nhiều cũng là một thách thức không nhỏ với
những người làm công tác ngữ âm trị liệu cho trẻ mầm non. Đầu năm 2014, kết
quả nghiên cứu về Lỗi phát âm âm tiết thường gặp ở trẻ 2- 4 tuổi (tại Thành phố

Hồ Chí Minh) của PGS. TS. Nguyễn Thị Ly Kha và Phạm Hải Lê đã cung cấp
những cứ liệu cần yếu để những người làm công tác ngữ âm trị liệu cũng như
giáo viên mầm non, phụ huynh có thể dùng làm chỉ số sàng lọc nhận diện những
trẻ có rối loạn về âm lời nói, từ đó xây dựng quy trình can thiệp phù hợp với từng
đối tượng trẻ.
Chính vì tính cấp thiết và quan trọng của việc phát hiện, can thiệp sớm đối
với trẻ mẫu giáo có khó khăn về âm lời nói, chúng tơi quyết định chọn đề tài
“ Chỉnh âm cho trẻ 3 - 5 tuổi bị rối loạn âm lời nói ( tại Thành phố Hồ Chí
Minh ) ” để nghiên cứu.


3

0.2. Mục tiêu nghiên cứu
Xây dựng được hệ thống bài tập hỗ trợ chỉnh âm cho trẻ 3-5 tuổi bị rối loạn
âm lời nói; khắc phục và hạn chế các tác động của rối loạn âm lời nói; cải thiện
năng lực phát âm, nói rõ ràng cho trẻ 3-5 tuổi bị rối loạn âm lời nói.
0.3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
0.3.1. Khách thể
Khách thể nghiên cứu: quá trình dạy phát âm cho trẻ mẫu giáo 3 - 5
tuổi.
0.3.2. Đối tượng nghiên cứu
- Bài tập chỉnh âm cho trẻ 3 – 5 tuổi bị RLALN.
0.4. Giả thuyết nghiên cứu
- Hiện nay có nhiều trẻ mẫu giáo có khó khăn về âm lời nói chưa được
nhận diện và can thiệp trị liệu kịp thời.
- Nếu quy trình can thiệp và bài tập chỉnh âm cho trẻ 3-5 tuổi bị rối loạn về
âm lời nói được đề xuất trong đề tài nghiên cứu cùng được thực hiện thì sẽ khắc
phục được lỗi phát âm và những rối loạn về âm lời nói cho trẻ.
0.5. Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu: Một số khái niệm cơ
bản; đặc điểm phát triển nhận thức, ngơn ngữ của trẻ 3-5 tuổi; quy trình ngữ âm
của trẻ 3-5 tuổi; vai trò của việc can thiệp nhằm khắc phục những rối loạn về âm
lời nói đối với sự phát triên ngôn ngữ của trẻ 3-5 tuổi.
- Khảo sát nhằm sàng lọc đối tượng trẻ mẫu giáo 3- 5 tuổi bị rối loạn âm lời
nói tại Thành phố Hồ Chí Minh.
- Xây dựng hệ thống bài tập chỉnh âm và quy trình can thiệp hỗ trợ cho ba trẻ
RLALN tại TPHCM trong thời gian 8 tháng.
- Tiến hành can thiệp trị liệu, thực nghiệm các bài tập chỉnh âm và phát triển
ngôn ngữ cho ba trẻ đã được chọn trong thời gian 8 tháng.
0.6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
0.6.1. Giới hạn nghiên cứu


4

Luận văn chỉ nghiên cứu lỗi phát âm, quy trình ngữ âm của trẻ 3-5 tuổi bình
thường tại Thành phố Hồ Chí Minh; xây dựng bài tập và thử nghiệm bài tập
chỉnh âm cho ba trẻ 3-5 tuổi tại Thành phố Hồ Chí Minh bị rối loạn về âm lời
nói. Trẻ bị dị tật ảnh hưởng đến phát âm (bị khe hở mơi, khe hở vịm miệng;
thiểu năng trí tuệ, tự kỉ, điếc, hoặc các dị tật liên quan đến lời nói); trẻ có bố mẹ
(hoặc người trực tiếp ni dạy trẻ) nói tiếng dân tộc khác ngồi tiếng Việt đều
không thuộc đối tượng mà luận văn này nghiên cứu.
0.6.1. Phạm vi nghiên cứu
Tác giả khảo sát, khám sàng lọc nhằm tìm những trẻ 3-5 tuổi bị RLALN tại
TPHCM; chọn ra 3 trẻ bị RLALN, xác lập quy trình ngữ âm, nguyên nhân dẫn
đến lỗi phát âm của từng trẻ, xây dựng bài tập can thiệp và tiến hành thực
nghiệm chỉnh âm cho trẻ. Mẫu khảo sát gồm các nhóm đối tượng:
- Nhóm 1: Trẻ 3-5 tuổi tại TPHCM
- Nhóm 2: GVMN, BGH, phụ huynh, người trực tiếp chăm sóc trẻ 3-5 tuổi

