BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
…………/…………

BỘ NỘI VỤ
……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN VĂN HIỆP

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ VÀ
TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN THỦY NGUYÊN - THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

HÀ NỘI, NĂM 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
…………/………..

BỘ NỘI VỤ
…../..…

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN VĂN HIỆP

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ VÀ
TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN THỦY NGUYÊN – THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH
Mã số: 8 38 01 02

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TẠ NGỌC HẢI

HÀ NỘI, 2019


i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và đƣợc
trích dẫn đầy đủ theo quy định.
Hà Nội, ngày 05 tháng 12 năm 2019
Ngƣời cam đoan

Nguyễn Văn Hiệp


ii

LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, tác giả xin đƣợc bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo
TS. Tạ Ngọc Hải, ngƣời đã trực tiếp hƣớng dẫn, tận tình chỉ bảo, động viên và
tạo mọi điều kiện tốt nhất để tác giả hoàn thành bài luận văn này.
Tác giả gửi lời cảm ơn chân thành đến toàn thể cán bộ, giảng viên Học
viện Hành chính Quốc gia đã tận tình truyền đạt kiến thức quý báu nhất và tạo

điều kiện cho tác giả trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn.
Bên cạnh đó, tác giả cảm ơn sâu sắc đến sự giúp đỡ của gia đình, bạn
bè và ngƣời thân, đã luôn ủng hộ và tạo điều kiện tốt nhất để tác giả tập trung
nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Do thời gian và năng lực bản thân còn hạn chế nên còn có những hạn
chế và thiếu sót. Tác giả rất mong nhận đƣợc ý kiến đóng góp và sự chỉ bảo
của các thầy cô và các bạn đồng nghiệp.
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 05 tháng 12 năm 2019
Tác giả

Nguyễn Văn Hiệp


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ............................................................................ v
DANH MỤC CÁC BẢNG............................................................................... vi
DANH MỤC HÌNH ẢNH .............................................................................. vii
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài luận văn ............................................................................ 1
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn ..................................... 2
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn ............................................................. 4
3.1. Mục đích:.................................................................................................... 4
3.2. Nhiệm vụ: ................................................................................................... 5
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn ........................................... 5

4.1. Đối tƣợng nghiên cứu: ............................................................................... 5
4.2. Phạm vi nghiên cứu:................................................................................... 5
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận văn ...................... 5
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn ..................................................... 6
7. Kết cấu của luận văn ..................................................................................... 7
Chƣơng 1. THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ VÀ
TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT ......................................... 8
1.1. Thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu
hồi đất ................................................................................................................ 8
1.2. Các tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và
tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất................................................................ 15
1.3. Các yếu tố tác động đến kết quả thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ
và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất ........................................................... 20


iv

TIỂU KẾT CHƢƠNG 1.................................................................................. 27
Chƣơng 2. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƢỜNG,
HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA
BÀN HUYỆN THỦY NGUYÊN – THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG ................. 28
2.1. Tổng quát về quá trình thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái
định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất..................................................................... 28
2.2. Thực trạng quy định pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi
nhà nƣớc thu hồi đất ........................................................................................ 41
2.3. Thực trạng thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi
nhà nƣớc thu hồi đất trên địa bàn huyện Thủy Nguyên .................................. 46
2.4. Mức độ tác động, ảnh hƣởng của các yếu tố đến thực hiện pháp luật ..... 69
Chƣơng 3. GIẢI PHÁP NÂNG CAO KẾT QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT
VỀ BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU

HỒI ĐẤT......................................................................................................... 72
3.1. Bối cảnh mới và tác động của nó đến kết quả thực hiện pháp luật về bồi
thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất trên địa bàn huyện
Thủy Nguyên ................................................................................................... 72
3.2. Nâng cao chất lƣợng quy định pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định
cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất ............................................................................. 75
3.3. Nhóm giải pháp cải thiện mức độ đạt đƣợc mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ,
kết quả thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc
thu hồi đất ........................................................................................................ 82
3.4. Các giải pháp bổ trợ ................................................................................. 93
TIỂU KẾT CHƢƠNG 3................................................................................ 101
KẾT LUẬN ................................................................................................... 102
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................... 103


