Đề bài: Phân tích giá trị nhân văn cao cả của truyện ngắn "Một con người ra đời"  
của Gorky
Bài làm
Nhà văn Xô viết lỗi lạc, người có công đầu trong việc tạo lập nên văn học Xô viết  
M.Gorki (1868 ­ 1936) ngay từ thuở  ấu thơ đã phải trải qua một cuộc sống trăm ngàn cay 
đắng. Mới lên mười tuổi, mồ côi cha mẹ. A M Pescôp (tên thật của nhà văn) đã phải lăn  
vào đời, làm đủ  nghề, nay đây mai đó để  kiếm sống. Mười lăm năm tôi luyện trong  
trường đời gian khổ, với ý chí nghị lực phi thường, với niềm khát khao hiểu biết, say mê  
học hỏi đồng thời là lòng nhân hậu... A.Pescop đã vượt lên số  phận, vươn tới ánh sáng  
văn hoá và trở  thành nhà văn M.Gorki (trong tiếng Nga có nghĩa là nhà văn của sự  cay  
đắng).
Trong hơn bốn mươi năm cám bút (bắt đầu từ  1892), M. Gorki đã viết hàng chục tiểu  
thuyết, trong đó có nhiều tác phẩm nổi tiếng như  Cuộc đời Klim Xamghin, Người mẹ; 
hàng trăm truyện vừa, truyện ngắn, bút ký, chân dung văn học; hàng chục vở kịch (Dưới  
đáy) và nhiều bài phê bình, phát biểu xuất sắc. Toàn bộ sáng tác của ông gắn liền với số 
phận nhân dân Nga, đất nước Nga, lịch sử ­ xã hội Nga trong thời đại vang dội của những  
người Cách mạng (1905 ­ 1917). Từ  "nhà văn của những người chân đất’ (cuối thế  kỷ 
XIX) ông trở  thành "chim báo bão" của Cách mạng Nga đầu thế  kỷ  XX. Sau khi Cách 
mạng tháng Mười thành công, với tài năng, tâm huyết và những cống hiến to lớn, ông  
được tôn vinh là "bậc thầy của chủ  nghĩa hiện thực xã hội chủ  nghĩa". Dù  ở  giai đoạn 
nào, thể  loại nào, đề  tài nào, bao trùm và thấm đượm trong toàn bộ  sáng tác của Gorki  
vẫn là một cảm hứng nhân văn cao cả: thương yêu, trân trọng, tin tưởng ở con người.
Truyện ngắn "Một con người ra đời" (1912) được viết trong bối cảnh nước Nga đang trải  
qua thời kỳ "đêm trước của Cách mạng tháng Mười". Trên cái ranh giới của sự hủy diệt  
xã hội cũ và sự nảy sinh của một xã hội mới, một vấn đề bức xúc đặt ra cho văn học thời  
đại lúc bấy giờ là vận mệnh nước Nga, số phận nhân dân Nga, con người Nga sẽ ra sao?  
Trong khi không ít những nhà văn, nhà thơ sa vào bi quan, mất lòng tin vào cuộc sống, M. 


Gorky thông qua truyện này đã biểu bộ một niềm tin mãnh liệt vào tương lai. Cơ sở của 
truyện dựa trên sự việc có thật xảy ra với chính tác giả  vào cuối mùa hè năm 1892 (một  