bị RLALN tại TPHCM.
0.7. Phương pháp nghiên cứu
0.7.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận
Mục đích: Xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài nghiên cứu.
Đối tượng và nội dung nghiên cứu: Tài liệu, dữ liệu về chương trình Giáo
dục mầm non; bộ chuẩn phát triển trẻ em năm tuổi; các giai đoạn phát triển ngôn
ngữ ở trẻ mầm non; lỗi phát âm âm tiết thường gặp ở trẻ 3-5 tuổi; chỉ số, cách
thức sàng lọc những trẻ bị rối loạn âm lời nói; nội dung giáo dục và rèn luyện
ngữ âm cho trẻ 3-5 tuổi.
Cách thức thực hiện:
Thu thập tài liệu để phân tích, tổng hợp, hệ thống khóa, khái quát hóa những vấn
đề lý luận và thực tiễn có liên quan như: nội dung giáo dục và rèn luyện ngữ âm
cho trẻ 3-5 tuổi, quy trình can thiệp chỉnh âm cho trẻ 3 - 5 tuổi bị RLALN.
0.7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
0.7.2.1. Phương pháp điều tra
Mục đích: điều tra về khả năng phát âm của trẻ mẫu giáo trước khi được


5

can thiệp điều trị, nguyên nhân dẫn đến những RLALN của trẻ nhằm thu thập cứ
liệu để xây dựng quy trình can thiệp chỉnh âm cho trẻ; xin ý kiến về khả năng
phát âm của trẻ 3-5 tuổi sau khi được can thiệp trị liệu để đánh giá hiệu quả của
việc can thiệp; xin ý kiến nhằm làm sáng tỏ hệ thống lý luận và thực tiễn về vấn
đề nghiên cứu.
Cách thức thực hiện: trao đổi trực tiếp hoặc qua thư điện tử, điện thoại.
Đối tượng điều tra: GVMN, BGH, phụ huynh, người trực tiếp nuôi dạy trẻ
3-5 tuổi bị rối loạn âm lời nói tại TPHCM, bác sĩ, chuyên gia về lĩnh vực mà đề
tài nghiên cứu.
Nội dung điều tra: khả năng phát âm của trẻ 3 - 5 tuổi, những yếu tố ảnh

hưởng đến việc phát âm của trẻ, thực trạng chỉnh âm cho trẻ bị RLALN.
Các bước thực hiện: Qui trình điều tra gồm 2 bước
- Bước 1: Xây dựng phiếu thăm dò ý kiến, câu hỏi phỏng vấn về nội
dung điều tra.
- Bước 2: Phát phiếu thăm dò, phỏng vấn và tổng hợp ý kiến.
0.7.2.2. Phương pháp quan sát
Mục đích quan sát: thu thập cứ liệu về khả năng phát âm của trẻ 3-5 tuổi bị
rối loạn âm lời nói; những biểu hiện, thay đổi về khả năng phát âm trong suốt
quá trình can thiệp điều trị.
Đối tượng quan sát: trẻ 3-5 tuổi có khó khăn về âm lời nói.
Nội dung quan sát: quan sát cách trẻ nói và phát âm trong lúc được khám
sàng lọc, trong sinh hoạt, học tập, vui chơi hằng ngày, trong quá trình trẻ được
can thiệp trị liệu.
Cách thức thực hiện: quan sát trực tiếp; quay phim, ghi âm để phân tích.
0.7.2.3. Phương pháp nghiên cứu trường hợp đặc thù
Mục đích: xác định mức độ RLALN ở trẻ, nguyên nhân dẫn đến RLALN,
chứng minh tính hiệu quả của các bài tập chỉnh âm – luyện phát âm và phát triển
ngôn ngữ cho trẻ, so sánh mức độ RLALN ở trẻ trước và sau thực nghiệm.
Đối tượng nghiên cứu: 3 trẻ từ 3-5 tuổi có RLALN.
Nội dung nghiên cứu: nghiên cứu lỗi phát âm ở trẻ, quá trình phát triển


