G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
283

cấc ngên hâng Trung ûúng khưng phẫi ca Mơ sệ mêët ài giấ
thõ thûåc ca chng. Thưng qua àố, M giẫm ài giấ trõ thûåc tïë
ca cấc khoẫn núå trong quấ khûá mâ nûúác nây àậ vay ca cấc
ngên hâng Trung ûúng nûúác ngoâi cố lûu trûä bùçng àưìng àư la.
 Thûúng mẩi qëc tïë vâ cấc àưìng ngoẩi hưëi mẩnh.
Sûå phất triïí
n ca thûúng mẩi qëc tïë kếo theo sûå ra àúâi
ca àưìng tiïìn qëc tïë.
Àïí àấnh giấ àûúåc mưëi quan hïå giûäa thûúng mẩi qëc tïë vâ
cấc àưìng tiïìn qëc tïë, cêìn phẫi xem xết nhûäng hiïåu ûáng ca
cấc cấn cên thanh toấn vậng lai àưëi vúái tó giấ hưëi àoấi. Trïn
thûåc tïë cấc cên nâ
y ào lûúâng sûå gia tùng cấc khoẫn núå àûúåc
sinh ra giûäa cấc nûúác vúái nhau trong thûúng mẩi qëc tïë. Sûå
mêët cên àưëi giûäa cấc cấn cên nây trûúác hïët cố mưåt hiïåu ûáng
trûåc tiïëp lïn tó giấ trao àưíi: nhûäng mêët cên àưëi tûúng ûáng vúái
cấc bûúác chuín dõch ca sûå giâu cố tâi chđnh, lâm phất sinh
nhûäng thay àưíi giûä
a cung vâ cêìu tâi chđnh bùçng ngoẩi tïå, khi
khưng cố cấc àưång thấi tó xët trao àưíi vâ can thiïåp ca cấc
ngên hâng Trung ûúng thò giûäa cấc ngoẩi hưëi khưng cên bùçng
nhau giûäa cấc àưìng tiïìn nây so vúái cấc àưìng tiïìn khấc.
Vïì lêu dâi sûå mêët cên bùçng ca cấc cấn cên thanh toấn
vậng lai ẫnh hûúãng giấn tiïëp àïën tđnh khẫ
biïën ca cấc tó giấ
trao àưíi, vò têìm cúä ca hïå thưëng tiïìn tïå qëc tïë ph thåc mưåt
phêìn vâo sûå kïë tiïëp ca cấc bûúác mêët cên bùçng nây. Cấc
khoẫn thùång dû vâ thêm ht trong cấn cên thanh toấn vận lai

gốp phêìn tẩo ra tiïìn tïå vâ tđn dng qëc tïë. Àưìng tiïìn vâ tđn
dng nây chđnh lâ nïìn tẫng trïn àố tẩo ra nhûäng hiïåu ûáng
khẫ biïën sinh lúåi nhån ca cấc àưìng tiïìn, gêy ra àưång thấi
thay àưíi båc cấc ngên hâng Trung ûúng phẫi can thiïåp vâo.
úã àêy vêỵn cố thïí cố sûå qëc tïë hoấ cấc àưìng tiïìn mâ khưng
cêìn cố sûå mêët cên àưëi ca cấc cấn cên thanh toa
án vậng lai.
Chùèng hẩn, mổi sûå mêët cên àưëi thanh toấn vậng lai àïìu cố thïí
kếo theo viïåc tẩo ra àưìng tiïìn qëc tïë bêët kïí lâ tiïìn gûãi hay
tiïìn tđn dng nûúác ngoâi, búãi vò nûúác cố thùång dû sệ àêìu tû
vưën ra nûúác ngoâi, côn nûúác thêm ht thò phẫi ài vay. Mâ mổi
sûå vay núå ca nûúác na
ây àưëi vúái mưåt nûúác khấc vúái đt nhêët mưåt
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
284

trong hai nûúác tham gia trao àưíi, àïìu kếo theo sûå xët hiïån
ca tiïìn kđ gûãi hay tđn dng nûúác ngoâi.
Nhûäng mêët cên àưëi ca cấn cên thanh toấn vậng lai cng
àống mưåt vai trô quan trổng trong viïåc phất hânh cấc àưìng
tiïìn qëc tïë vâ kïí cẫ trong viïåc phất tấn sûác mẩnh kinh tïë úã
têìm cúä thïë giúái: Mơ thûúâ
ng xun bõ thêm ht, côn liïn bang
Àûác vâ Nhêåt Bẫn thûúâng xun thùång dû. Mưëi quan hïå giûäa
cấc nûúác nây ln tấc àưång àïën tó giấ ca cấc àưìng tiïìn cấc
nûúác nây.
Cêìn phẫi lûu rùçng, cấc àưìng ngoẩi hưëi mẩnh cố mưåt sưë
àùåc tđnh: trong cấc nûúác nùçm trong hïå thưëng tiïìn tïå cố mûác
àư
å qëc tïë hoấ cao, hóåc àưìng tiïìn qëc gia bõ chiïëm giûä phêìn

lúán búãi nhûäng ngûúâi khưng cû tr (M, Cưång hoâ liïn bang
Àûác) hóåc vò nhûäng ngûúâi cû tr chiïëm giûä phêìn lúán ngoẩi
hưëi (vđ d nhû Anh) thò xët hiïån mưåt sưë phên tấch tu vâo
tûâng qëc gia, giûäa sưë dû thanh toấn vậng lai vâ tó xët trao
àưíi (tó giấ hư
ëi àoấi).
 Núå qëc tïë.
Cåc khng hoẫng kinh tïë àậ lâm phất sinh mưåt sưë hïå
thưëng núå qëc tïë àp, trûúác tiïn lâ hïå thưëng núå Nam- Nam,
sau àố lâ mưåt hïå thưëng núå Bùỉc- Bùỉc.
Cng vúái khng hoẫng, cấc khoẫn cho vay núå giûäa cấc nûúác
àậ tùng lïn vâ ấp lûå
c cên bùçng ca cấn cên thanh toấn ấp àùåt
cho mưỵi nïìn kinh tïë (trûâ Mơ - nûúác àưåc quìn phất hânh àưìng
tiïìn qëc tïë), trûúác khng hoẫng, àûúåc núái lỗng mưåt cấch bïìn
vûäng.
Trïn thûåc tïë, cố 2 chïë àưå núå kinh tïë thïë giúái àậ ra àúâi kïë
tiïëp nhau tûâ àêìu nhûäng nùm 1970. Núå àêìu tiïn lâ
núå Nam -
Nam, tûác lâ mốn núå giûäa cấc nûúác múái cưng nghiïåp hoấ, lâ
nhûäng con núå lêu dâi vúái cấc nûúác sẫn xët dêìu lûãa- ch núå
bïìn vûäng. Bùçng cấch kđch thđch cêìu tiïu dng ca cấc nûúác
kếm phất triïín nhûng lẩi lâ nhûäng nûúác nùng àưång nhêët, hïå
thưëng tâi chđnh qëc tïë àậ
ngùn chùån àûúåc quấ trònh tưíng suy
thoấi sẫn xët tẩi cấc nûúác tû bẫn lốn tûúng tûå nhû àậ diïỵn ra
trong khng hoẫng nùm 1930.
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
285


