Nghiên cứu Y học

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 5 * 2019

CHẤT LƯỢNG CUỘC SỐNG Ở NGƯỜI BỆNH THUYÊN TẮC HUYẾT
KHỐI TĨNH MẠCH SÂU CHI DƯỚI
Nguyễn Thị Thanh Trúc*

TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch (DVT) là bệnh gây tử vong hàng năm nhiều hơn bệnh AIDS,
ung thư vú và tai nạn giao thông cộng lại. Ở người bị DVT chất lượng cuộc sống (CLCS) liên quan đến sức khỏe
có thể bị ảnh hưởng đáng kể. Nghiên cứu này nhằm xác định mức độ CLCS và các yếu tố liên quan ở người bệnh
(NB) có DVT.
Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu cắt ngang thực hiện trên 70 NB được chẩn đoán DVT tại Khoa
Lồng ngực mạch máu, Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2016 – 2019 theo
phương pháp lẫy mẫu thuận tiện. Sử dụng thang đo SF-36 đánh giá điểm CLCS chung và điểm CLCS 8
khía cạnh của NB.
Kết quả: Điểm CLCS chung của người bệnh DVT ở mức trung bình, với điểm CLCS chung là 65,2  25,5
điểm. Nhóm sức khỏe tinh thần có điểm CLCS (72,4  24,8 điểm) cao hơn so với nhóm sức khỏe thể chất (60,5 
26,7 điểm). Tìm thấy sự khác biệt điểm CLCS chung, điểm CLCS hai nhóm thể chất và tinh thần giữa các nhóm
BMI, tiền sử bó bột hoặc chấn thương ở chân gần đây của NB. Có mối tương quan nghịch, trong đó nếu tuổi
càng tăng thì điểm CLCS sẽ suy giảm (p <0,001). Ngoài ra ở nhóm NB có nguy cơ PE có điểm CLCS thấp hơn
nhóm không có nguy cơ.
Kết luận: Ở người bệnh bị DVT điểm CLCS dao động ở mức trung bình. Tìm thấy mối liên quan chặt chẽ
giữa điểm CLCS với các yếu tố như: tuổi, BMI, tiền sử bó bột và nguy cơ PE của NB. Vì vậy, Bệnh viện cần chú
trọng việc đánh giá nguy cơ mắc phải PE, thường xuyên theo dõi các hành vi sức khỏe cũng như tư vấn chế độ
vận động, dinh dưỡng cho NB sau quá trình điều trị.
Từ khóa: thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch sâu, chất lượng cuộc sống

ABSTRACT
A STUDY OF QUALITY OF LIFE AND RELATED FACTORS

ON PATIENTS WITH DEEP VENOUS THROMBOSIS
Nguyen Thi Thanh Truc
* Ho Chi Minh City Journal of Medicine * Supplement of Vol. 23 – No. 5 - 2019: 224 – 229
Introduction: Deep venous thrombosis (DVT) is the illness with an annual fatality rate that are greater
than that of AIDS, Breast Cancer and Traffic Accident combine (Rathbun, 2009). The Quality of life (QoL) of
patients with DVT decline drastically. This study to diversify the knowledge of QoL in DVT patients, with the
aim to improve the QoL of DVT patients.
Methods: The study selects 70 patients diagnosed with DVT in Thoracic – Vascular Surgery Department,
University Medical Center from 2016 to 2019 with the convenience sampling method. The study use of the SF-36
scoring method to evaluate the general QoL score and 08 QoL subcategories.
Results: General QoL mean score among DVT patients who have received treatment at University Medical
Center is 65.2 with a standard deviation (SD) of 25.5. Mental health subgroup component QoL mean score is
72.4 (SD 24.8) higher than Physical health subgroup component QoL mean score with only 60.5 (SD 26.7).
*Khoa Ngoại Lồng Ngực Mạch máu, Bệnh viện Đại học Y dược TP. Hồ Chí Minh
Tác giả liên lạc: CN. Nguyễn Thị Thanh Trúc
ĐT: 0909200712
Email:

224

Chuyên Đề Điều Dưỡng Kỹ Thuật Y Học


Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 5 * 2019

Nghiên cứu Y học

Factors proved that associated with components QoL mean score including: BMI, cast in plaster/recent leg injury.
We also find negative linear correlation between age and QoL components mean score, which means the higher
age lead to the decrease of QoL (p <0.001). Finally, we also found a trend that patients who PE risk score at high

level have lower QoL means core than the control group.
Conclusion: DVT patients have an average mean score of health related QoL. We found factors statistic
significant associated with QoL including: age, BMI, cast in plaster/recent leg injury, PE risk score (p < 0.05).
This finding suggest that nurse could play a bigger role such as: PE risk score evaluating, nutrition diet
consultation, health risk behavior assessment during treatment procedure. Those would help to improve QoL
score of DVT patients.
Keywords: deep venous thrombosis, quality of life

ĐẶT VẤN ĐỀ

ĐỐITƯỢNG-PHƯƠNG PHÁPNGHIÊNCỨU

Thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch (VTE) biểu
hiện lâm sàng chính là huyết khối tĩnh mạch sâu
(DVT) và thuyên tắc phổi (PE).

Đối tượng nghiên cứu

Huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT) là một
chứng bệnh có liên quan đến tình trạng máu
đóng cục trong các tĩnh mạch nằm sâu bên trong
cơ thể, thường gặp nhất là các tĩnh mạch ở chân.
Trong các nghiên cứu dịch tễ học ở Mỹ cho thấy
thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch là bệnh gây tử
vong hàng năm nhiều hơn bệnh AIDS, ung thư
vú và tai nạn giao thông cộng lại(5).
Trong năm 2016, 2017 và 6 tháng đầu năm
2018 Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí
Minh đã tiếp nhận 67, 70 và 35 trường hợp được
chẩn đoán là DVT.

Đánh giá CLCS liên quan đến sức khỏe ngày
càng được xem là một kết quả quan trọng trong
chăm sóc lâm sàng(1). Ở người bị DVT chất lượng
cuộc sống (CLCS) liên quan đến sức khỏe có thể
bị ảnh hưởng đáng kể.
Nghiên cứu này nhằm xác định mức độ
CLCS và các yếu tố liên quan ở người bệnh có DVT.
Mục tiêu nghiên cứu
Xác định thực trạng CLCS ở người bệnh
(NB) thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch sâu.
Xác định mối liên quan giữa các yếu tố nhân
khẩu, tiền sử bệnh đến CLCS của NB thuyên tắc
huyết khối tĩnh mạch sâu.
Xác định mối liên quan giữa các yếu tố lâm
sàng, cận lâm sàng đến CLCS của NB thuyên tắc
huyết khối tĩnh mạch sâu.

Chuyên Đề Điều Dưỡng Kỹ Thuật Y Học

Người bệnh được chẩn đoán huyết khối tĩnh
mạch sâu (DVT) tại Khoa Lồng ngực – mạch
máu Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh
từ năm 2016 đến năm 2019.

Tiêu chuẩn chọn vào
NB được chẩn đoán DVT tại bệnh viện Đại
học Y Dược TP. Hồ Chí Minh từ năm 2016, 2017
và 2018 và các trường hợp mới mắc năm 2019,
NB đồng ý tham gia nghiên cứu.
Tiêu chuẩn loại ra

NB có DVT do thai kỳ. NB mất các chức
năng hoặc không đủ nhận thức để giao tiếp.
Phương pháp nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu
Mô tả cắt ngang.
Cỡ mẫu và phương pháp thu thập
Nghiên cứu tiến hành trên 70 NB được chẩn
đoán DVT tại BV Đại học Y Dược TP. Hồ Chí
Minh từ năm 2016, 2017, 2018 và NB mới mắc
năm 2019. Tiến hành lấy mẫu thuận tiện, vì vậy
nên có sự khác biệt về số lượng mẫu tại các năm.
Công cụ nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng thang đo SF-36 (Shortform Health survey-36 questions) nhằm đánh
giá CLCS của NB DVT. Kết quả nghiên cứu thử
cho thấy độ tin cậy của thang đo SF-36 ở mức rất
tốt, với giá trị Cronbach's alpha dao động từ
0,81–0,96. Bảng câu hỏi gồm 3 phần: thông tin về
đặc điểm NB; thông tin lâm sàng và cận lâm

225


Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 5 * 2019

Nghiên cứu Y học

sàng; đánh giá CLCS bằng thang đo SF-36.