6

ngôn ngữ của trẻ, nguyên nhân dẫn đến lỗi phát âm, quy trình chỉnh âm cho trẻ
và sự thay đổi của trẻ qua từng giai đoạn được can thiệp chỉnh âm.
Cách thức thực hiện: kiểm tra để lập ra danh sách lỗi phát âm, xác định
mức độ RLALN; xây dựng bài tập và quy trình dạy phát âm cho cá nhân; thực
hiện chỉnh âm cho trẻ; đồng thời ghi âm, ghi hình để đánh giá sự thay đổi của trẻ
qua từng giai đoạn.

0.7.2.4. Phương pháp thực nghiệm
Mục đích thực nghiệm: chỉnh âm cho trẻ 3-5 tuổi tại TPHCM bị rối loạn về
âm lời nói.
Đối tượng thực nghiệm: trẻ mẫu giáo tại TPHCM bị rối loạn âm lời nói. Dự
kiến thực nghiệm quy trình can thiệp trị liệu ba trẻ 3-5 tuổi bị rối loạn về âm lời
nói tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Nội dung: thực nghiệm các bài tập chỉnh âm mà người nghiên cứu đã xây
dựng cho từng cá nhân trẻ. Để đạt hiệu quả tốt nhất, quá trình can thiệp cần có sự
phối hợp của nhà trường và gia đình trẻ.
0.7.2.4. Phương pháp thống kê tốn học
Các dữ liệu thu thập được người nghiên cứu tiến hành xử lí số liệu trung
bình, tính tỉ lệ %, Chi bình phương X2 – square, và tiến hành kiểm nghiệm giả
thiết trên phần mềm thống kê R.
0.8. Đạo đức của người nghiên cứu
Ở nghiên cứu này, tất cả các thông tin cá nhân về đối tượng nghiên cứu đều
được mã hóa, tôn trọng nhân thân đối tượng nghiên cứu. Đồng thời những khảo
sát, mô tả, hỗ trợ chỉnh âm ở nghiên cứu này đều được sự đồng thuận của phụ
huynh và giáo viên dạy trẻ.
0.9. Đóng góp của đề tài nghiên cứu
Đề tài đã xác định và hệ thống hoá cơ sở lý luận của việc dạy trẻ nghe và
phát âm đúng, chỉnh âm cho trẻ mẫu giáo có rối loạn âm lời nói; đồng thời làm
rõ thực trạng rối loạn âm lời nói ở trẻ 3-5 tuổi, thực trạng luyện phát âm cho trẻ
mẫu giáo và chỉnh âm cho trẻ 3-5 tuổi có rối loạn âm lời nói ở TP. HCM.
Bên cạnh đó, tác giả đã xây dựng các bài tập chỉnh âm, quy trình chỉnh âm


7

và can thiệp chỉnh âm trong thời gian 8 tháng cho 3 trẻ (từ 3-5 tuổi) tại TP.HCM
bị rối loạn âm lời nói. Kết quả đạt được: trẻ đã phát âm đúng nhiều âm bị rối

loạn, mở rộng vốn từ, phát triển ngôn ngữ và khả năng giao tiếp (chương 3).
0.10. Bố cục luận văn
Luận văn gồm có 3 phần: phần mở đầu, phần nội dung và phần kết luận.
Trong đó, phần nội dung gồm: chương 1 - Cơ sở lí luận của vấn đề chỉnh âm cho
trẻ 3 – 5 tuổi bị rối loạn âm lời nói; chương 2 – Cơ sở thực tiễn của vấn đề chỉnh
âm cho trẻ 3- 5 tuổi bị rối loạn âm lời nói; chương 3 - Xây dựng bài tập chỉnh
âm và thực nghiệm chỉnh âm hỗ trợ trẻ 3 - 5 tuổi tại TPHCM bị RLALN.
Bên cạnh các trang chính, luận văn cịn có các trang phụ lục gồm:  bảng
thống kê lỗi phát âm của trẻ 2 – 4 tuổi tại TPHCM,  phiếu lượng giá khả năng
phát âm của trẻ mẫu giáo,  phiếu xin ý kiến về khả năng phát âm của trẻ mẫu
giáo,  phiếu khảo sát dành cho giáo viên mầm non,  phiếu phỏng vấn BGH –
GVMN,  bộ tranh để lượng giá khả năng phát âm của trẻ mẫu giáo,  tranh
dùng để test khả năng phát âm trong ngôn bản,  bộ tranh được sử dụng trong
quá trình chỉnh âm,  DVD ghi lại một số hình ảnh, đoạn phim về quá trình
chỉnh âm.