Nhûng cëi nhûäng nùm 1970, nïìn kinh tïë ca cấc nûúác vay
núå lẩi rúi vâo khng hoẫng. Sûå phc hưìi ca cấc nûúác phđa
nam khưng à àïí thay àưíi cú súã tùng trûúãng tẩi cấc nûúác cưng
nghiïåp hoấ, àang sa lêìy vâo khng hoẫng. Sûå tđch lu vưën tẩi
cấc nûúác nây khưng àûúåc phc hưìi, núå trong nûúác lẩi gia tùng,
àậ lâm tùng thïm núå
qëc tïë. Hún nûäa cấc nûúác kếm phất
triïín bõ núå àậ phẫi chõu tấc àưång ca cấc khng hoẫng bïn
trong, ngay trûúác cẫ thúâi àiïím kinh tïë vâ tiïìn tïå àêìu nùm
1980 àậ khưng lâm mêët khẫ nùng thanh toấn ca ấc nûúác nây
vâ cng khưng ấp àùåt cho cấc nûúác nây nhûäng chđnh sấch phc
hưìi lâm cho cấ
c nûúác nây lt sêu vâo suy thoấi.
Lưëi thoất ra tûâ khng hoẫng kinh tïë núå nêìn ca cấc nûúác
thïë giúái thûá 3 ph thåc vâo tđnh bïìn vûäng ca sûå phc hưìi
kinh tïë Mơ. Nhûng àûúåc hưỵ trúå àùỉc lûåc ca gia tùng mêët cên
àưëi tâi chđnh ngên hâng ca nhûäng nûúác nây, sûå phc hưìi nây
lẩ
i sinh ra mưåt nïìn kinh tïë núå nêìn múái trong àố cấc khoẫn núå
qëc tïë tiïëp tc ra tùng nhûng lẩi tđch t ch ëu vâo Mơ. Mưåt
sûå thay thïë song song cng àûúåc tẩo ra tûâ phđa ch núå, nhûäng
nûúác sẫn xët dêìu lûãa dêìn dêìn nhûúâng chưỵ cho Nhêåt Bẫn vâ
Àûác. Do àố mưåt nïìn kinh tïë vay núå thïë giú
ái Bùỉc-Bùỉc lẩi àûúåc
hònh thânh.
 Sûå àêìu tû tâi chđnh cho nïìn kinh tïë.
Viïåc mua sùỉm mưåt chiïëc ư tư con hay mưåt cùn hưå, àêìu tû
vâo nghiïn cûáu àïí tẩo ra mưåt sẫn phêím múái, thanh toấn tiïìn
lûúng nhên cưng... lâ nhûäng hoẩt àưång kinh tïë mâ àïí cố àûúåc
nhûäng hoẩt àưång nây, tấc nhên thûåc hiïån chng phẫi tòm àûúå

c
ngìn cêëp vưën. Anh ta cố thïí sûã dng qu tiïët kiïåm ca mònh,
nïëu khoẫn tiïët kiïåm nây à àïí chi phđ thò ngûúâi ta nối anh ta
cố tiïìm nùng cêëp vưën. Trong trûúâng húåp ngûúåc lẩi, anh ta bưåc
lưå mưåt nhu cêìu vïì tâi chđnh vâ sệ phẫi “cêìu cûáu” túái khoẫn tiïët
kiïåm cuẫ cấc tấc nhên kinh tïë khấ
c, hóåc phẫi kïu gổi úã cấc
thïí chïë tiïìn tïå vâ àïí vay tđn dng. Xết mưåt cấch tưíng thïí, cấc
tấc nhên cố khẫ nùng cêëp vưën (tûác lâ cấc hưå gia àònh, ngay cẫ
khi giûäa cấc hưå gia àònh cng cố thïí núå nhau) khưng trđch ra
mưåt khoẫn tiïët kiïåm dû àïí thoẫ mận nhu cêìu ca cấc tấc
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
286

nhên khấc (ch ëu lâ doanh nghiïåp, song nhiïìu khi cng lâ
Nhâ nûúác).
Ta hiïíu sûå cêëp vưën ca nïìn kinh tïë lâ tưíng thïí cấc phûúng
tiïån sûã dng àïí giẫi quët cấc nhu cêìu tâi chđnh ca cấc tấc
nhên liïn quan. Do àố, ngûúâi ta phên biïåt cấc vông ln
chuín tiïët kiïåm, àûúåc trđch ra tûâ mưåt sưë tấc nhên, àïí phên
pha
át cho cấc tấc nhên khấc vâ tẩo mưåt sûå cêëp vưën phi tiïìn tïå,
àưëi vúái cấc vông ln chuín tđn dng, àôi hỗi phẫi cố sûå tẩo
ra tiïìn múái vâ tẩo nïn sûå cêëp vưën bùçng tiïìn. Sûå phên biïåt nây
cùn cûá vâo ngìn gưëc ca cấc khoẫn vưën àûúåc sûã dng nhùçm
àấ
p ûáng nhûäng nhu cêìu cêëp vưën àa dẩng, song ta cng phẫi
hoân thiïån chng bùçng mưåt sûå phên biïåt khấc cùn cûá vâo bẫn
chêët ca cấc vông quay àûúåc sûã dng. Nhû vêåy ngûúâi ta àậ àưëi
lêåp cấc vông quay tâi chđnh giấn tiïëp cố sûå tham gia ca mưåt

tấc nhên thûá ba (ngên hâng hóåc mưåt thïí chïë tđn dng), giû
äa
cấc tấc nhên cố tiïìm nùng cêëp vưën vâ cấc vông quay “tâi chđnh
trûåc tiïëp”, àûa cấc tấc nhên vâo quan hïå tâi chđnh khưng
thưng qua trung gian mâ chûáng khoấn lâ mưåt àiïín hònh àûúåc
biïët àïën nhiïìu nhêët.
Tuy nhiïn, nïëu nhûäng cú chïë cêëp vưën nây àûúåc nhòn nhêån
trong têët cẫ cấc nïìn kinh tïë thò chng sệ vêån hânh theo nhûäng
ca
ách thûác rêët khấc nhau tu theo kiïíu tâi chđnh hiïån hânh tẩi
nïìn kinh tïë mâ ta àang xem xết. Do vêåy, trong têët cẫ cấc nïìn
kinh tïë àûúåc gổi lâ “con núå”, sûå cêëp vưën bùçng tđn dng vâ sûå tẩo
ra tiïìn àống vai trô ch àẩo, trong khi àố tẩi cấc nïìn kinh tïë
thõ trûúâng lẩi nưíi lïn trïn hïët lâ hoẩt àưå
ng tâi chđnh trûåc tiïëp.
 Sûå cêëp vưën phi tiïìn tïå.
Sûå cêëp vưën phi tiïìn tïå trûåc tiïëp hay giấn tiïëp àïìu lâ viïåc
chuín tiïët kiïåm tûâ mưåt àiïím nây àïën mưåt àiïím khấc trong
nïìn kinh tïë.
Sûå cêëp vưën phi tiïìn tïå tûúng ûáng vúái cấc chu trònh trong àố
tđch lu ca cấc tấc nhên co
á tiïìm nùng cêëp vưën àûúåc huy àưång
àïí thoẫ mận nhûäng nhu cêìu vïì vưën ca cấc tấc nhên khấc.
Ty theo giûäa cấc tấc nhên liïn quan cố sûå can thiïåp ca mưåt
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
287