14,3% NB bị béo phì, 2,9% NB bị gầy.


Phương pháp phân tích

Bảng 2. Đặc điểm dân số xã hội của người bệnh DVT

Dữ liệu được nhập bằng phần mềm EpiData
phiên bản 3.1, sau đó tập tin dữ liệu được
chuyển sang phần mềm phân tích thống kê
Stata, phiên bản 14.

Biến số

Giá trị

Giới tính
Địa chỉ

KẾT QUẢ
Bảng 1. Thực trạng chất lượng cuộc sống của người
bệnh DVT
Biến số
Tổng điểm SF-36
Nhóm thể chất
Nhóm tinh thần
Sự thay đổi sức khỏe
8 khía cạnh CLCS
Hoạt động thể chất
Chức năng thể chất
Chức năng cảm xúc
Sức sống

Sức khỏe tâm lý
Hoạt động xã hội
Cảm giác đau
Sức khỏe tổng quát

Trung bình Độ lệch chuẩn
65,2
25,5
60,5
26,7
72,4
24,8
62,1
30,6
40
66,3
75,4
60,9
78,3
68,6
75,6
59,4

42,9
26,5
22,7
47,1
17,8
28,7
28,1

23,6

Kết quả nghiên cứu Bảng 1 cho thấy điểm
CLCS tổng của NB DVT là 65,2 điểm, độ lệch
chuẩn là 25,5 điểm (Giá trị nhỏ nhất – lớn nhất:
13,8 – 97,2). Xét hai nhóm CLCS cho thấy nhóm
sức khỏe tinh thần có điểm CLCS (72,4  24,8
điểm) cao hơn so với nhóm sức khỏe thể chất
(60,5  26,7 điểm). Kết quả điểm CLCS của NB
DVT so với kỳ vọng của chúng tôi thì thấp hơn,
tuy nhiên không chênh lệch nhiều (kỳ vọng là 70
điểm). Cho thấy NB DVT tại bệnh viện Đại học
Y Dược TP. Hồ Chí Minh có điểm CLCS theo
thang đo SF-36 ở mức tốt (>60 điểm). Trong 8
khía cạnh CLCS kết quả nhận thấy “Sức khỏe
tâm lý” có điểm CLCS cao nhất (78,3  17,8
điểm); “Cảm giác đau” và “chức năng cảm xúc”
có điểm CLCS cao tiếp theo (với điểm CLCS lần
lượt là 75,6  28,1, 75,4  22,7 điểm).
Đối tượng tham gia nghiên cứu chủ yếu là
nữ giới (67,1%). NB là người dân ở tỉnh (chiếm
78,6%). Với NB mắc DVT từ năm 2017 chiếm tỉ lệ
cao nhất với 38,6% (Bảng 2).
Trên 50% NB có BMI ở chỉ số bình thường,

226

Thời gian
mắc bệnh


Nam

23

32,9

Nữ

47

67,1

Tỉnh

55

78,6

TPHCM

15

21,4

2016

19

27,1


2017

27

38,6

2018

15

21,4

2019

9

12,9

Gầy

2

2,9

Bình thường

36

51,4


Thừa cân

22

31,4

Béo phì

10

14,3

Béo phì

2

2,9

Hút thuốc

16

22,9

Bó bột hoặc chấn thương ở
chân gần đây

2

2,9


Phẫu thuật vùng bụng hoặc
vùng chậu gần đây

3

4,3

Chỉ số BMI

Tiền sử
bệnh

Tần số Tỉ lệ %

Trong các tiền sử, NB có hút thuốc lá là
22,9% và một số NB có tiền sử bó bột, chấn
thương ở chân gần đây hoặc phẫu thuật vùng
bụng hoặc vùng chậu gần đây, chiếm dưới 5%.
Đa phần NB trong trong nghiên cứu của
chúng tôi có độ tuổi trên 40 với độ tuổi trung
bình là 48,5 tuổi (độ lệch chuẩn: 14,8 tuổi), ở NB
nam tuổi trung bình là 49 tuổi và ở nữ là 47 tuổi.
Bảng 3. Các yếu tố lâm sàng, cận lâm sàng
Biến số
Vị trí DVT