8

PHẦN NỘI DUNG
Chương 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ CHỈNH ÂM
CHO TRẺ 3 - 5 TUỔI BỊ RỐI LOẠN ÂM LỜI NÓI
1.1.

Lịch sử nghiên cứu chỉnh âm cho trẻ có rối loạn âm lời nói
Do giới hạn của đề tài nghiên cứu chỉnh âm cho trẻ 3 - 5 tuổi tại TPHCM

bị rối loạn âm lời nói, nên ở phần tổng quan này, người nghiên cứu chỉ dừng ở
phạm vi thu thập và phân tích một số cơng trình nghiên cứu về rối loạn âm lời

nói ở trẻ mầm non, công cụ sàng lọc, cách thức đánh giá, quy trình can thiệp trị
liệu cho trẻ mầm non bị rối loạn âm lời nói mà khơng có điều kiện để bàn về các
vấn đề như cách thức đánh giá một trẻ mầm non bình thường (khơng bị tự kỷ,
thiểu năng trí tuệ và các tật khác ảnh hưởng đến bộ máy phát âm, vùng ngôn ngữ
ở não). Do hạn chế về thời gian và nguồn lực cũng như phạm vi của đề tài, nên
bên cạnh việc xem xét đến các cơng trình liên quan đến vấn đề nghiên cứu ở Việt
Nam, người nghiên cứu chỉ tập trung đến một số cơng trình nghiên cứu của Hoa
Kỳ và Vương quốc Anh và một số nước phát triển nói tiếng Anh - vì ở các quốc
gia này, nội dung về cách thức đánh giá, phương tiện đánh giá khả năng phát âm
âm tiết, quy trình ngữ âm của trẻ và người lớn đều đã được xác lập.
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngồi về rối loạn âm lời nói
Trên thế giới, từ rất lâu, dưới những góc độ khác nhau, các nhà giáo dục đã
bắt đầu nghiên cứu về việc phát triển ngơn ngữ của con người nói chung, và của
trẻ mầm non nói riêng. Đa phần, các tác giả đều đề cao vai trị vơ cùng quan
trọng của ngơn ngữ đối với sự phát triển tư duy. Tư duy bậc cao của con người
được hình thành là nhờ có ngơn ngữ; trong sự phát triển của trẻ em, thành tựu
lớn nhất chính là làm quen với ngơn ngữ. Nổi bật trong các nghiên cứu về
ngơn ngữ và tư duy, có các tác giả như: K.D. Usinxki, L.X. Vưgôtxki, Piaget,
E.I Tikheeva, Ph.A. Sơkhin, V.V. Mukhina,… [21]. Bên cạnh đó, một số tác
giả như Kak – Hainơdich, Ph.A. Xôkhina, A.M Leusina, E.I. Tikhêeva, L.P.
Phêdơencơ đã có những cơng trình q giá về đặc điểm phát triển ngôn ngữ của


9

trẻ mầm non về vốn từ, ngữ âm, ngữ pháp, lời nói mạch lạc theo từng chặng lứa
tuổi. Tương ứng với từng giai đoạn phát triển ngôn ngữ của trẻ, tác giả cũng trình
bày cụ thể các hoạt động của người nuôi dạy trẻ trong việc giúp trẻ phát triển
ngôn ngữ từ ngữ âm đến từ vựng, ngữ pháp và ngữ dụng. [21]
Tiếp theo đó, ở thời hiện đại, các nhà khoa học Ch.M. Akxarina, V.V.