v

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
GPMB

Giải phóng mặt bằng

TĐC

Tái định cƣ

UBND

Ủy ban nhân dân



vi

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Kết quả khảo sát việc ban hành các văn bản .................................. 48
Bảng 2.2: Thống kê các dự án thực hiện công tác bồi thƣờng GPMB trên địa
bàn huyện Thủy Nguyên ................................................................. 53
Bảng 2.3: Khái quát tiến độ công tác bồi thƣờng GPMB qua các năm điều tra53
Bảng 2.4: Kết quả khảo sát về việc phân công, tổ chức thực hiện áp dụng
pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ..................................... 58
Bảng 2.5: Kết quả điều tra thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá thực hiện
chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ ....................................... 60
Bảng 2.6: Kết quả khảo sát về công tác tổng kết, đánh giá thực hiện chính
sách bồi thƣờng hỗ trợ tái định cƣ .................................................. 62
Bảng 2.7: Bảng thống kê số vụ vi phạm hành chính trong quá trình bồi
thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ huyện Thủy Nguyên ............................ 65
Bảng 2.8: Kết quả khảo sát mức độ tác động, ảnh hƣởng của các yếu tố đến
thực hiện pháp luật .......................................................................... 69


vii

DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
Hình 2.1: Kết quả khảo sát về thi hành pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ tái định
cƣ ..................................................................................................... 49
Hình 2.2: Kết quả khảo sát về công tác tuyên truyền, phố biến chính sách bồi
thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ ............................................................... 51


1


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài luận văn
Đất đai là tài sản quốc gia có giá trị lớn, có vị trí đặc biệt quan trọng đối
với đời sống của từng hộ gia đình, cá nhân, là tƣ liệu sản xuất đặc biệt, là điều
kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sản xuất giúp xã hội không ngừng phát
triển. Trong quá trình đổi mới nền kinh tế - xã hội ở nƣớc ta, cơ chế kinh tế thị
trƣờng đã từng bƣớc đƣợc hình thành, các thành phần kinh tế phát triển mạnh mẽ
và một xu hƣớng tất yếu về nguồn lực đầu vào cho sản xuất và sản phẩm đầu ra
đều phải trở thành hàng hoá, trong đó đất đai cũng không phải là ngoại lệ.
Thực hiện đƣờng lối đổi mới do Đảng ta khởi xƣớng, trong các năm
gần đây kinh tế tiếp tục tăng trƣởng với tốc độ ổn định, các lĩnh vực văn hoá,
giáo giục, khoa học, xã hội... ngày càng đƣợc cải thiện. Sự phát triển chung
của nền kinh tế xã hội cũng nhƣ của đất nƣớc, trƣớc hết đặt ra phải xây dựng
hệ thống kết cấu hạ tầng kĩ thuật, hệ thống giao thông đƣờng bộ, hệ thống
thuỷ lợi, hệ thống lƣới điện quốc gia... là điều kiện rất cơ bản để phát triển
nông nghiệp, công nghiệp, thƣơng mại, dịch vụ, du lịch... Đến nay cả nƣớc ta
đã có nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế,
nhiều công trình công cộng phục vụ lợi ích quốc gia. Để xây dựng các công
trình kết cấu hạ tầng, phát triển các nghành kinh tế, công nghiệp, giao thông,
xây dựng, thƣơng mại dịch vụ, giáo dục, y tế, xã hội, đào tạo. Nhà nƣớc phải
thu hồi đất của ngƣời sử dụng đất và phải bồi thƣờng cho ngƣời bị thu hồi.
Việc thực hiện bồi thƣờng giữ vị trí hết sức quan trọng là yếu tố có tính quyết
định trong toàn bộ quá trình bồi thƣờng giải phóng mặt bằng. Trong những
năm qua công tác GPMB gặp rất nhiều khó khăn, vƣớng mắc trong quá trình
triển khai thực hiện. Để khắc phục những tồn tại đó trong những năm gần đây
Nhà nƣớc đã từng bƣớc hoàn thiện pháp luật về đất đai và ban hành các văn