năm đói kém), khi ông đang làm việc tại công trường ở Kavkaz. Nhưng với tài năng sáng 
tạo nghệ thuật và cái nhìn nhâm văn cao cả, tác phẩm này đã vượt ra khỏi giới hạn của  
một truyện ngắn như là "một mẩu" "một mình", "một lát cắt" của hiện thực Nga đương  
thời và mang dáng dấp của một bản trường ca.
Truyện mở  đầu bằng hai cảnh tương phản: cảnh thiên nhiên mùa thu ở  Kavkaz và cảnh 
đoàn người nông dân Nga bị  nạn đói lùa ra khỏi quê hương, lang thang, phiêu bạt trên  
khắp các nẻo đường nước Nga. Nếu cảnh thiên nhiên hiện ra vui tươi, lộng lẫy, mĩ lệ 
bao nhiêu thì cảnh đám người đói khát hiện ra chán ngắt, xám xịt, kiệt quệ bấy nhiêu. Sự 
tương phản được Gorky dụng công tô đậm  ở  đây không phải là để  đối lập giữa thiên  
nhiên và con người mà để làm nổi bật lên cái cảm hứng chủ đạo: khẳng định cuộc sống.  
Có thể, cuộc sống còn nhiều nỗi khổ  đau khiến trong ta chỉ  còn là sự  "căm ghét", "nỗi  
buồn lo". Có thể loài người chúng ta có lúc "sống chẳng ra gì" khiến cho "mặt trời nhiều  
lúc cũng phải buồn". Nhưng theo nhà văn: "đó không phải là vĩnh viễn". Được sống, 
"được thấy bao điều kì diệu", được "chiêm ngưỡng cái đẹp tuyệt vời" của trái đất đó là  
một diễm phúc. Trước cảnh thiên nhiên mùa thu mỹ lệ "lộng lẫy đến hoang đường" của 
núi non, biển cả Kavkaz* nhà văn như không nén nổi sự thán phục, sùng kính cuộc sống 
và đồng thời tự  hào, hãnh diện về  danh hiệu làm người: "Cao cả  thay cái chức vị  làm  
người trên trái đất". Có thể xem đây là âm chủ trong bản trường ca về con người của M.  
Gorky.
Mặt khác, tạo nên hai cảnh tương phản giữa thiên nhiên và xã hội con người, Gorky đã 
đem lại cho thiên truyện một không gian nghệ  thuật đặc sắc, vừa hiện thực vừa huyền  
ảo. Chính trong cái không gian nghệ  thuật  ấy, "Một con người ra đời" vừa như  Một sự 
việc bình thường lại vừa như một sự kiện thiêng liêng. Hiệu quả nghệ thuật của lối kết  
cấu tương phản ­ một đặc điểm trong truyện ngắn Gorki chính là ở chỗ đó và cũng không  
chỉ dừng lại ở mức đó.
Trọng tâm mô tả của truyện ngắn là cảnh sinh nở của người mẹ. Trong văn học thế giới  


từng có nhiều nhà văn lớn bậc thầy viết về  cảnh tượng này. Song tuỳ  thuộc vào ý đồ 
nghệ  thuật, quan niệu thẩm mỹ  mà mỗi nhà văn lại có một cách mô tả  khác nhau Để 

miêu tả tâm lý hối hận của Anđrây Bôncônxki (nhân vật trong Chiến tranh và hoà bình), L  
Tônxtôi cũng đã từng thông qua cảnh sinh nở  của người mẹ: nhà văn lớn người Pháp 
Môpatxăng khi đề  cao lòng nhân ái của một vị  linh mục. cũng dừng lại  ở  cảnh ông xắn  
tay đỡ đẻ cho một phụ nữ nông dân trở dạ dọc đường. Pasternak lại thông qua cảnh sinh  
nở của người mẹ để suy ngẫm về sự sống và sự chết. Còn Gorky, khi "mô tả  cảnh sinh  
đẻ  và tô đậm lối đỡ  đẻ  nguyên thuỷ" phải chăng ông đã "xúc phạm trắng trợn thị  hiếu  
thẩm mĩ" bạn đọc như một nhà văn Nga đương thời chê trách? Quả thật là, ngòi bút miêu  
tả  của nhà văn khá tỉ  mỉ, chi tiết, cặn kẽ, "lần lượt, không bỏ  sót điều gì trong toàn bộ 
quá trình sinh nở  của người mẹ: đau đẻ, trở  dạ. Cắt rốn, chờ  nhau" (Nguyễn Hải Hà). 
Nhưng Gorky không mô tả theo cái nhìn của nhà y học. Trong khi chi tiết, tỉ mỉ mô tả quá  
trình, ông tập trung làm nổi bật "nỗi đau đớn vô cùng" và niềm vui khôn tả của người mẹ 
khi sinh ra một con người. Sự khác biệt của M. Gorki ­ nhà văn là ở chỗ ấy
Trước hết, để thể hiện nỗi đau sinh nở của người mẹ, Gorky đã vận dụng dồn dập một 
loạt các chi tiết ngoại hình trong sự  biến dạng dễ  sợ  của chúng. Trong cơn đau, miệng 
người sản phụ  như "bè ra", "méo xệch", "đôi môi tím bầm", "khuôn mặt căng bự", mắt  
khi thì "trợn ngược", khi "lồi lên như  muốn nổ  tung", khi "dại đờ  chạy đầy những tia 
máu". Nỗi đau ngày càng tăng đến mức chị  không thể  ghìm giữ, không thể  kêu khóc mà 
chỉ  có thể  bật lên những "tiếng rên khò khè", "tiếng thở  dữ  dội khác thường", "tiếng 
rống", "tiếng gầm gừ" đầy bản năng như  của những con thú. Không phải là quá tay khi 
Gorky còn vận dụng những hình ảnh so sánh của "sôi", "gấu", "miếng vỏ bạch dương hơ 
lửa" để  diễn tả  sự  vật vã, quằn quại đau đớn của chị. Con người có thể  trải qua trăm 
ngàn nỗi đau và không nỗi đau nào giống nỗi đau nào. Nhưng nỗi đau sinh nở của người  
mẹ  thì không gì sánh nổi. Đó là nỗi đau tột cùng của thể  xác, khủng khiếp như  trong  
"ngày tận thế'''. Để  cho ra đời một con người, người mẹ  đã phải trải qua một cơn đau 
động đất động trời vậy đó.
Những đứa con ra đời cũng là niềm vui, niềm hạnh phúc lớn lao của Mẹ. Sóng gió còn  


