TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
~ Khoa Ngữ văn ~
------

Các thể loại và tác gia tiêu biểu
Văn Học Tây Âu – Mỹ
Đề bài: Nhân vật Don Quixote trong tác phẩm Don Quixote – chàng
quý tộc tài ba xứ Mantra của Miguel de Cervantes là nhân vật hài hước
hay bi kịch.

Giảng viên: PGS.TS Nguyễn Linh Chi
Nhóm 5 : Lương Thuỷ Tiên
Trần Hoàng Kiều Trang


HÀ NỘI, 2020

Mục Lục
A.KHÁI QUÁT CHUNG................................................................................................... 1
I.THỜI ĐẠI.......................................................................................................................... 1
II. TÁC GIẢ.........................................................................................................................2
1.CUỘC ĐỜI:....................................................................................................................... 2
2.SỰ NGHIỆP.......................................................................................................................3
III.TÁC PHẨM..................................................................................................................... 3
1. ẢNH HƯỞNG CỦA TIỂU THUYẾT HIỆP SĨ..........................................................................3
2. HỒN CẢNH SÁNG TÁC:..................................................................................................4
3. TĨM TẮT:........................................................................................................................ 4
4. CHỦ ĐỀ TƯ TƯỞNG.........................................................................................................7
B. CHỨNG MINH............................................................................................................. 7
I. KHÁI NIỆM CÁI BI VÀ CÁI HÀI.........................................................................................7
1. CÁI HÀI........................................................................................................................... 7

2. CÁI BI............................................................................................................................. 8
3.MỐI QUAN HỆ CÁI HÀI – CÁI BI:.......................................................................................8
II. NHÂN VẬT DON QUIXOTE..............................................................................................9
1. NHÂN VẬT DON QUIXOTE LÀ NHÂN VẬT HÀI HƯỚC.......................................................9
2. NHÂN VẬT BI KỊCH.......................................................................................................14
3. NHÂN VẬT BI HÀI KỊCH.................................................................................................17
4. NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT.............................................................................17
5. GIÁ TRỊ NHÂN ĐẠO VÀ HIỆN THỰC...............................................................................18
C. TỔNG KẾT................................................................................................................. 19


A.Khái quát chung
I.Thời đại.
- Thời kỳ Phục Hưng (Renaissance) thế kỷ XV- XVI là một thời kỳ tỉnh thức sau sau cơn
mê ngủ ngàn năm Trung Cổ, thời kỳ tìm tại những giá trị nhân bản thời cổ đại Hi-La, tìm
tại những khát vọng về cái đẹp, về quyền sống, quyền tự do của con người. Có nhiều
quan niệm chưa đúng cho rằng thời kỳ Phục Hưng là thời kì khơi phục lại nền văn hố cổ
Hi-La, rằng đây là phong trào phục cổ, hồi cổ. Châu Âu khơng đi khơi phục lại văn hóa
văn minh Hi Lạp La mã, vì đó là sản phẩm của thời cơng xã thị tộc tan rã và chế độ dân
chủ - chủ nô. Lịch sử đi lên chứ không quay đầu lại. Vậy "Phục Hưng" nghĩa là làm sống
lại những truyền thống văn hóa tốt đẹp, những giá trị mà Hi Lạp La Mã đã nêu gương để
tiếp nối mà giải quyết những vấn đề tinh thần của thời họ sống - giai đoạn cuối thời trung
cổ.
- Văn học thời kỳ Phục hưng: Thời Phục Hưng còn xảy ra một phong trào cải cách tôn
giáo rộng lớn và sôi sục. Nền độc tài tinh thần của giáo hội thiên chúa giáo bị phá vỡ. Các
nhà triết học nhân văn chủ nghĩa hăng hái tấn công vào cơ sở tinh thần và tư tưởng của
phong kiến và nhà thờ trung cổ. Thần học và triết học kinh viện bị họ đả kích gay gắt.
Nét đặc trưng của văn học là ca ngợi con người " hồn tồn tự do ", được giải phóng khỏi
mọi xiềng xích phong kiến. Nó đập phá khơng thương tiếc Thần học và Triết học kinh
viện, lên án gay gắt luân lí đạo đức phong kiến, biểu dương ca tụng sự sáng tạo, ý chí

vươn lên làm chủ thiên nhiên xã hội và bản thân.
=>> Trong bối cảnh đó, văn học nghệ thuật Phục Hưng nở hoa kết trái.

II. Tác giả
1.Cuộc đời:
- Trên bản đồ châu Âu, nếu chúng ta lấy thủ đô Madrid - nơi Cervantes đang nằm yên
nghỉ trong tu viện Trinitare từ năm 1616 - làm điểm xuất phát để kẻ hai đường thẳng, một
tới thủ đô London của nước Anh, hai tới thủ đô Rome của nước Ý, rồi kẻ tiếp một đường
thẳng thứ ba nối London và Rome, ta sẽ được một tam giác cân – đây là tam giác Phục
Hưng – những nhà tư tưởng, nhà văn lớn đóng vai trị quan trọng trong phong trào Phục
Hưng.
- Miguel de Cervantes (1547 – 1616), nhà văn Phục hưng Tây Ban Nha.
- Sinh tại Alcala de Henares, gần thủ đơ Madrid, trong một gia đình q tộc nhỏ, đã sa
sút. Cha ông là một thầy thuốc nghèo, phải đi lang thang từ tỉnh này sang tỉnh khác để
nuôi bảy đứa con. Về thời niên thiếu của Cervantes, người ta biết rất ít. Sách chỉ ghi rằng
ơng theo bố mẹ và đã sống ở Valladolid, Salamanca, Madrid.


Những dấu mốc quan trọng trong cuộc đời Cervantes:
- Làm một người lính: Năm 1571, tham gia cuộc chiến Lepanto bị thương ở ngực và tay
trái. Sau đó ơng vĩnh viễn mất đi cánh tay trái của mình.
- Bị cướp biển Bắc Phi bắt giữ 5 năm ở Algie. Thời gian này ơng có điều kiện tiếp xúc
với văn hố Hồi giáo và hiểu biết những xung đột giữa Hồi giáo và Thiên chúa giáo để
sau này trở thành tư liệu cho nhiều tác phẩm thành cơng của mình.
- Chặn đường 10 năm lưu lạc (1570-1580) đã được Cervantes hư cấu thành chuyện một
người tù trong Don Quixote (Phần I, chương 39-41).
- Năm 1587, ông nhận chân Uỷ viên Hội đồng cung ứng lương thực cho Hạm đội Armada
mà thực chất là đi đốc thuế. Vì cơng việc mà mâu thuẫn với nhà thờ và giới quý tộc.
- Năm 1597, ông bị ngồi tù vì sự phá sản của ngân hàng Sevillian nơi ông gửi số tiền thuế
để chuyển về nộp tại Marid.

=>> Chính nhờ cuộc sống phong phú nhiều trải nghiệm thực tế, từng trải, giàu chí khí
chiến đấu đã chuẩn bị cho ông trở thành một thiên tài chói lọi.
2.Sự nghiệp
- Viết quyển tiểu thuyết đầu tay: Cervantes đã viết cuốn tiểu thuyết mục ca đầu tay “La
Galatea” (1585), song không mấy thành công.
- Năm 1605, lúc 58 tuổi ông viết Don Quixote (Phần I) vang dội khắp cả nước và đã làm
nên tên tuổi của ông.
- Năm 1613, Cervantes hoàn thành truyện ngắn “Truyện nêu gương” đem lại danh tiếng
là “Boccaccio của Tây Ban Nha”.
- Năm 1615, Phần II của tiểu thuyết “Don Quixote – chàng quý tộc tài ba xứ Mancha”
được ra mắt và được hoan nghênh nhiệt liệt.
- Năm 1616, cuốn tiểu thuyết “Persiles và Segismunda” được hồn thành khoảng một
tuần lễ trước khi ơng mất.
=>> Chỉ đến với Don Quixote thì ơng mới thành cơng và được hưởng lợi từ sáng tác của
mình. Tiếp đến là thành công với truyện ngắn hơn thơ và kịch.