Chẩn đoán PE
Nguy cơ PE


Giá trị
Chân phải
Chân trái
Cả hai chân
Có
Không
Có
Không

Tần số
19
49
2
24
46
41
29

Tỉ lệ %
27,1
70
2,9
34,3
65,7
58,6
41,4

Người bệnh có DVT tại chân trái (70%) có tỉ
lệ cao hơn chân phải, một số NB có DVT cả hai
chân. Với thuyên tắc động mạch phổi (PE) có

34,3% NB được chẩn đoán là có. Qua bảng điểm
đánh giá nguy cơ PE cho thấy NB có nguy cơ bị
PE (tổng điểm nguy cơ PE >4) tương đối cao,
chiếm 58,6% (Bảng 3).

Chuyên Đề Điều Dưỡng Kỹ Thuật Y Học


Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 5 * 2019
Mối liên quan giữa các yếu tố với chất lượng
cuộc sống của người bệnh DVT

Nghiên cứu Y học

tinh thần giữa các nhóm BMI (gầy, bình thường,
thừa cân, béo phì), thời gian mắc bệnh (2016,
2017, 2018 và 2019) với các giá trị p <0,05.

Kết quả Bảng 4 cho thấy có sự khác biệt điểm
CLCS chung, điểm CLCS hai nhóm thể chất và
Bảng 4. Mối liên quan giữa các biến số đặc tính dân số xã hội
Biến số

Thời gian mắc bệnh

Chỉ số BMI

Giá trị
2016
2017

2018
2019
Giá trị p Anova
Sự khác biệt
Gầy
Bình thường
Thừa cân
Béo phì
Giá trị p Anova
Sự khác biệt

Nhóm sức khỏe thể chất Nhóm sức khỏe tinh thần Điểm CLCS SF-36
58,1 ± 25,9
70,9 ± 26,7
63,2 ± 25,5
71,1 ± 22,2
81,6 ± 20,3
75,3 ± 20,7
65,5 ± 23,4
75,6 ± 21,4
69,4 ± 22,3
25,3 ± 15,7
42,3 ± 15,36
31,72 ± 14,4
<,001**
<,001**
<,001**
2019 < các năm còn lại
94,1± 0
95,7 ± 2,0

94,9 ± 0,8
59 ± 27,9
71,5 ± 26,8
63,8 ± 27,0
68,6 ± 22,1
79,2 ± 19,4
72,8 ± 20,6
41,4 ± 21,9
56,1 ± 22,7
47,4 ± 21,3
0,013*
0,048*
0,019*
Béo phì < Thừa cân

* p <0,05, **p <0,001

Bảng 5. Mối tương quan giữa biến số tuổi với điểm
chất lượng cuộc sống
Tuổi
Hệ số r
Giá trị p

Nhóm sức Nhóm sức khỏe Điểm CLCS
khỏe thể chất
tinh thần
SF-36
-0,481
-0,358
-0,443

<0,001**
<0,002**
<0,001**

* p <0,05

**p <0,001

Bảng 5 biểu thị mối tương quan giữa biến
số tuổi với điểm CLCS chung, điểm CLCS sức
Bảng 6. Mối liên quan giữa các yếu tố tiền sử bệnh

khỏe thể chất và điểm CLCS sức khỏe tinh
thần. Hệ số tương quan cho thấy mối tương
quan giữa tuổi của NB với điểm CLCS sức
khỏe thể chất mạnh nhất, đây là tương quan
nghịch, trung bình (r=-0,481), có ý nghĩa thống
kê (p <0,001). Tương quan nghịch, kém giữa
tuổi của NB với điểm CLCS sức khỏe tinh thần
(r=-0,358), có ý nghĩa thống kê (p=0,002).