tấc nhên thûá ba hay khưng mâ ngûúâi ta nối àïën “tâi chđnh
giấn tiïëp” vâ “tâi chđnh trûåc tiïëp”.
Trong trûúâng húåp tâi chđnh trûåc tiïëp, cấc tấc nhên chun

biïåt (ngên hâng hay cấc thïí chïë tđn dng phi tiïìn tïå) têåp húåp
dûúái dẩng tiïìn k gûãi cấc khoẫn tđch lu ca nhûäng tấc nhên
nây àïí tẩo tđn dng cho cấc tấc nhên khấ
c. Trong quan àiïím
nây cấc tấc nhên chun biïåt àûúåc xem lâ trung gian tâi chđnh
tưìn tẩi dûúái dẩng ài vay tiïìn àïí cho vay.
Àïí thu ht tiïët kiïåm, cấc tấc nhên chun biïåt phẫi cung
cêëp cấch dng tiïìn cố lúåi hêëp dêỵn nhûäng tâi khoẫn tiïët kiïåm
bûu àiïån hay sưí tiïët kiïåm — nhâ úã, hóåc búãi cấc tấc nhên nây
cng mư
åt lc àẫm àûúng khẫ nùng thanh toấn vâ mang lẩi lúåi
nhån hóåc búãi hổ bưåc lưå sûå bẫo àẫm chưëng lẩi nhûäng nguy cú,
àưìng thúâi cho phếp thu lúåi nhån trong thúâi k dâi hẩn, nhû
cấc bẫo hiïím thên thïí. Bùçng cấch àa dẩng hoấ cung, chûáng
khoấn cố giấ vâ àấp ûáng mưåt cấch tinh tïë hún nhûäng nhu cêì
u
àêìu tû vưën cố lậi ca nhûäng ngûúâi gûãi tiïët kiïåm, cấc nhâ trung
gian tâi chđnh àậ lâm gia tùng khoẫn tđch lu thu vâo. Thưng
qua hoẩt àưång, ta thêëy cấc tấc nhên trung gian tâi chđnh lâ
nhûäng con núå trong thúâi kò ngùỉn hẩn ca nhûäng ngûúâi gûãi tiïìn
àïí dng tiïìn cho vay, thưng thûúâng lâ àïí cho cấc doanh nghiïåp
vâ nhâ nûúác vay trong thúâi kò da
âi hẩn. Sûå chuín àưíi tiïìn tiïët
kiïåm nây àùåt cấc nhâ trung gian tâi chđnh trûúác nguy cú phẫi
àưëi phố vúái nhûäng khoẫn rt tiïìn ngùỉn hẩn vûúåt quấ khoẫn dûå
trûä vâ hêåu quẫ båc hổ phẫi b cấc khoẫn tđn dng dâi hẩn
bùçng cấc khoẫn vay ngùỉn hẩn.
Tâi chđnh trûåc tiï
ëp tûúng ûáng vúái tònh hònh mâ cấc tấc nhên
kinh tïë tấi thanh toấn nhûäng khoẫn cêëp vưën vâ gùåp gúä trûåc tiïëp

nhau trïn mưåt thõ trûúâng àùåc biïåt, trong àố thõ trûúâng chûáng
khoấn lâ mưåt vđ d tiïu biïíu nhêët cho hònh thûác tâi chđnh nây.
Tẩi thõ trûúâng nây diïỵn ra sûå mua bấn cấc loẩi phiïëu chûáng
khoấn cưí phiïëu vâ tra
ái phiïëu. Àûúåc phất hânh do cấc tấc nhên
mën àûúåc thoẫ mận nhu cêìu cêëp vưën ca mònh, cấc loẩi phiïëu
chûáng khoấn nây àûúåc nhûäng ngûúâi tiïët kiïåm cấ nhên kđ mua,
búãi hổ khưng mën gûãi tiïìn tiïët kiïåm hóåc búãi cấc nhâ àêìu tû
thïí chïë thûúâng can thiïåp theo cấc mc àđch ca Nhâ nûúác bùç
ng
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
288

cấc chđnh sấch kinh tïë. Cấch thûác cêëp vưën nây àưëi lêåp vúái cấh
cêëp vưën thûá nhêët khưng phẫi chó vò nố khưng cố sûå tham gia
ca cấc nhâ trung gian tâi chđnh mâ côn búãi vò cung vâ cêìu ca
nố khưng liïn quan àïën tđn dng cấ nhên mâ liïn quan àïën cấc
chûáng khoấn khưng àûúåc àùåc biïåt hoấ.
 Sûå cêëp vưën bùç
ng tiïìn.
Cùn cûá vâo sûå tẩo tiïìn múái ca cấc ngên hâng, sûå cêëp vưën
tiïìn tïå dûåa vâo lông tin mâ cấc ngên hâng nây dânh cho
khấch hâng ca hổ.
Trong cấch thûác cêëp vưën nây, vai trô ch àẩo thåc vïì cấc
thïí chïë cố quìn tẩo ra tiïìn (cấc ngên hâng). Chđnh cấc ngên
ha
âng nây, thưng qua viïåc phất hânh tiïìn múái (nối cấch khấc
khưng àûúåc tâi trúå búãi tiïët kiïåm hay gia tùng cấc túâ phiïëu
chûáng khoấn), àïí thoẫ mận nhu cêìu cêëp vưën ca nïìn kinh tïë.
Trong quấ trònh tẩo tiïìn, khưng cêìn thiïët phẫi cố khoẫn dûå

trûä trûúác àố tûâ thụë nhêåp thõ àïën mưåt khoẫn tđn d
ng. Ngûúåc
lẩi, chđnh nhûäng khoẫn tđn dng múái mâ cấc ngên hâng tẩo ra
lâ cú súã ca sûå dûå trûä. Do àố, mưåt hậng cưng nghiïåp mën trẫ
lûúng cho nhên cưng thò phẫi tòm àïën cấc khoẫn tđn dng. Sau
àố cấc nhên viïn ca hậng nây hay cấc nhâ cung ûáng sệ sûã
dng nhûäng khoẫn tiïìn nhêån àûúåc dânh cho nhûäng viïåc mua
sùỉm riïng cu
ãa mònh, nhûäng khoẫn tiïìn nây lẩi àûúåc àưí vïì cấc
ngên hâng. Nhû vêåy quët àõnh cho vay tđn dng ca cấc ngên
hâng ch ëu cùn cûá vâo niïìm tin ca ngên hâng àưëi vúái dûå ấn
ca hậng cưng nghiïåp. Nïëu nhû hậng nây lâm ùn thua lưỵ vâ
phấ sẫn dêỵn àïën khưng thïí hoân trẫ tđn dng, thò tiïìn àûúåc
tẩo ra se
ä khưng cố sûå khêëu trûâ thûåc tïë. Vò thïë chng ta hiïíu
àûúåc tẩi sao cấc ngên hâng lẩi rêët ch àïën viïåc xem xết lông
tin trong khấch hâng ca hổ vâ tẩi sao cấc ngên hâng nây lẩi
àôi hỗi nhiïìu bẫo àẫm trûúác khi cêëp tđn dng cho cấc tấc nhên
kinh tïë. Vâ chng ta cng hiïíu rộ hún vïì
sûå cêìn thiïët phẫi cố
mưåt sûå kiïím soất cưng cưång vïì hoẩt àưång tiïìn tïå ca cấc ngên
hâng. Sûå kiïím soất nây thûåc hiïån ch ëu búãi ngên hâng
Trung ûúng, nố cho phếp cấc ngên hâng khấc (cấc ngên hâng
thûá hẩng) trao àưíi quìn àôi núå ca mònh lêëy tiïìn ca ngên
hâng Trung ûúng.
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
289