III.Tác phẩm
1. Ảnh hưởng của tiểu thuyết hiệp sĩ
Hơn bất cứ nước nào ở Tây Âu, tiểu thuyết Tây Ban Nha phát triển rất mạnh, đạt tới
đỉnh cao hiếm có như Don Quijote của Cervantes. Trước tiểu thuyết độc đáo này có ba
dịng tiểu thuyết: tiểu thuyết hiệp sĩ, tiểu thuyết mục ca và tiểu thuyết Pycarete.


- Khái niệm:Tiểu thuyết hiệp sĩ (tiếng Anh: chevalric romance) là một trong những thể
loại chính của văn học tao nhã thời trung đại, nhân vật chính là hiệp sĩ đi lập chiến cơng
vì vinh quang của mình và vì người tình, xuất hiện ở Trung và Nam châu Âu.
- Ảnh hưởng: Thời kì Trung cổ, sách tiểu thuyết hiệp sĩ tràn ngập thị trường Tây ban nha
và Tây Âu, gây nhiều tác hại cho công chúng và gây phẫn nộ đối với chính luận. Những
độc giả đam mê sách này bỏ công việc, hao tiền tốn của, vùi đầu vào những truyện hoang
đường phi lí, thị hiếu thẩm mĩ của người đọc bị méo mó lệch lạc. Hình tượng hiệp sĩ

giang hồ phóng đãng làm nảy sinh lối sống tai hại cho trật tự an ninh xã hội. Vua Tây ban
nha là Charler Cing ra lệnh cấm đọc loại tiểu thuyết đó nhưng ơng vẫn lén lút đọc say mê.
Các nhà tu hành cũng chẳng kém. Sách hiệp sĩ vẫn cứ lưu hành.
=>> Cho đến khi Don Quixote ra đời loại sách này mới mất hết độc giả, công chúng Tây
Ban Nha nhiệt liệt hưởng ứng cuốn tiểu thuyết hiện đại hài hước, châm biếm mà sâu sắc,
phản ánh đúng hiện thực xã hội này.
2. Hoàn cảnh sáng tác:
Don Quixote được sáng tác khi Cervantes đang ngồi tù “nơi trú ngụ của mọi bất tiện và
mọi âm thanh buồn thảm”. Phần I được hoàn thành vào năm 1605 và phần II được xuất
bản năm 1615. Không chỉ mở đầu cho tiểu thuyết hiện đại mà “Don Quixote – nhà q
tộc tài ba xứ Mancha” cịn chế giễu tính chất tai hại và lỗi thời của lý tưởng hiệp sĩ, nhại
lại phong cách tiểu thuyết hiệp sĩ và kết liễu số phận cho loại tiểu thuyết này. Tác phẩm
của Cervantes “từ đầu đến cuối là một lời thoá mạ dài” đối với loại tiểu thuyết đó. Ơng
khai sinh ra kiểu nhân vật lưỡng diện, vừa điên rồ vừa sáng suốt, dùng tiếng cười và thủ
pháp lạ hoá điêu luyện trong việc bóc trần những thói hư tật xấu của con người. Don
Quixote và Sancho Panza của ông trở thành những biểu tưởng bất hủ của mọi thời đại.
Ơng được tơn vinh là “ơng hồng của sự dí dỏm”.
3. Tóm tắt:
Tiểu thuyết Don Quixote – nhà quý tộc tài ba xứ Mancha gồm 2 phần:
+ Phần I có 52 chương
+ Phần II có 74 chương
Phần I: Alonzo Quixano là một người khá giả khi trước, nay về hưu và trở nên nghèo
khó hơn, hiện sinh sống trong tỉnh La Mancha. Alonzo đã đọc nhiều cuốn truyện mô tả
các hiệp sĩ nên bị ám ảnh bởi các trận đấu so tài, các thiếu nữ bị người tình hào hiệp bỏ
rơi và các say mê vì tính mạo hiểm, vì vậy ơng ta quyết định rằng mình sẽ bắt chước các
bậc anh hùng trong truyện và sẽ làm sống lại các tập tục tốt đẹp bằng cuộc đời một hiệp
sĩ lang thang.
Sau khi đổi tên thành Ngài (Don) Quixote de la Mancha, Alonzo mặc vào người bộ áo
giáp cũ đã rỉ sét của cụ nội ngày xưa và cưỡi con ngựa già, gày còm tên là Rosinante, rồi



ra đi tìm phiêu lưu. Tại một quán trọ nghèo hèn mà Don Quixote bị ảo tưởng tin là một
lâu đài với các tháp nhỏ, ông ta đã yêu cầu người chủ qn chính thức phong cho mình
thành một hiệp sĩ. Trước người khách lạ điên khùng này và để diễu chơi, người chủ qn
cũng bằng lịng.
Ra đi khơng cách xa ngơi làng của mình, Don Quixote đã gặp một nhóm lái bn đường
xa, lầm tưởng họ là các hiệp sĩ khác nên thách thức họ giao đấu với mình. Kết quả là
Ngài Quixote này bị một trận đòn đau đớn. Một người láng giềng đi ngang qua, đã đưa
Don Quixote về nhà chữa trị rồi hai gười bạn là vị tu sĩ địa phương Pedro Perez và anh
thợ cắt tóc Nicholas đã bàn tính với người cháu đốt bỏ các cuốn truyện ảo tưởng hầu
mong đưa Don Quixote về với thực tại. Nhưng Ngài Quixote này vẫn chưa tỉnh ngộ, tin
rằng các sách vở của mình đã bị một tên phù thủy mang đi.
Chấp nhận các bất hạnh và vẫn còn muốn mạo hiểm, Don Quixote đã thuyết phục được
một anh công nhân thô kệch địa phương tên là Sancho Panza làm “người hầu” đi theo
mình để sau này được trao tặng chức chúa tể một hòn đảo. Để có một người tình lý tưởng
mà dâng tặng các hành động anh hùng, Don Quixote đã chọn một thiếu nữ nông thôn
mập mạp chỉ biết làm thịt ướp muối và gọi tên nàng là Dulcinea del Toboso.
Sau đó chàng Hiệp Sĩ và anh Sancho lẻn ra khỏi làng trong đêm tối nhưng cả hai đều
mang dáng vẻ oai hùng: một ông già gầy còm mang giáo và gươm, cưỡi con ngựa xương
xẩu cùng đi với anh hầu đeo túi vải và bình nước bằng da, ngồi trên lưng con lừa Dapple.
Chàng hiệp sĩ và anh hầu đầu tiên gặp một hàng cối xay gió trên cánh đồng Montiel. Vì
lầm tưởng đây là các tên khổng lồ, Don Quixote đã chĩa múi giáo, thúc ngựa Rosinante
phóng tới, đâm vào kẻ địch nhưng một trong các cánh quạt của cối xay đã móc vào quần
áo của chàng hiệp sĩ và nhấc bổng chàng ra khỏi yên ngựa rồi ném đi xa. Khi Sancho
Panza lại nâng Ngài Quixote dậy thì chàng hiệp sĩ cắt nghĩa rằng các kẻ phù thủy đã biến
đổi những tên khổng lồ thành các cối xay gió.
Khơng lâu sau đó, Don Quixote gặp hai nhà tu cùng với một mệnh phụ miền Basque đi
theo một đoàn người cưỡi ngựa. Tưởng tượng rằng đây là một công chúa đã bị bắt cóc,
hiệp sĩ Quixote địi hỏi các người kia phải thả nàng ra và để giải cứu nàng, hiệp sĩ đã
đánh một nhà tu ngã khỏi yên ngựa và khi Sancho Panza đi ăn cắp quần áo, gọi là “chiến

lợi phẩm” nên bị các kẻ hầu của bà mệnh phụ đánh đập tơi bời. Don Quixote cũng bị
thương, vành tai gần như bị cắt đứt nhưng đã cắt nghĩa cho kẻ hầu hiểu rằng các vết
thương là các biểu hiệu danh dự của tinh thần hiệp sĩ.
Tại một quán trọ khác, do quan tâm tới cuộc hẹn hò lén lút giữa một anh giao hàng và
một cô hầu bàn nên Don Quixote bị anh chàng này đánh đập một trận rồi tới khi chủ qn
địi tiền và khơng có tiền trả, Ngài Quixote đã bỏ đi khiến cho anh hầu Sancho bị bắt nhốt
vì món nợ của chủ.


