BAN CÔNG TÁC CÂU LẠC BỘ
HỘI NGƯỜI CAO TUỔI VIẸT NAM
_______________________________

CẨM NANG
SỨC KHOẺ NGƯỜI CAO TUỔI

?

'ỷ^ịíỷ/ii

'

/', * /í

4

/ >y

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA


LỜI GIỚI THIỆU

Vào những ngày đầu năm Mậu Dần 1998, Ban công tác Câu lạc bộ nguời cao
tuổi (Hội Người cao tuổi Việt Nam) đã cùng Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia tổ
chức biên soạn và xuất bản cuốn “CẨM NANG SỨC KHỎE NGƯỜI CAO
TUỔI.
Nội dung cuốn sách nhằm cung cấp cho bạn đọc nói chung và chủ yếu đối với
những người cao tuổi một số kiến thức cần thiết : Vai trò của người cao tuổi, bí
quyết giữ gìn sức khỏe, kéo dài tuổi thọ ; chế độ sinh hoạt, tập luyện ; cách đề

phòng và tự chữa một số bệnh thông thường ; một số bài thuốc và dược liệu thông
dụng thường có quanh ta,.,
Cuốn sách đã đuợc phát hành rộng rãi trên phạm vi cả nuớc, từ các tỉnh miền
núi Tây Bắc, Việt Bắc qua các tỉnh trung du, đồng bằng Bắc Bộ, Khu 4, và vùng
duyên hải miền Trung, Tây Nguyên xuống đến Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu
Long. Đồng bào, chiến sĩ, cán bộ và nhân dân, đặc biệt là nhũng người cao tuổi, đã
truyền tay nhau đọc và đều tìm thấy ở đó nhũng điều bổ ích cần thiết cho mình.
Nhiều ý kiến đã được phản ánh trực tiếp hoặc gửi thư đến Ban công tác Câu lạc bộ
nguời cao tuổi. Chỉ trong một thời gian ngắn, cuốn sách đã gây được một tiếng vang
trong lòng bạn đọc, được nhiều tổ chức và cá nhân đặt mua và đề nghị tái bản.
Thể theo yêu cầu bạn đọc, sự khích lệ và cộng tác nhiệt tình của các nhà chuyên
môn, cuốn sách đã đuợc tái bản có bổ sung nhiều điểm về lý luận, phương pháp,
trình bày khoa học, dễ hiểu, nội dung thiết thực. Do đó giá trị cuốn sách đã đuợc
nâng lên nhiều. Các tác giả đã tiếp thu và kết hợp được những kiến thức y học hiện
đại với lý luận y học dân tộc cổ truyền, những kinh nghiệm thục tiễn trong nhiều
năm thừa kế và nghiên cứu ứng dụng. Trong lần tái bản này, chúng tôi rất biết ơn
những ý kiến đóng góp quý báu để bổ sung và hoàn thiện cuốn sách của Giáo sư
Phạm Khuê - Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam và Giáo sư Hoàng Bảo Châu nguyên Viện trưởng Viện Đông y. Chúng tôi cũng xin chân thành cảm ơn các cơ
quan, đơn vị, các cộng tác viên đã tận tình giúp đỡ, góp ý kiến và tạo các điều kiện
thuận lợi cho việc tái bản cuốn sách.
Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.


Ban công tác Câu lạc bộ
HỘI NGUỜICAO TUỔI VIỆT NAM


Trách nhiệm của các vị phụ lão chúng ta đối với nhiệm vụ đất nước thật là trọng đại. Đất nuớc hung
thịnh do phụ lão gây dụng; đất nuớc tồn tại do phụ lão giứp sức. Nuớc bị mất, phụ lão cứu; nuớc suy sụp,
phụ lão phù trì. Muớc nhà hung, suy, tồn, vong, phụ lão gánh trách nhiệm rất nặng nề... Nuớc nhà lo, các cụ

cũng phải lo. Nuớc nhà vui, các cụ đều cùng đuợc vui.
... Đối với gia đình, đối với Tổ quốc, phụ lão có trọng trách ià bậc tôn truởng; đối với làng xóm, đối với
bà con, phụ lão có sự tín nhiệm lớn. Phụ lão hô, nhân dân huởng ủng; phụ láo làm, nhân dân làm theo. Hô
điều nên hô, làm việc nên làm. Nguôi cố của xuất của, nguời có sức dốc sức, góp gió thành bão, tụ hơi
thành mây. Đồng bào cả nuớc ta đang ngẩng cao đầu mà trông chờ các bậc phụ lão.
NGUYỄN ÁI QUỐC
(Thư gùi các vị phụ lào trong cả nuóc,
tháng 6-1941)

(1) Theo sách “Hội Người cao tuổi Việt Nam”, NXB Quấn đội nhấn dấn, Ha Nội, 1996, tr, 7 , 8 ,

CHĂM SÓC VÀ PHÁT HUY TOT NGUỜ1 CAO TUổl
LÀ THỂ HIỆN BẢN CHAT TổT ĐẸP CỦA CHẾ ĐỘ TA
VÀ ĐẠO ĐÚC NGUỜi VIỆT NAM

Nguôi cao tuổi cố công sinh thành, nuôi dạy con cháu giữ gìn và phát triển giống nòi, giáo dục các thế
hệ thanh niên Việt Nam về nhân cách, phẩm chất và lòng yêu nuớc. Một bộ phận đông đảo người cao tuổi
đã có nhũng đóng góp xúng đáng vào sự nghiệp xây dụng và bảo vệ Tổ quốc...

Việc châm sóc dời sống vật chất và tinh thần của nguôi cao tuổi là trách nhiệm của Đảng, Nhà nuớe và
toàn xã hội.


Chăm sóc và phát huy tốt người cao tuổi là thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ ta và đạo đức nguôi
Việt Nam, góp phần tăng cuờng khối đại đoàn kết toàn dân vì sự nghiệp dân giàu, nuớc mạnh, xã hội công
bằng, văn minh.
(Chỉ thị số 59-CTỉm ngày 27-9-1995
của Ban Bí thư Trung uung
Đảng Cộng sản Việt Nam - Khóa VII)



KH

ĐÈ NẪMG CAO TUỒI THỌ
GS. PHẠM KHUÊ
r

\

Á5’

(Chù tịch Hội Nguòi cao tuổi Việt Nam)

Già không phải là bệnh, nhung già tạo điều kiện cho bệnh phát sinh và phát
triển. Nauợc lại, bệnh tật không phải là nguyên nhân qây nên già, nhung bệnh tật

cũng làm tănq lên tốc độ hóa già và rút ngắn tuổi thọ. Nhiều nhà sinh học đã uớc
tính tuổi thọ của con nguời có thể là 110 - 120 năm nếu như không có sự cố gì đáng
kể làm cho cuộc sống kết thúc sớm. Một trong những sự cố quan trọng đó là bệnh
tật. Đấu tranh chống bệnh tật phải là một trong những khâu co bản cần đột phá để
nâng cao tuổi thọ.
Cuộc đấu tranh này không hề giản đơn và cũng không di có hiệu quả vì bệnh
tật ở tuổi già không hoàn toàn giống như ở nguời trẻ. Chửa bệnh ở nguời già không
giống như chũa bệnh ở nguời trẻ, do đó khi điều trị bệnh cho tùng trường hợp cụ thể
phải tính đến tuổi tác.
Đặc điểm chung nhất của bệnh lý tuổi già là tính chất đa bệnh, có nghĩa là ở
nguời già hay có nhiều bệnh (nhất là các bệnh mạn tính) cùng tồn tại, Chẳng hạn,
một cụ già có thể vùa bị bệnh tăng huyết áp, vùa bị viêm đại tràng mạn, viêm phế
quản mạn, loét dạ dày - tá tràng, thoái khớp nhiều nơi... Do tính chất đa bệnh này
mà các triệu chứng không còn điển hình như còn trẻ, hay khi chỉ cố một bệnh.