 Hai sú àưì cêëp vưën.
Sûå cêëp vưën bùçng viïåc tẩo ra tiïìn hay tâi chđnh trûåc tiïëp

àưëi lêåp vúái nhau trong nïìn kinh tïë vay núå vâ trïn cấc thõ
trûúâng tâi chđnh.
Têìm quan trổng ca cấc cấch cêëp vưën khấc nhau thay àưíi tu
theo cấch thûác vêån hânh cuẫ nïìn kinh tïë àûúåc nhgiïn cûáu. Mâ
theo cấch cưí àiïín, ngûúâi ta phên biïåt hai hïå thưëng tâi chđnh khấc
nhau: hïå thưëng ca nïìn kinh tïë vay núå vâ hïå thưëng c
a nïìn kinh
tïë cấc thõ trûúâng tâi chđnh. Trïn thûåc tïë, khưng cố mưåt nïìn kinh
tïë c thïí nâo lẩi biïíu hiïån rộ râng mưåt hïå thưëng nây hay mưåt hïå
thưëng khấc trong cấc trûúâng húåp phên cûåc c thïí. Cấch tưí chûác
tâi chđnh ca cấc nûúác khấc nhau àïìu vay mûúån tûâ 2 mư hònh
nây. Cấc hïå thưëng qëc gia àïìu kïët húåp thõ trûúâng vưën vâ hïå
thưëng ngên hâng, thõ trûúâng cấc chûáng khoấn cố giấ vâ thõ trûúâng
tđn dng. Trong quấ trònh hoẩt àưång, cấc ngên hâng Trung ûúng
àïìu sûã dng phûúng thûác “mua- bấn” cấ
c chûáng khoấn cố giấ trïn
thõ trûúâng thûá cêëp vâ êën àõnh cấc mûác tó sët lúåi nhêån mâ cấc
ngên hâng Trung ûúng cho cấc ngên hâng khấc vay. Àêy chđnh lâ
cấch phên tđch tiïån lúåi cho phûúng thûác vêån hânh chiïëm ûu thïë
nhêët ca mưåt nïìn kinh tïë c thïí. Vò vêåy mâ ngûúâi ta khưng ngêìn
ngẩi klhi nối vïì Mơ nhû mưåt hònh mêỵu tiïu biïíu cho mưåt nïìn kinh
tïë thõ trûúâng tâi chđnh, trong khi àố Phấp lẩi bưåc lưå rộ mưåt nïìn
kinh tïë vay núå (đt nhêët lâ nùm 1980).
Trong nïìn kinh tïë vay núå, sûå cêëp vưën bùçng tđn dng tûác lâ
hònh thûác tâi chđnh giấn tiïëp vâ sûå tẩo ra tiïìn. Àïí tâi trúå cho
cấc hoẩt àưång ca mònh, cấc tấc nhên kinh tïë (nối chung lâ cấc
doanh nghiïåp cưng nghiïåp) àậ båc phẫi cêìu viïån túái tđn dng
ngên hâng, ch ëu do tiïìm nùng tûå cêëp vưën ca cấc tấc nhên
nây bõ suy giẫm. Nhu cêìu tđn dng mẩnh nây àậ àûa cấc ngên
hâng àïën viïåc phẫi tòm kiïëm cấc ngìn bưí trúå bùçng cấch tiïëp

tc kïu gổi thu ht vưën tûâ cấc ngên hâng vâ cấc trung gian tâi
chđnh khấc, mâ àùåc lâ tûâ ngên hâng Trung ûúng. Sûå cêìu viïån
thûúâng trûåc vïì tấi cêëp vưën ca ngên hâng Trung ûúng nây
(thûúâng thò ngên hâng Trung ûúng khưng thïí tûâ chưëi vò àêy lâ
nguy cú lâm phûúng hẩ
i àïën sûå vêån hânh ca nïìn kinh tïë qëc
gia) cûá rtiïëp tc vúái tó lïå tûå cêëp vưën thêëp ca cấc doanh nghiïåp,
àố lâ hai àùåc trûng lúán nhêët ca nïìn kinh tïë vay núå. Trong nïìn
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
290

kinh tïë thõ trûúâng tâi chđnh thò ngûúåc lẩi, tâi chđnh trûåc tiïëp
àống vai trô ch àẩo, vâ nïëu nhû ngên hâng Trung ûúng ln
ln can thiïåp vâo thõ trûúâng tiïìn tïå thò cng chđnh lâ àïí àẫm
bẫo àiïìu tiïët tiïìn tïå chûá khưng phẫi lâ àïí phong toẫ sûå cêëp vưën.
Vò vêåy tđn dng chó àống vai trô ph trúå cho cấc doanh nghiïåp
vâ lûúång tđn d
ng đt quan trổng hún trong hoẩt àưång ca cấc
doanh nghiïåp. Hún nûäa trong phûúng thûác vêån hânh nây, àùåc
trûng ca cấc doanh nghiïåp nây lâ sûå tûå àêìu tû vưën cao (trong
thúâi kò 1974-1982, tó lïå nây lâ 53,2% tẩi Phấp vâ lâ 92,2% tẩi
Mơ). Do àố sûå cêìu viïån túái cấc thõ trûúâng vưën đt àûúåc sûã dng àïí
giẫi quët nhûäng nhu cêìu cêëp vưë
n mâ lâ àïí múã rưång phẩm vi
hoẩt àưång ca cấc doanh nghiïåp (vđ d nhû viïåc thânh lêåp mưåt
chi nhấnh múái). Cng tûúng tûå nhû vêåy, tđn dng chó ch ëu
dng àïí cêëp vưën cho cấc hưå gia àònh khi hổ khưng tham gia vâo
cấc thõ trûâúng cấc loẩi chûáng khoấn cố giấ hay côn nûäa lâ àïí
thoẫ mận nhûäng hoẩ
t àưång ngùỉn hẩn trong nhûäng doanh