Trên đường đi, cả hai chủ và anh hầu gặp một đám bụi lớn bay tới do hai đàn cừu qua
đường, Don Quixote cho rằng đây là hai đoàn quân thời trung cổ đang giáp chiến nên
xông vào can ngăn, kết quả là cả hai bị các kẻ chăn cứu đánh đấm tơi bời và ném đá vì đã
làm tán loạn các con cừu của chúng.
Khi đêm xuống, Don Quixote gặp một đám ma nhưng lại cho rằng đây là một đồn quỷ
dữ, đã xơng vào tấn cơng các người trong đồn, sự việc này khiến cho Sancho gọi ơng
chủ của mình là Hiệp Sĩ của Hồn Cảnh Tiếc Thương (the Knight of the Sorry Aspect).
Đêm đó cả hai tới một nơi có tiềng ầm ầm khơng dứt, Don Quixote tin rằng tiếng động
lớn này là do các người khổng lồ, muốn tấn công ngay nhưng Sancho đã buộc chặt con
ngựa Rosinante lại. Sáng hôm sau, cả hai mới khám phá ra rằng tiếng động lớn là từ chiếc
cối xay bột.
Don Quixote cũng tấn cơng một anh thợ hớt tóc dạo và chiếm đoạt của anh chàng nghèo
hèn này một cái chậu bằng đồng mà lại cho rằng đây là một nón sắt giá trị. Trên một đoạn
đường đi khác, Don Quixote đã gặp một người trẻ tuổi tên là Cardenio đang đau khổ vì
một mối tình tan vỡ nên muốn trở thành một ẩn sĩ, vì thế Don Quixote cũng muốn theo
người bạn mới này. Vào lúc này, các người bạn cũ của Ngài Quixote là anh thợ cắt tóc và
vị tu sĩ bàn với nhau về cách làm sao đưa Don Quixote trở về nhà. Họ đã dùng một cô gái
tên là Dorothea giả dạng làm công chúa Micomicona, nài nỉ Don Quixote qua vương
quốc của nàng để diệt trừ một con quái vật đã giành chiếm ngai vàng của cha nàng. Tất
cả các người này đã lên đường cho đến khi họ trở về tới quán trọ cũ, nơi mà Ngài
Quixote được phong tước hiệp sĩ. Cũng tại nơi này Cardenio và Dorothea gặp lại hai

người yêu cũ là Lucinda và Don Ferdinand.
Tới lúc này, vị tu sĩ quyết định rằng chỉ còn một cách đưa Don Quixote về nhà là nhốt
trong một cái chuồng. Ngài Quixote được bảo cho biết đây là một thử thách lòng cam
đảm và khi đã vượt qua được trở ngại này, Ngài có thể kết hơn với người đẹp Dulcinea.
Khi tới một trạm nghỉ, Sancho đã để Don Quixote ra khỏi chuồng thì một đám rước tơn
giáo bị chàng hiệp sĩ này tấn cơng vì họ bị lầm tưởng là những người bắt cóc. Sau đó Don
Quixote đồng ý để mọi người đưa mình về làng cũ.
Trở lại quê hương và sáu tuần lễ không làm cho Don Quixote khỏi bệnh điên khùng,
chàng hiệp sĩ và Sancho Panza lại lên đường. Ngài Quixote muốn tới thăm nàng Dulcinea
nhưng Sancho biết rõ rằng cô nàng này không phải là một mệnh phụ mà chỉ là một cô gái
quê và bức thư mà Don Quixote gửi đi trước kia đã không bao giờ tới được tay ai cả. Vì
vậy anh hầu chỉ đại một cơ gái qua đường, nói rằng một mụ phù thủy đã biến Dulcinea
trở thành cô gái tầm thường. Don Quixote cũng tin như vậy.
Phần II: Các cuộc phiêu lưu của Don Quixote và Sancho Panza đã được phổ biến. Một
sinh viên đại học tên là Sampson Carrasco đã đọc câu chuyện và muốn chữa trị Don
Quixote khỏi bệnh ảo tưởng, nên đã cải trang thành Hiệp Sĩ của các Tấm Gương (the


Knight of the Mirrors) và thách thức Don Quixote giao đấu, nếu thua, ngài Quixote phải
chấp nhận từ bỏ nghề hiệp sĩ lang thang mà trở về nhà. Nhưng tiếc thay Don Quixote đã
thắng cuộc.
Sau vài chuyến phiêu lưu khác, Don Quixote đã gặp ông bà bá tước, hai người này đã
mời chàng hiệp sĩ và kẻ hầu về lâu đài của họ. Họ đã thuyết phục Sancho rằng Dulcinea
đã bị phù phép thực sự và để cho cô nàng thốt khỏi bùa yểm, Sancho phải đánh mình
3,300 roi nhưng anh hầu này đã tìm cách trì hỗn hình phạt.
Don Quixote và Sancho Panza tiếp tục đi tới thành phố Barcelona, tới nơi thì Sampson
Carrasco theo kịp và chàng sinh viên đã cải trang thành Hiệp Sĩ của Trăng Tròn (the
Knight of the Full Moon), đã thi đấu với Don Quixote và lần này thắng trận, khiến cho
Ngài Quixote phải hứa nhận trở về nhà, từ bỏ nghề lang thang trong một năm. Cuối cùng
Don Quixote hoàn toàn được chữa khỏi bệnh ảo tưởng và tun bố rằng khơng cịn điên

khùng nữa mà trở thành Alonso Quixano bình thường. Sau đó khơng lâu, Alonso qua đời.
4. Chủ đề tư tưởng
Don Quixote là sự tương phản giữa thực tế phũ phàng với lý tưởng cao đẹp mà chàng
mơ ước và chiến đấu cho nó, là hình ảnh tượng trưng cho cuộc đấu tranh giữa thế giới
thực tại và thế giới tương lai mà chúng ta vươn tới. Cuộc sống phải trút bỏ cái vỏ bề
ngồi của nó, trút bỏ sự giả dối, ích kỷ, bất cơng và phải mang trong nó những ước mơ và
làm cho những ước mơ đó trở thành hiện thực.Qua tác phẩm Cervantes chế giễu những
tàn dư của lý tưởng hiệp sĩ phiêu lưu thời phong kiến, đả kích một thị hiếu tầm thường
đang phổ biến trong công chúng, biểu lộ khát khao hướng đến một xã hội hậu phong kiến
công bằng và nhân đạo hơn.
=>>Chủ nghĩa Don Quixote : Hướng đến một tinh thần can đảm về đạo đức cần thiết để
chiến đấu cho những mục đích vơ vọng mà bất cần quan tâm đến thế gian này nghĩ gì.