Không ít trường hợp lao phổi rõ rệt mà không sốt, viêm phổi điển hình mà bạch cầu
trong máu không, cao, nhồi máu cơ tim mà không đau hoặc đau không đáng kể,
viêm màng bụng mà bụng không cứng hoặc chỉ có phản úng nhẹ... Chính những
triệu chứng không điển hình này đã làm cho cả thày thuốc lẫn bệnh nhân mất cảm

7


giác, dẫn đến xử trí chậm, hoặc bị lạc hướng chẩn đoán dẫn đến điều trị sai. Đặc điểm ỉâm sàng này cũng
chi phối việc tiên iuợng bệnh (nghĩa là ước đoán trước tiến triển của bệnh). Quy luật của-bệnh đã bị đảo
lộn, việc ước đoán trước tiến triển dễ bị sai lầm. Không ít trường hợp, mấy hôm trước bệnh nhân còn tương
đối khỏe mạnh, minh mẫn; mấy hôm sau đã lú lẫn, mê man, thể trạng đã suy sụp đến sủng sốt; ngược lại,
họa hoằn cũng có trường họp bệnh .cảnh trông rất trầm trọng nhung chỉ ít lâu sau đã hồi phục gần như
trước. Hiện tượng này có thể do sức chống đỡ của từng cơ thể có sự khác nhau, hoặc do có sự mâu thuẫn
giữa biểu hiện bên ngoài với bản chất bên trong. Một đặc điểm nữa có liên quan đến kỹ thuật chẩn đoán
bệnh ở nguời già là đúng trước một cơ thể dã suy yếu nghiêm trọng, nguời thày thuốc không thể dùng tất cả
các biện pháp có trong tay để tiễn hành chẩn đoán chính xác. Chẳng hạn, ở một người già, các kỹ thuật
thông tin, chụp cản quang động mạch não, sinh thiết phủ tạng, nội soi, phẫu thuật thăm dò, xét nghiệm
phóng xạ... không phải luồn luôn vô hại; và nếu có làm đuợc cũng không phải luôn luôn chính xác vì bệnh
nhân khố thục hiện đuợc nhũng quy định chặt chẽ của kỹ thuật.

Vê phuơng diện điêu trị cũng có nhũng nét riêng biệt cho tuổi già. Thuốc đua vào cơ thể người già có
nhũng phản úng khác với người trẻ. Dễ có hiện tuợng tích lũy thuốc do thận và gan đã ít nhiều bị suy do đó
khả năng bị nhiễm độc thuốc nhiều gấp bội so với người trẻ. Nguợc lại, cũng có nhiều trường họp thuốc
không có công hiệu do thiếu men chuyển hóa, do hấp thụ qua đường tiêu hóa kém, do không đến đuợc bộ
phận cần đến vì tổ chúc trong cơ thể ít nhiều đã bị xơ. Do đó khi điều trị cho ngươi già, phải có nhCmg
kiến thức sơ đẳng về lão khoa, nếu không, có thể gây nhiều tác hại đáng tiếc.

Vậy thái độ của chúng ta đối với bệnh tuổi già nên như thế nào ? Trước hết, phải hết súc quan tâm đến
việc phòng bệnh. Việc này phải bắt đầu ngay từ lúc còn trẻ, trung niên. Ai cũng

biết là người không có bệnh, ít có bệnh trong suốt cuộc đòi thường sống lâu, Các cuộc điều tra ở cốc cụ
sống lâu trên 100 tuổi của chúng tôi, chúng minh rất rõ điều này. Muốn vậy phải có một lối sống lành
mạnh, cả thể xác lẫn tinh thần; loại bỏ mọi thối hư tật xấu, không sốna buông thả; phải điều độ vì bất cứ cái
gì vô độ, thái quá đều trái với quy luật thời sinh học. Phải iàm việc, vận động thân thể đều đặn, Người ỉuời
biếng, ngại ỉao động không thể sống lâu. Trong mọị lao động, dù chân tay hay trí óc, phải tiến hành một
cách rất khoa học mới có thể làm việc được lâu dài.

Định kỳ khám sức khỏe là cần thỉểt để phát hiện bệnh thật sớm và chữa càng sớm càng tốt, cố gắng
không để bệnh trở thành mạn tính rất khó chữa hoặc gây biến chứng nguy hiểm. Thực tế đã chúng minh
tăng huyết áp mới bị, dễ chữa nếu đuợc theo dõi, giữ gìn kiên trì; viêm phễ quản cấp cũng thế, loét dạ dày tá tràng cũng vậy. Mắt kém, tai nghễnh ngãng, răng hư hỏng nên chùa thật sớm, đôi khỉ phải có dụng cụ
(kính, máy trọ thính, răng giả...), như vậy có thể bệnh chỉ khu trú ở mức độ đó, không gây hậu quả đến toàn
thân. Chỉ sử dụng thuốc khi thật cần thiết; không nên dùng nhiều thứ một lúc, và nên lụa chọn đuừng đua
thuốc vào cơ thể an toàn nhất; nếu có một phuơng pháp nào không dùng thuốc mà vẫn có hiệu quả thì nên
dùng phương pháp đó. Nếu có phương thuốc nào dùng nguyên liệu thảo mộc mà vẫn có tác dụng tốt thì
nên dùng thuốc ấy hơn là dùng nhiều hóa duợc. Khi bắt buộc phải dùng thuốc nên dùng liều từ thấp đến


cao, nâng dần, có theo dồi điều chỉnh hợp lỷ. Bao trùm hơn cả trong thái độ điều trị là phải biết rố bệnh, bao
gồm bệnh chính, bệnh phụ, bệnh phải giải quyết truớc, bệnh phải giải quyết sau, nhận định thật kỹ nhũng
việc có thể làm được và những điều không thể làm được để xác định mục tiêu yêu cầu của liệu trình điều
trị.
Điều cuối cùng không nên quên là, sau giai đoạn điều trị này, cơ thể già rất lâu hồi phục, bệnh nhân
phải đuợc an dưỡng, điều duõng trong một thời gian cần thiết để củng cố kết quả điều trị.