2


bản pháp lý hƣớng dẫn thực hiện về công tác bồi thƣờng, hỗ trợ GPMB và tái
định cƣ thực hiện một cách có hiệu quả.
Đặc biệt, Hải Phòng là trung tâm kinh tế của vùng đồng bằng châu thổ
Sông Hồng do vậy vấn đề Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc càng rõ nét
hơn. Thành phố Hải Phòng có 152.300 ha diện tích tự nhiên và 1.837.000
nhân khẩu, có 15 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm 7 quận (Hồng Bàng,
Lê Chân, Ngô Quyền, Kiến An, Hải An, Đồ Sơn, Dƣơng Kinh), 8 huyện (An
Dƣơng, An Lão, Bạch Long Vĩ, Cát Hải, Kiến Thuỵ, Tiên Lãng, Thuỷ
Nguyên, Vĩnh Bảo); có 296 đơn vị hành chính cấp xã (gồm 150 xã, 124
phƣờng và 22 thị trấn) do đó nhu cầu sử dụng đất để xây dựng các khu công
nghiệp, các khu đô thị mới… ngày càng trở nên cấp thiết để đáp ứng cho nhu
cầu phát triển của xã hội và tốc độ đô thị hóa của Thành phố Hải Phòng nói
riêng và cả nƣớc nói chung.
Hiện nay trên địa bàn Thủy Nguyên có 73 dự án lớn nhỏ đang đƣợc
triển khai đồng loạt nhƣng vẫn còn vƣớng mắc mặt bằng vì chƣa GPMB
đƣợc. Đặc biệt trong tình hình hiện nay với tốc độ đô thị hoá mạnh mẽ trên
địa bàn Huyện thì nhu cầu về quỹ đất sạch là hết sức quan trọng để tạo đà cho
việc kêu gọi các nhà đầu tƣ trong và ngoài nƣớc đầu tƣ vào trong địa bàn
nhằm thúc đẩy nền kinh tế của Huyện. Tuy nhiên tiến độ thực hiện công tác
bồi thƣờng, hỗ trợ GPMB và tái định cƣ trên địa bàn Huyện hiện nay còn có
nhiều khó khăn vƣớng mắc cả về mặt chủ quan và khách quan.
Do vậy tôi lựa chọn đề tài: Thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ
và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Thủy Nguyên thành phố Hải Phòng.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn
Bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là một chế định
quan trọng của pháp luật đất đai. Các chế định này khi đƣa vào áp dụng đã trực


3


tiếp đụng chạm đến lợi ích của ngƣời bị thu hồi đất, lợi ích của cộng đồng và lợi
ích của nhà đầu tƣ nên đã nhận đƣợc sự quan tâm của nhiều ngƣời.
Thời gian vừa qua đã có một số công trình, báo cáo nghiên cứu về lĩnh
vực pháp luật này dƣới khía cạnh lý luận và thực tiễn; tiêu biểu là các công
trình nghiên cứu của các tác giả:
Đề tài: “Đổi mới chính sách liên quan đến đất đai, giải quyết những
vướng mắc trong công tác thu hồi đất, bồi thường đất để phát triển công
nghiệp, dịch vụ, đô thị, hạ tầng kinh tế - xã hội” của Phan Văn Thọ - Bộ Tài
nguyên Môi trƣờng, 2011.
Đề tài: “ h c trạng những vướng mắc trong quá tr nh Nhà nước thu
hồi đất để giao đất, cho thuê đất và t thoả thu n để c đất th c hiện d án”
của Ths.Nguyễn Đức Biền, 2011.
Đề tài: “Đánh giá việc th c hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái
định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại một số d án trên địa bàn qu n Hà
Đông, thành phố Hà Nội, của Nguyễn Thị Bích Mai, 2012.
Luận văn “Bồi thƣờng khi nhà nƣớc thu hồi đất nông nghiệp theo pháp
luật Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Bình Định” của Trần Nhật Quân (2018), Học
viện khoa học xã hội, viện hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam. Luận văn đã
đánh giá thực trạng pháp luật về bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thi hồi đất nông
nghiệp ở tỉnh Bình Định nhằm chỉ ra những thành tựu, hạn chế và nguyên
nhân của những hạn chế, tồn tại. Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp hoàn
thiện pháp luật, nhằm đáp ứng có hiệu quả các yêu cầu do thực tiễn cuộc sống
đặt ra, trong quá trình thực thi pháp luật về bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi
đất nông nghiệp.
Tác giả Lê Thanh Trà (2016), Bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ cho
ngƣời dân bị thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa. Luận văn đã phân tích,
đánh giá thực trạng về công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ cho ngƣời



4

dân bị thu hồi đất; Đề xuất đƣợc một số giải pháp, phƣơng hƣớng nâng cao
hiệu quả của công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ cho ngƣời dân bị thu
hồi đất trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa [43].
Tác giả Trần Hồng Hạnh (2015), Lợi ích kinh tế của ngƣời nông dân
khi thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội ở huyện Thƣờng Tín, thành phố
Hà Nội. 3 Luận văn đã phân tích, đánh giá và đƣa ra một số giải pháp để giải
quyết vấn đề về: Tình hình bố trí tái định cƣ; Thực trạng giải quyết việc làm
cho ngƣời lao động nông nghiệp bị thu hồi đất; Sự ảnh hƣởng của việc thu hồi
đất đối với lợi ích kinh tế của ngƣời dân bị thu hồi đất trên địa bàn huyện
Thƣờng Tín, thành phố Hà Nội [16].
Cuốn chuyên khảo “Pháp luật về định giá đất trong bồi thƣờng, giải
phóng mặt bằng ở Việt Nam”, PGS.TS Doãn Hồng Nhung (chủ biên), NXB.
Tƣ pháp 2013.
Cuốn sách “Cơ chế Nhà nƣớc thu hồi đất và chuyển dịch đất đai tự
nguyện ở Việt Nam và cuốn “Đổi mới chính sách về chuyển đổi mục đích sử
dụng đất đai trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa ở Việt Nam” của
Nguyễn Quốc Hùng- Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia năm 2006.
Các công trình trên đã nêu lên tƣơng đối sát thực tế về những tồn tại
hiện nay về công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ nhƣng nó trên phạm vi
rộng. Trên cơ sở đó học viên tiếp tục nghiên cứu theo hƣớng chuyên sâu, cụ
thể và không trùng lắp với những kết quả, công trình đã công bố trƣớc đó.
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
3.1. Mục đích
Đề tài đƣợc nghiên cứu nhằm đánh giá việc thực hiện chính sách bồi
thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất ở một số dự án trên địa
huyện Thủy Nguyên. Từ đó đề xuất một số giải pháp góp phần thực hiện tốt
chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ Khi nhà nƣớc thu hồi đất trên địa