B. Chứng minh
I. Khái niệm cái bi và cái hài
1. Cái hài
- Khái niệm: Cái hài (tiếng Nga : komicheskoe, tiếng Pháp: comique) là phạm trù mỹ
học phản ánh một hiện tượng phổ biến của thực tế đời sống vốn có khả năng tạo ra tiếng
cười ở những cung bậc và sắc thái khác nhau.
- Biểu hiện: Đó là sự mâu thuẫn, sự khơng tương xứng mà người ta có thể cảm nhận
được về phương diện xã hội – thẩm mĩ (chẳng hạn hình thức với nội dung, hành dộng với
tình huống, mục đích và phương tiện, bản chất và biểu hiện,…). Trong đó, hoặc là chính


bản thân mâu thuẫn hoặc là một trong những mặt của nó đối lập với những lí tưởng thẩm
mĩ cao đẹp. Cái hài gắn với cái buồn cười, vui vẻ nhưng không phải cái buồn cười nào
cũng trở thành cái hài.
Cái hài có thể biểu hiện qua nhiều cấp độ từ thấp đến cao tính theo mức độ gay gắt và
tính chất triệt để của sự phê phán:
 Trước hết là cấp độ hài hước, cái cười xuất phát từ mâu thuẫn bề ngồi và mang

tính chất nhẹ nhàng, thoải mái.
 Tiếp theo là cấp độ dí dỏm, cái cười ở đây có tính chất trí tuệ hơn, những sự đối
lập gây cười nằm sâu bên trong bản chất sự vật, hiện tượng hơn
 Cấp độ thứ ba là châm biếm. Tiếng cười ở đây bắt đầu mang mầu sắc phê phán có
tính phủ định.
 Cấp độ cao nhất của cái hài là đả kích. Loại cười này thể hiện khuynh hướng xã
hội mạnh mẽ nhất. Sự phê phán ở đây hồn tồn mang tính chất phủ định.
- Ý nghĩa: Cái hài bao hàm một ý nghĩa xã hội gắn liền với sự khẳng định lí tưởng thẩm
mĩ cao cả. Nó là sự phê phán mang tính cảm xúc sáng tạo tích cực, và có sức cơng phá
mạnh mẽ đối với những cái xấu xa lỗi thời. Sức mạnh phê phán của nó vừa có tính phủ
định lại vừa mang ý nghĩa khẳng định. Nó phủ định cái lỗi thời xấu xa nhân danh cái cao
đẹp.
=>> Nhân vật hài kịch (đối tượng gây cười) thường chứa đựng những mâu thuẫn, khơng
cân xứng, khơng hài hồ mà theo Hegel đó là “sự bất lực ở bên trong nhưng bên ngoài
cố tỏ ra thực chất”, mang ý nghĩa xã hội sâu sắc để phê phán cái xấu dưới ánh sáng của
một lý tưởng nhất định.
2. Cái bi
Cái bi (tiếng Nga : tragicheskoe ; tiếng Pháp : tragique) là phạm trù mỹ học phản ánh
một hiện tượng có tính quy luật của thực tế đời sống xã hội thường diễn ra trong cuộc đấu
tranh không ngang sức giữa cái thiện với cái ác, cái mới với cái cũ, cái tiến bộ với cái
phản động,… trong điều kiện những cái sau còn mạnh hơn những cái trước.
- Biểu hiện: Đó thường là sự trả giá tự nguyện cho những chiến thắng và sự bất tử về tinh
thần bằng nỗi đau và cái chết của nhân vật chính diện. Bi kịch cá nhân, rộng hơn sẽ là bi
kịch lịch sử.
- Ý nghĩa: Cái bi tạo ra một cảm xúc thẩm mĩ phức hợp bao hàm cả nỗi xót đau, niềm
hân hoan lẫn nỗi sợ hãi khủng khiếp. Cái bi thường đi liền với nỗi đau và cái chết, song
bản thân nỗi đau và cái chết chưa phải là cái bi. Chúng chỉ trở thành cái bi khi hướng tới
và khẳng định cái bất tử về mặt tinh thần của con người.
=>> Nhân vật bi kịch là những người đại diện cho lí tưởng/cái đẹp, họ mang trong mình
khát vọng chân chính, muốn cải tạo, làm hoàn cảnh hiện tại trở nên tốt đẹp hơn. Cuộc đấu

tranh của nhân vật thường thất bại tạm thời trong hồn cảnh khơng thuận lợi, khi cái đẹp


chưa vượt được lên khỏi cái xấu, tư tưởng và mục đích chưa hồn thành được, cái cao cả
chưa thắng được cái đê hèn. Những đau khổ, mất mát nhân vật bi kịch phải gánh chịu là
cái giá phải trả trên con đường thực hiện lí tưởng.
3.Mối quan hệ cái hài – cái bi:
Cái hài gắn với cái bi trong tiếng cười ra nước mắt. và nhiều khi sự đan xen, thâm nhập
này khiến chúng ta khó lịng phân biệt được trong cái bi hài thì đâu là bi và đâu là hài. Sự
đan cài giữa phạm trù này với phạm trù khác sẽ làm biến đổi lẫn nhau và tạo nên những
sắc thái thẩm mĩ riêng so với việc khơng có sự đan cài đó. Trong cái bi có mầm mống của
cái hài, trong cái hài có dấu hiệu của cái bi, nhiều khi cái hài là bề nổi, ở tầng sâu lại là
cái bi. Cái bi và cái hài là hai phương diện thẩm mĩ góp phần thể hiện sâu sắc cái nhìn và
thái độ của con người đối với hiện thực cuộc sống đa chiều. Yếu tố hài khiến cái bi được
cảm nhận thấm thía hơn, yếu tố bi khiến cái hài được nhận thức một cách sâu sắc hơn.
Cái bi làm tăng thêm chiều sâu cho cái hài, cái hài làm cái bi hiện lên với nhiều mảng
màu được tiếp nhận một cách nhẹ nhàng mà thấm thía.

II. Nhân vật Don Quixote
1. Nhân vật Don Quixote là nhân vật hài hước.
Don Quijote với lịng nhiệt tình xả thân vì lý tưởng, bất chấp mọi thất bại đắng cay như
vậy lại không được Cervantes miêu tả như một nhân vật anh hùng. Trái lại, Don Quijote
được xây dựng như một trong những nhân vật “buồn cười nhất thế gian”.


Sự kiện Tiếng cười hài hước

Tiếng cười trí tuệ, châm biếm,
đả kích.
Giới

- Tên gọi: Quixano, sau này là Don Quixote Trong tiếng Anh, tính từ
thiệu
de la Mancha (Don Quixote xứ Mancha)
"quixotic" ngày nay có nghĩa là
nhân
"duy tâm và thiếu thực tế" hay
vật Don
"lãng mạn" lấy từ tên nhân vật
Quixot
này.
e
- Ban đầu Don Quixote được miêu tả là gần Do ảnh hưởng của tiểu thuyết
50 tuổi, gầy còm, hom hem, ốm yếu “da thịt hiệp sĩ thời trung cổ trong đời
sắt seo, mặt mũi xương xẩu… da vàng ệch, sống và những tư tưởng máy
mắt sâu khoắm”. Chỉ có biết mỗi việc đọc móc sách vở đã khiến Don
sách kiếm hiệp quên cả thú đi săn và công Quixote đến những hành động,
việc nhà “đọc từ tối đến sáng, rồi lại từ sáng tư tưởng điên rồ, với mơ mộng
đến tối, do ngủ ít đọc nhiều, óc chàng teo đi viển vơng, khơng tự ý thức
đến nỗi mất cả trí khơn… chàng coi tất được sức khoẻ, tuổi tác cũng
những điều bịa đặt trong sách đều là sự như sức mạnh của bản thân. Từ
thật”.
vẻ bên ngoài, đối thoại và
- Khi đã trở thành hiệp sĩ Don Quyxote:
ngoại hình đã tạo nên sự đối
+ Đầu đội mũ sắt, một tay ôm khiên, một tay lập với lý tưởng hiệp sĩ đầy
vác ngọn giáo, cưỡi trên lưng con ngựa mộng mơ bởi hiệp sĩ phải là
Roxinante – một “con vật nom thảm hại hơn người cao lớn và có vóc dáng
cả con Gơnêla, chỉ có da bọc xương”. Đặt tên khoẻ mạnh.
cho con ngựa là Rơxinantê vì muốn nó là con
ngựa đứng đầu tất cả các con ngựa trên đời.