Sepirencô, M.M. Kônxôva, M.N. Popova, V.I. Iadenco v.v… với những đóng
góp của mình trong lĩnh vực phát triển ngôn ngữ ở trẻ, cũng cho các nhà giáo dục
và những người quan tâm có được cái nhìn tổng thể cũng như chi tiết về chức
năng của ngôn ngữ và các đặc điểm phát triển về vốn từ, ngữ âm, ngữ pháp, lời
nói mạch lạc của trẻ.
Bàn về vấn đề phát âm, qui trình âm vị của trẻ em, rối loạn âm lời nói,
phương pháp luyện phát âm, chỉnh âm cũng như công cụ dùng để sàng lọc,
nhận diện trẻ có rối loạn âm lời nói,… có thể kể đến những cơng trình và tác
giả nổi bật gần đây nhất như: Cheng L.L.( Articulation Test: Vietnamese,
Assessing Asian Language Performance, 2nd ed., Oceanside CA: Academic
Communication Associates, 1991); Elliott, Raymond A. (On the teaching and
acquisition of pronounciation within a communicative approach, Hispania,
80 (1), 1997); Gierut J.A (Treatment

efficacy:

Functional

phonological

disorders in children, Journal of Speech, Language, and Hearing Research,
41, S85-S100, 1998);

Moeller M.P

(Early

intervention

and


language

development in children who are deaf and hard or hearing, Pediatrics,
106 (3), 2000, pp. 1-9),…; Boyse K. ( Speech and language delay and
disorder, Retrieved from The University of Michigan Health System,
/>Đặc biệt, một số cơng trình khoa học của Melanie West; Kenneth G.
Shipley, Ph.D., Julie G. McAfee, M.A.; Dorothy V.M. Bishop và Laurence B.
Leonard; P.J.Stilwel; Tang,G. & Barlow J.; Tarsh Cameron and Carley Watt;
Trương Thị Tuyết & Lilian van Erkel, Charlotte A. là những tài liệu quý giá làm
căn cứ để tác giả lựa chọn công cụ lượng giá âm lời nói ở trẻ, xây dựng bài tập


10

và quy trình chỉnh âm cho trẻ 3 - 5 tuổi bị rối loạn âm lời nói.
Cụ thể, năm 1998, quyển sách Assement in Speech - Language Pathology
của các tác giả Kenneth G. Shipley, Ph.D., Julie G. McAfee, M.A. đã trình bày
tất cả các các bệnh lí liên quan đến ngơn ngữ nói của trẻ em và người lớn , đồng
thời xác lập quy trình âm vị, cung cấp bộ công cụ đánh giá, cách thức sàng lọc
nhằm nhận diện những trẻ có rối loạn về ngơn ngữ nói, nói chung và rối loạn về
âm lời nói, nói riêng.
Năm 2000, hai tác giả Dorothy V.M. Bishop và Laurence B. Leonard đến
từ hai trường đại học lớn ở Anh và Mỹ, trong quyển Speech and language
impairments in children: Causes, characteristics, intervention and outcom đã chỉ
rõ nguyên nhân, đặc điểm, cách thức can thiệp cho trẻ có rối loạn về ngơn ngữ
nói và các kết quả mà các cơng trình nghiên cứu về rối loạn lời nói ở trẻ đã đạt
được. Tác giả Melanie West với đóng góp Vietnamese Articulation Test,
Adelaide Central Community Health Service, Adelaide, Australia, 2000 - đã đem
đến cho giới quan tâm một công cụ kiểm tra khả năng phát âm dành cho

trẻ nói tiếng Việt sống tại Úc.
Đặc biệt, năm 2006, một loạt các cơng trình khoa học có giá trị về rối loạn
âm lời nói cũng được cơng bố. Trong số đó, tác giả P.J.Stilwel với tác phẩm A
Resourse Book for Students, bên cạnh các vấn đề khác về ngôn ngữ, tác giả đã
đưa ra hệ thống bài tập thực hành rèn luyện phát âm cho trẻ. Báo cáo khoa học
Characteristics of the sound systems of monolingual Vietnamese - speaking
children with phonological impairment (Clinical Linguistics & Ponetics, 20 (6),
pp. 423-455) của Tang, G. & Barlow J. đã thống kê những lỗi phát âm của trẻ em
nói tiếng Việt; Tarsh Cameron and Carley Watt công bố công cụ kiểm tra phát
âm dành cho người Việt nói tiếng Việt tại Úc trong báo cáo Vietnamese
Articulation Test – II, Flinders University, Adelaide, Australia.
Gần đây nhất, năm 2012, về lượng giá âm lời nói thuộc nhiều thứ tiếng và rối
loạn âm lời nói ở trẻ em có tài liệu Multilingual speech assessment của tác giả
McLeod; Multilingual aspects of speech sound disorders in children (pp. 113143) (Bristol, UK: Multilingual Matters.) của McLeod & B. A. Goldstein.