Nquời cao tuổi thuòng có thói quen ngồi ỉàm việc lâu, ít đi lại. Sự giảrn hoạt động ỉà một trong nhũng
nguyên nhân dẫn đến các rối loạn chức năng và bệnh lý của cơ thể. Tinh trạng sức khỏe của nquời cao tuổi
thường có nhũng đặc điểm sau :
- Thiếu ôxy do chúc năng hô hấp giảm, tổ chúc phổi đàn hồi kém. Khả năng vận chuyển hồng cầu
cũng giảm. Đây là nguyên nhân đẩy nhanh quá trình lão hóa của cơ thể.
- Giảm ỉuu thông máu do hoạt động của tim giảm theo tuổi tác; do sự đàn hồi của mạch máu giảm vì

bị xơ cúng.
- Hay bị các bệnh về xuơng khớp.
- Giảm khả nầng thích úng với thay đổi của thời tiết
Ở tuổi già còn xuất hiện nhiều bệnh như huyết áp cao, xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, tai biến
mạch máu não cấp dẫn đến liệt... Nhiều trường hợp tử vong đo phình vỡ động mạch chủ, nhồi máu cơ tim
cấp... Vì thế, việc rèn luyện thể lục đối với nguôi cao tuổi là rất cần thiết.
Rèn luyện thể lục
Cần duy trì tập luyện thường xuyên để tăng lưu thông máu, cung cấp đủ ôxy trong cơ thể, phục hồi
hoạt động hệ xuơng - cơ - khớp, hạn chế các bệnh mạn tính, cần tránh dùng thuốc nhiều. Tập luyện phải
vùa mức vởi phương pháp thích hợp, phải tiến hành thuờng xuyên, tập từ thấp đến cao, tránh tập nhũng
động tác quá mạnh. Khi tắm, cần xoa cho người nóng lên rồi mới tắm.
Chế độ ăn uống

Ăn uống khoa học và hợp lý có ý nghĩa rất lớn đối với sức khỏe người già. Mỗi ngày nên ăn nhiều bữa.
Hạn chế nhũng thức ăn có nhiều cholesterol như bầu dục, tim, óc, lòng đỏ trúng
để tránh huyết áp cao. Nên ăn những thức ăn có nhiêu ỉexitin
làm hạ tỉ lệ choỉesterol trong máu như đậu tuông5 sữa đậu nành, sùa chua, tuơnq, giấm.,.' Hạn chế ăn mỡ
động vật (nếu số luợng mỡ chiếm 42% tổng số calo ăn vào thì sẽ có nhiều nguy cơ bị xơ vũa động mạch).
Nên ăn nhiều hoa quả có chứa các viíamin c, A, E... và không hút thuốc !á, không nghiện ruọu.
Làm việc có khoa học


Tránh làm việc trí óc quá căng thẳng và kéo dài, tránh lo âu, bực bội vì những yếu tố này có thể ảnh
hưởng đến tim mạch và gây nên suy nhược thần kinh...
Như vậy, rèn luyện sức khỏe theo đúng phuong pháp kết hợp với ăn uống tốt, làm việc khoa học sẽ
giúp nquời lớn tuổi luôn khỏe mạnh, đẩy lùi đuọc bệnh tật và kéo dài tuổi thọ.

HÒA MÌNH VÀO CUỘC SỐNG VUI TUOI,
LÀNH MẠNH CỦA CỘNG ĐồNG


Muốn giữ cho tuổi già luôn đuợc thoải mái, khỏe mạnh và sống lâu, trong cuộc sống hàng ngày, chúng
ta cần chú ý muờỉ tám điều sau đây :

1. Không nên chỉ chú trọng những thành quả của quá khứ mà quên việc hòa mình vào cuộc sống hiện
tạị để góp phần xây dụng tuơng lai.
2. Không nên quá ham tìm những giá trị thuộc về tinh thần
rất cao xa, mà không nghĩ đến giá trị của những công việc thực tế hàng ngày trong cuộc sống hiện tại.
3. Không nên giận dỗ! với con cháu và cũng không chỉ chú ý đến việc huớng dẫn chúng làm nhũng
công việc mà thời còn
trẻ vẫn thuông làm.


4. Không nên sống cô độc, mà phải thăm hỏi, kểt thân với bạn bè và nhũng
người chung quanh, luôn cởi mở, rộng lượng, vị tha với mọi người.
5. Không nên sống quá nghiêm túc, chặt chẽ cũng như quá nghiêm khắc với
mình, VỚ! con cháu và những người chung quanh, làm cho mọi nguời nhìn nhận
mình là nguôi già khó tính.
6. Không nên tập luyện nhũng động tác quá mạnh, vì có thể ảnh hưởng xấu
đến sức khỏe hoặc gây nguy hiềm cho cơ thể.
7. Không nên có tâm lý tự ti, bi quan, lo lắng quá đến súc khỏe bản thân cũng
như cái chết ngày một đến gần của nguôi cao tuổi.
8. Không nên quá tiết kiệm, dè sẻn trong ăn uống và chi tiêu hằng ngày để ảnh
hưởng đến sức khỏe lúc về già.
9. Đặc biệt chú ý giữ qìn vệ sinh ăn uống và sinh hoạt. Ăn vừa đủ no và ăn
nhiều bũa để cung cấp đủ dinh duỡng cho cơ thể lúc tuổi già, súc yếu. Tuyệt đối
không ăn uống theo kiểu no say túy túy hoặc no dồn đói góp.
10. Làm việc vùa súc. Có thể tham gia các hoạt động như đi bộ dạo chơi, ngắm
cảnh, tập luyện thể dục, thể thao, khí công..., nhưng không được mang tâm lý tranh
đua hơn thua.
11. Tránh sống xa lánh mọi nguời chung quanh, mà phải luôn giữ mối liên hệ

chặt chẽ và thân thiết với mọi nguời trong nhà, với làng xóm, láng giêng, với người
thân và bạn hũu xa gần.
12. Tránh quá nhàn rỗi, mà phải làm những công việc lặt vặt trong nhà. Cần
sớm tìm cho mình nhũng hoạt động mới thích hợp, khắc phục tâm lý cho người già
là vô dụng, là người đã đứng ngoài cuộc sống xã hội sôi động thời mở của, hiện đại.
13. Lắng nghe những ý kiến và lời khuyên của lớp người trẻ hơn mình (thanh
niên và trung niên). Khi họ có những yêu câu và monq muốn được mình giúp đỡ về
kỉnh nghiệm và chỉ dẫn những điều cần thiết thì nên vui lòng sẵn sàng và tận tình
giúp
đỡ, hòa minh trong niềm vui chung của họ.
14. Nểu không có gì khố khăn, phiền phúc, tốt nhất nên trở về sống ở nơi mà
minh có nhiều kỷ niệm tốt đẹp nhất (thời trẻ) và ở đó có nhiều người thân thuộc
nhất, thông cảm nhất vái mình, nhất là quê hương bản quán.