+ Những vũ khí trên đều là của các cụ tổ để
lại, han gỉ, bị vứt ở một xó từ hàng bao thế kỷ
nay. Đặc biệt, với chiếc mũ sắt chỉ còn một
nửa nên chàng bèn lấy một miếng bìa cứng,
đem hết tài khéo léo ra cắt một miếng đắp và
tạo ra một cái mũ nom cũng có vẻ đàng
hồng.
+ Chọn cho mình một cơ tình nương để thờ
phụng và đặt tên là Dulcinea de Toboso (tên Trên giá sách Don Quixote chỉ
giống tên các cơng chúa)
có một loại sách duy nhất từ
-Sở thích: Thích Carpio vì đã mưu trí, thích quyển mở đường như “Amadix
Morgante dù hắn là giống khổng lồ kiêu căng nước Gôlơ” đến “những


Lần ra
đi đầu
tiên

nhưng lại hoà nhã, lễ độ, thấy điều sai trái
như tên phản bội Galaon thì ước được đá nó
mấy cái.
- Lý tưởng: "quên cả thú đi săn và công việc
nhà", không chỉ say mê đọc truyện đến mức
quên ăn quên ngủ mà còn muốn bản thân trở
thành hiệp sĩ với lý tưởng “tìm kiếm chuyện
phiêu lưu, làm những việc mà các trang hiệp
sĩ giang hồ đã làm như viết trong sách, bênh
vực kẻ hèn yếu, đạp bằng mọi gian nguy, để
tiếng thơm lưu truyền mãi mãi”. Luôn bảo vệ

lý tưởng của mình khơng màng đến bản thân
nguy hiểm “Tôi là hiệp sĩ ở xứ Mancha là.
Don Quixote và cơng việc của tơi là đi khắp
đó đây để bênh vực kẻ hèn yếu, trả thù cho
những người bị xúc phạm”.

chuyện
oanh
liệt
của
Explanđian” với sự say mê các
hiệp sĩ chỉ toàn “bịa đặt vơ lý”,
“với những câu văn kì quặc
khó hiểu” của những ảo vọng
hoang đường. Lý tưởng điên rồ
của Don Quixote thể hiện ở chỗ
thời Phục Hưng khơng có và
khơng cần phương thức giải
quyết mâu thuẫn xã hội bằng
con đường hiệp sĩ nhưng Don
Quixote lại chọn cách cũ kĩ, lỗi
thời đó làm giải pháp xã hội
đem đến tiếng cười vừa hài
hước, vừa đả kích.

“Thấy qn trọ": chàng tưởng đâu nhìn thấy
một ngôi sao dẫn chàng vào tận lâu đài của
đáng Cứu thế. Chàng tưởng tượng ngay ra
một tòa lâu đài với bốn ngọn tháp và những
mái gác chuông bằng bạc sáng loáng, với cầu

rút và hào sâu, với tất cả những cái người ta
thường tả.

Don Quixote nhấn mạnh rằng
lý tưởng của mình là lý tưởng
"hiệp sĩ giang hồ", phân biệt nó
với nếp sống nhàn tảng của
những "hiệp sĩ cung đình" như
hiệp sĩ áo xanh Don Diego với
những "con chim mồi dễ bảo",
với tinh thần phụng sự đức vua
và nhà thờ theo kiểu hiệp sĩ
trung cổ.
Don Quixote luôn lẩm bẩm
những lời lẽ như thuộc lòng
trong sách khiến người đọc


Vừa đi vừa nghĩ vẩn vơ, lời lẽ như đọc trong
sách: “trả thù cho những người bị xúc phạm,
bênh vực kẻ yếu hèn, uốn nắn những điều sai
trái, phi lý, đả phá mọi lạm dụng bất cơng"

Đánh
nhau
với cối
xay gió

Ngay khi ra đi lần thứ 2 với việc dụ dỗ thêm
được bác giám mã Sancho Panza, Don

Quixote “phát hiện ba, bốn chục cối xay gió
giữa đồng” nhưng đã khẳng định ngay là
những “tên khổng lồ ghê gớm, ta quyết giao
chiến giết hết bọn chúng và với những chiến
lợi phẩm thu được, chúng ta sẽ trở nên giàu
có”, “cánh tay chúng rất dài, có cái tới gần
hai dặm” hơn nữa đây là “một cuộc chiến
đấu chính đáng”, “phụng sự chúa”.

Lần ra * Gặp đoàn chăn dê
đi thứ 2 Ăn thịt, uống rượu, nhìn đống hạt dẻ nóng
trên tay, ăn no và nói những lời người chăn dê
khơng hiểu. Vừa ăn vừa nói một bài diễn văn
dài hơn cả một bữa ăn với những người chăn
dê chưa bao giờ đọc một quyển sách, chỉ quan
tâm làm sao ăn no đủ: “Ôi thời đại hạnh
phúc và những thế kỷ hạnh phúc đã qua mà
người xưa gọi là thời đại hồng kim! Khơng
phải vì thời đó dễ kiếm được vàng mà vì mọi
người khơng biết tới của anh, của tôi và công

thấy hài hước nhưng lại sâu sắc
cho thấy hiện thực xã hội thời
Phục hưng sáng ngời tư tưởng
nhân văn ấy vẫn có những kẻ
xấu chuyên đi áp bức người
khác.
Với “cánh tay dài" và “cánh
tay dài tới hai dặm", chúng
được xem như những hình ảnh

biếm hoạ về những người
khổng lồ=>> Cối xay gió tượng
trưng cho công nghệ, sự tàn
phá của quá khứ và sự mất mát
của các giá trị hiệp sĩ. Don
Quixote chiến đấu với cối xay
gió vì lương tri khơng cho
phép, khơng phải khơng nhận
thức được sẽ thua mà vì muốn
nên vẫn cứ lao vào chiến đấu,
thể hiện tinh thần dũng mãnh,
tinh thần trọng danh dự hiệp sĩ
của mình nhưng cũng là hành
động điên rồ. Ngồi ra thơng
qua tiếng cười hài hước cịn là
tiếng cười mỉa mai : con người
bất lực trước những tên khổng
lồ xấu xa.
Ý thức về sứ mệnh lại được
nhắc lại một lần nữa. “Thời đại
hồng kim" có thể hiểu là thời
Hy Lạp cổ đại đã qua - khi con
người ta nhìn xuống đất và thấy
mình đang ở trên mỏ vàng, mỏ
kim cương. Nhưng thời đó
khơng “hồng kim” vì vàng mà
vì tính chất xã hội: cơng lý
khơng bị chi phối bởi tư lợi,



lý được hiểu theo đúng nghĩa của nó, khơng
bị thiên vị hay tư lợi chi phối (như hiện tại).
Thời đó họ ăn vận giản dị, vừa đủ che thân,
tình yêu xuất phát từ đáy lòng, chân thật và
đơn giản, thật giả, vàng thau không lẫn lộn.
Người ta lập ra hiệp sĩ để bênh vực thiếu nữ,
che chở quả phụ, cứu vớt em bé và kẻ khốn
cùng”