5

bàn huyện Thủy Nguyên.
3.2. Nhiệm vụ
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận, thực tiễn về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định
cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất.
- Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ
và TĐC khi Nhà nƣớc thu hồi đất, chỉ ra những kết quả đạt đƣợc, những tồn
tại, hạn chế, nguyên nhân của công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi
Nhà nƣớc thu hồi đất tại huyện Thuỷ Nguyên, thành phố Hải Phòng.
- Đề xuất giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ và thực hiện tốt chính sách
bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất, áp dụng với địa
bàn nghiên cứu.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đánh giá công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ tại 2 dự án.
Quá trình thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi
nhà nƣớc thu hồi đất.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về thời gian: Từ năm 2016 đến năm 2018
- Phạm vi về không gian: Trên địa bàn huyện Thủy Nguyên, thành phố
Hải Phòng
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận văn
- Phương pháp luận:
Công tác bồi thƣờng và giải phóng mặt bằng, tái định cƣ đặt trong mối
quan hệ tổng hợp từ góc độ kinh tế, pháp lý, hành chính, chính sách pháp luật
liên quan đến thực tiễn triển khai thực hiện chính sách và thi hành pháp luật.
- Phương pháp nghiên cứu:
+ Phương pháp thu th p thông tin, số liệu, tài liệu



6

Thu thập tài liệu, các văn bản, chính sách có liên quan đến công tác
bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ và giá bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất ở
các dự án nhƣ khung giá đất của Chính phủ, giá quy định của Nhà nƣớc và giá
bồi thƣờng đƣợc áp dụng cho huyện Thủy Nguyên. Tra cứu trên mạng
internet và tiếp cận các đơn vị, tổ chức và hộ gia đình cá nhận có liên quan để
thu thập.
+ Phương pháp điều tra th c tế
Tiếp cận với các tổ chức thực hiện, các hộ gia đình và cá nhân bị ảnh
hƣởng để phỏng vấn trao đổi, thu thập thông tin về tình hình thực hiện công tác
bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ. Phối hợp với tổ chức tham gia thực hiện công
tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ.
+ Phương pháp phân tích, thống kê, tổng hợp, so sánh và xử lý số liệu
Trên cơ sở số liệu thu thập và các chế độ chính sách hiện hành tiến
hành tổng hợp, phân tích, xử lý số liệu và đánh giá những mặt ƣu nhƣợc điểm.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
- Ý nghĩa lý luận: Góp phần hoàn thiện, hệ thống hóa về công tác đánh
giá việc thực hiện pháp luật về chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ
khi Nhà nƣớc thu hồi đất tại một số dự án đầu tƣ trên địa bàn huyện Thủy
Nguyên, thành phố Hải Phòng. Là tài liệu có giá trị, tài liệu tham khảo hữu
ích đối với những ngƣời quan tâm đến lĩnh vực trên.
- Ý nghĩa thực tiễn: Đánh giá đƣợc những hạn chế trong thực hiện
chính sách bồi thƣờng hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất; áp dụng
nghiên cứu phù hợp với đặc điểm chuyên ngành trên địa bàn huyện Thủy
Nguyên về công tác đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thƣờng hỗ trợ và
tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất tại một số dự án đầu tƣ xây dựng.



7

7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mục lục, mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo,
nội dung chính của luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng:
Chƣơng 1. Thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ
khi nhà nƣớc thu hồi đất
Chƣơng 2. Thực trạng thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái
định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất trên địa bàn huyện Thủy Nguyên - thành phố
Hải Phòng
Chƣơng 3. Giải pháp nâng cao kết quả thực hiện pháp luật về bồi
thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất


8

Chƣơng 1
THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ VÀ
TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT
1.1. Thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi
nhà nƣớc thu hồi đất
1.1.1. Khái niệm thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái định
cư khi nhà nước thu hồi đất
Để hiểu khái niệm về thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định
cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất, trƣớc tiên ta tìm hiểu khái niệm về bồi thƣờng khi
Nhà nƣớc thu hồi đất, hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất và tái định cƣ.
Theo từ điển tiếng Việt, bồi thƣờng là sự đền đáp lại tất cả những thiệt
hại mà chủ thể gây ra một cách tƣơng xứng.Thiệt hại có thể bao gồm cả thiệt
hại về vật chất và thiệt hại về tinh thần [24].