11


15. Hết súc tránh tranh luận ồn ào hoặc to tiếng cái Ịộn với những người chua
hiểu về minh hoặc còn khác ý kiến với mình. Ngay vợ chồng già sống với nhau
cũng cần giữ mãi những tình cảm tốt đẹp, những kỷ niệm sâu sắc vốn có trước đây
đối với nhau.
16. Tích cục tham gia những hoạt động xã hội, văn hóa, từ thiện. Khi đã về
huu, có thể dành thì giờ làm nhũng công việc mình ham thích mà truớc kia khó có
điều kiện làm.
17. Chú ý đến ăn mặc gọn gàng, lịch sự làm cho con người thêm sáng sủa,
phấn khởi, yêu đời, tự tin.
18. vẫn cần dành thời gian suy nghĩ về những vấn đề lớn, sâu sắc để rèn luyện
thói quen suy nghĩ, quan tâm đến mọi việc ở đời, kể cả nhũng việc đã qua, hiện tại
và tương lai. Nếu không sẽ dẫn tới sa sút và suy thoái về cá tính và tư duy.


TÁM NGUYÊN TAG ĐAY LÙI sự LÃO HÓA
1. Ngủ đủ giấc : Giấc ngủ ngắn, không ngon thường để lại nhũng nếp nhăn và
quầng thâm ở mắt. Trái lại, giấc ngủ ngon lành một mạch có thể phục hồi lại năng
luợng cho cơ thể.
2. Tắm nắng có chừng mực : Khi tắm nắng, Cơ thể có thêm diều kiện tổng hợp
vitamin D, nhưng ánh nắng mặt trời lại là tác nhân sô một gây lão hóa trước tuổi 50,
do tia cục tím đẩy nhanh sự nhăn, nhão da. Không nên tắm nắng trong tư thể bất
động.
3. Săn sóc lung : Từ tuổi 20, nhũng đĩa đệm cột sổng mất dần tính đàn hồi. Để
giữ lung thẳng và cơ thể dẻo dai, cần luyện tập cơ lung đều đặn, pên tránh mang vác
nặng, tập luyện nhũng môn thể thao mạnh.
4. Tập thể dục, thể thao : Khi cơ thể ít hoạt động, các cơ bắp có xu huớng
chảy nhão, quá trình lão hóa sẽ tănq nhanh. Các hoạt động thể dục, thể thao giúp
,máu huyết luu thông, làm các biểu bì săn chắc, quá trình trao đổi chất trong cơ thể
đuợc tăng cuờng. Song không cần tập với cuờng độ mạnh. Tùy sức của mình, nhiều
khi chỉ cần tập luyện đều đặn hằng ngày như đi bộ, lên xuống cầu thang gác, tập thể
dục... cũng đủ giữ đuợc nhung dẳng nét khỏe mạnh cho cơ thể.

12
.


5. Ần uổnq điều hòa : Cần ăn nhiều thức ăn chống lão hóa, như các loại thục
phẩm có nhiều vitamin (hoa quả, rau...) và canxi (sữa).
6. Tránh chế độ kiêng khem thái quá : Không nên thục hiện chế độ ăn kiêng
một cách quá đáng. Tinh trạng mất nhanh một khối luợng axít bá) và vitamin sẽ tác
động xấu đến các cơ bắp.
7. Chế độ uống : uống 1,5 lít nuớc một ngày để con nguời chống mất nuớc và
có đủ nuớc thải loại chất độc ra khỏi cơ thể (sự mất nuớc sẽ tạo nếp nhăn), ở tuổi 20,
luọng nước phải chiếm 70% khối luợng cơ thể. Khi đã cao tuổi (60 tuổi), lượng nuớc

vẫn chiếm 50 - 60%.
8. Chế độ tắm : Nước nóng làm giãn nở mạch máu và làm mềm mô, nhung nếu
ngâm mình lâu trong nuớc nóng thì lại không có lợi. Tắm bằng vòi hoa sen sẽ kích
thích sự luân chuyển máu. Nước lạnh làm biểu bì da săn chắc hơn.

13


p:j m
Mỗi nạuòi hằng -ngày nên- thục hiện những việc sau đây :
1. Chải đầu
Đầu là cơ quan trọng yếu, tập trung các đường kỉnh dương, 40 huyệt quan trọng
và hơn 10 vùng kích thích đặc biệt của cơ thể. Đỉnh đầu có các huyệt bách hội, tứ
thần thông; vùng gáy có huyệt phong trì, á môn; hai bên có huyệt thái dương; giữa
hai lông mày có huyệt ấn đường.
Hằng ngày, chải dầu túc là xoa và kích thích các huyệt và đuờnq kinh lạc, có
nhiều tác dụng như : Luu thông khí huyết, làm chậm quá trình lão hóa, táng trí nhớ,
làm cho đầu óc sảng khoái, mắt sáng, tai thính, da đẹp, giảm các chứng mệt mỏi, mất
ngủ, buồn phiền.
Ngày chải đầu 500 lần, không tốn kém thời gian, là phương pháp đơn giản, dễ
làm, nhung có tác dụng tích cực bảo vệ súc khỏe, kéo dài tuổi thọ.
2. Thuừng xuyên chà sát huyệt dũng tuyền (chỗ lõm nơi gan bàn chân)
Bàn chân có nhiều huyệt, lại ở phía dưới, xa tim, máu đến chậm và ít. Ghân
người có 26 đốt xuơng, 19 cơ, 33 khớp, hơn 50 dây chằng, 500 mao mạch và hơn 40
ngàn tuyển mồ hôi.
Bảo vệ bàn chân rất quan trọng, vì 60 huyệt ở chân cố quan hệ chặt chẽ với 12
kinh lạc của lục phủ ngũ tang, nhưng chân ở xa tim, súc dề kháng yếu, dễ sinh ra
bệnh tật. Người ta có khỏe mạnh hay không, một phần lớn quyết định nơi bàn chấn.
Sau khi tắm, việc xoa ngay huyệt dụng tuyền sẽ góp phần : tăng thân nhiệt, ích
tủy, cân bằng âm duơng, bài tiết độc tố, tăng tuần hoàn máu ở chi dưới, giảm độ

căng cơ bắp, bớt mệt mỏi. Đồng thời, cò thể trị được các chứnq bệnh thuờng gặp ở
người cao tuổi như : đau đầu, mất ngủ, huyết áp cao, 4 chi tê dại...