Người đọc thấy hài hước bởi cuộc đối thoại
chênh lệch giữa Don Quixote và đoàn người
chăn dê: một bên thao thao nói về lí tưởng và
hạnh phúc, một bên chỉ im lặng ăn, khơng
hiểu gì và cũng không biết đáp lại thế nào.
Những người cả đời chỉ lo ăn sao cho đủ,
không cố định mà nay đây mai đó thì làm gì
có thời giờ nghĩ tới lí tưởng, quan tồ, bộ máy
nhà nước, vàng thau. Bác Sancho thì chẳng
buổn nghe mà chỉ tập trung ăn uống.
Vivalđơ hỏi “lí do gì khiến chàng đi đường
phải vũ trang như vậy?”
Don Quixote đáp: “Nghề nghiệp của tôi
không muốn và cũng không cho tôi làm khác.
Thoải mái nhàn hạ dành cho kẻ bạc nhược
trong triều đình, cịn khó khăn gian khổ và vũ
khí dành riêng cho người hiệp sĩ”

con người chưa ích kỷ “của
anh, của tơi".
=> Don Quijote ý thức sứ mệnh

của mình là “sinh ra trong thời
đại thiết khí để làm sống lại
thời đại hồng kim”,thậm chí
cịn muốn bằng hành động của
mình làm “lu mờ” những chiến
cơng hiển hách thời xưa, nhân
danh quá khứ để hướng tới
tương lai: “ Người ta lập ra
hiệp sĩ để bênh vực thiếu nữ,
che chở quả phụ, cứu vớt em
bé và kẻ khốn cùng".
Đặt trong bối cảnh Phục Hưng,
đây là lời đả kích xã hội và chế
độ cai trị: Giờ đây không một
cô gái nào được sống yên ổn dù
ở nơi kín cổng cao tường, phụ
nữ, trẻ nhỏ và người khốn khổ
đều có thể gặp nguy hiểm.
Quan tồ có quyền phán tội
người ta, hiệp sĩ cung đình thì
chỉ phụng sự đức vua và nhà
thờ. Mong ước sâu thẳm sau
những lời nói đó là khát khao
hướng đến một xã hội hậu
phong kiến công bằng và nhân
đạo hơn.
=> Đả kích triều đình: bộ máy
cai trị khơng quan tâm. Chính
bản thân Cervantes khi làm
lính, sau này bị bắt giam 10

năm thì Triều đình cũng khơng
quan tâm cứu giúp, chính gia
đình là người đã đem ơng ra
khỏi ngục tù. Ơng khơng ngồi


trong nhà tù của bọn cướp biển
thì cũng phải ngồi vào nhà tù
của triều đại mà ông tôn thờ.
Cervantes đã cúc cung tận tuỵ
phục vụ cho triều đình, nhưng
phải đến ba lần ra toà, cuối
cùng chết trong cái khố rách.

=>> Nhân vật Don Quixote được xây dựng là một nhân vật hài hước mang lại tiếng cười
từ lời ngoại hình tới lời nói, hành động, lí tưởng. Tính nết điên rồ, gàn dở của Don
Quixote, vẻ xấu xí, quắt queo bên ngồi của chàng hiệp sĩ khơng làm cho mọi người
khiếp sợ, trái lại Don Quixote đi đến đâu là đem tiếng cười vui vẻ, hài hước cho tất cả
mọi người. Tiếng cười đó khơng đơn thuần là tiếng cười giải trí, cười rồi quên đi. Tầng
bậc sâu sắc hơn của tiếng cười Don Quixote mang lại đó là tiếng cười trí tuệ, châm biếm,
đả kích thể loại truyện tiểu thuyết hiệp sĩ và triều đình, xã hội đương thời. Tiểu thuyết
hiệp sĩ là những câu chuyện hoang đường, giả dối, trái với khoa học và thực tế nhưng lại
khiến cho con người đam mê, cuốn hút vào nó, chế độ phong kiến lợi dụng nó để mê
muội con người. Chính quyền hiện hành thì dùng những anh hùng q khứ đó để che
chắn cho sự sa đoạ. Những hành động, lời nói hài hước của Don Quixote có tính chất
“hai chiều”, “vừa khẳng định lại vừa phủ định”, tiếng cười không chỉ phủ định, chôn vùi
những cái xấu xa, kệch cỡm, lỗi thời của cuộc sống. Cái hài hước, điên rồ của Don
Quixote là cái “điên” của “sự giễu nhại trí khơn chính thống”.
2. Nhân vật bi kịch
2.1.Bi kịch cá nhân

Cái điên rồ không phải bản chất của Don Quixote mà do đọc quá nhiều tiểu thuyết hiệp
sĩ để khi tỉnh ngộ chàng lại quay về là con người hiền lành, trung thực.Càng đọc càng
thấy nỗi buồn tăng lên xen lẫn với tiếng cười bởi người đọc thấy “tội nghiệp" cho chàng
hiệp sĩ lúc điên, lúc tỉnh chiến đấu hết sức mình dù bao lần thất bại với lí tưởng hiệp sĩ ảo
mộng.
2.1.1.Bi kịch lí tưởng
- Lí tưởng trái với ngoại hình
Giả dụ, Don Kihote vẫn là một kẻ nghiện truyện hiệp sĩ, nhưng lại mang vóc dáng của
một kẻ anh hùng hiệp sĩ thực sự thì có lẽ truyện sẽ bớt đi một phần bi kịch tang thương,


bớt đi những cảnh máu me, chấn thương trên con người gầy cịm ấy. Khơng ít lần vì
muốn làm hiệp sĩ, vì xơng pha đánh nhau mà Don Quihote bị thương:
 Anh coi lừa đánh ông “nhừ tử".
 Chàng kị sĩ bổ nhát gươm làm Don Kihote “bị chém vào vai, một phần cái mũ và
nửa tai trái văng xuống đất".
 Bị cuốn vào cối xay gió và nằm “khơng cựa quậy" được.
 Nhiều lần bị đánh sống dở chết dở.
 Hiệp sĩ nằm thẳng cẳng, chết ngất trên đống giường gãy.
 Hòn đá văng đún vào sườn, làm cho hai cái xương lún hẳn xuống nghiền nát hai
ngón tay.
=>>Xây dựng một nhân vật quý tộc tuổi ngũ tuần, da thịt sắt seo nhưng vẫn mang lí
tưởng hiệp sĩ là một chủ ý của Cervantes. Bấy giờ tư tưởng này cũng đã ăn sâu vào đầu
óc mọi người, cũng cố chấp như Don Quixote.Con đường phiêu lưu hành hiệp của Don
Quijote được Cervantes miêu tả chẳng khác gì một sự kế thừa truyền thống, một sự kế
thừa ngây ngô như cách “đánh bóng những vũ khí đã han rỉ của các cụ để lại, vứt ở xó
đường từ bao thế kỷ nay”. Nó là một tư tưởng nằm trong thể xác rệu rã từ đầu tới cuối
truyện và gần đến lúc thân xác đó chết đi thì mới là lúc Don Quixote thức tỉnh.
- Lý tưởng trái với hành động thực tế
Trên đường gặp một hiện tượng gì là chàng “tưởng tượng ngay ra một câu chuyện”, gặp

một đám tang mà chàng tưởng là có một hiệp sĩ trọng thương hoặc bị chết, chàng đánh
một người trong đám tang gãy đùi và anh này ngay lập tức vạch trần chàng:“Chẳng biết
ông bênh vực kẻ hèn yếu ra sao mà làm đùi tôi gãy đôi, không bao giờ thẳng lại được
nữa. Ơng nói rằng ơng trả thù cho người bị xúc phạm thì thực ra ơng đã xúc phạm tơi”.
Khi muốn cứu giúp cậu bé làm thuê khỏi ông chủ trang trại, Don Kihote không giúp tới
nơi tới chốn, làm cậu bị trói lại, đánh nặng nề hơn, bị doạ lột da và vẫn khơng được trả
tiền cơng. Don Quihote cịn khơng trả tiền trọ vì “chưa thấy hiệp sĩ phải trả tiền trọ bao
giờ", không mang tiền trong người bởi trong sách khơng viết rằng hiệp sĩ cần có tiền,
khiến Chủ trọ nguyền rủa “Sao máu của họ không đổ ra làm cho tôi được hả dạ.” Mỗi
lần thất bại, chàng chỉ đổ tội cho pháp sư, phù thuỷ, yêu quái.
=> Lí tưởng cao đẹp của Don Quihote là muốn cứu giúp nhưng lại đem đến đau đớn và
bất hạnh cho người khác do lí tưởng được đặt sai thời đại, thực hiện sai cách mà không
hay biết.
- Lý tưởng tự do – công bằng – hạnh phúc là lý tưởng mà Don Quixote luôn theo đuổi,
là một nhân sinh quan tích cực và tiến bộ nhưng nó thuộc về “thời đại hạnh phúc và
những thế kỉ hạnh phúc đã qua mà người xưa gọi là thời đại hoàng kim”, “thời kỳ thần
tiên ấy muôn sự đều là của chung”, “thời đó thật giả vàng thau khơng lẫn lộn”, “Cơng
lý được hiểu theo đúng nghĩa của nó”. Trong khi thực tế xã hội bây giờ là “ở thời đại
đáng ghét này của chúng ta… thói đời ngày càng đen bạc”. Vì vậy, theo chàng cần có