Trong lĩnh vực pháp luật, trách nhiệm bồi thƣờng đƣợc đặt ra khi một
chủ thể có hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại cho chủ thể khác trong xã
hội. Khi Nhà nƣớc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh,
lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng hay vì mục đích phát triển kinh tế xã hội
thì việc thu hồi đất này gây thiệt hại cho một số chủ thể nhƣng không do lỗi
của ngƣời sử dụng đất mà vì mục đích chung phát triển kinh tế - xã hội.
Theo Khoản 6 Điều 4 Luật Đất đai năm 2013 quy định: “Bồi thƣờng
khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối
với diện tích đất bị thu hồi cho ngƣời bị thu hồi đất” [21].
Theo Khoản 12 Điều 3 Luật Đất đai sửa đổi năm 2018 thì: “Bồi thƣờng
về đất là việc Nhà nƣớc trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất
thu hồi cho ngƣời sử dụng đất” [22].


9

Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc giúp đỡ, tạo điều
kiện cho ngƣời có đất bị thu hồi ổn định đời sống sản xuất, vƣợt qua khó khăn
khi bị Nhà nƣớc thu hồi đất. Tại Điều 17 Nghị định 47/2014/NĐ – CP ngày
15/05/2014 quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất,
bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ, các khoản hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất
bao gồm hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ tái định cƣ đối với trƣờng hợp thu hồi đất ở,
hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và tạo
việc làm đối với trƣờng hợp thu hồi đất nông nghiệp; hỗ trợ khi thu hồi đất
nông nghiệp trong khu dân cƣ, đất vƣờn, ao không đƣợc công nhận là đất ở và
hỗ trợ khác.
Tái định cƣ là việc bố trí chỗ ở mới, ổn định cho ngƣời bị thu hồi đất
mà phải di chuyển chỗ ở. Theo quy định của pháp luật thì khu tái định cƣ phải
đƣợc xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, đảm bảo đủ điều kiện bằng hoặc tốt
hơn nơi ở cũ.

Theo quy định của pháp luật đất đai hiện hành tại Việt Nam, tái định
cƣ là việc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền chuẩn bị nơi ở mới đáp ứng
đầy đủ các điều kiện do pháp luật quy định cho ngƣời bị nhà nƣớc thu hồi
đất ở để giúp họ nhanh chóng ổn định cuộc sống [22]. Đối tƣợng tái định
cƣ khi bị thu hồi đất là các hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở do bị
thu hồi đất ở hoặc phần diện tích còn lại sau thu hồi ít hơn hạn mức giao
đất ở mới tại địa phƣơng, trừ trƣờng hợp hộ gia đình, cá nhân không có nhu
cầu tái định cƣ.
Theo Khoản 7 Điều 4 Luật Đất đai năm 2018 quy định: “Hỗ trợ khi
Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc giúp đỡ ngƣời bị thu hồi đất thông qua
đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm
mới” [20]. Tuy nhiên, khái niệm này cũng chƣa đầy đủ và xúc tích nên trong
Luật Đất đai năm 2018, tại Khoản 14 Điều 3 đã giải thích một cách bao quát


10

hơn nhƣ sau: “Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc trợ giúp cho
ngƣời có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển” [22].
Nhƣ vậy, Luật Đất đai năm 2018 đã làm rõ hơn mục đích cơ bản trong
chính sách việc hỗ trợ của Nhà nƣớc cho ngƣời dân thu hồi đất nông nghiệp.
Hỗ trợ khi nhà nƣớc thu hồi đất là việc nhà nƣớc trợ giúp cho ngƣời có đất bị
thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển.
Khái niệm th c hiện pháp lu t
Thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động có mục đích mà các chủ thể
pháp luật bằng hành vi của mình thực hiện các quy định pháp luật về việc nào
đó trong thực tế đời sống. Thực hiện pháp luật bằng cách tuân thủ pháp luật,
thi hành và áp dụng pháp luật.
Thực hiện pháp luật gồm việc tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, thi
hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật. Trong đó, mỗi hoạt