3= Nuốt nuớc bọt
. Nuớc bọt có nhiều chất có ích cho cơ thể như : vitamin B, chất lòng trắng trúng,
chất hũu cơ, chất đạm, muối, axít và các nguyên tổ : natri, kali, canxi và man hê, v,v..
Nuớc bọt từ tuyến nước bọt tiết ra, qua cổ họng, thục quản, chuyển xuống dạ
dày. Nuớc bọt có tác dụng cầm máu nhanh, làm mềm huyết quản, diệt vi khuẩn, làm
chắc răng, tiêu độc, giúp tiêu hóa. Khi ăn nên nhai kỹ (30 luợt) để giúp tiêu hóa.
Các nhà duỡng sinh, từ cổ đến nay, coi nước bọt là “nuớc thần”, là nuớc vàng,
nước bạc.
4. Co thắt hậu môn
Hằng ngày, thỉnh thoảng lại làm động tác co thắt hậu môn, mỗi lần 1 - 2 phút.
Co thắt hậu môn có tác dụng làm tăng khả năng tuần hoàn máu, phòng và trị các
chúng bệnh ứ huyết ở tĩnh mạch, trĩ nội, trĩ ngoại, táo bón, viêm ruột, viêm và tổn
thuơng da hậu môn...
Cách làm như sau : toàn thân ở trạng thái thả lỏng, tay kẹp 2 bên đùi, luỡi đặt
vào vòm họng trên, phối hợp làm các động tác hít, co kéo hậu môn lên phía trên, nín
thở, sau đó thỏ ra chậm, thả lỏng toàn thân.
5. Hai hàm răng cắn vào nhau
Hai hàm răng cắn vào nhau theo một tiết tấu lặp đi lặp lại là động tác có lợi cho
sức khỏe : cân bằng âm đuơng, luu thông khí huyết và kinh lạc, bảo vệ chân răng và
men răng, tăng cuờng cơ nhai. Ngoài ra, còn có thể khống chế, làm chậm quá trình
móm do teo cơ hàm ở nguờỉ cao tuổi, tăng ỉuợng nuớc bọt tiết ra, bổ sung dinh
dưỡng cho tổ chức bên trong, nấng cao khả năng kháng vi khuẩn... Từ đó, làm cho
răng chắc và đẹp,
Cách làm như sau : tinh thần thoải mái, miệng hơi mím, 2 hấm răng cắn vào
nhau 20 lần, lúc mạnh, lúc yếu theo một tiết tấu nhất định.


16


6. Xoa bụng
Trong bụng cố nhiêu tạng phủ. Năng xoa bụng có nhiều tác dụng tốt : tănq tuần
hoàn máu, lưu thông khí huyết, tặng nhu động của ruột và dạ dày, còn có thể góp
phần chữa trị các chứng táo bón, tổn thương dạ dày,' viêm tiền liệt tuyến, dầy hơi, di
tinh, cao huyết áp, bệnh tiểu đường, V.V..
Năng xoa bụng còn có tác dụng tiêu mỡ, giảm béo, giữ ngoại hình đẹp.
Xoa nhiều hay ít tùy theo tùng nguôi. Bắt đầu, dùng bàn tay phải xoa ở da bụng
theo chiều kim đồng hồ, vừa xoa, vừa ấn nhẹ xuống thành bụng để kích thích nội
tạnq. Cũng có thể chỉ xoa trên mặt da bụng, không ấn xuống thành bụng. Trong
trường hợp này, tay phải xoa theo chiều kim đồng hồ, tay trái xoa ngược chiều kim
đồng hồ.
7. Kéo tai 14 lần
Tai rất quan trọng, là khiếu của thận. 49 huyệt và kinh lạc ở tai có quan hệ chặt
chẽ với lục phủ ngũ tạng. Phuơng pháp kéo tai duỡng sinh dễ làm, có hiệu quả tốt :
Tay phải để vòng qua đỉnh đầu, kéo tai trái ỉên phía đỉnh đầu 14 lần. Sau đó, đổi tay,
dùng tay trái kéo tai phải lên phía đỉnh đầu 14 lần.
Kiên trì luyện tập thuờng xuyên trong thời gian dài sẽ giúp cho khí huyết trong
kinh lạc !uu thông, điều chỉnh lục phủ ngũ tạng, cân bằng âm duong, V.V..
8. Duớn mình
Động tác dướn mình có tác dụng làm cột sống thẳng, lồng ngực nở to, tăng khả
năng hoạt động của cơ hoành, thở sâu, hít đuợc nhiều ôxy và thải CƠ 2, qua đó
không những giảm đuợc mệt mỏi, căng thẳng, làm cho tinh thần phấn chấn, mà còn
điều chỉnh cột sống, làm cho ngoại hình cân đối.
2-NCT

17



Cách làm : nguời đúng thẳng, ngón tay của hai bàn tay đan vào nhau, giơ cao

dần hết mức, dướn nguôi lên và hít sâu vào, sau đó thả từ từ tay xuống và thở ra từ
từ.

NHỮNG HÀNG RÀO PHẢI VUỢR QUA
Để có tuổi thọ cao, sống khỏe mạnh, con nguôi cần vuọt qua một số “hàng rào”
của tuổi già.
- Hàng rào bệnh tật : Thuờng thấy có các bệnh tim mạch, hô hấp, ung thư, tiêu
hóa...
Người già có thể vượt qua được nếu biết giữ mình, biết tự nghe nhịp sống của
mình để có thể sớm đi khám sức khỏe, kịp thời phát hiên bệnh và chữa sớm.
- Nguôi đang đi làm, nay về huu dễ rơi vào trạng thái hụt hẫng, làm tổn thương
tâm thần, dẫn đến suy sụp. Có thể vuợt đuợc sự hẫng hụt này bằng cách chủ động
tiếp nhận nó. Và tự chuẩn bị sẵn những nội dung công việc gia đình, xã hội, bản thân
khi buớc vào chế độ nghỉ huu, để vẫn tiếp tục hoạt động bình thuờng trong điều kiện
mớl.
Nguời già khi sức yếu, khi con cái đã lập gia đình ở riêng, khi góa bụa rất dễ có
cảm giác cô đơn.
Trong giai đoạn hiện nay, ngoài sự chăm sóc của con cháu, nguời già rất có điều
kiện để thoát khỏi trạng thái cô đơn bằng sinh hoạt các tổ huu trí, sinh hoạt các câu
lạc bộ, sự tiếp xúc thăm hỏi lẫn nhau của các vị cùng cảnh ngộ (như góa bụa...) và
nhất là tự tạo cho mình sự yêu đời (một động lực mạnh mẽ để chống sự cô đơn của
tuổi già).
“Ra đường gặp mặt hạn hiền
Cũng bằng ần quả đào tiên cuối mùa"
(Ca dao)