chưa qua, cơn đau còn chưa dứt, nụ cười đã trở lại trên "đôi môi xanh nhợt" và ngày càng 
trở nên "đẹp đẽ", "rạng rỡ", "chói lọi" trên gương mặt người sản phụ khi nghe tiếng khóc  

chào đời của con. Nếu như trước đó, khi miêu tả nỗi đau sinh nở, Gorky "hiện thực đến  
tàn nhẫn" thì giờ  đây, ngòi bút của ông lại lãng mạn, bay bổng đến lạ  kỳ  trước vẻ  đẹp  
của Đôi mắt bà mẹ. Đôi mắt "đẹp vô cùng", "sâu thẳm", "như  hai hồ  nước xanh mênh 
mông", "cháy bừng lên ngọn lửa xanh biếc". Chẳng phải ngẫu nhiên, Gorky nhấn mạnh 
đến năm lần "màu xanh biếc" như "ngọn lửa cháy bừng lên trong đôi mắt người mẹ" Hẳn  
không phải là để  tả  cái "xanh biếc" của màu mát. Đây là cái ánh sáng "xanh biếc" được 
hát lên từ  ngọn lửa tình yêu, hạnh phúc, niềm tin, niềm hoan hỉ  biết  ơn đang cháy sáng 
trong tâm linh người mẹ. Chính là cái ánh sáng xanh biếc  ấy, đã làm cho đôi mắt người  
mẹ  trở  nên "đẹp vô cùng" sánh tựa "Đôi mắt thần thánh". Nó như  toả  một vầng hào 
quang bao quanh người mẹ. Và không chỉ  thế  nó còn như  chiếu sáng, lan tỏa cả  thiên 
nhiên xung quanh bầu trời xanh biếc, lá thu vàng rực, biển vỗ ì ầm sóng lao xao, cây lá thì 
thầm, mặt trời rọi nắng chói lọi. Có cảm tưởng như thiên nhiên cũng như mừng vui chào 
đón sự ra đời của đứa trẻ. Cảnh tượng thật là kỳ vĩ. Dưới ngòi bút của Gorky, con người 
ra đời đã trở thành sự sáng tạo thiêng liêng. Thiên truyện như một bài ca, ngợi ca sự vĩ đại  
của Người Mẹ, đấng sáng tạo ra cả Anh hùng lẫn Nhà thơ.
Nhân vật Tôi cũng là một sáng tạo nghệ  thuật đặc sắc của Gorky. Nó vừa đóng vai trò  
người kể chuyện, vừa là nhân vật bộc lộ quan điểm trực tiếp của tác giả. Dĩ nhiên nhân  
vật "Tôi" không phải là tác giả. Nhưng trong nhân vật "Tôi" in đậm dấu ấn tự thuật ­ tinh  
thần của nhà văn: giàu lòng nhân ái, cảm thông sâu sắc với nỗi đau đồng loại, từng trải,  
tháo vát, hành động vẫn luôn yêu đời, yêu tự  do. Vì thế, những suy nghĩ của nhân vật  
"Tôi" cũng là những suy nghĩ của tác giả. Thông qua nhân vật "Tôi", M. Gorky gửi gắm  
những suy nghĩ của mình, về vấn đề của thời đại và cũng là của nhân loại muôn đời: con 
người và số phận của nó trong tương lai.
Gorky không nghĩ về số phận một cách thần bí, siêu hình hay bi quan yếm thế. Suy nghĩ 
của ông thiết thực và tích cực Trước những băn khoăn của người mẹ: "Chẳng biết đời nó 
sẽ ra sao? Anh đi giúp tôi, thật cảm ơn anh... Còn điều đó có tốt lành cho nó hay không tôi 