động trong thực hiện pháp luật đều có nội hàm và tính chất riêng.
- Tuân thủ pháp luật là việc các chủ thể thực hiện pháp luật không thực
hiện hành vi xử sự mà pháp luật cấm.
Ví dụ những việc cán bộ, công chức không đƣợc làm theo quy định của
Luật cán bộ, công chức,...
- Thi hành pháp luật là việc các chủ thể thực hiện pháp luật chủ động
thực hiện các nghĩa vụ mà pháp luật quy định.
Ví dụ nhƣ nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trong bồi thƣờng, hỗ trợ, tái
định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất.
- Sử dụng pháp luật là việc các chủ thể thực hiện pháp luật thực hiện
các quyền của mình do pháp luật quy định.
Ví dụ, trong bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ nhà nƣớc có quyền thu hồi
đất khi ngƣời dân sử dụng đất trái pháp luật; các tổ chức, cá nhân ngƣời dân
sử dụng đất có quyền đƣợc bồi thƣờng khi bị thu hồi đất. Khi họ có quyền gì


11

thì họ thực hiện quyền đó và trách nhiệm của cơ quan chức năng là đảm bảo
để các quyền đó đƣợc thực hiện đúng và đầy đủ,
- Áp dụng pháp luật là việc các cơ quan nhà nƣớc, cán bộ, công
chức nhà nƣớc có thẩm quyền thực hiện các chức năng, nhiệm vụ và
quyền hạn do pháp luật quy định. Ví dụ nhƣ trong lĩnh vực này, cá nhân,
tổ chức sử dụng đất đã đƣợc nhận tiền, nhận đất đền bù mới nhƣng không
bàn giao đất cũ.
Sau khi pháp luật đã đƣa ra các chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ tái định
cƣ đƣợc hoạch định, chính sách đó cần đƣợc thực hiện trong cuộc sống. Đây
là giai đoạn quan trọng trong quá trình thực hiện pháp luật, nhằm biến chính
sách mà pháp luật đề ra thành những hoạt động cụ thể và đạt kết quả trên thực
tế. Các cơ quan nhà nƣớc, trƣớc hết bộ máy hành chính là ngƣời chủ yếu đề

xuất các phƣơng án chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ, cũng đồng thời
là ngƣời tổ chức thực hiện pháp luật. Nói tóm lại, thực hiện pháp luật bồi
thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ là quá trình thông qua việc tổ chức và triển khai các
hoạt động của bộ máy nhà nƣớc nhằm hiện thực hoá những mục tiêu mà pháp
luật đã đề ra.
Từ những khái niệm trên, có thể hiểu pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ tái
định cƣ là hệ thống, quan điểm, chủ trƣơng, biện pháp của nhà nƣớc nhằm
thực hiện các nhiệm vụ, mục tiêu của hoạt động bồi thƣờng, hỗ trợ tái định
cƣ. Có thể hiểu rằng thực hiện pháp luật bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi
Nhà nƣớc thu hồi đất là việc thực hiện, chấp hành pháp luật về các quy định,
các chính sách về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ; đó là một khâu hợp thành
chu trình, là toàn bộ quá trình chuyển hóa ý chí của chủ thể trong bồi thƣờng,
hỗ trợ, tái định cƣ thành hiện thực đối với các đối tƣợng bị Nhà nƣớc thu hồi
đất nhằm đạt đƣợc mục đích theo định hƣớng.


12

1.1.2. Đặc điểm thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái định
cư khi nhà nước thu hồi đất
Đặc điểm của pháp luật về bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất nông
nghiệp Pháp luật về bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất nông nghiệp chịu sự
ảnh hƣởng, chi phối bởi hình thức sở hữu toàn dân về đất bởi Nhà nƣớc có
quyền phân bổ, điều chỉnh đất đai cho các mục tiêu kinh tế, xã hội. Bên cạnh
đó cũng chính với vai trò là chủ sở hữu đại diện duy nhất đối với đất đai, nên
để tránh sự lạm quyền, độc quyền, tùy tiện trong thu hồi và bồi thƣờng khi thu
hồi đất.
Thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc
thu hồi đất có đặc điểm sau:
hứ nhất, s đa dạng về tổ chức: Bao gồm cả tổ chức, cá nhân khu v c

công và ngoài khu v c công.
Việc thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi Nhà
nƣớc thu hồi đất thể hiện sự đa dạng, nó áp dụng đối với cả các tổ chức, cả cá
nhân. Áp dụng với tổ chức, hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cƣ bị thu
hồi đất ở, đát sản xuất và thiệt hại tài sản trên đất bị thu hồi cả khi phải di
chuyển hay không phải di chuyển chỗ ở.
hứ hai, phạm vi và nội dung đa dạng.
Việc thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà
nƣớc thu hồi đất có phạm vi rộng, nó áp dụng cho việc bồi thƣờng thiệt hại,
hỗ trợ di dân và tái định cƣ của mọi cá nhân, tổ chức trên địa bàn nƣớc ta.
Bồi thƣờng thiệt hại về đất cho toàn bộ diện tích đất do nhà nƣớc thu hồi để
làm việc công, giải phóng mặt bằng, xây dựng các công trình, hạng mục
công trình liên quan đến xây dựng khu tái định cƣ hay xây dựng cơ sở hạ
tầng, công trình công cộng, phục vụ đời sống và sản xuất tại khu tái định cƣ
tập trung. Ngoài ra còn là hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất cho hộ, cá