18



Các hoạt động thể dục, thể thao ngày càng đuợc con nguời ua chuộng. Ngày
càng có nhiều người sau tuổi 60 vẫn thích choi thể thao. Một câu hỏi được đặt ra : ở
lúa tuổi này, nên hoạt động thể dục, thể thao như thế nào ?
Cần thấy rằng sự lão hóa của cơ thể ở lúa tuổi này là một hiện tượng sinh lý và
có biểu hiện ở tất bả các bộ phận, các tổ chức của cơ thể. Hoạt động thể dục thể thao
cần phải thích ứng với thục tế đó. Vì vậy, đối với nhũng người đã lớn tuổi, cần phải
nắm được một số biện pháp cụ thể :
- Cần có một cuộc kiểm tra sức khỏe kỹ ỉuõng, chủ yểu về sinh học và tim
mạch.
- Xác định nhũng lúa tuổi khác nhau đối với các vận động viên sau 35 tuổi, mỗi
môn nên có 2 hoặc 3 lúa tuổi. Tuyệt đối cẩn thận khi tổ chức thi đấu thể thao giũa
các lúa tuổi, tránh cho nhũng nguời nhiều tuổi bị kiệt súc đột ngột.
- Đặc biệt luu ý nhũng cựu vận động viên sau một thòi gian ngừng tập khá lâu,
nay tập lại nhũng môn họ đã thu đuợc thành tích xuất sắc hồi còn trẻ, vì thuờng họ
có xu huớng muốn đạt lại các thành tích cũ mà không nghĩ mình đã bị giảm khả
nâng do tuổi tác.
Cũng theo tinh thần đó, cần tránh nhũng hoạt động thể thao nhất thời và mạnh
mẽ hao tốn nhiều sức lục như leo núi, V.V.. Tốt nhất, nên tập luyện đều đặn hàng
ngày hoặc. vài kỳ mỗi tuần để giữ sức khỏe luôn đuợc tốt.
- Nên chơi những môn thể thao nào sau tuổi 60 ?
Nhất thiết phải thay đổi cuờng độ hoạt động so với hồi còn trẻ. Nhũng nguôi đã
nhiêu tuổi nên chọn nhũng môn thể thao nhẹ như đi bộ, đi xe đạp chậm, đánh bóng
bàn... và có sự
hướng dẫn cụ thể đối với tùng môn và tùy tùng nguời. Cần chú


ỷ theo dõi hệ tirn mạch, vì nhũng người này có thể có nhũng tổn thương tiềm tàng
của hệ tìm mạch chua đuợc phát hiện.

BẲO VỆ HỆ XUDNG KHỚP
Xuơng khớp là một tổ chức sống, phải luôn luôn đuợc máu nuôi dưỡng, cũng
như phải luôn luôn được vận động mới phát triển được, mới hạn chế được sự vôi
hóa, sơ cúng.
Người lớn tuổi mà ít vận động, các tổ chức xuơng nhanh già cỗi do không đuợc
nuôi dưỡng tốt, xuơng sẽ mỏng manh nhỏ yếu, dễ bị gãy, dễ bị tổn thương.
Khớp khỏe là nhờ dây chằng khỏe, khớp vận động tốt là nhờ sự hoạt động của
gân cơ bám vào xương của khớp...
Nếu ít vận động dây chằng sẽ cúng lại, bao khớp dày lên, màng hoạt dịch tiết
chất nhờn không đủ, súc cơ yếu, hậu quả là vận động yếu, làm mạnh thì đau cơ
khớp, cànq ngày khớp vận động càng hạn chế dẫn đến đi lại khố khăn.
Cách bảo vệ hệ xuơng khớp tốt nhất là vận động. Nếu vận động đều đặn, lao
động chân tay vừa mức, hoặc nếu tập đúng mức, thuờng xuyên tự xoa bóp thì có thể
duy trì tốt hoạt động của các khớp, sự dẻo dai bền vũng của gân cơ xuơng, giảm bớt
đuợc đau nhức xương của tuổi già và vẫn giữ đuợc cái dáng “trẻ trung” tuy tuổi đã
xế chiều. Song nguời già cần tránh vận động quá sức, quá mức, quá đột ngột, vì
nhũng cái quá đó đều có thể cỏ ảnh huởng xấu đến súc khỏe.
THỂ DỤC CẦN CHO TAT CẢ MỌI NGUỪỈ
Từ nhũng năm đầu của cuộc sống cho đến khi tóc bạc da mồi, ai cùng cần phải
tập thể dục.
ở lứa tuổi cơ thể đang phát triển, tập thể dục để cơ thể thích nghi nhanh chóng
với môi truờng sống, nâng cao chất lượng các cử động theo sự phát triển sinh lý của
nó, đồng thời bồi dưỡng các yếu ĩố thể ỉực (nhanh, mạnh, bền bỉ, khéo lẻo) đề phòng
và chống các tật sai lệch cơ thể xảy ra trong quá trình sống.
ở lứa tuổi trưởng thành, tập thể dục iàm cơ thể khỏe mạnh, vững chắc, dễ dàng
thích nghi với mọi thay đổi của môi trường sống để có thể lao động sản xuất, chiến
đấu, cônq tác, học tập với năng suất cao nhất.


Đối vởi phụ nữ, thể dục là sức khỏe, là vẻ đẹp, là hạnh phúc của gia đình, của

mẹ và con cái.
ở tuổi già, thể dục mãi mãi là nhựa sống, là sinh lực giúp ta không những sống
lâu mà còn sống khỏe để có thể tiếp tục lao động sáng tạo và dìu dắt thế hệ sau theo
bước cha anh.
Thể dục rất phong phú, nó được thể hiện dưới nhiều hình thức vận động tăng
cường sức khỏe, làm săn cơ bắp, sử dụng một cách khoa học mọi yếu tố thiên nhiên
(không khí, ánh nắng, nước...).
Tim một hình thức thể dục thích hợp không khó bằng nhiều chiến thắng bản
thân mình để có thể duy trì tập thể dục đều đặn, vừa súc, phù hợp với điều kiện lao
động và sinh hoạt của bản thân.
“Không có nguôi nào không nên tập thể dục, người già cũng phải tập thể dục
theo bài tập thích hợp. Người có bệnh cũng phải rèn luyện thân thể, trừ nhũng môn
mà trong thời gian nào đó, vì chùa bệnh nên chua tập đuợc”... (Phạm Văn Đồng).
“Không có gì làm tổn thương và phá hủy con người bằng sự thiếu vận động”
(Arìstốt, hiền triết cổ Hy Lạp). “Không có gì làm con người già nhanh bằng sự nhàn
rỗi” (Bệcnalơ Bovỉe Đờ Pôngtenenlơ 1657 - 1757 - Pháp). “Nhàn rỗi là điều bất
hạnh đối với tuổi già” (Victo Huygô).


1. Xoa mặt : Xoa hái bàn tay vào nhau cho nóng, rồi xoa tay lên mặt nhiều lần, bất cứ lúc nào rỗi rãi
thì tay không ròi khỏi mặt. Không nên xoa mặt khi tay bẩn và mặt có mồ hôi, mặt bẩn chưa rủa.

2. Đảo mắt : Nhắm mắt lại rồi chuyển đảo mắt từ trái sang phải 5 - 7 lần, rồi làm ngược lại 5 - 7 lần;
sau đó mở to mắt ra nhìn. Khi đảo mắt, mím miệng, hít vào, nín thở; khi mở mắt ra thì thở ra mạnh, rồi hít
vào.
3. Bịt tai : Sáng sớm và trước khi đi ngủ, dùng tay xoa hai tai cho nóng lên, sau đó bịt chặt tai lại, xoay
dầu sang phải và trái mỗi bên 7 lần. Tiếp đó, cố gắng gật dầu mạnh như “chim mổ mồi” 7 lần, khi ngẩng
đầu lên thì hít vào, khi gập đầu xuống thì thở ra.
4. Gõ răng : Mỗi sáng khi ngủ dậy, gõ răng hàm duới vào răng hàm trên 36 lần.