cũng chẳng biết nữa", ông khẳng định: "Người cư dân mới của nước Nga, con người mà  
số phận chưa ai lường trước được". Số phận theo ông không hẳn chỉ là những gì đáng âu 

lo mà có thể còn có nhiều điều để mà tin tưởng (không ai có thể lường trước). Nhưng dù  
tốt lành hay không, con người sinh ra không phải là để  thụ  động, đón chờ  sự  áp đặt của  
số  phận. Ngay từ lúc mới sinh ra, con người đã mang trong nó mầm mống của sự  phản 
kháng, "bất mãn với cuộc đời", ít ai có được nhưng phát hiện đặc biệt như Gorky và cũng  
ít ai có được sự nhiệt tình khích lệ, tin tưởng mãnh liệt vào con người như  Gorky Nghe  
tiếng khóc "Ya, Ya", ông liên tưởng đó như  một lời tuyên ngôn, lời khẳng định đầu tiên  
sự có mặt của con người trên trái đất. "ừ  thì mày, mày. Chú mày phải tự khẳng định cho  
khoẻ  vào mới được, không thì kẻ  đồng loại sẽ  vật cổ  chú mày" và "Cứ  làm  ầm lên đi, 
chú bé Oren! Cứ gào toáng lên đi...". Con người phải tự khẳng định mình. Con người phải 
tự quyết định số phận của mình, vượt lên số phận ­ nhà văn cổ vũ con người.
Thiên truyện kết thúc bằng cảnh tượng ba người tiếp tục cuộc hành trình Người mẹ 
bồng con "ngoảnh nhìn xung quanh, nhìn biển, nhìn rừng, nhìn núi rồi lại nhìn đứa con 
trai". Bên cạnh chị là "người bạn đường tin cậy và vững chãi. Dường như  chị  muốn tìm  
một câu trả  lời cho số  phận tương lai của đứa trẻ. Câu trả  lời có thể  chưa tin được.  
Trước mắt có thể còn nhiều khó khăn, gian khổ, thử thách chông gai, thậm chí cả  "nước  
mắt đau thương" nhưng tình thương bao la, trách nhiệm của người mẹ và niềm khao khát 
"Cảnh sống tự do” sẽ giúp chị vững bước trên con đường đi tới. Và đứa trẻ ­ "người cư 
dân mới của Đất nước Nga" trong cuộc hành trình đi tìm số  phận tương lai, nó đã không 
đơn độc. Trong tình yêu thương bao la của mẹ và với sự giúp đỡ  của những "người bạn 
đường, con người tình cờ được đóng vai bà đỡ, nó sẽ lớn lên mãi trong cảnh tự do".
Không phải ngẫu nhiên "Một con người ra đời" được xem là một trong những tác phẩm 
"trung tâm" trong toàn bộ  sáng tác của nhà văn. Nó biểu hiện rực rỡ  chủ nghĩa nhân đạo 
của Gorky: cảm thông, thương yêu, trân trọng và tin tưởng mãnh liệt  ở  con người. Về 
mặt nghệ thuật, truyện cũng thể  hiện khá rõ tài năng truyện ngắn bậc thầy của tác giả. 
Hai bút pháp hiện thực và lãng mạn được vận dụng trong sự kết hợp nhuần nhuyễn. Các 
phương tiện nghệ  thuật: phong cảnh, lời nhân vật, chi tiết ngoại hình, lời trần thuật...  


được sử dụng điêu luyện. Thủ pháp tương phản, đặc tả, nhấn mạnh... được phát huy tới 
hiệu suất tối đa của chúng.