Biến số

Giá trị
Có

Nhóm sức khỏe thể chất
14,3  7,7

40,1  1,3


24,3  5,5

Bó bột hoặc chấn
thương ở chân gần đây

Không
Giá trị p T-test
Sự khác biệt
Có

61,9  25,8
<,012*
Có < Không

73,3  24,6
0,062

66,4  24,8
<,02*
Có < Không

54,2  4,6

66,7  4,2

59,1  27,1

Không
Giá trị p T-test

Sự khác biệt

69,5  4,2
<,017*
Có < Không

80,5  3,5
<,021*
Có < Không

73,8  20,5
<,016*
Có < Không

Nguy cơ PE

Nhóm sức khỏe tinh thần

Điểm CLCS SF-36

* p <0,05, **p <0,001

Kết quả Bảng 6 tìm thấy mối liên quan giữa
tiền sử bó bột hoặc chấn thương ở chân gần đây
của NB với điểm CLCS chung, điểm CLCS về
thể chất, với giá trị p lần lượt là p=0,012, p=0,021.
Điểm CLCS sức khỏe chung, nhóm sức khỏe thể
chất và sức khỏe tinh thần ở NB có nguy cơ PE
thấp hơn so với nhóm không có nguy cơ bị PE,
với giá trị p lần lượt ở nhóm sức khỏe thể chất,


Chuyên Đề Điều Dưỡng Kỹ Thuật Y Học

sức khỏe tinh thần và CLCS chung là p=0,017,
p=0,021 và p=0,016.

BÀN LUẬN
Nghiên cứu của chúng tôi ghi nhận điểm
Hoạt động thể chất (PF) là thấp nhất tương tự
khi nghiên cứu Hedner cũng kết luận điểm PF là
một trong hai điểm thấp nhất ở NB DVT(3). Tuy

227


Nghiên cứu Y học

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 5 * 2019

nhiên các nghiên cứu Korlarr và Tian, điểm PF
lại khá cao, do đó đội ngũ điều dưỡng tại Việt
Nam cần chú trọng đến hoạt động thể chất của
NB và có các phương pháp hỗ trợ (Hình 1).
Chúng tôi tìm thấy sự tương đồng với
nghiên cứu của Tian khi điểm sức khỏe tinh thần
là cao nhất, đặc biệt cả 2 nghiên cứu đều được
tiến hành tại Châu Á. Do đó vấn đề sức khỏe
tinh thần của NB Châu Á là rất tốt.

Hình 1. Điểm trung bình các khía cạnh trong các

nghiên cứu
Tỷ lệ nữ giới (67,1%), kết quả này tương tự
với nghiên cứu của Gombert (2018)(2) tại Đức với
tỉ lệ nam là 43,4%.
So sánh với nghiên cứu khác bao gồm:
nghiên cứu của tác giả Kahn (2005) tại Canada(4)
và tác giả Gombert (2018)(2) tại Đức cho thấy BMI
trong kết quả nghiên cứu của chúng tôi thấp
hơn. Cụ thể trong nghiên cứu của tác giả Kahn
cho thấy BMI trung bình là 27,6 ± 6 (Kahn, 2005)
và nghiên cứu của Gombert cho thấy BMI trung
bình là 26,13 ± 3,86 (Gombert, 2018).

Tuổi trung bình của NB DVT trong nghiên
cứu của chúng tôi thấp hơn so với các nghiên
cứu khác(3,6). Sự khác biệt này có thể là do số
lượng cỡ mẫu hoặc đặc điểm nhân khẩu học xã
hội ở các quốc gia khác nhau.
Mối liên quan giữa các yếu tố với chất lượng
cuộc sống của người bệnh DVT
Kết quả của chúng tôi tương đồng với
nghiên cứu của Kahn(4) và Utne(7). Kahn nhận
thấy khi NB có chỉ số BMI càng cao thì điểm
CLCS tại nhóm sức khỏe tinh thần và thể chất
đều suy giảm. Utne cũng nhận thấy BMI >30
kg/m2 có liên quan đến việc suy giảm điểm số
CLCS.
Kết quả của chúng tôi khác Kahn khi tác giả
kết luận không có mối liên hệ giữa tuổi và
CLCS(3). Tuy nhiên khi đánh giá bằng các thang

