Bộ Công Thương
Vụ Pháp chế

KHÓA ĐÀO TẠO
NGUYÊN TẮC GIAO DỊCH VÀ PHÁT TRIỂN
SỞ GIAO DỊCH HÀNG HÓA GIAO SAU

TP. Hồ Chí Minh, ngày 22-24 tháng 12 năm 2014


THAM LUẬN

QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM
VỀ MUA BÁN HÀNG HÓA QUA SỞ GIAO DỊCH
Nội dung cơ bản và đề xuất hoàn thiện
Trình bày: Nguyễn Duy Phương

Tp. Hồ Chí Minh, tháng 12 năm 2014

2


NỘI DUNG
1

Bối cảnh thị trường sản phẩm phái sinh ở Việt Nam

2

Nội dung cơ bản của pháp luật Việt Nam về mua bán hàng hóa
qua SGD

3

Những đề xuất xây dựng pháp luật và quản lý nhà nước nhằm
phát triển thị trường mua bán hàng hóa qua SGD

3


1

Bối cảnh thị trường sản phẩm phái sinh ở Việt Nam

HÀNG HÓA

CHỨNG KHOÁN

TIỀN TỆ

COMMODITIES

EQUITY

FOREX

THỊ TRƯỜNG TRUYỀN THỐNG

CFDs – CONTRACT FOR DIFFERENCES

CFDs – CONTRACT FOR DIFFERENCES


THỊ TRƯỜNG PHÁI SINH

THỊ TRƯỜNG SPOT

THỊ TRƯỜNG FUTURES

(DECENTRALIZED – OTC)

(CENTRALIZED – EXCHANGE)

4


BỐI CẢNH: HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VÀ CƠ QUAN
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC
 THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN




Quy định bởi Luật Chứng khoán: (i) Cổ phiếu, trái phiếu; (ii)
Quyền mua CP, hợp đồng tương lai, quyền chọn, nhóm
CK, chỉ số; (iii) hợp đồng góp vốn
Quản lý bởi: Ủy ban Chứng khoán (Bộ Tài chính)

 THỊ TRƯỜNG FUTURES




Quy định bởi Luật Thương mại (Mua bán hàng hóa qua
SGDHH)
Quản lý bởi Bộ Công Thương

 THỊ TRƯỜNG FOREX




Hạn chế chuyển đổi ngoại tệ
Không có quy định cụ thể
Quản lý bởi Ngân hàng Nhà nước
5


2

Nội dung cơ bản của pháp luật Việt Nam về mua bán hàng hóa
qua SGD

VBQPPL chính:

Luật Thương mại
 Nghị định 158/2006/NĐ-CP
 Thông tư 03/2009/TT-BCT
 Quyết định 4361/2010/QĐ-BCT
 Thông tư 38/2013/TT-BCT
VBQPPL liên quan:
 Thanh toán
 Quản lý ngoại hối

 Thuế
 Hợp đồng
 ...


6


1. ĐIỀU KIỆN THÀNH LẬP SỞ GIAO DỊCH

-

Hình thức: Doanh nghiệp cổ phần hoặc TNHH
Vốn pháp định: 150 tỉ VND
Điều lệ hoạt động phù hợp với quy định của Nghị
định 158/2006/ND-CP (nội dung được quy định);
Điều lệ doanh nghiệp phù hợp với Luật Doanh
nghiệp
Giám đốc/Tổng giám đốc: đại học + kinh nghiệm
Giải trình kinh tế - kỹ thuật: mục tiêu, tiến độ, địa
điểm, giải pháp công nghệ
7


2. THÀNH VIÊN SỞ GIAO DỊCH
- Thành viên kinh doanh: Doanh

nghiệp, vốn pháp định 75 tỉ
VND
- Thành viên môi giới: Doanh

nghiệp, vốn pháp định 5 tỉ
VND

So sánh thế giới:
 Founders: Thành viên sáng
lập
 Trader: Thành viên tự doanh
 Broker: Thành viên môi giới
(Introducing broker; ECN
broker; Market maker)
8


3. TRUNG TÂM THANH TOÁN
(CLEARING HOUSE)


Thuộc SGD hoặc được ủy quyền cho Tổ
chức tín dụng



Thực hiện chức năng lưu ký và thanh toán
bù trừ



Ngân hàng Nhà nước quy định cụ thể điều
kiện thành lập và hoạt động của Trung tâm
Thanh toán.


9


4. TRUNG TÂM GIAO NHẬN HÀNG HÓA


Thực hiện chức năng lưu giữ, bảo quản và giao nhận hàng hoá cho các
hoạt động mua bán hàng hoá qua Sở Giao dịch hàng hóa.



Trực thuộc SGD hoặc uỷ quyền cho tổ chức khác thực hiện.

10


5. HÀNG HÓA ĐƯỢC GIAO DỊCH
 Bộ trưởng Bộ Thương mại công bố danh mục


-

-

hàng hoá cụ thể được phép giao dịch mua bán
qua SGD
Tại sao?
Đảm bảo sự chuẩn hóa của hàng hóa: không thể
đưa mặt hàng không thể chuẩn hóa hoặc tiêu

chuẩn không phổ biến
Một số mặt hàng được cho là “nhạy cảm”: Ví dụ:
VÀNG
Nhà nước “muốn” quản lĩnh vực thị trường mới
nổi: Trung Quốc và Việt Nam
11


6. HẠN MỨC GIAO DỊCH


Hạn chế tổng mức giao dịch: Không được vượt quá 50% tổng khối lượng
hàng hoá đó được sản xuất tại Việt Nam của năm ngay trước đó.



Hạn mức giao dịch của một thành viên không được vượt quá 10% tổng
hạn mức giao dịch quy định tại khoản 1 Điều này.

BÌNH LUẬN:

 Thiếu cơ sở kinh tế: vì hàng hóa giao dịch không

phải đối tượng hạn chế kinh doanh
 Mâu thuẫn với sự phát triển thị trường phái sinh

12


7. KÝ QUỸ GIAO DỊCH (MARGIN)

 SGD quy định, không thấp hơn 5% trị giá của

từng lệnh giao dịch
 Margin/Leverage: 20:1
Thế giới:
FOREX: 500:1; 300:1; 200:1; 100:1
COMMODITY: 100:1; 50:1

13


8. PHƯƠNG THỨC, NGUYÊN TẮC KHỚP
LỆNH


Phương thức: tập trung (centralized)



Nguyên tắc khớp lệnh:
-

Ưu tiên về giá

-

Ưu tiên về thời gian

Ý nghĩa:


 SGD hoạt động dưới hình thức ECN, không phải Market maker

14


9. ỦY THÁC GIAO DỊCH


Chỉ có thành viên kinh doanh được giao dịch



Tổ chức cá nhân khác chỉ được giao dịch thông qua thành viên kinh doanh



Hình thức: Ủy thác

15


10. THỦ TỤC THÀNH LẬP


Thông tư 03/2009/TT-BCT Hướng dẫn hồ sơ, trình tự, thủ tục cấp Giấy
phép thành lập SGDHH



Bộ Công Thương cấp Giấy phép




Trường hợp cần thiết, Bộ Công Thương thành lập Hội đồng thẩm tra

16


3

Những đề xuất xây dựng pháp luật và quản lý nhà nước nhằm
phát triển thị trường mua bán hàng hóa qua SGD

Trải qua 8 năm từ khi có Nghị định 158/2006/NĐCP quy định chi tiết Luật Thương mại về hoạt động
mua bán hàng hoá qua Sở Giao dịch hàng hóa, thị
trường giao dịch hàng hóa chính thức thông qua Sở
đã có những kết quả tích cực ban đầu, đó là việc có
2 Sở Giao dịch hàng hóa, 1 Trung tâm giao dịch
thực hiện thí điểm theo mô hình Sở,... Tuy nhiên do
hệ thống văn bản pháp luật liên quan hoạt động
mua bán hàng hoá qua Sở Giao dịch hàng hóa chưa
đầy đủ và đồng bộ, nên đã làm cho hoạt động này
diễn ra chậm chạp, chưa hiệu quả như kỳ vọng,...
17


GIẢI PHÁP 1: TẠO ĐIỀU KIỆN CHO TỔ CHỨC, CÁ NHÂN
THAM GIA SỞ GIAO DỊCH

 Quy định lại về thành viên của Sở giao dịch

-

Thành viên tự doanh (traders): không hạn chế phải là doanh nghiệp

-

Thành viên môi giới: Thành viên thanh toán bù trừ (clearing member) và
không thanh toán bù trừ (non-clearing member)

18


GIẢI PHÁP 2: NÂNG TỶ LỆ ĐÒN BẨY và BỎ HẠN
MỨC GIAO DỊCH
Cơ sở phân tích:
-

Ý nghĩa đòn bẩy?

-

Có phải rủi ro cao cho nhà đầu tư?

-

Tại sao cần hạn chế tỷ lệ đòn bẩy?

Mức đề xuất:
-


Theo mặt hàng cụ thể

-

Mức phổ biến 50:1;

-

Một số mặt hàng cụ thể: 20:1; 30

19


GIẢI PHÁP 3: MỞ RỘNG DIỆN MẶT HÀNG
GIAO DỊCH TRÊN SGD
Cơ sở:
- Khối lượng giao dịch lớn
- Thương nhân dễ tìm lựa
chọn phù hợp
Mặt hàng cụ thể: CẦN CHO PHÉP GIAO DỊCH KIM
QUÝ, DẦU MỎ
 Tại sao? Là mặt hàng phổ biến, dễ thúc đẩy thị
trường
 Quản lý bằng cách nào: Giới hạn tỉ lệ đòn bẩy (20:1)
 Thực tế đang giao dịch qua thị trường FOREX thế
giới: Cá nhân giao dịch trực tiếp; biến tướng dưới
hình thức khác: egold; sản phẩm tiền gửi, v.v.
20



GIẢI PHÁP 3: MỞ RỘNG DIỆN MẶT HÀNG
GIAO DỊCH TRÊN SGD
/>“There's Still A Place Where They Will Pay You To Store Gold”
Simon Black
“Here’s something you don’t see every day: Banks in Vietnam will
actually pay YOU to store your gold in one of their safe deposit boxes. I
was pretty surprised to find this out for myself; neither Simon nor I
have seen it anywhere else in the world except here”

“Property prices are frequently quoted in gold as well. It’s cultural– the
average guy on the street is very aware of gold and probably
knows the price”.
“As such, it comes as no surprise that the Vietnamese people don’t
trust their government’s paper money.  They prefer to earn dollars and
keep their savings in gold. Banks have jumped on board,
encouraging gold deposits by offering attractive interest rates.”21


GIẢI PHÁP 3: MỞ RỘNG DIỆN MẶT HÀNG
GIAO DỊCH TRÊN SGD


Nghị định 24/2012/NĐ-CP về Quản lý hoạt động kinh doanh vàng:
- Kinh doanh vàng trên tài khoản: Là hoạt động kinh doanh vàng qua tài
khoản, dưới hình thức giao dịch ký quỹ và giá trị ròng được định giá lại
liên tục theo biến động của giá vàng:  CFDs đối với tài sản là VÀNG

22



GIẢI PHÁP 4: BỔ SUNG CÁC QUY ĐỊNH CÒN
THIẾU
1. Chế độ thuế, phí, lệ phí, hóa đơn chứng từ

1.1. Nghĩa vụ thuế của Sở giao dịch:
Nghĩa vụ thuế phát sinh đối với Sở giao dịch sẽ căn cứ vào thu nhập của Sở
khi tiến hành các hoạt động kinh doanh của mình (thông qua việc thu phí
thành viên, phí giao dịch,...) và được cơ quan thuế tính như thông lệ.

23


GIẢI PHÁP 4: BỔ SUNG CÁC QUY ĐỊNH CÒN
THIẾU
1. Chế độ thuế, phí, lệ phí, hóa đơn chứng từ

1.2. Nghĩa vụ thuế của nhà đầu tư tài chính
1.2.1. Nghĩa vụ thuế của nhà đầu tư tổ chức
Nghĩa vụ thuế phát sinh đối với nhà đầu tư tổ chức (trong nước) sẽ căn cứ
vào kết quả kinh doanh của họ khi tiến hành các hoạt động đầu tư của mình
và được cơ quan thuế tính như thông lệ.

24


GIẢI PHÁP 4: BỔ SUNG CÁC QUY ĐỊNH CÒN
THIẾU
1. Chế độ thuế, phí, lệ phí, hóa đơn chứng từ

1.2. Nghĩa vụ thuế của nhà đầu tư tài chính

1.2.2. Nghĩa vụ thuế của nhà đầu tư cá nhân
Nghĩa vụ thuế của nhà đầu tư cá nhân (trong nước) tham gia giao dịch
qua Sở giao dịch hàng hoá được xác định nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân
như đối với nhà đầu tư chứng khoán. Cụ thể, trong Công văn số
10706/BTC-TCT ngày 09/8/2012 đính kèm có hướng dẫn chi tiết việc hạch
toán, tạm thu và thủ tục quyết toán thuế đối với nhà đầu tư khi tham gia
giao dịch hàng hoá.
Tuy nhiên cần chú ý việc tạm khấu trừ thuế thu nhập cá nhân 0,1% trên
doanh thu mỗi lần giao dịch bán (mở vị thế) hàng hoá của cá nhân có thể
diễn ra trước giao dịch mua (đóng vị thế), việc này khác với giao dịch
chứng khoán hiện nay là có chứng khoán mới bán được. Việc mua bán
hàng hoá của nhà đầu tư tài chính diễn ra 2 lần, có giao dịch mở vị thế
(mua trước hoặc bán trước) thì sẽ có đóng vị thế (bán sau hoặc mua sau).
25