13

nhân, tổ chức tái định cƣ. Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan
trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi ngƣời dân đặc biệt là khu
vực nông thôn. Do trình độ học vấn của ngƣời nông dân thấp và điều kiện
kinh tế của hạn chế nên họ thƣờng gặp khó khăn và có ít cơ hội việc chuyển
đổi nghề nghiệp. Ngƣời dân vì thế có xu hƣớng muốn duy trì có đất để sản
xuất, ngay cả khi có thể cho thuê đất với lợi nhuận cao hơn là sản xuất
nhƣng họ vẫn không muốn cho thuê. Tình hình đó dẫn đến công tác tuyên
truyền, vận động dân cƣ tham gia di chuyển là rất quan trọng trong giải
phóng mặt bằng. Công việc này cũng rất khó khăn và phức tạp nên cần thực
hiện kết hợp với các biện pháp khác nhƣ là hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là
điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cƣ sau này. Sự đa dạng về loại hình

cây trồng, vật nuôi trên vùng đất cần đƣợc giải phóng cũng làm tăng thêm
gây khó khăn cho công tác định giá bồi thƣờng.
hứ ba, các hoạt động tác động, ảnh hưởng sâu, rộng đến đời sống
xã hội.
Các hoạt động về bòi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi
đất ảnh hƣởng lớn đến đời sống xã hội. Khi bị thu hồi đất, họ phải di chuyển
chỗ ở, ảnh hƣởng đến đời sống sinh hoạt, khi thực hiện pháp luật về đền bù,
các chính sách cũng tác động lớn đến đời sống xã hội. Đối với khu vực đô thị,
mật độ dân cƣ cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn dẫn
đến quá trình thực hiện công tác bồi thƣờng, hỗ trợ giải phóng mặt bằng có
những đặc trƣng nhất định. Đối với khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cƣ
khá cao, ngành nghề dân cƣ phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng nên quá
trình giải phóng mặt bằng và giá đất tính bồi thƣờng, hỗ trợ cũng có đặc trƣng
riêng của nó. Đối với khu vực nông thôn, đối tƣợng chịu ảnh hƣởng chính là
ngƣời nông dân, hoạt động kinh tế chủ yếu của họ là sản xuất nông nghiệp, và
khu vực đất cần giải phóng để lấy mặt bằng phần nhiều là đất nông nghiệp.


14

Do đó, việc giải phóng mặt bằng và giá đất tính bồi thƣờng, hỗ trợ cũng đƣợc
tiến hành với những đặc điểm riêng biệt. Tất cả các chế độ, các chính sách về
bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất đều tác động lớn
đến đời sống xã hội. Thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ
khi nhà nƣớc thu hồi đất giúp bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của ngƣời
dân; thực hiện ổn định việc làm và cuộc sống cho ngƣời dân sau khi Nhà
nƣớc thu hồi đất; góp phần hoàn thiện các quy hoạch về đất đai, thúc đẩy kinh
tế - xã hội phát triển.
Ngoài ra, để thực hiện ổn định việc làm và cuộc sống cho ngƣời dân
sau khi Nhà nƣớc thu hồi đất. Muốn thực hiện hiện đƣợc việc này, Nhà nƣớc

cần hình thành các khu tái định cƣ với điều kiện sống tốt hơn cho ngƣời dân
khi họ chuyển tới. Để ổn định lâu dài cho ngƣời dân bị mất đất, Nhà nƣớc cần
tạo điều kiện cho họ có các chƣơng trình đào tạo, hỗ trợ đầu tƣ, lập nghiệp
hoặc xúc tiến giới thiệu việc làm để giúp ngƣời dân nhanh chóng tìm đƣợc
việc làm. Tuy nhiên, khi thực hiện xây dựng các khu tái định cƣ, các cơ quan
quản lý Nhà nƣớc đều không tham khảo ngƣời dân bị thu hồi đất nên mong
muốn của ngƣời dân thƣờng không đƣợc thực hiện nên việc di chuyển, tái
định cƣ thƣờng bị chậm do những tranh chấp này.
hứ tư, chuyển h a các quy định của pháp lu t vào cuộc sống.
Nhờ việc thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà
nƣớc thu hồi đất, cuộc sống con ngƣời có nhiều tác động tích cực, họ đƣợc
tiếp xúc, thực hiện và tuân theo pháp luật, hiểu biết để chấp hành pháp luật về
vấn đề này. Đây cũng chính là một trong những mục tiêu chính của việc thực
hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất,
đó là để chính sách đất đai đi vào cuộc sống.
hứ năm, một giai đoạn của cả quá tr nh điều chỉnh pháp lu t.