những hiệp sĩ giang hồ nhưng thực tế không chấp nhận và dung hoà với lý tưởng cao đẹp,
sự mâu thuẫn giữa lý tưởng và thực tế là bi kịch của Don Quixote nói riêng và hiệp sĩ nói
chung.
2.1.2. Bi kịch cái chết
Chương cuối mở đầu bằng những câu thật buồn: “Hoặc do buồn phiền vì thua trận,
hoặc do trời kia an bài, chàng lên cơn sốt, nằm liệt suốt 6 ngày liền". Ông thầy cho rằng
“những nỗi u uất trong lòng chàng” đã đẩy chàng đến cái chết. Dấu hiệu mọi người thấy
chàng sắp chết là “từ trạng thái điên chuyển sang tỉnh quá nhanh". Don Quixote được
xây dựng làm thân xác chứa đựng tư tưởng hiệp sĩ lỗi thời. Ngay từ đầu, nó đã què quặt,

ốm yếu, nó dai dẳng sao bao nhiêu lần chiến đấu, khi thì “nằm thẳng cẳng” tưởng đã
chết rồi, lúc thì bị nghiền nát phần tay, phần chân nhưng vẫn vực dậy chi phối người ta,
đeo bám người ta. Don Quixote mất tức là tư tưởng ấy cũng chết, vì vậy phải đến tận gần
lúc ra đi, Don Quixote mới lấy lại được sự tỉnh táo của mình. Di chúc của chàng dành cho
cô cháu gái đã thể hiện sự ăn năn, thù ghét của mình cho lí tưởng hiệp sĩ: Cháu chàng
“khơng được lấy kẻ biết truyện hiệp sĩ là gì.” Con người ấy “Khi làm Alonxo Quixano
nhân hậu cũng như lúc trở thành Don Quixote xứ Mantra, bao giờ chàng cũng ăn ở có
nhân có hậu” đã phải ra đi khi vừa kịp hiểu về sự mục rỗng của lý tưởng này, nhưng lại
khơng cịn thời gian để thay đổi, khơng cịn thì giờ cho kiếp này nữa.“Khơng có một hiệp
sĩ giang hồ nào chết một cách bình thản và hợp lẽ trời hơn chàng". Đó cũng chính là cái
chết của tiểu thuyết hiệp sĩ dĩ vãng. Tại sao lại là hợp lẽ trời? Bởi cũng tự nhiên như
người ta sinh ra, già rồi chết đi, tư tưởng ấy cũng sẽ chết.
=>> Bi kịch cuả chàng Don Quixote lấy lại được sự tỉnh táo trước khi chết, ân hận khi
làm hiệp sĩ. Chàng hiệp sĩ Mặt buồn phải thừa nhận mình là kẻ ngu dại sau bao nhiêu trận
chiến thất bại, một lão già điên khùng “cứ đi tìm những con chim năm nay trong tổ chim
năm ngoái".

2.1.3.Bi kịch xã hội Tây Ban Nha thông qua những thất bại của Don Quixote
- Mô tả chuỗi thất bại và kết thúc Don Quixote vẫn phải từ bỏ lí tưởng hiệp sĩ, về nằm ở
xó nhà, ốm đau sầu não và chết =>> chứng minh rằng tiểu thuyết hiệp sĩ là thứ có hại và
nguy hiểm, biến con người từ bình thường thành lú lẫn, lấy tưởng tượng chủ quan và điên
rồ để nhìn nhận thực tế khách quan dẫn đến cái kết cục thảm hại. Thơng qua đó,
Cervantes đã tố cáo bọn thống trị phong kiến và tăng lữ ở Tây Ban Nha thời bấy giờ vì
cũng như Don Quixote chúng đã bất chấp thực tế khách quan, vẫn mê muội chìm đắm
trong thế giới tư tưởng chủ quan của chúng.


- Don Quixote muốn làm hiệp sĩ, muốn làm những điều vẻ vang và vang danh cho đời
nhưng lí tưởng lại đặt sai thời cuộc và gắn với một cách thức không phù hợp: bấy giờ
người ta không cần vũ khí và hiệp sĩ để giải quyết những điều đó nữa.

- Khi Vivalđô hỏi “Tại sao chàng phải trang bị vũ khí?”
Đơn kihote: “Nghề nghiệp của tơi khơng muốn và cũng không cho tôi làm khác. Thoải
mái nhàn hạ dành cho kẻ bạc nhược trong triều đình, cịn khó khăn gian khổ và vũ khí
dành riêng cho người hiệp sĩ”
Mọi người đều cho là điên, Vivalđô thẩm vấn xem chàng là loại điên nào”
=>> Châm biếm, mỉa mai xã hội phong kiến mà cao nhất là triều đình thối nát, ngang
trái, bất công.
3. Nhân vật bi hài kịch
Thông qua những chi tiết gây cười cũng như những bi kịch vừa nêu trên, nhóm xin nhận
định nhân vật Don Quixote là nhân vật bi hài kịch bởi những chứng minh trên đã cho
thấy yếu tố hài hước cùng bi kịch luôn đan xen trong nhân vật này tuy không phải lúc nào
nó cũng nhìn thấy ngay bi kịch ở những chi tiết gây cười mà qua những tiếng cười hài
hước, châm biếm hay đả kích mới nhận ra được bi kịch ở nhân vật Don Quixote. Thiếu
mất đi yếu tố nào cũng không thể tạo nên Don Quixote được, người đọc sẽ không hứng
thú nếu như “chàng hiệp sĩ mặt buồn” không tạo ra những hành động điên rồ, khác người,
gàn dở nhưng cũng không thể nhận thức được bi kịch nếu như chàng không thất bại hết
lần này qua lần khác, thương cho sự tỉnh ngộ trước lúc chết của chàng. Don Quixote u
tự do, cơng lý, chính nghĩa. Chàng mong muốn với “cánh tay dũng mãnh” của mình
mang lại hạnh phúc, cuộc sống yên vui cho mọi người. Với một tinh thần dũng cảm,
không biết sợ, không ngại gian nguy, đơn thương độc mã, chàng lao vào “cuộc chiến đấu
không cân xứng”, luôn luôn tin tưởng và lạc quan, mặc dù mỗi lần lại bị bươu đầu sứt
trán trước những thực tế đáng buồn của thời đại.
=>>Don Quixote, một bi hài kịch vĩ đại vào bậc nhất của nền văn chương thế giới, một
sự quằn quại lột xác của thời đại Trung cổ để hóa thân thành thời đại Phục hưng. Tiếng
cười mà Don Quixote mang lại còn là một tiếng cười ra nước mắt - một bi kịch ẩn ngay
trong hài kịch, giống như câu nói của người Tây Ban Nha : “Hãy đọc Donquixote ba lần
trong đời mình. Lần đầu tiên nó làm bạn cười, lần thứ hai nó làm bạn suy ngẫm và lần
thứ ba nó làm bạn khóc”. Xã hội cứ vận hành theo chu trình của nó, Don Quixote rốt
cuộc vẫn chỉ là nhân vật bi kịch trong thế giới tiếng cười chàng để lại cho muôn đời.
4. Nghệ thuật xây dựng nhân vật