nghiïåp lúán.
 Xu hûúáng phất triïín hõïn thúâi.
Cố hai xu hûúáng lúán àùé ra àúâi: sûå qëc tïë hoấ tâi chđnh
cưng nghiïåp vâ sûå chuín hoấ tâi chđnh trung gian.
Nhûäng cú chïë cêëp vưën ca nïìn kinh tïë khưng phẫi àûúåc xem
xết dûúái gốc àưå tơnh hổc. Thûåc tïë chng ln ln vêån àưång
phấ
t triïín. Cố hai xu hûúáng lúán àang hònh thânh hiïån nay
trong àố xu hûúáng àêìu tiïn lâ sûå qëc tïë hoấ cêëp vưën trong
cưng nghiïåp. Cng vúái sûå àa dẩng hoấ mêåu dõch trïn quy mư
thïë giúái, mưåt àiïìu khố cố thïí thûåc hiïån àûúåc àố lâ xem xết nïìn
kinh tïë trong khn khưí chêåt hểp ca mưåt Nhâ nûúác qëc gia.
Thõ trûúâng chung chêu Êu, àưì
ng àư-la dêìu lûãa lâ nhûäng dêëu
hiïåu cho thêëy sûå nưíi lïn ca mưåt nïìn kinh tïë thïë giúái múái.
Trong khn khưí bố hểp ca sûå cêëp vưën cưng nghiïåp, tûâ cëi
nhûäng nùm 80, ngûúâi ta àậ nhêån thêëy mưåt sûå múã rưång chûa
tûâng cố ca cấc hoẩt àưång tâi chđnh úã mûác àưå qëc tïë. Àïí tû
å
àêìu tû vưën, cấc doanh nghiïåp dêìn dêìn àậ phẫi thûúâng xun
kïu gổi àïën thõ trûúâng tâi chđnh nûúác ngoâi thưng qua hònh
thûác tđn dng ngên hâng hay thưng qua viïåc phất hânh cấc
chûáng khoấn cố giấ. Do vêåy mâ tûâ 1981 àïën 1986, cấc trấi
phiïëu àûúåc phất hânh trïn thõ trûúâng vưën qëc tïë àậ tùng lïn
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
291

gêëp nùm lêìn. Trong bưëi cẫnh qëc tïë hoấ cấc thõ trûúâng nây, sûå
biïën mêët ca cấc tó giấ hưëi àoấi khưng àûúåc khùèng àõnh do sûå
mêët ài ca cấc mûác àưìng giấ êën àõnh, lâm cho cấc doanh nghiïåp

phẫi tûå xoay súã bùçng cấch tẩo ra nhûäng cưng c tâi chđnh múái
chưëng lẩi ri ro ca t giấ trao àưíi (1/4 viï
åc lêåp hoấ àún trïn
qëc tïë àûúåc tiïën hânh bùçng àưìng àư-la) hay àïí chưëng lai ri ro
ca sûå thay àưíi tó sët lúåi nhån.
Xu hûúáng thûá hai àang xët hiïån, cố quan hïå vúái sûå qëc tïë
hoấ cêëp vưën trong cưng nghiïåp chđnh lâ sûå chuín hoấ trung
gian tâi chđnh, khưng phẫi lâ do sûå mêët ài ca cấc ngên hâng,
mâ lâ do sûå
thay àưíi vai trô ca cấc ngên hâng. Sûå chuín hoấ
nây bùỉt ngìn tûâ quấ trònh àưíi múái tâi chđnh quan trổng cùn
cûá vâo viïåc sûã dng gia tùng ca àiïån tđn.
Hún nûäa, sûå ph thåc lêỵn nhau ngây câng chùåt chệ ca
cấc nïìn kinh tïë vâ cấc mûác lúåi nhån tâi chđnh, tđnh bêëp bïnh
ca cấc thõ trûúâng tâ
i chđnh àậ dûa cấc nhâ kinh tïë hổc àïën
viïåc ngúâ vûåc sûå ẫnh hûúãng ca cấc cưng c tâi chđnh múái vâ
cấc k thåt êën àõnh t giấ bùçng mấy tđnh.
 Cấc sẫn phêím tâi chđnh múái.
Xët hiïn ưì ẩt trong bưëi cẫnh khng hoẫng ca nhûäng nùm
1970 —1980, cấc sẫn phêím tâi chđnh múái vïì cú bẫ
n lâ mưåt lúâi
giẫi àấp ca cấc thïí chïë tâi chđnh vïì tđnh bêëp bïnh ngây câng
gia tùng trong sûå phất triïín ca àúâi sưëng kinh tïë. Núå ca mưåt
sưë nûúác (nhû Mïhicư, Braxin, Ba Lan... ) rúi vâo tònh trẩng bêët
lûåc trûúác nhûäng cam kïët ca mònh, sûå gia tùng tđnh àêìu cú ca
cấc thõ trûúâng vưën, con sưë cấc ngên hâng phấ sẫn ngây câng
nhiï
ìu lâ nhûäng dêëu hiïåu cho thêëy nguy cú àang bng nưí. Trûúác
tònh hònh nây, cấc thïí chïë tâi chđnh àậ àấp lẩi bùçng cấch xûã l

cấc ri ro xem nhû mưåt tâi sẫn kinh tïë cố thïí trao àưíi àûúåc, vâ
do àố nố cng cố mưåt mûác giấ. Vò vêåy, cố bao nhiïu nguy cú thò
cố bêëy nhiïu cưng c tâi chđnh tûúng ûáng cho phếp thay thïë cho
chu
áng.
Tuy nhiïn, sûå àưíi múái tâi chđnh cng àûúåc giẫi thđch bùçng
mưåt khđa cẩnh khấc ca mưi trûúâng qëc tïë, trong àố cố sûå
phất triïín ca cẩnh tranh trong cấc thïí chïë tâi chđnh. Àûáng
trûúác nhûäng nhu cêìu cêëp vưën khưng ngûâng gia tùng ca nïìn
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
292

kinh tïë, cấc thïí chïë tâi chđnh nây àậ tòm cấch múã rưång mẩng
lûúái hoẩt àưång nhùçm thu gốp nhûäng ngìn lûåc múái, do àố hổ
àậ cung cêëp cho nhûäng ngûúâi gûãi tiïët kiïåm nhûäng sẫn phêỵm
tâi chđnh khưng ngûâng àûúåc àưíi múái, bưåc lưå rộ nhûäng lúåi thïë
àùåc th nhû mưåt chïë àưå thụ
ë hêëp dêỵn hún. Àiïìu nây chó cố thïí
trúã thânh hiïån thûåc mưåt mùåt do sûå phấ bỗ nhûäng quy chïë àûúåc
àấnh dêëu tûâ nhiïìu nùm qua trong àúâi sưëng tâi chđnh vâ mùåt
khấc lâ do “têåp húåp” cấc ngun tùỉc mâ ngay cẫ tđnh phûác tẩp
cng cho phếp cấc ngên hâng thay àưíi nố nhiïìu hún.
Quấ trònh àưíi múái ta
âi chđnh nây àûúng nhiïn khưng phẫi lâ
khưng cố tấc àưång àưëi vúái hoẩt àưång tâi chđnh chung vâ àưëi vúái
sûå àiïìu tiïët tiïìn tïå. Sûå toân cêìu hoấ cấc thõ trûúâng vưën vâ sûå
xem xết lẩi cấc khưë tiïìn tïå nhû lâ mc àđch ca chđnh sấch
tiïìn tïå, minh hoẩ cho nhûäng bûúác phất triïín nây.
 Ca
ác hònh thûác àûúåc tẩo ra tûâ àưíi múái tâi chđnh.