đo chuyên môn như VEINES-QOOL và
VEINES-Sym, tác giả lại không tìm thấy sự ảnh
hưởng của bất động đến CLCS(3). Kết quả này
gợi ý cho chúng tôi trong việc lựa chọn thang đo
đánh giá CLCS cho phù hợp.

KẾT LUẬN
Các yếu tố dân số xã hội của NB DVT không
khác biệt so với thế giới như tuổi trên 40 và BMI
nằm ở mức thừa cân.
Điểm sức khỏe tâm lý là cao nhất và thấp
nhất là điểm hoạt động thể chất. Kết quả này
tương tự như những nghiên cứu khác tiến hành
tại Châu Á.
Các yếu tố dân số xã hội có liên quan đến
CLCS ở NB DVT bao gồm: tuổi, thời gian mắc
bệnh, chỉ số BMI.
Các yếu tố lâm sàng có liên quan đến CLCS
ở NB DVT bao gồm: có tiền sử bó bột hoặc chấn
thương gần đây, có nguy cơ PE.

ĐỀ XUẤT

Hình 2. Tuổi trung bình của người bệnh DVT trong
các nghiên cứu

228

Các yếu tố quan trọng cần chú ý khi thực
hành chăm sóc NB DVT: tuổi, chỉ số BMI, tiền sử

bố bột hoặc chấn thương gần đây. Đây là những
yếu tố có liên quan đến CLCS ở NB.

Chuyên Đề Điều Dưỡng Kỹ Thuật Y Học


Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 5 * 2019
Đánh giá nguy cơ mắc phải PE, thường
xuyên theo dõi các hành vi sức khỏe cũng như
tư vấn chế độ vận động, dinh dưỡng cho NB sau
quá trình điều trị.
Theo dõi tiến cứu để ghi nhận sự cải thiện
CLCS của NB sau khi được điều trị.
Có thể tiến hành nghiên cứu theo thiết kế
nhóm – chứng và tiến hành lẫy mẫu đa trung
tâm để có cỡ mẫu lớn hơn.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.
2.

3.

Eiser C, Jenney M (2007). Measuring quality of life. Arch Dis
Child, 92(4):348-350.
Gombert A (2018). Patency rate and quality of life after
ultrasound-accelerated catheter-directed thrombolysis for deep
vein thrombosis. Phlebology, 33(4):251-260.
Hedner E, Carlsson J, Kulich KR, Stigendal L, Ingelgård A,
Wiklund I (2004). An instrument for measuring health-related


Chuyên Đề Điều Dưỡng Kỹ Thuật Y Học

4.

5.

6.

7.

Nghiên cứu Y học

quality of life in patients with Deep Venous Thrombosis (DVT):
development and validation of Deep Venous Thrombosis
Quality of Life (DVTQOL) questionnaire. Health and Quality of
Life Outcomes, 2:30-30.
Kahn SR (2005). Prospective evaluation of health-related quality
of life in patients with deep venous thrombosis. Arch Intern Med,
165(10):1173-1178.
Rathbun S (2009). The Surgeon General’s Call to Action to
Prevent Deep Vein Thrombosis and Pulmonary Embolism.
AHA Journals, 119(15) :e480–e482.
Tian Y, Luo J, Cao Q, Bai C, Magovia S (2015). Life quality
changes within 26 month after the non-surgical treatment in
patients with deep vein thrombosis. Int J Clin Exp Med,
8(4):5999-6007.
Utne KK (2016). Health-related quality of life after deep vein
thrombosis. Springerplus, 5(1):1278.


Ngày nhận bài báo:

30/07/2019

Ngày phản biện nhận xét bài báo:

30/08/2019

Ngày bài báo được đăng:

10/10/2019

229