* Nghệ thuật lưỡng diện
Nhân vật Don Quixote được khắc hoạ là nhân vật bi hài kịch qua nghệ thuật xây dựng
nhân vật lưỡng diện, bút pháp nghịch dị hoá, cường điệu hố từ tên gọi, ngoại hình, tính


cách tới lý tưởng, hành động, lời nói. Khơng chỉ vậy tính lưỡng diện thể hiện qua trạng
thái “điên” và “tỉnh” của Don Quixote.
- Chàng “điên” ngay ở ngoại hình, đặt tên cho con ngựa, người tình hay thuê bác nông
dân làm giám mã. Lang thang khắp đường phố Tây Ban Nha nhìn đâu cũng ảo tưởng là
kẻ thù và khung cảnh chiến đấu nhìn quán rượu ngỡ là lâu đài bị yểm bùa, nhìn cối xay
gió tưởng là những tên khổng lồ độc ác, thấy hai đàn cừu đang phi tới bụi bốc mù mịt,
Don Quixote “nghĩ ngay rằng đó là hai đạo quân sắp gặp nhau và giao chiến với nhau
trên cánh đồng bao la này.” và xông lên chiến đấu mà không cần biết hậu quả. Nhưng
Don Quixote lại tỉnh ở chỗ muốn làm hiệp sĩ để bênh vực những kẻ yếu đuối, tìm tự do,
cơng bằng và hạnh phúc cho tất cả mọi người. Hành động chân chính của hiệp sĩ thời
Trung cổ khơng phải lúc nào cũng vô nghĩa, đáng cười. Thông qua những cuộc nói
chuyện với Sancho Panza tỉnh táo biết bao, khi ơng bà bá tước “bố trí” cho Sancho Panza
đi làm chúa đảo chàng đã dặn những lời rất có tình có lí “hãy hãnh diện vì mình nghèo
hèn mà có đức cịn hơn kẻ có quyền q nhưng vơ hạnh… nếu anh bằng đức độ của mình
làm những việc tốt khiến anh thấy tự hào đừng vì lí do gì mà ghen tị với các ơng hồng
bà chúa vì dịng máu mang tính di truyền, đức hạnh phải do tu dưỡng mới có, và đức
hạnh tự nó có giá trị cao hơn dòng máu”. Trên đường hành đạo hiệp sĩ mặc dù toàn
chuốc lấy thất bại dù hành động với mục đích tốt đẹp nhưng chi phối hành động ấy vẫn
ln là một ý nghĩ tỉnh táo “thế gian còn nhiều bất cơng con người cịn nhiều đau khổ vậy
nên vẫn phải xố bỏ bất cơng và đau khổ”.
=>> Qua hình tượng Don Quixote, tác giả phản ánh được tính đa diện của con người, bên
cạnh tính cách gàn dở là sự tế nhị, thương yêu đồng loại, yêu quý tự do và ghét thói xa
hoa ăn bám của bọn quý tộc đương thời và biết trọng đạo lý. Xây dựng nhân vật Don
Quixote và cuộc phiêu lưu của chàng, tác giả Cervantes muốn phản ánh một tấm “bi hài
kịch” của con người trong xã hội Phục hưng, đó là sự mâu thuẫn giữa lý tưởng và thực tế.

Con người có ước mơ, khát khao vượt thoát ra những cái tầm thường tù túng nhưng điều
đó khơng được thực tế chấp nhận, dung hoà.
5. Giá trị nhân đạo và hiện thực
* Giá trị nhân đạo
Đằng sau câu chuyện hài hước về hiệp sĩ Don Quixote tưởng chừng như chỉ để mua vui
giải trí thì Cervantes cịn đề cập đến nhiều vấn đề nghiêm trọng, cấp thiết liên quan đến
vận mệnh đất nước Tây Ban Nha dưới ách thống trị của bọn phong kiến và tăng lữ đã bị
phơi trần và tố cáo. Cuộc sống nhân dân, tương lai của Tổ quốc đã được đặt thành vấn đề
đáng lo ngại băn khoăn. Nhiều quan niệm mới mẻ về xã hội, tôn giáo, hơn nhân và gia
đình, tình u và hạnh phúc, văn học và nghệ thuật đã được tác giả khéo léo đưa ra nhằm
phổ biến và biểu dương những tư tưởng nhân văn chủ nghĩa tiên tiến của thời đại.
* Giá trị hiện thực


Tất cả 126 chương tiểu thuyết là bức tranh chân thực, sống động nhất về hiện thực xã
hội Tây Ban Nha với đủ các nhân vật theo tầng lớp, lứa tuổi khác nhau. Hơn hai trăm
nhân vật từ lão chủ quán “giảo quyệt” đến những cô gái trong quán trọ “nom cũng chẳng
phải thiện nhân”, từ chàng sinh viên Grixôxtômô si tình đến cơ Marxêla xinh đẹp và u
tự do, từ gã lái la độc ác đến tên chủ trại tham lam, cha xứ, bác phó cạo, bà quản gia, ông
thầy tu, lão chăn dê, viên cảnh sát, đám phạm nhân cùng một loạt vương tôn công tử,
quan lại, nhà giàu… tất cả đều xoay quanh cặp đôi nhân vật Don Quixote và Sancho
Panza. Cặp đôi đã phiêu lưu khắp chốn trên đất nước Tây Ban Nha, cảnh vật đều có thật,
nếu như trí tưởng tượng phong phú của Don Quixote đã biến quán trọ thành lâu đài, chậu
thau thành mũ sắt, đàn cừu thành đạo quân thì, trái lại, những lời nói giản dị mà chí lý
của bác giám mã gốc nông dân luôn luôn lôi kéo ta về với hiện thực. Cervantes đã phản
ánh thực trạng vấn đề xã hội đất nước lúc đó, Don Quixote tượng trưng cho đẳng cấp
tăng lữ và giai cấp phong kiến cố gắng lấy những lí tưởng cũ kĩ, ngoan cố cầm ngọn giáo
đã gỉ sét chống lại những tư tưởng Phục hưng đang hiện hành nhưng vẫn luôn thất bại bởi
lịch sử phải tiến lên theo quy luật tự nhiên của nó.


C. Tổng kết
- Don Quixote trở thành “Kinh thánh Tây Ban Nha", như Miguel de Unamuno gọi đây là
“câu chuyện hay nhất trong tất cả các câu chuyện kể”. Don Quixote một nhân vật bi hài
kịch vĩ đại bậc nhất trong nền văn chương thế giới.
- Góp một cuốn tiểu thuyết mới với nội dung nhân đạo chủ nghĩa, bênh vực quyền sống
con người. Đằng sau một hài kịch là bi kịch của người nghệ sĩ chân chính trong cuộc
Phục Hưng
- Xây dựng tiểu thuyết hiện thực, Don Quijote miêu tả hiện thực đất nước Tây Ban Nha
khổ cực, nhiễu nhương, rối loạn dưới sự cai trị của phong kiến và tăng lữ, lấp ló một bọn
người khác sắp vào cuộc áp bức con người - gã tư sản.
- Biểu dương những tư tưởng mới mẻ tiến bộ của thời đại mới khi trình bày những vấn đề
tơn giáo, xã hội, nghệ thuật, tình yêu hạnh phúc.


Tài Liệu Tham Khảo
- Giáo trình văn học phương Tây, Lê Huy Bắc, Lê Nguyên Cẩn, Nguyễn Linh Chi, NXB
Giáo dục Việt Nam (2012)
- Đôn Kihote – Nhà quý tộc tài bà xứ Mantra, Trương Đắc Vị dịch, NXB Văn học (2004)
- Văn học phương Tây, nhiều tác giả, NXB Giáo dục (2009)
- vn.wikipedia.org
- Từ điển thuật ngữ văn học, Lê Bá Hân, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi NXB Giáo dục
Việt Nam (2012)