Sûå cêëp vưën bùçng viïåc phất hânh cấc thûúng phiïëu vâ viïåc
giẫm hoẩt àưång ca cấc nhâ bùng àậ àấnh dêëu mưåt bưå mùåt tâi
chđnh múái.
Trong khi tòm cấch àïí thđch ûáng vúái nhûäng rùỉc rưëi ca quy
chïë tâi chđnh, vâ àïí xûã l cấc ru
ãi ro nhû mưåt tâi sẫn kinh tïë,
sûå àưíi múái tâi chđnh ch ëu àûúåc hònh thânh qua hai hònh
thûác: hònh thûác chuín trấi quìn tđn dng cho vay vâ hònh
thûác hu bỗ trung gian ngên hâng.
Khi mưåt ngên hâng cêëp cho mưåt khấch hâng mưåt khoẫn tđn
dng cho vay, hânh vi nây thưng thûúâng àûúåc thûåc hiïån nhúâ
vâo mưåt sûå àùng k àún giẫn vâo sưí tưí
ng kïët ca ngên hâng.
Khấch hâng cố thïí sûã dng tđn dng àûúåc ngay vúái àiïìu kiïån
cëi cng phẫi hoân trẫ lẩi cho ngên hâng ca mònh bùçng cấch
thanh toấn lúåi nhån. Sûå chuín trấi quìn tđn dng cho vay
nhùçm àïí chuín àưíi hònh thûác cêëp vưën cưí àiïín nây thưng qua
viïåc liïn àúái hânh vi cho vay tiïìn vúái hoẩ
t àưång phất hânh cấc
chûáng khoấn cố giấ. Do àố, chûáng khoấn nây sệ dïỵ dâng cố thïí
thûúng lûúång trïn mưåt thõ trûúâng gổi lâ “thõ trûúâng thûá cêëp”
àưëi lêåp vúái thõ trûúâng “sú cêëp” (lâ thõ trûúâng mua bấn cấc loẩi
chûáng khoấn cố giấ àûúåc phất hânh múái). Tûâ àố ngûúâi ta àậ
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
293

chûáng kiïën mưåt sûå múã rưång trong cấch cêëp vưën thưng qua thõ
trûúâng cấc loẩi chûáng khoấn, ph thåc vâo sûå cêëp vưën bùçng
tđn dng. Bùçng cấch bấn lẩi chûáng khoấn liïn àúái vúái ngûúâi
cho vay, ngûúâi phất hânh tđn dng cố thïí tûå gẩt bỗ trấi quìn

ca mònh mâ dûúâng nhû àưëi vúái anh ta khưng chùỉc chù
ỉn.
Sûå gia tùng ca cấc cưng c tâi chđnh, vâ khẫ nùng thûúng
lûúång trïn cấc thõ trûúâng àùåc th àậ àùåt cấc tấc nhên kinh tïë
trûúác nhûäng cú hưåi vộ àoấn múái hâm chûáa trong àố cấc nguy
cú vâ nhûäng chi phđ liïn àúái vúái sûå lûåa chổn mưåt cấch cêëp vưën
trûåc tiïëp hay giấn tiïëp. Hiïån tûúång nây àưi khi àûúåc biïíu
hiïån bùçng mưåt sûå giẫm st hoẩt àưång ca cấc ngên hâng
trong cấc giao dõch nây (kinh nghiïåm ca Mơ trong nhûäng
nùm 60). Nố cng cố thïí àûúåc bưåc lưå bùçng mưåt sûå thay àưíi vai
trô ca cấc ngên hâng (nhû tònh cẫnh hiïån nay ca cấc ngên
hâng Phấp), vai trô nây thïí hiïån trong cú cêëu ca bẫn kï
khai tâi sẫn ca cấ
c ngên hâng, cho thêëy cấc chûáng khoấn
khưng thïí thûúng thuët trïn thõ trûúâng thûá cêëp dêìn dêìn bõ
thay thïë búãi cấc chûáng khoấn cố thïí thûúng tthuët trïn
nhûäng thõ trûúâng nây. Trong cấc trûúâng húåp nây ngûúâi ta nối
àïën “sûå hu bỗ trung gian tâi chđnh”.
Nhûäng àưíi múái nây khưng xët hiïån mưåt cấch àưåc lêåp, vâ
ngûúâi ta cng co
á thïí nhêån ra hònh thûác chđnh ca sûå hu bỗ
trung gian trong hònh thûác chuín trấi quìn tđn dng.
 Mưåt tâi sẫn kinh tïë múái: sûå ri ro.
Àïí xem xết ri ro nhû mưåt tâi sẫn kinh tïë, cêìn phẫi sấng
tẩo ra cấc thõ trûúâng múái.
Trong hoẩt àưång tâi chđnh ca cấc tấc nhên kinh tïë cố rêët
nhiïìu ri ro: ri ro hưë
i àoấi, ri do tó sët lúåi nhån, ri ro thõ
trûúâng, ri ro khẫ nùng tiïìn mùåt... Do àố, viïåc cấc tấc nhên
nây tòm cấch àïí phông giûä ri ro lâ mưåt àiïìu rêët tûå nhiïn.

Chđnh vò vêåy mâ nhûäng trấi phiïëu cố t sët thay àưíi vúái
mưåt mûác lúåi nhån cố thïí àiïìu chónh so vúái t giấ cú bẫn, cho
phế
p bẫo vïå thu trấi chưëng lẩi sûå giẫm st ca “tiïìn lậi cho vay
tiïìn”, trong khi trấi quìn àûúåc bẫo vïå chưëng lẩi sûå gia tùng
ca khoẫn tiïìn nây. Mưåt sẫn phêỵm kiïíu nây, nïëu tđnh àïën sûå
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
294

tưìn tẩi ca mưåt ri ro àùåc biïåt (úã àêy lâ ri ro giấ), àûúng nhiïn
khưng tấch biïåt nố vúái hânh vi phất hânh trấi phiïëu. Do àố mưåt
giai àoẩn khấc ca quấ trònh àưíi múái tâi chđnh cùn cûá đt vâo sûå
liïn àúái ri ro vúái sẫn phêím hún lâ thûúng lûúång ri ro àïí
chuín hoấ nố.
Àêy chđnh lâ vai trô ca cấ
c thõ trûúâng chõu trẫ theo k hẩn
ca cấc cưng c tâi chđnh (tẩi Phấp), bùçng cấch thûúng lûúång
mûác tùng ca cấc t giấ, cấc thõ trûúâng nây cho phếp êën àõnh
mưåt mûác giấ tûúng lai ca mưåt tâi sẫn c thïí (àïën k hẩn-àấo
hẩn, tûác vâo thúâi àiïím cëi cng ca mưåt thúâi hẩn àûúåc xa
ác
àõnh trong húåp àưìng, vđ d mưåt thấng). Nhûäng thõ trûúâng nây
lâ nhûäng thõ trûúâng àêìu cú, tûác phêìn lúán nhûäng ngûúâi tham
gia thõ trûúâng nây àïìu tòm cấch kiïëm nhanh lúåi nhån. Mưåt
tấc nhên can thiïåp vâo thõ trûúâng nây cố thïí mua cấc chûáng
khoấn mâ khưng cêìn cố toân bưå giấ trõ ca thõ trûúâng (ngûúâi
ta nối anh ta “khưng cố gò bẫ
o àẫm”). Vâo thúâi àiïím tấc nhên
nây k kïët, giấ mua àûúåc êën àõnh. Tốm lẩi, nïëu cưí phiïëu àûúåc
bấn úã mưåt mûác giấ cao hún, anh ta cố thïí mua nố vúái mûác gđa

xấc àõnh trong húåp àưìng vâ bấn lẩi cưí phiïëu lêëy tiïìn mùåt rưìi
bỗ ti phêìn chïnh lïåch. Ngûúåc lẩi nïëu khưng cố sûå tùng gia
á thò
tấc nhên nây cố thïí hóåc duy trò võ thïë ca mònh cho thúâi hẩn
sau àố, hóåc thay àưíi võ thïë bùçng cấch mua cấc chûáng khoấn
vúái mûác giấ àõnh trûúác trong húåp àưìng (thûúâng lâ àùỉt hún) àïí
bấn lẩi cưí phiïëu lêëy tiïìn mùåt nhùçm hẩn chïë thua lưỵ. Trïn
danh nghơa lâ ngûúâi mua trïn thõ trûúâng trẫ theo k hẩn vâ lâ
ngûúâi bấn lêëy tiïìn mùåt (hay ngûúåc lẩi, nhûúâi ta cố thïí hy vổng
tưëi thiïíu hoấ phêìn thua lưỵ ca mònh). Song cng cêìn phẫi cố
mưåt tấc nhên khấc chêëp nhêån giao dõch àùåt ra. Sûå trao àưíi ri
ro chó cố khẫ nùng lâ têìm quan trổng ca lúåi nhån mong
mën.
 Mưåt cấch àõnh giấ khẫ nùng tiïìn mùåt múái.
Nhû
äng sẫn phêím tâi chđnh múái thc àêíy viïåc tẩo ra mưåt thõ
trûúâng duy nhêët.
Quan niïåm vïì tđnh sûã dng ngay àûúåc ca tiïìn theo thối
quen àûúåc sûã dng àïí sùỉp xïëp nhûäng tâi sẫn tâi chđnh tûâ cố
khẫ nùng sûã dng ngay àûúåc nhiïìu nhêët àïën đt nhêët. Mưåt tâi
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
295

sẫn cố sệ lâ hoân toân cố tđnh tiïìn mùåt nïëu nhû ngûúâi ta cố
thïí sûã dng nố àïí trûåc tiïëp thanh toấn mưåt khoẫn núå nêìn hay
mua sùỉm. Trïn ngun tùỉc, ngûúâi ta cố thïí phên biïåt mưåt cấch
rộ râng cấc tâi sẫn cố tđnh sûã dng ngay, chng cố thïí sûã
dng àïí mua sùỉm cấc loa
åi hâng hoấ vâ dõch v búãi vò chng cố
thïí trûåc tiïëp sûã dng àûúåc ngay nhû mưåt phûúng tiïån chi trẫ

(vđ d nhû cấc túâ giêëy bẩc) hay dïí dâng chuín thânh tiïìn
(nhû tiïìn k gûãi vâo qu tiïët kiïåm), vúái cấc tâi sẫn khưng cố
àùåc tđnh nây. Bïn cẩnh àố quan niïåm vïì tđnh cố thïí sûã d
ng
ngay àûúåc cng àûúåc dng àïí phên biïåt mưåt nïìn kinh tïë: mưåt
nïìn kinh tïë câng cố khẫ nùng tiïìn mùåt thò lûúång dûå trûä tiïìn
nùçm trong tay cấc hưå gia àònh vâ cấc doanh nghiïåp câng lúán.
Ngûúâi ta ào lûúâng tđnh tiïìn mùåt ca nïìn kinh tïë thưng qua
quan hïå giûäa mưåt khưëi lûúång tiïìn tïå vâ tưíng thu nhêåp qëc nưå
i
(P. I. B) mâ àưång thấi àưíi múái tâi chđnh liïn àúái vúái àưång thấi
phấ bỗ quy chïë àậ lâm àẫo lưån nhûäng cấch phên biïåt truìn
thưëng. Cng chđnh vò thïë mâ sûå phên chia giûäa tiïìn tïå vâ cấc
tâi sẫn tâi chđnh phi tiïìn tïå (rêët quan trổng trong cấch xấc
àõnh tđnh tiïìn mùåt ca mưåt nïìn kinh tïë), àậ trúã
nïn kếm rộ
râng hún vò cấc khoẫn tiïìn mùåt tưìn qu trïn ngun tùỉc giao
dõch cố thïí àûúåc tđnh theo cấc t lïå gêìn vúái cấc t giấ ca thõ
trûúâng. Cng tûúng tûå nhû vêåy, ngûúâi ta àậ chûáng kiïën sûå gia
àúâi ca cấc cưng c tâi chđnh: túâ cưí phiïëu (cho phếp thu cưí tûác)
vâ trấi phiïëu (khưng cho phếp quìn bêì
u cûã). Viïåc phên àõnh
giûäa vưën riïng vâ cấc khoẫn núå trong doanh nghiïåp àậ trúã nïn
khố khùn hún.
Trïn thûåc tïë, mưåt continum tâi sẫn tâi chđnh àậ xấc àõnh
mưåt giúái hẩn rêët vộ àoấn giúái vâ gốp phêìn vâo cấi gổi lâ “sûå
toân cêìu hoấ cấc thõ trûúâng vưën” tûác sûå thânh lêåp nïn mưåt thõ
trûúâng duy nhê
ët.
Sûå toân cêìu hoấ cấc thõ trûúâng vưën nây àậ dêỵn àïën sûå xoấ

bỗ mổi hâng râo ngùn cấch hoẩt àưång tâi chđnh. Sûå ra àúâi ca
cấc tấc nhên kinh tïë múái (ngên hâng thûúng phiïëu, nhûäng
ngûúâi mưi giúái... ), sûå biïën mêët ca lúáp ngùn cấch giûäa ngên
hâng thûúng mẩi vâ ngên hâng àêìu tû, sûå lïn ngưi ca ca
ác
cưng ty bẫo hiïím, cấc cûãa hâng phên phưëi lúán lâ nhûäng dêëu
hiïåu ca sûå tấi cú cêëu ca cấc sú àưì bïn trong hïå thưëng tâi
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
296

chđnh qëc tïë.
 Mưåt cưng c àiïìu tiïët kinh tïë múái.
Cấc phûúng tiïån quan thåc trong chđnh sấch tiïìn tïå àậ trúã
nïn vư hiïåu trûúác nhûäng àưåt biïën ca hïå thưëng tâi chđnh.
Sûå thay àưíi ca mưi trûúâng tâi chđnh qëc tïë thưng qua quấ
trònh toân cêìu hoấ cấc thõ trûúâng vưën, àậ lâm cho àõnh hûúáng
ca mưåt chđnh sấch tiïìn tï
å qëc gia trúã nïn khố khùn vâ nố
båc phẫi xem xết lẩi cấc phûúng tiïån àiïìu tiïët truìn thưëng.
Trïn thûåc tïë, sûå ph thåc qua lẩi giûäa cấc nïìn kinh tïë
hiïån nay àậ àûúåc khấi quất hoấ vâ tđnh cố thïí thûúng thuët
ln ln lúán hún mưåt sưë lûúång ngây câng gia tùng cấc tâi sẫn
tâi chđnh, àậ khưng che chúã cho bê
ët cûá mưåt nïìn kinh tïë nâo
trûúác nhûäng tấc àưång tûâ bïn ngoâi. Vđ d, khi nhûäng ngûúâi
ngoẩi qëc cố thïí chiïëm mưåt phêìn núå cưng cưång ca mưåt qëc
gia (nhû vưën ca ngûúi Nhêåt bẫn khi hổ àêìu tû vâo Ngên khưë
Mơ), thò viïåc kiïím soất qëc gia vïì viïåc phất hânh dâi hân sệ
trúã nïn khố khùn.
Hoẩt àưång quen thåc ca chđnh sấch tiïìn tïå lâ viïåc kiïím

soất lûúång tđn dng àậ trúã nïn vư hiïåu, viïåc kiïím soất cấc t
sët lúåi nhån dâi hẩn ngây câng trúã nïn cêëp thiïët do sûå kiïím
soất cấc t sët ngùỉn hẩn khưng côn à àïí àẫm bẫo àiïìu tiïët
tưíng thïí ty
ã sët.
Mùåt khấc, vò rêët khố xấc àõnh mưåt cấch ưín àõnh cấc khưëi
tiïìn tïå, nïn vai trô ca viïåc kiïím soất t sët lúåi nhån êën
àõnh trong cấc thưng bấo ca cấc nhâ chûác trấch tiïìn tïå liïn
quan àïën viïåc kiïím soất khưëi lûúång tiïìn tïå cêìn phẫi àûúåc xem
xết lẩi. Do vêåy câng ke
ám sûå tin tûúãng, cấc cấch kiïím soất nây
câng trúã nïn kếm hiïåu quẫ.
 Vai trô ca Nhâ nûúác.
Àưëi vúái mưåt nhâ kinh tïë hổc thò Nhâ nûúác lâ gò? Theo quan
àiïím thûá nhêët thò Nhâ nûúác cố thïí quy vïì mưåt cấ nhên, hóåc
mưåt xậ hưåi. Mưåt mùåt, nhûäng ngûúâi theo trûúâng phấi tûå do “hiï
ån
àẩi” (gưìm nhûäng nhâ kinh tïë hổc trổng cung, trûúâng phấi “sûå
lûåa chổn àẩi chng”, cấc nhâ kinh tïë hổc múái) cho rùçng Nhâ
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i
297

nûúác khưng cố sûå tưìn tẩi thûåc tïë bïn ngoâi chđ ca cấc cấ
nhên. Nố lâ mưåt têëm mân ngùn cấch mâ cêìn phẫi xoấ bỗ ài
giûäa nhûäng ngûúâi tiïu dng-cưng dên khi hổ tòm cấch àïí tưëi àa
hoấ sûå thoẫ mận cấ nhên ca hổ. Mùåt khấc, nhûäng ngûúâi theo
quan àiïím Mấc xđt lẩi quy Nhâ nûúác vïì mư
åt giai cêëp xậ hưåi
thưëng trõ, hổ gúåi ra nhâ nûúác tû sẫn, nhâ nûúác tû bẫn hay ch
nghơa tû bẫn àưåc quìn nhâ nûúác. Nhâ nûúác àống vai trô lâ

“chưỵ dûåa vïì vưën” trong viïåc can thiïåp vâo àúâi sưëng kinh tïë àïí
khưi phc lẩi lúåi nhån ca cấc ngìn vưën tû nhên.
Theo quan àiïím thûá hai thò Nhâ nûúác lâ mư
åt sûå àưåc quìn.
úã àêy cố hai bấn cûåc phên biïåt, àố lâ tû nhên vâ cưng cưång,
àêy chđnh lâ quan àiïím vïì tưí chûác nhâ nûúác. Nhâ nûúác trïn
danh nghơa lâ mưåt thûåc thïí riïng biïåt bïn ngoâi cấc cấ nhên
vâ cố mưåt tđnh chêët duy l àùåc th, àêy chđnh lâ mưåt trung
têm chûác nùng ra quët àõnh tấc àưång àïën quìn lúåi ca mổi
ngûúâi. Trong quan niïåm nây, vai trô ca Nhâ nûúác phẫi àûúåc
giúái hẩn túái mûác tưëi thiïíu: Nhâ nûúác hiïën binh, lâ nhâ nûúác
chó thûåc hiïån cấc chûác nùng àiïìu hânh qn àưåi, cưng l vâ
cẫnh sất, nhùçm khưi phc trẩng thấi tưëi ûu khi thõ trûúâng bõ
khng hoẫng, thưng qua viïåc thûåc hiïån ba chûác nùng cú bẫn:
trúå cêëp cấ
c ngìn lûåc, tấi phên phưëi vâ àiïìu tiïët. Vò thïë, khi
xấc nhêån sûå can thiïåp ca nhâ nûúác vâo àúâi sưëng kinh tïë,
ngûúâi ta phẫi xấc àõnh ranh giúái cho nố. Nhûng, thûåc tïë àêu lâ
giúái hẩn ca Nhâ nûúác?.
 Nhâ nûúác àiïìu tiïët.
Mưåt chûác nùng cú bẫn ca Nhâ nûúác àố lâ bẫo àẫm trong
thú
âi k ngùỉn hẩn nhûäng bûúác cên bùçng lúán ca nïìn kinh tïë,
tiïìn tïå vâ tâi chđnh, cho phếp duy trò mưåt mûác àưå tùng
trûúãng cên àưëi.
Sûå cên bùçng ngên sấch àậ tûâng lâ mưåt sûå giấo àiïìu trong
tâi chđnh cưng cưång chûâng nâo mâ Nhâ nûúác vêỵn cố mưåt tham
vổng lêëp àêìy cấc khoẫn chi tiïu riïng ca mònh (vêån ha
ânh
hoẩt àưång, àêìu tû), bùçng cấc ngìn thu khấc nhau (nhû

thụë). Nhûng ngay tûâ thúâi Keynes, ngên sấch àậ àûúåc xem
nhû mưåt phûúng tiïån àïí chuín hûúáng cêìu trong thúâi k
ngùỉn hẩn vâ trung hẩn. Trong quan niïåm “chûác nùng” tâi