5. Đúng dạng hai chân, hai bàn tay để ở eo lung, hít vào nín thở cúi đầu một lúc rồi thở mạnh, làm đi
làm lại 7 lần; sau đó, ngồi xếp bằng tròn khoảng 10-15 phút.
6. Thót bụng : Sáng ngủ dậy, hai tay ôm lấy vai, nhịn thở, hít vào phồng bụng lên hết cỡ, mắt nhìn
xuống, rồi từ từ thở ra và thót bụng ỉại hết cỡ, làm đi làm lại 9 lần. Sau đò, ôm chặt lấy vai, xoay sang phải
và sang trái mỗi phía 7 lần.

7. Tay trái giơ thẳng, dùng tay phải gãi vào lòng bàn tay trái, đầu quay sang phải. Sau đó, làm ngược
lại. Làm đi, làm. lại 2 - 3 lần sau khi ăn cơm.

8. Truớc khi đi ngủ, đúng thẳng, hai tay để sát và thả xuôi theo thân, đầu quay sang phải và trái nhìn
về phía sau, làm liên tục 7 lần trở lên. Sau đó, ngồi lên giuờng, dùng tay day huyệt dũng tuyền, mỗi bên 7
lần cho nóng lên.


SÁNG XOA MẶT, Tổ! XOÂ CHÂN
ớ người cao tuổi, hệ thống tim, thận dễ bị suy yếu nhất.- Do đó, các cụ già
thường hay bị cao huyết áp, mệt tim, mờ mắt, giảm trí nhớ, ăn chậm tiêu, đau lưng,
tiểu đêm, ngủ ít, lạnh chân... Để giảm bớt các chứng bệnh trên đây, hãy áp đụnq một
số động tác xoa mặt và bàn chân sau đây tuy đơn giản nhưng rất hiệu nghiệm.
Cách làm này rắt đơn giản, cần chú ỷ :

+ Phải làm đều đặn (mỗi ngày ít nhất 10 phút) mới có kết quả tốt (thông
thuờng sau một tuần là có kết quả).
+ Cần nhớ và đùng làm nguọc lại : Xoa mặt vào buổi sáng sớm ngay sau khi
ngủ dậy và xoa chân vào buổi tối trước khi đi ngủ. Nếu làm ngược lại thì sẽ khó
ngủ.
1. Xoa mặt, mũi : Bộ mặt, bàn tay, vành tai, bàn chân là những nơi phản
chiếu toàn bộ cơ thể con nguời. Nếu mỗi sáng và tối chịu khó xoa mặt, mũi, tay,
chân thì chắc chắn sẽ ít bệnh, giảm hoặc khỏi bệnh, nguời mạnh khỏe,
Mỗi sáng, ngay sau khi ngủ dậy (khoan buớc chân xuống đất), hãy chà xát hai

lòng bàn tay cho thật nóng rồi úp lên hai mắt (nếu sau một phút không thấy tay nóng
thì vẫn cứ úp lên mắt) cho đến khi lòng bàn tay hết nóng ấm; tiếp đó xoa nóng tay
trở lại, rồi úp lên khắp mặt, mũi, vành tai. Xong động tác này, bắt đầu xoa (từ nhẹ
đến mạnh dần) khắp mặt. Sau đó, dùng đầu ngón tay day ấn nhiều lần vào chỗ nào
đau hơn, khó chịu hơn ở trên mặt (không xoa mặt mũi khi đang có trúng cá, sưng
tấy vì dễ làm cho viêm nhiễm lan tỏa).
Day từ nhẹ đến mạnh và day khoảng ba lần một chỗ để giảm đau. Tiếp tục làm
như trên cho đến khi cảm thấy không còn chỗ nào đau hoặc khó chịu thì thôi. Đây là
biện pháp rất đơn giản, nhung rất hữu hiệu trong việc phòng và trị các bệnh
thông thường và mới mắc phải, Day ấn các điểm trên là khai

2
3


thông bế tắc, giúp cho cơ thể tự điều chỉnh để tiến tới việc lành bệnh một cách tự
nhiên. Luu ỷ !à những người da mặt mỏng không nên chà xát và dav ấn lâu quá một
chỗ.
Hằng ngày, thường xuyên xoa quanh ổ mắt, chà xát nhiều hai bên sống mũi,
trước và sau tai, ụ cằm sẽ làm mắt sáng, tỉnh táo, chữa đuợe chứnq xổ mũi, hắt hơi,
cảm, ăn không tiêu, biếng ăn, viêm họng, cao huyết áp nguyên phát, lạnh chân và
tiểu đêm. Để giúp trí nhớ (bớt SỊT mau quên hay đãng trí của ngụời già), hăy dùng
đầu ngón tay giữa gó vào giũa trán (điểm giũa đoạn từ huyệt ấn đuờng đến mí tóc
trán), ngày vài lần, mỗi lần 10 - 20 cái.
Có thể kết hợp với cào da đầu, xoa bóp cho ấm cổ, gáy, vai, loa tai, dái tai và hít,
thở sâu vài phút trước, sau khi xoa mặt mũi.
Sau khi làm xong các động tác trên (khoảng 5 - 1 0 phút), rủa mặt bằng khăn
mặt nhúng nuớc ẩm. Hãy chà xát thật kỹ mặt, cổ và gáy (khi khăn nguội lại nhúng
tiếp vào móc ấm). Đây là động tác bổ sung cho cách xoa mặt bằng tay nói trên,
nhằm làm cho đầu óc sảng khoái, da mặt mịn màng.

2. Xoa tay, chân : Mỗi buổi tối, truớc khi đi ngủ, hãy rủa sạch và lau thật khô
hai bàn chân, rồi dùng hai lòng bàn chân tự xoa mạnh vái nhau. Sau đó, áp lòng bàn
chân này lên mu bàn chân kia và lại chà xát mạnh (xoa bằng lòng bàn chân với nhau
tốt hơn là xoa chân bằng tay). Chà xát đến khi cả hai bàn chân mềm và ấm mới thôi,
khoảng 5 - 1 0 phút (động tác này làm dễ ngủ, có thể hạ huyết áp, đồng thời làm
giảm đi tiểu đêm, lạnh chân, mỏi lung, mệt tim).
Hãy cố gắng tìm và day ấn những điểm thật nhạy cảm trên da gan bàn chân cho
đến khi nào hết khó chịu. Đây không những là cách trị bệnh, phòng bệnh, mà còn là
cách chẩn đoán vì các cơ quan trong cơ thể đều có vùng phản chiếu (đại diện ở gan
bàn chân).

Nguợị ta mệt mỏi vi suốt ngày viết ỉách hoặc !ao động, ngón tay thường phải
hoạt động liên tục. Khi đi bộ, chân phải đạp đất, chống đỡ cả cơ thể.
Có thể chống mệt mỏi chân tay để bảo vệ sức khỏe, sống lâu bằng 'cách xoay
ngón tay, ngón chân. Cách làm như sau :


1. Vê ìav : Làm tay trái trước. Ngón cái và các ngón tay phải nắm và xoay tròn
ngón cái tay trái, rồi xoay chiều phải, trái, kéo lên, gập xuống. Sau đó, chuyển sang
xoay ngón trỏ, rồi lần ỉuọt các ngón khác cho đến hết. Xoay mỗi ngón tay một phút
rồi xoay khớp cổ tay một phút. Làm xong bàn tay trái thì chuyển sang xoay các ngón
tay phải và lần ỉuợt làm như trên. Trong khi xoay, kéo, ngón tay có thể phát ra tiếng
kêu đó là biểu hiện tốt.
Làm cả 2 tay hết 12 phút. Làm xong cảm thấy khoan khoái, hết mệt.
2, Vê chân : Lấy ngón cái và ngón trỏ của tay phải nắm và xoay ngón cái bàn
chân trái một phút như làm ở tay. Tiếp đến, xoay 4 ngón còn lại, mỗi ngón một phút.
RỒI xoay cổ chân cũng một phút.
Sau đó, hai ngón của tay trái nắm và xoay mỗi ngón của bàn chân phải một
phút, rồi xoay tiếp cổ chân phải.
Vì sao xoay ngón tay, ngón chán có hiệu quà ?


Toàn thân có hơn 700 huyệt chấm cứu, hình thầnh một tuyến có Hên hệ
mật thiết VỚ! nhau. Hệ thống đó gọi là hệ kinh lạc. Điểm đầu hoặc điểm chót của
mỗi đường kinh nằm cạnh mỏng chấn, tay. Khu vận động của tay chân chiếm 5
phần 6 khu vận động trung uơng của vỏ não. Xoay ngón tay, ngón chân thường
xuyên hằng ngày sẽ ít ốm đau, kéo dài tuổi thọ. Ai cũng làm đuợc và làm ở bất cứ
nơi nào, bất cứ lúc nào.


CÁCH CHẦM SÓC ĐÔI BÀN
CHÂN
Theo y học cổ truyền, nhiều huyệt quan trọng của các đường kinh nằm ỏ đầu,
tai, bàn tay và bàn chân. Riêng đôi bàn chân, diện tiếp xúc rộng hơn, vùng truyền tin
lớn hơn.
Có 6 trong 12 kinh lạc ở chân. Chân là khu vục có phản ứng đặc biệt. Nhiều
biểu hiện của các chúng bệnh, dù là nhỏ nhất, đã thể hiện ở khu vục này. Cho nên,
có thể nói chân và bàn chân là cái guơng phản chiếu súc khỏe con nguời.
Quan hệ giữa chân và bàn chân với sức khỏe đã đuợc nguời xưa chú ý. Xoa
bóp, điểm huyệt và châm cứu ở chân đã có từ xua. Ngâm chân vào nuớc nóng từ
bụng chân trở xuống, vừa ngâm vừa chà sát gan bàn chân vào nhau, có tác dụng xoa
bóp chân giúp khu trừ độc tố, tăng tuần hoàn máu và tăng chuyển hóa cơ thể.
Thời gian ngâm chân trong khoảng 20 - 30 phút. Trong quá trình ngâm chân
nên thêm nuớc nóng để nuớc ngâm luôn nóng. Có thể cúi xuống dùng đôi bàn tay
chà sát cho chân từ cẳng chân xuống bàn chân. Sau khi ngâm rủa, hãy ngồi trên ghế
hoặc giuòng lau khô chân và xoa bóp thêm. Một tay nắm lấy đầu bàn chân, một tay
xoa xát gan bàn chân cho tới khi nóng lên. Sau đó làm các động tác co duỗi cẳng,
bàn chân, xòe ngón, quặp ngón chân.
CÀNG ĐI BỘ NHIỀU, CÀNG SÕNG LÂU
Trong thế giới hiện đại, con nguời làm việc rất nhiều nhung là ở tư thế ngồi.
Anh ta di chuyển rất nhiều nhưng là di chuyển bằng các phương tiện giao thông.

Anh ta túc giận khi phải đi bộ đến một nơi nào đó. Vì vậy, anh ta đã tạo ra cho mình
nhũng sự xúc động tiêu cục. Anh ta cần phải làm dịu bớt tình trạng căng thẳng đó.
Nhung bằng cách nào ? Trước tiên, anh ta thử tập đi bộ.

26


Trong ỉúc đi bộ, các bắp thịt ở chân, lung, bụng, tay là nhũng bắp thịt lớn nhất
trên cơ thể con nguờí cùng hoạt động một cách nhịp nhàng. Trạng thái hoạt động
tuần hoàn của các bắp thịt thúc đẩy quá trình luu thông máu và trao đổi chất, kích
thích tất cả các chức năng sống trong cơ thể hoạt động. Luợng không khí ỉuu thông
qua phổi nhiều hơn. Tất cả mọi cơ quan, truớc hết là não và tim, đuợc cung cấp
nhiều ôxy hơn. Đi bộ là một trạng thái vận động tự nhiên mà chúng ta đều quen
thuộc. Nó không đòi hỏi thần kinh phải hoạt động căng thẳng, không tiêu tốn nhiều
năng luợng. Đi bộ là một biện pháp phục hồi rất tốt cho con nguời.
Để thần kinh bớt căng thẳng, trong khi đi bộ, phải cố gắng không nghĩ đến bất
kỳ chuyện gì. Cần xua đuổi những ý nghĩ đến không đúng lúc bằng nhịp điệu vận
độnq, bằng sự thay đổi tốc độ chuyển động.
Muốn làm việc tốt, phải đi bộ một cách hăng hái : nhũng người khỏe mạnh
duới 40 tuổi phải đi 130 bước trong một phứt, trên 40 tuổi- 110 bước.
Thời gian đi bộ “chuẩn bị” hợp lý nhất là khoảng 10 đến 20 phút.
Trong lúc giải lao, cạn đi bộ một cách từ tốn (90 buớc trong một phút) trong
khoảng 10 đến 15 phút.
Một cuộc dạo chơi có thể giúp ta trút bỏ được những nỗi mệt nhọc tích tụ trong
một ngày. Nên đi bộ khoảng 2 - 3 km với tốc độ 100 buớc một phút.
Truớc khi đi ngủ 2 tiếng, cũng nên đi dạo chơi. Trước lúc
ngủ, nên đi bộ một cách chậm rãi, nhẹ nhàng.
Cần học cách tính mạch để điều chính khối luợng vận động cho thích hợp.
Hãy đo chiều dài buớc chân của mình để tính tốc độ đi bộ cho nhanh và đúng. Hãy
học thở cho đúng : khi đi bộ chậm, cứ từ 2 đến 4 buớc thì hít vào, từ 3 đến 6 bước

thì thở ra. Khi đi bộ nhanh phải chú ỷ thở ra cho tốt.