15

Thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà nƣớc thu
hồi đất là một quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của
pháp luật đƣợc thực thi và tuân thủ nghiêm ngặt, quá quá trình thực hiện để
xác định đƣợc những tồn tại từ đó điều chỉnh pháp luật một cách hợp lý, triệt
để và hoàn chỉnh hơn. Qua việc thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái
định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất, để điều chỉnh pháp luật cho hoàn chỉnh hơn,
vì thể nó là cả một giai đoạn của quá trình điều chỉnh pháp luật. Trƣớc khi,
Nhà nƣớc có định hƣớng xây dựng hạ tầng cơ sở nhƣ mở một con đƣờng, xây
trƣờng học, trạm ý tế, khu đô thị, khu công nghiệp… cần phải tuân thủ quy
hoạch trong việc lựa chọn sử dụng các khu đất mới hoặc lấy các khu đất đang

sử dụng vào một mục đích cụ thể nào đó để sử dụng cho các mục đích khác
trên cơ sở đó xây dựng các định mức, phƣơng thức đối với việc thực hiện
chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ cho thích hợp.
hứ sáu, cơ sở th c tiễn để đánh giá chất lượng pháp lu t.
Qua việc thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà
nƣớc thu hồi đất, xác định đƣợc nội dung văn bản pháp luật về vấn đề này đã
trọn vẹn, đầy đủ quyền lợi của nhân dân, phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội,
điều kiện phát triển, qua việc thực hiện pháp luật để đánh giá tính hợp lý, hợp
pháp, tính khách quan, toàn diện, khả thi, công khai, minh bạch và bảo đảm
phát huy vai trò và hiệu lực chƣa. Thông qua đánh giá việc thực hiện pháp
luật, nó là cơ sở tiền đề để đánh giá chất lƣợng pháp luật.
1.2. Các tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện pháp luật về bồi
thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất
Để đánh giá kết quả thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái
định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất, cần đánh giá theo các tiêu chí sau:
Một là, trạng thái ban đầu của quan hệ xã hội trƣớc khi có việc thực
hiện pháp luật


16

Hai là, những kết quả thực tế đạt đƣợc sau khi thực hiện pháp luật
Ba là, mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra trƣớc khi thực hiện pháp luật
và mức độ đạt đƣợc mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ trên thực tế sau khi thực
hiện pháp luật
Bốn là, chất lƣợng của các quy định
Sáu là, phƣơng pháp, biện pháp sử dụng trong thực hiện pháp luật
Đánh giá kết quả thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định
cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất ta tiến hành đánh giá các tiêu chí nhƣ kết quả
trƣớc và sau khi thực hiện pháp luật, đánh giá chất lƣợng của các quy định,

ngoài ra cần đánh giá các tiêu chí cụ thể nhƣ sau:
Nội dung chính sách th c hiện: Chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và tái
định cƣ phải hợp lý, phù hợp với địa phƣơng, đƣợc nhân dân chấp nhận. Dựa
vào cơ sở điều kiện kinh tế - xã hội của địa phƣơng, các văn bản có đƣợc xây
dựng kịp thời, thống nhất tạo ra môi trƣờng tổ chức thực hiện thông suốt,
minh bạch hay không. Đánh giá về chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ qua việc xác
định giá đất thông qua các văn bản.
Đánh giá tiêu chí xây dựng các chính sách và thủ tục. Cần xây dựng các
chính sách và thủ tục rất chi tiết, ràng buộc đối với các hoạt động tái định cƣ,
đảm bảo mục tiêu tạo cơ hội phát triển cho ngƣời dân tái định cƣ, tạo các
nguồn lực sản xuất cho những ngƣời tái định cƣ.
Các quy định về nguyên tắc và điều kiện bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu
hồi đất nông nghiệp. Nguyên tắc bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất nông
nghiệp đƣợc hiểu là những quy định chung mang tính nền tảng, làm định
hƣớng và tạo cơ sở cho việc thực hiện và áp dụng các quy định chi tiết về bồi
thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất nông nghiệp.
Nội dung bồi thƣờng, hỗ trợ đối với ngƣời bị thu hồi đất nông nghiệp,
bao gồm các quy định cụ thể: