TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ
-----------------------------------NGUYỄN THỊ LOAN

MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN KỸ NĂNG DẠY
HỌC LÝ THUYẾT VỀ GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG –
AN NINH VÀ VẬN DỤNG VÀO BÀI “TRUYỀN
THỐNG ĐÁNH GIẶC GIỮ NƢỚC CỦA DÂN TỘC
VIỆT NAM”, CHƢƠNG TRÌNH LỚP 10, THPT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng – an ninh

Ngƣời hƣớng dẫn: Đại tá Lê Văn Nghệ

Hà Nội, 5-2012


LỜI CẢM ƠN
Đề tài đƣợc thầy giáo Đại tá Lê Văn nghệ trực tiếp hƣớng dẫn, đọc bản thảo,
bổ sung, phổ biến và truyền lại nhiều kinh nghiệm quý báu trong nghiên cứu khoa
học và công nghệ. Đề tài còn đƣợc sự giúp đỡ của các thầy trong Trung tâm Giáo
dục quốc phòng Hà Nội 2.
Em xin chân thành cảm ơn Đại tá Lê Văn Nghệ đã hƣớng dẫn tận tình trong
suốt quá trình thực hiện đề tài
En xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy, cô giáo trong Trung tâm giáo dục
quốc phòng Hà Nội 2, các thầy giáo, cô giáo, các em học sinh lớp 11 Trƣờng THPT
Bến Tre, THPT Nguyễn Viết Xuân, THPT Lê Xoay và các bạn cùng lớp K34
ngành GDCD - GDQP.
Nhân dịp này, em xin cảm ơn Ban Giám đốc Trung tâm Giáo dục quốc
phòng Hà Nội 2, Ban Giám hiệu các trƣờng THPT đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi

để em hoàn thành đề tài khoá luận.
Khoá luận đƣợc thực hiện sẽ không tránh khỏi thiếu sót. Vì vậy, em rất mong
đƣợc ý kiến đóng góp của các thầy, cô giáo trong trung tâm giáo dục quốc phòng
Hà Nội 2 và các bạn đồng nghiệp.
Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2012
Sinh viên

Nguyễn Thị Loan


LỜI CAM ĐOAN
Em xin cam đoan kết quả nghiên cứu trong đề tài này là đích thực của em.
Đề tài của em không trùng với kết quả nghiên cứu của các tác giả khác. Nếu có gì
không trung thực, em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội, ngày 10 tháng 5 năm 2012
Sinh viên

Nguyễn Thị Loan


CÁC KÝ HIỆU VỚI CHỮ VIẾT TẮT
Giáo dục quốc phòng – an ninh
Trung học phổ thông
Phƣơng pháp dạy học
Học sinh, sinh viên
Xã hội chủ nghĩa
Kỹ năng
Kỹ năng dạy học
Việt Nam
Phƣơng pháp


GDQP - AN
THPT
PPDH
HS, SV
XHCN
KN
KNDH
VN
PP


DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ
Bảng 1: Kết quả điều tra, khảo sát về nhận thức kỹ năng dạy học GDQP-AN
Bảng 2: Kết quả điều tra, khảo sát về nhận biết các kỹ năng dạy học GDQP-AN
Bảng 3: Kết quả kỹ năng dạy học lý thuyết theo PP thuyết trình trong GDQP-AN
Bảng 4: Kết quả kỹ năng dạy học lý thuyết trong GDQP-AN sử dụng giáo cụ trực
quan và trình bày viết bảng
Bảng 5: Kết quả kỹ năng dạy học lý thuyết bằng phƣơng pháp tình huống
Bảng 6: Kết quả Thực nghiệm dạy học theo PP thuyết trình bài “truyền thống đánh
giặc giữ nƣớc của dân tộc VN” khi chƣa đƣợc rèn luyện kỹ năng - đối chứng 1
Bảng 7: Kết quả Thực nghiệm bài “truyền thống đánh giặc giữ nƣớc của dân tộc
VN” khi chƣa đƣợc rèn luyện kỹ năng dạy học bằng PP tình huống - đối chứng 1.
Bảng 8: Kết quả Thực nghiệm bài “truyền thống đánh giặc giữ nƣớc của dân tộc
VN” khi chƣa đƣợc rèn luyện kỹ năng sử dụng giáo cụ trực quan, thiết bị dạy học,
kỹ năng trình bày viết bảng - đối chứng 1
Bảng 9: Kết quả Thực nghiệm dạy học theo phƣơng pháp thuyết trình bài “truyền
thống đánh giặc giữ nƣớc của dân tộc VN” khi đã rèn luyện kỹ năng - đối chứng 2
Bảng 10: Kết quả thực nghiệm bài “truyền thống đánh giặc giữ nƣớc của dân tộc
VN” khi đã rèn luyện kỹ năng dạy học bằng phƣơng pháp tình huống - đối chứng 2.

Bảng 11: Kết quả Thực nghiệm bài “truyền thống đánh giặc giữ nƣớc của dân tộc
Việt Nam” khi đã rèn luyện kỹ năng sử dụng giáo cụ trực quan (sơ đồ, biểu đồ, bản
đồ, số liệu thống kê, tranh ảnh, mô hình học cụ, vũ khí cắt bổ, vũ khí thật…), thiết
bị dạy học, kỹ năng trình bày viết bảng - đối chứng 2.


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................ 1
2. Mục đích ............................................................................................................. 2
3. Đối tƣợng và phƣơng pháp nghiên cứu .............................................................. 3
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn ............................................................................ 3
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU............................................ 4
1.1. Cơ sở lý luận dạy học bởi các kỹ năng ............................................................ 4
1.1.1. Khái niệm về kỹ năng ................................................................................ 4
1.1.2. Kỹ năng dạy học ........................................................................................ 5
1.1.3. Kỹ năng dạy học môn GDQP-AN ............................................................. 5
1.2. Quy trình hình thành, rèn luyện kỹ năng và quy trình dạy học môn GDQPAN......................................................................................................................... 12
1.2.1. Quy trình hình thành, rèn luyện kỹ năng dạy học ................................... 12
1.2.2. Quy trình dạy học GDQP-AN ................................................................. 13
CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG VỀ RÈN LUYỆN KỸ NĂNG DẠY HỌC GDQPAN Ở MỘT SỐ TRƢỜNG THPT TỈNH VĨNH PHÚC .......................................... 14
2.1.Thực trạng về rèn luyện các kỹ năng dạy học ................................................ 14
2.2.1. Nhận thức về kỹ năng dạy học GDQP-AN ............................................. 14
2.2.2. Nhận biết kỹ năng dạy học: ..................................................................... 16
2.2.3. Về rèn luyện kỹ năng dạy học: ................................................................ 17
2.2. Kết quả kỹ năng dạy học lý thuyết môn học GDQP-AN của đội ngũ giáo
viên một số trƣờng THPT tỉnh Vĩnh Phúc ........................................................... 19
2.2.1. Kỹ năng dạy học lý thuyết theo phương pháp thuyết trình ..................... 19
2.2.2. Kỹ năng dạy học sử dụng giáo cụ trực quan và trình bày viết bảng ...... 20
2.2.3. Kỹ năng dạy học lý thuyết bằng phương pháp tình huống ..................... 21

CHƢƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ................................. 23
3.1. Một số biện pháp rèn luyện kỹ năng dạy học lý thuyết về GDQP-AN......... 23
3.1.1. Rèn luyện kỹ năng dạy học bằng phương pháp thuyết trình ................... 23
3.1.2. Rèn luyện kỹ năng dạy học bằng phương pháp tình huống .................... 26


3.1.3. Rèn luyện kỹ năng sử dụng cơ sở vật chất, mô hình giáo cụ trực quan,
thiết bị dạy học và kỹ năng trình bày viết bảng trong dạy học phần lý thuyết về
GDQP-AN.......................................................................................................... 29
3.2. Thực nghiệm sƣ phạm các kỹ năng dạy học bài “truyền thống đánh giặc giữ
nƣớc của dân tộc Việt Nam” ................................................................................ 32
3.2.1. Thực nghiệm dạy học theo phương pháp thuyết trình bài “truyền thống
đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam” khi chưa được rèn luyện kỹ năng đối chứng 1 ........................................................................................................ 34
3.2.2. Thực nghiệm dạy học bài “truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc
Việt Nam” khi chưa được rèn luyện kỹ năng dạy học bằng phương pháp tình
huống - đối chứng 1........................................................................................... 35
3.2.3. Thực nghiệm dạy học bài “truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc
Việt Nam” khi chưa được rèn luyện kỹ năng sử dụng giáo cụ trực quan (sơ đồ,
biểu đồ, bản đồ, số liệu thống kê, tranh ảnh, mô hình học cụ, vũ khí cắt bổ, vũ
khí thật…), thiết bị dạy học, kỹ năng trình bày viết bảng - đối chứng 1 .......... 36
3.2.4. Thực nghiệm dạy học bài “truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc
Việt Nam” bằng PP thuyết trình khi đã rèn luyện kỹ năng - đối chứng 2 ........ 37
3.2.5. Thực nghiệm dạy học bài “truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc
Việt Nam” khi đã rèn luyện kỹ năng dạy học bằng phương pháp tình huống đối chứng 2 ........................................................................................................ 38
3.2.6. Thực nghiệm dạy học bài “truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc
Việt Nam” khi đã rèn luyện kỹ năng sử dụng giáo cụ trực quan (sơ đồ, biểu đồ,
bản đồ, số liệu thống kê, tranh ảnh, mô hình học cụ, vũ khí cắt bổ, vũ khí
thật…), thiết bị dạy học, kỹ năng trình bày viết bảng - đối chứng 2 ................ 40
3.3. Tổng hợp, nhận xét kết quả thực nghiệm đối chứng 1 và đối chứng 2 ......... 41
3.3.1. Tổng hợp .................................................................................................. 41

3.3.2. Nhận xét ................................................................................................... 43
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.................................................................................. 44
1. Kết luận ......................................................................................................... 44
2. Kiến nghị ....................................................................................................... 44
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................ 45


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục quốc phòng toàn dân trong đó giáo dục quốc phòng - an ninh
(GDQP-AN) cho học sinh, sinh viên là một nội dung quan trọng của nhiệm vụ xây
dựng nền quốc phòng toàn dân. Nghị định 116/2007/NĐ – CP ngày 10/07/2007 của
chính phủ xác định vị trí, tính chất, đặc điểm, phƣơng pháp hoạt động GDQP-AN.
Nghị định xác định GDQP-AN cho HS, SV có ý nghĩa hết sức quan trọng trong
chiến lƣợc đào tạo con ngƣời mới XHCN. Giáo dục quốc phòng - an ninh là môn
học chính khóa trong các trƣờng, lớp đào tạo bậc đại học, cao đẳng, trung học
chuyên nghiệp, dạy nghề, trung học phổ thông thuộc hệ thống giáo dục quốc dân.
Mục tiêu giáo dục quốc phòng - an ninh nhằm đào tạo con ngƣời phát triển toàn
diện, có đạo đức, sức khỏe, kiến thức quốc phòng - an ninh, kỹ năng quân sự để
tham gia vào sự nghiệp xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh
nhân dân.
Để nâng cao chất lƣợng việc dạy học giáo dục quốc phòng - an ninh cho học
sinh ở bậc trung học phổ thông nhất là lớp 10, đòi hỏi giáo viên khi thực hành
giảng dạy lý thuyết cần phải kết hợp nhiều kỹ năng, kỹ xảo giúp cho ngƣời học
hiểu rõ từng vấn đề đƣợc nêu ra có cơ sở khoa học và thực tiễn.
Kỹ năng giảng dạy giáo dục quốc phòng- an ninh trên lớp học giảng đƣờng
bài lý luận, lý thuyết có ý nghĩa và tác dụng hết sức to lớn cho cả ngƣời dạy và
ngƣời học. Biết trình bày một vấn đề, một nội dung thuộc phần lý luận, lý thuyết là
cả một quá trình học hỏi, tích lũy kinh nghiệm của giáo viên và qua đó thể hiện
trình độ, khả năng của giáo viên chứ không đơn giản là đọc, viết đề mục, nội dung

trong đề mục. Thông qua bài giảng lý luận, lý thuyết về giáo dục quốc phòng – an
ninh trên giảng đƣờng lớp học, giáo viên thể hiện đầy đủ các kỹ năng sƣ phạm nhƣ:
kỹ năng nói, diễn thuyết, kỹ năng trình bày bảng, kỹ năng đặt vấn đề, kỹ năng giải
quyết vấn đề, kỹ năng sử dụng các phƣơng tiện dạy học, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng
định hƣớng, hƣớng dẫn cho ngƣời học… Mỗi bài giảng của giáo viên trên lớp học
giảng đƣờng, học sinh đƣợc trang bị những kiến thức về quốc phòng - an ninh có
tính hệ thống, logic và liên tục. Đồng thời, qua mỗi bài giảng của giáo viên, học
1


sinh sẽ khơi dậy tình cảm, nhiệt huyết, hoài bão, quyết tâm và trách nhiệm đối với
môn học, dối với tổ quốc, với đất nƣớc.
Giáo dục quốc phòng- an ninh với các kỹ năng dạy học của đội ngũ giáo viên
một số trƣờng trung học phổ thông thuộc tỉnh Vĩnh Phúc còn chƣa rõ ràng, bộc lộ
nhiều hạn chế: Thực tế hiện nay, một số giáo viên giảng dạy bài lý thuyết trên lớp
ở các trƣờng trung học phổ thông thƣờng tổ chức cho học sinh học bài lý thuyết tập
trung với số lƣợng lớn từ 400 em trở lên (theo khối 10, 11, 12) hoặc toàn trƣờng
học cùng một lúc. Giáo viên giảng dạy bài qua loa truyền thanh, biến bài học thành
buổi nói truyện thời sự, do vậy chất lƣợng, hiệu quả bài học không đáp ứng đƣợc
yêu cầu đề ra. Khi giáo viên sử dụng phƣơng pháp thuyết trình nếu không biết kết
hợp nhiều kỹ năng dạy học thì sẽ làm cho ngƣời học thiếu tính sáng tạo, kém năng
động, rất thụ động, tự ti, kém trong xử lý tình huống bắt gặp trong thực tiễn…Một
số giáo viên trong quá trình giảng dạy còn nói chƣa rõ ràng, trôi chảy, nói ngọng,
chƣa mang tính logic còn ròi rạc. Kỹ năng giữa đặt vấn đề và giải quyết vấn đề
trong giảng lý thuyết còn chƣa phù hợp, chƣa ăn khớp, còn tách rời nhau. Kỹ năng
sử dụng các phƣơng tiện dạy học giữa nói và biểu diễn các dụng cụ trực quan
không thống nhất, kỹ năng trình bày bảng không khoa học…Vì vậy, giáo viên cũng
nhƣ sinh viên trƣớc khi bƣớc vào nghề dạy học giáo dục quốc phòng - an ninh cần
phải rèn luyện, trang bị cho mình những kỹ năng dạy học cơ bản để nâng cao năng
lực, nghiệp vụ sƣ phạm.

Từ vị trí, tầm quan trọng của các kỹ năng dạy học, cho nên Tôi chọn đề tài:
“Một số biện pháp rèn luyện kỹ năng giảng dạy lý thuyết về giáo dục quốc phòng –
an ninh và vận dụng vào bài truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt
Nam, chương trình giáo dục quốc phòng – an ninh lớp 10, trung học phổ thông”
để nghiên cứu, đây là đề tài mới chƣa có tác giả nào nghiên cứu trong giáo dục
quốc phòng – an ninh. Trong quá trình nghiên cứu, đề tài sẽ đề xuất một số biện
pháp cơ bản rèn luyện kỹ năng giảng dạy lý thuyết về giáo dục quốc phòng- an
ninh trong trƣờng trung học phổ thông.
2. Mục đích
Đề xuất một số biện pháp rèn luyện kỹ năng giảng dạy phần lý thuyết về
GDQP-AN, làm cơ sở cho giáo viên thành thạo năng lực nghề nghiệp trong quá
2


trình dạy học. Trên cơ sở đó, xây dựng đƣợc tính chủ động, sáng tạo, tinh thần hăng
say, yêu nghề, tâm huyết với nghề nghiệp.
3. Đối tƣợng và phƣơng pháp nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
- Nghiên cứu về kỹ năng dạy học và kỹ năng dạy học GDQP-AN
- Nghiên cứu kết quả rèn luyện kỹ năng dạy học lý thuyết về GDQP-AN
một số trƣờng THPT tỉnh Vĩnh Phúc.
- Nghiên cứu một số biện pháp rèn luyện kỹ năng dạy học lý thuyết về
GDQP-AN và vận dụng vào bài “Truyền thống đánh giặc giữ nƣớc của dân tộc
Việt Nam”.
3.2. Phương pháp nghiên cứu
2.2.1. Nghiên cứu lý luận, lý thuyết
2.2.2. Điều tra, khảo sát
2.2.3. Tổng hợp, phân tích, đánh giá, thực nghiệm
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
Đề tài đã khẳng định tính cấp thiết rèn luyện kỹ năng dạy học, phản ánh đầy

đủ tính sát thực và hiệu quả cao của các giải pháp rèn luyện kỹ năng dạy học lý
thuyết về GDQP-AN. Kết quả nghiên cứu không những có giá trị khoa học về mặt
lý luận mà còn có giá trị thực tiễn cao, đáp ứng đầy đủ mục tiêu, yêu cầu của đề tài.

3


CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1. Cơ sở lý luận dạy học bởi các kỹ năng
1.1.1. Khái niệm về kỹ năng
Mọi hoạt động của con ngƣời đều đòi hỏi đến các kỹ năng, nhƣ kỹ năng
giao tiếp, kỹ năng truyền thụ, kỹ năng sáng tạo, kỹ năng diễn thuyết, kỹ năng hành
động, kỹ năng sử dụng phƣơng tiện kỹ thuật, kỹ năng tổ chức, điều hành, kỹ năng
giải quyết vấn đề, kỹ năng biểu diễn, kỹ năng trồng trọt, chăn nuôi, sáng chế, chế
tạo… Nhƣ vậy, kỹ năng của con ngƣời đƣợc đề cập rất nhiều trong mọi lĩnh vực
của đời sống xã hội. Vậy, kỹ năng là gì ?
Theo đại từ điển Tiếng Việt thì “Kỹ năng là khả năng vận dụng những kiến
thức thu đƣợc trong một lĩnh vực nào đó vào thực tế”.
A.V. Petropxki cho rằng “Kỹ năng là cách thức hành động dựa trên cơ sở
tổ hợp những tri thức và kỹ xảo. Kỹ năng đƣợc hình thành bằng con đƣờng luyện
tập tạo khả năng cho con ngƣời thực hiện hành động không chỉ trong những điều
kiện quen thuộc mà trong cả những điều kiện thay đổi” [trích theo NVAn ].
Theo tác giả Trần Bá Hoành “Kỹ năng là khả năng vận dụng những kiến
thức thu đƣợc trong một lĩnh vực nào đó vào thực tiễn”. Nguyễn Ánh Tuyết cho
rằng “Kỹ năng là năng lực của con ngƣời biết vận hành các thao tác của một hành
động theo đúng qui trình”. Hà Thế Ngữ , Đặng Vũ Hoạt lại quan niệm kỹ năng thể
hiện năng lực...
Các quan niệm về kỹ năng nhƣ trên, ta thấy các tác giả xem xét khái niệm
kỹ năng theo hai khuynh hƣớng cơ bản: nghiêng về mặt kỹ thuật hành động và

nghiêng về góc độ năng lực của con ngƣời. Đúng nhƣ vậy, khi nói đến kỹ năng
phải đề cập đến mọi hành động của con ngƣời thông qua các kỹ thuật biểu diễn và
khả năng, năng lực vận dụng, sáng tạo của chủ thể nhất định.
Tựu chung lại, chúng tôi cho rằng, kỹ năng là khả năng thực hiện có hiệu
quả một hành động nào đó bằng cách vận dụng những tri thức, kinh nghiệm, quy
trình đúng đắn; kỹ năng không chỉ là kỹ thuật hành động mà kỹ năng còn là một
biểu hiện năng lực của con ngƣời, đòi hỏi con ngƣời phải luyện tập theo một quy
trình nhất định; “kỹ năng bao giờ cũng xuất phát từ kiến thức, dựa trên kiến thức,
4


kỹ năng chính là kiến thức trong hành động” (M.A. Đanilop); mức độ thành thạo
của kỹ năng phụ thuộc vào mức độ nắm vững tri thức, mức độ sử dụng kỹ năng vào
thực tiễn.
1.1.2. Kỹ năng dạy học
Xavier Gocgiers cho rằng “Kỹ năng dạy học là nói tới khả năng thực hiện có
hiệu quả một số thao tác hay một loạt thao tác của một hoạt động giảng dạy”.
Theo Nguyễn Văn An, kỹ năng dạy học - kỹ năng giảng dạy là kỹ năng
phức hợp có tính chất thứ sinh của ngƣời thầy giáo nhằm vận dụng những tri thức
Tâm lý học, Giáo dục học để vũ trang tri thức khoa học, phát triển trí tuệ và hình
thành thế giới quan, hành vi đạo đức cho HS theo những cách thức và qui trình
đúng đắn. Học sinh muốn hình thành, rèn luyện đƣợc những kỹ năng nhất thiết phải
biết vận dụng tri thức Tâm lý học, Giáo dục học và khoa học liên quan vào các hoạt
động chân tay, trí óc một cách có mục đích theo các qui trình hợp lý và cần luyện
tập nhiều lần.
Đề cập tới kỹ năng dạy học, Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt cho rằng, kỹ
năng dạy học bao gồm hàng loạt kỹ năng phục vụ cho việc lựa chọn và vận dụng
nội dung dạy học, các phƣơng pháp dạy học, các hình thức tổ chức dạy học có liên
quan đến cả môn học (kỹ năng xác định mục tiêu, nhiệm vụ dạy học thuộc phạm vi
môn học; kỹ năng sử dụng các nguồn tài liệu lý luận và thực tiễn; kỹ năng soạn bài

và lên lớp; kỹ năng tổ chức các dạng hoạt động học tập, đặc biệt là dạng hoạt động
độc lập của HS; kỹ năng bồi dƣỡng HS kém và HS giỏi; kỹ năng sử dụng và chế
tạo các phƣơng tiện dạy học; kỹ năng phân tích đánh giá rút kinh nghiệm các dạng
dạy học; kỹ năng kiểm tra đánh giá tri thức kỹ năng, kỹ xảo của HS…).
Qua các quan niệm khá thống nhất của một số tác giả trên, chúng tôi cho
rằng, kỹ năng dạy học chính là khả năng vận dụng một cách tự giác những tri thức
Tâm lý học, Giáo dục học, phƣơng pháp dạy học bộ môn, kinh nghiệm để thực hiện
nhiệm vụ dạy học theo những cách thức và qui trình hợp lý.
1.1.3. Kỹ năng dạy học môn GDQP-AN
Kỹ năng dạy học Giáo dục quốc phòng – an ninh là khả năng vận dụng
những tri thức Tâm lý học, Giáo dục học, phƣơng pháp dạy học môn GDQP-AN,
5


kinh nghiệm để thực hiện nhiệm vụ dạy học Giáo dục quốc phòng – an ninh theo
những cách thức và quy trình hợp lý.
Trong GDQP-AN, kỹ năng đƣợc thể hiện bởi kỹ thuật và khả năng, năng lực
của ngƣời dạy và ngƣời học. Thực tế cho thấy, dạy học cần nhiều hoạt động đòi hỏi
về kỹ thuật và khả năng vận dụng sáng tạo, giải quyết đƣợc nhiều tình huống sƣ
phạm đặt ra. Trong hoạt động GDQP-AN, kỹ thuật và năng lực chuẩn bị, trình diễn,
đánh giá của giáo viên chính là con đƣờng dẫn dắt ngƣời học đi đến nhận thức đầy
đủ, sáng tạo, mang tính khoa học hơn. Để tổ chức thực hiện đƣợc mỗi bài dạy, giáo
viên phải thực hiện nhiều công việc (xác định mục tiêu bài dạy, phân tích nội dung
bài dạy, tìm đọc các tài liệu có liên quan đến bài dạy GDQP-AN, xác định và chuẩn
bị đồ dùng dạy học, mô hình học cụ, vật chất chuyên dùng, phƣơng tiện, thiết bị
phục vụ bài dạy, lựa chọn con đƣờng, cách thức tổ chức bài dạy, viết kế hoạch cụ
thể tổ chức thực hiện bài dạy, tổ chức thực hiện kế hoạch đã đề ra, đánh giá bài
dạy. Kỹ năng GDQP-AN đƣợc biểu hiện trên ba lĩnh vực chính:
- Kỹ năng chuẩn bị bài lên lớp
- Kỹ năng dạy học

- Kỹ năng đánh giá kết quả học tập của HS
1.1.3.1. Kỹ năng chuẩn bị bài lên lớp
Bài lên lớp của giáo viên phải đầy đủ, chính xác và sáng tạo, là công cụ làm
việc, là sự đúc kết những kinh nghiệm quý báu của giáo viên. Giáo án là kế hoạch
chi tiết đƣợc thực hiện trong thời gian ngắn nhất nhằm vạch ra con đƣờng dẫn dắt
học sinh tiếp thu tri thức. Bài lên lớp GDQP-AN là thể hiện trình độ chuyên môn,
nghiệp vụ giáo viên. Giáo án đƣợc thể hiện ở mức độ khác nhau tùy thuộc vào trình
độ của giáo vỉên và đối tƣợng ngƣời học, có thể khẳng định bài lên lớp GDQP-AN
là sản phẩm qua quá trình hoạt động của giáo viên.Việc chuẩn bị bài lên lớp là một
nguyên tắc đòi hỏi giáo viên phải thực hiện, giáo án phải đƣợc chuẩn bị kỹ, chu
đáo, có tính khoa học và thực tiễn.
Khi chuẩn bị bài giảng cũng nhƣ soạn giáo án phải xác định rõ mục đích, yêu
cầu của bài học, kết hợp về nội dung tri thức, về kỹ năng, kỹ xảo. Định hƣớng để
học sinh tiếp thu tri thức quân sự, an ninh nhanh, dễ hiểu, khơi dậy tính tích cực,
chủ động của ngƣời học. Giáo viên chỉ có thể trang bị cho học sinh những kiến
6


thức rất cơ về quốc phòng, an ninh, những tƣ duy quân sự cần thiết. Vì vậy, giáo
viên cần cung cấp tri thức có chọn lọc, hệ thống, trình tự nhằm tuyên truyền giáo
dục cho học sinh có lập trƣờng, ý trí quyết tâm và hành động đúng
Trong chuẩn bị bài lên lớp GDQP-AN, giáo viên nên hình dung trƣớc tiến
trình giảng dạy, dự kiến đƣợc tình huống sƣ phạm có thể xảy, cố gắng đƣa từ ngôn
ngữ viết đến ngôn ngữ nói phù hợp, chuẩn xác.Tránh tình trạng chuẩn bị bài lên lớp
chỉ là sự sao chép lại sách giáo khoa. Nội dung của bài lên lớp vừa phải tôn trọng
sách giáo khoa, đồng thời phải chủ động, sáng tạo khi chuẩn bị. Giáo viên phải nắm
chắc, hiểu sâu tri thức của từng vấn đề, cập nhật thông tin, vận dụng nhanh, nhạy,
ứng xử các tình huống sƣ phạm linh hoạt. Hình thức của giáo án tùy thuộc vào kết
cấu bài giảng của giáo viên, vào sự suy nghĩ có đổi mới của ngƣời chuẩn bị. Nhìn
vào giáo án có thể hình dung ra toàn bộ tiến trình của bài giảng. Từ thực tế của

công tác chuẩn bị bài giảng, giáo án GDQP-AN đồi hỏi giáo viên phải có đầy đủ
các kỹ năng cần thiết, có trình độ và khả năng thể hiện một cách lôgíc, khoa học.
Ở nhà trƣờng phổ thông, các bài dạy GDQP-AN đƣợc thực hiện dƣới các
hình thức sau: Bài lên lớp; tham quan thực tế; bài tập ở nhà; bài tập ôn tập, tập
luyện ngoài giờ.
Đóng vai trò trung tâm, quan trọng nhất (là hình thức tổ chức cơ bản nhất
của quá trình dạy học), bài lên lớp đƣợc sử dụng với nhiều kiểu khác nhau về cấu
trúc, mục đích lý luận dạy học. Nếu căn cứ vào mục đích lý luận dạy học, bài lên
lớp có 3 kiểu sau:
- Bài lên lớp nghiên cứu tài liệu mới
- Bài lên lớp hoàn thiện kiến thức
- Bài lên lớp kiểm tra đánh giá
Từ những phân tích trên, chúng tôi cho rằng, kỹ năng chuẩn bị bài lên lớp là
một hệ thống kỹ năng, bao gồm: nhóm kỹ năng chuẩn bị bài lên lớp nghiên cứu tài
liệu mới, nhóm kỹ năng chuẩn bị bài lên lớp hoàn thiện kiến thức và nhóm kỹ năng
chuẩn bị bài lên lớp kiểm tra đánh giá. Trong mỗi nhóm kỹ năng lại gồm nhiều kỹ
năng con.
1.1.3.2. Kỹ năng dạy học GDQP-AN

7


Kỹ năng dạy học GDQP-AN là những hoạt động, là mối quan hệ, liên hệ
giao tiếp giữa ngƣời dạy và ngƣời học, là thao tác, biểu diễn nghiệp vụ thành thạo
của giáo viên nhằm hƣớng dẫn ngƣời học có nhận thức, tƣ duy và khả năng hoạt
động, là khả năng vận dụng chuyển tải, thu nhận những kiến thức trong một lĩnh
vực nào đó vào thực tế.
Kỹ năng dạy học GDQP-AN đƣợc biểu diễn trên hai lĩnh vực lý luận, lý
thuyết và thực hành. Kỹ năng biểu diễn trên lĩnh vực lý luận, lý thuyết bao gồm kỹ
năng diễn thuyết, thuyết trình; kỹ năng đặt và giải quyết vấn đề; kỹ năng xây dựng

và thực với phƣơng pháp dạy học bằng tình huống về GDQP-AN; kỹ năng sử dụng
phƣơng tiện, giáo cụ trực quan; kỹ năng sử dụng các thiết bị dạy học tiên tiến, các
phần mềm tin học; kỹ năng viết, trình bày bảng; kỹ năng điểu hành tổ chức lớp
học…
Kỹ năng thuyết trình: Giọng nói truyền cảm, có trƣờng độ, cao độ phù hợp
với khung cảnh, không gian lớp học. Giọng đọc, giảng giải, phân tích nên tròn
vành, rõ chữ, có âm lƣợng vừa phải. Tuỳ theo tính chất, đặc điểm, mục đích, yêu
cầu từng nội dung mà điều chỉnh giọng cho phù hợp. Giảng bài nên sử dụng và
phát huy khả năng, sở trƣờng của chính mình và luôn có sức truyền cảm, thuyết
phục ngƣời nghe. Khi sử dụng kỹ năng thuyết trình ngƣời giáo viên chỉ cần dùng
một thời gian nhất định có thể truyền đạt một khối lƣợng kiến thức khổng lồ.
Thông qua kỹ năng thuyết trình của giáo viên, làm cho ngƣời học hiểu đƣợc khái
niệm tri thức và có thể lĩnh hội khối lƣợng tri thức đó một cách có hệ thống theo
một logic chặt chẽ.
Kỹ năng đặt và giải quyết vấn đề đƣợc biểu hiện trong quá trình suy nghĩ, tái
tạo, tƣ duy mang tính lôgíc, kết cấu chặt chẽ, vấn đề đƣợc nêu lên rõ ràng của
ngƣời dạy. Đặt và giải quyết vấn đề là mối quan hệ chặt chẽ, biện chứng, mang tính
khoa học và có giá trị thực tiễn cao. Vấn đề đặt ra luôn mang tính thời sự, gợi mở,
làm cho ngƣời học luôn ở thế chủ động, độc lập suy nghĩ, tiến tới có sự sáng tạo
theo chủ quan của chủ thể. Vấn đề đƣợc giải quyết là kết quả của quá trình độc lập
suy nghĩ, tƣ duy, sáng tạo của ngƣời học trên cơ sở vấn đề đặt ra. Kết quả của vấn
đề là sự thành công vốn có, là yếu tố cần thiết chứng minh cho một hành động lao
động nghiêm túc của cả ngƣời dạy và ngƣời học. Kỹ năng đặt và giải quyết vấn đề
8


GDQP-AN là biểu hiện khả năng, trình độ, đòi hỏi sự phấn đấu, rèn luyện nghiêm
túc trong quá trình công tác, học tập của giáo viên và học sinh.
Kỹ năng dạy học bằng phƣơng pháp tình huống: Trong các phƣơng pháp


dạy học tích cực thì phƣơng pháp dạy học bằng tình huống là phƣơng pháp có
nhiều ƣu điểm, lợi thế hơn các phƣơng pháp dạy học khác khác. Phƣơng pháp dạy
học bằng tình huống là sự kết hợp, quan hệ chặt chẽ giữa các hoạt động của ngƣời
dạy và ngƣời học. Phƣơng pháp dạy học bằng tình huống đòi hỏi cƣờng độ hoạt
động khoa học rất cao của cả ngƣời dạy và ngƣời học, vì vậy phải có thái độ hoạt
động nghiêm túc, có khả năng nhận biết đƣợc mâu thuẫn và giải quyết đƣợc từng
vấn đề mà tình huống đặt ra. Hiện nay, PPDH bằng tình huống đang đƣợc sử
dụng hết sức có hiệu quả và rất phổ biến ở các trƣờng đào tạo hàng đầu trên thế
giới. Một số trƣờng học ở Việt Nam cũng đã bắt đầu vận dụng phƣơng pháp dạy
học bằng tình huống và bƣớc đầu có kết quả tốt.
Vậy thì, thế nào là tình huống, tình huống nằm trong phƣơng pháp dạy học
nào, cách dạy học bằng tình huống ra sao? Lâu nay, một số cán bộ, giáo viên chƣa
hiểu, chƣa rõ khái niệm “tình huống”, cho rằng tình huống đồng nghĩa với vấn đề,
tình huống là vấn đề. Và họ cho rằng, phƣơng pháp dạy học bằng tình huống cũng
nhƣ cách dạy học nêu và giải quyết vấn đề. Nghe qua, cũng có cái gì na ná, giông
giống giữa “tình huống” và “vấn đề”. Ở đây ta phải hiểu “vấn đề” là một nội dung
tình tiết đƣợc ngƣời dạy đặt ra, chẳng hạn: Học tập, rèn luyện nhƣ thế nào? tại sao
lớp học hay mất trật tự? vấn đề đặt ra, làm thế nào để mỗi chúng ta học tập có kết
quả tốt. Vấn đề giáo viên đặt ra, ngƣời học có thể trả lời, giải quyết ngay vấn đề đó,
hoặc suy nghĩ, chuẩn bị trong thời gian ngắn để trả lời vấn đề đó.
Tình huống là sự việc phức tạp, nhƣng cũng có tình huống đơn giản, dƣới
dạng trung bình dễ xử lý. Đúng nghĩa là một tình huống, thƣờng hay làm cho ngƣời
ta bị động, lúng túng khó giải quyết vì nó xẩy ra bất ngờ ngoài dự đoán, ngoài kế
hoạch. Tình huống thƣờng là khó khăn, phức tạp đòi hỏi cả một đơn vị, tập thể bàn
bạc, xây dựng kế hoạch, thống nhất cách giải quyết. Đã giọi là tình huống, trƣớc
hết phải khẳng định đó là một “sự việc”, sự việc diễn ra, sự việc xẩy ra, sự việc đƣa
đến, đem lại. Trong tình huống phải có “mâu thuẫn” giữa các sự vật, hiện tƣợng
những sự kiện, và các vấn đề với nhau. Mâu thuẫn trong tình huống cũng có mâu
9



thuẫn bình thƣờng, nhẹ nhàng, nhƣng cũng có mâu thuẫn gay gắt, phức tạp, thậm
chí đối kháng nhau một mất, một còn. Trong tình huống phải có những vấn đề đƣợc
đặt ra để giải quyết. Vì vậy, “tình huống là sự việc có mâu thuẫn, có tính vấn đề
cần giải quyết”. Tình huống có mâu thuẫn, có một vấn đề cần giải quyết là tình
huống đơn giản (bình thƣờng). Tình huống có mâu thuẫn, có nhiều vấn đề cần giải
quyết là tình huống phức tạp.
Kỹ năng trình bày bảng: Bảng là phƣơng tiện dạy học đáp ứng kênh nhận
thông tin nhìn, bảng là phƣơng tiện thể hiện ngôn ngữ viết trên lớp. Viết bảng
thƣờng ngắn gọn, khúc triết, chặt chẽ hơn tài liệu trong sách và lời nói. Tài liệu
bảng hầu nhƣ không có thông tin nhiều bởi vì giáo viên chỉ viết bảng những nội
dung cốt yếu, cô đọng đã đƣợc chọn lọc từ tài liệu hoặc từ ý kiến của ngƣời học.
Tài liệu bảng tạo thuận lợi để học sinh ghi nhớ nhanh và chắc chắn, dễ theo dõi bài,
dễ ghi chép, ít nhầm lẫn các ký tự, con số và thuật ngữ, có tác dụng hƣớng dẫn kỹ
năng ghi chép và trình bày văn bản.
Kỹ năng sử dụng các phƣơng tiện dạy học, dụng cụ chuyên dùng giáo dục
quốc phòng - an ninh khi giảng bài lý thuyết. Phƣơng tiện nghe nhìn có nhiều loại
có tác dụng rất lớn cho giảng dạy bài lý thuyết về giáo dục quốc phòng - an ninh
nhƣ phim giáo khoa, đèn chiếu Overhead, máy chiếu projector, máy vô tuyến
truyền hình, máy vi tính phần mềm dạy học. Sử dụng giáo cụ trực quan, dụng cụ
chuyên dùng GDQP-AN đòi hỏi kỹ năng sử dụng thành thạo, hợp lý, đồng bộ và
thống nhất. Giáo viên khi sử dụng dụng cụ chuyên dùng phải am hiểu đầy đủ tính
năng, tác dụng từng loại vì các hình thức trực quan có tác dụng minh họa bài giảng,
đồng thời nó còn có tác dụng tới việc hình thành, phát triển củng cố tri thức khoa
học cho học sinh. Do đó, khi sử dụng hình thức trực quan, giáo viên cần giảng giải,
phân tích và hƣớng dẫn cho HS biết tự rút ra kết luận cần thiết.
Kỹ năng đƣợc biểu diễn trên lĩnh vực thực hành gọi là kỹ năng thực hành.
Trong GDQP-AN có nhiều nội dung đòi hỏi đến kỹ năng thực hành nhƣ: Điều lệnh
đội ngũ; chiến thuật tiến công, phòng ngự của từng ngƣời, tổ, tiểu đội, trung đội,
đại đội bộ binh; kỹ thuật bắn súng; kỹ thuật sử dụng thuốc nổ, lựu đạn, công sự,

ngụy trang, vật cản… Kỹ năng thực hành là hành động của ngƣời dạy và ngƣời học
đƣợc thực hiện bởi các thao tác kỹ thuật, năng lực hoạt động, dựa trên cơ sở các
10


nguyên tắc, yêu cầu, vấn đề đặt ra ở nội dung bài học. Kỹ năng thực hành trong
GDQP-AN đƣợc thể hiện qua các cử động, động tác thành thạo của giáo viên và
HS. Hoạt động thực hành bởi nhiều kỹ năng nhƣ: kỹ năng chuẩn bị thao trƣờng, bãi
tập; kỹ năng tổ chức, duy trì đơn vị tập luyện; kỹ năng biểu diễn các động tác chiến
thuật, kỹ thuật; kỹ năng sử dụng thành thạo các loại vũ khí kỹ thuật…
Việc bồi dƣỡng, rèn luyện kỹ năng dạy học GDQP-AN là công việc phải
đƣợc tiến hành thƣờng xuyên, liên tục. Kỹ năng dạy học phần lý thuyết đối với
môn học GDQP-AN trong các trƣờng trung học phổ thông có vị trí, tác dụng hết
sức quan trọng. Kỹ năng giảng dạy có liên quan trực tiếp đến chất lƣợng bài giảng
của từng giáo viên. Kỹ năng giảng dạy chuẩn mực, thành thạo, chính xác, phù hợp
mang tính khoa học cao, có tác dụng làm ngƣời học luôn tập trung theo dõi bài
giảng và có cảm nhận hứng thú, ấn tƣợng với từng kỹ năng thao tác của giáo viên.
1.1.3.2. Kỹ năng đánh giá kết quả môn học GDQP-AN
Kết quả môn học GDQP-AN đƣợc đánh giá bởi các kỹ năng, đây là nội dung
rất quan trọng đối với đội ngũ giáo viên. Kỹ năng đánh giá môn học không những
thể hiện trình độ, năng lực hiểu biết về chuyên môn nghiệp vụ, về tổ chức phƣơng
pháp dạy học, về những vấn đề thuộc tổng quan môn học GDQP-AN mà còn thể
hiện đƣợc khả năng tổng hợp, phân tích, phân loại, nhận xét của đội ngũ giáo viên
GDQP-AN. Kỹ năng đánh giá môn học GDQP-AN gồm có kỹ năng đánh giá trong
và kỹ năng đánh giá ngoài. Trong khuôn khổ của đề tài, tập trung vào kỹ năng đánh
giá trong (giáo viên đánh giá kết quả môn học), đƣợc tiến hành theo một số nội
dung cơ bản sau đây sau đây:
- Kỹ năng đánh giá về tinh thần, thái độ của học sinh trong lớp học
- Kỹ năng đánh giá kết quả về nhận thức, hiểu biết chung của tập thể lớp HS.
- Kỹ năng đánh giá kết quả phân loại cho học sinh trong lớp (Xuất sắc, giỏi,

khá, trung bình, kém)
- Kỹ năng đánh giá kết quả về rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo của HS.
- Kỹ năng đánh giá kết quả làm bài kiểm tra, thi của học sinh
- Kỹ năng tổng hợp, nhận xét, đánh giá kết quả học tập của HS

11


1.2. Quy trình hình thành, rèn luyện kỹ năng và quy trình dạy học môn
GDQP-AN
1.2.1. Quy trình hình thành, rèn luyện kỹ năng dạy học
"Quy trình là các bƣớc cần phải thực hiện khi tiến hành một công việc nào
đó". Nhƣ vậy, quy trình hình thành, rèn luyện kỹ năng là một tập hợp các giai đoạn,
các bƣớc, các thao tác và hành vi đƣợc sắp xếp theo một trình tự hợp lý, chặt chẽ
nhằm hình thành, rèn luyện một kỹ năng nhất định.
Đã có nhiều công trình trong và ngoài nƣớc nghiên cứu về quy trình hình
thành, rèn luyện kỹ năng và kỹ năng dạy học. Có thể kể đến một số công trình
nghiên cứu khác về quy trình hình thành, rèn luyện kỹ năng dạy học nhƣ tác giả
X.I.Kixengof đề xuất qui trình hình thành kỹ năng dạy học qua 5 giai đoạn:
Giai đoạn 1:

Ngƣời học đƣợc giới thiệu về hoạt động sắp phải thực hiện

Giai đoạn 2:

Diễn đạt các quy tắc lĩnh hội hoặc tái hiện những hiểu biết
mà dựa vào đó mà các kỹ năng đƣợc tạo ra

Giai đoạn 3:


Trình bày những nội dung cần thiết của bài học

Giai đoạn 4:

Học sinh tiếp thu, lĩnh hội những vấn đề trình bày của giáo
viên trên cơ sở các giác quan, vận dụng các quy luật một
cách có ý thức

Giai đoạn 5:

Đƣa ra các bài tập độc lập và có hệ thống

Ở quy trình này, tác giả X.I.Kixengof đã chỉ rõ thứ tự thao tác, hành vi của
cả giáo viên và học sinh để hình thành đƣợc kỹ năng dạy học cho HS.
Tác giả F.B.Abbatt đề xuất quy trình hình thành kỹ năng dạy học gồm 3
bƣớc. Khác với tác giả X.I.Kixengof, tác giả F.B.Abbatt chỉ quan tâm tới thứ tự các
hoạt động của giáo viên nhằm hình thành kỹ năng dạy học cho HS:
12


Bước 1:

Mô tả kỹ năng, kỹ xảo (kỹ năng, kỹ xảo là gì ? Vì sao nó quan trọng ?
Khi nào nó cần dùng)

Bước 2:

Bước 3:

Trình bày kỹ năng, kỹ xảo (cho học sinh xem, GV thao tác mẫu)


Tổ chức các buổi thực hành

1.2.2. Quy trình dạy học GDQP-AN
Đối với quy trình hình thành kỹ năng dạy học GDQP-AN, khi nghiên cứu
quy trình này để thực hành dạy học cho HS, nên tiến hành theo 5 bƣớc sau đây:
Bước 1:

Hình thành kiến thức có liên quan

Bước 2:

Quan sát mẫu, học tập kiến thức

Bước 3:

Luyện tập theo mẫu, ôn tập, tái tạo kiến thức

Bước 4:

Tự điều chỉnh các hoạt động để hoàn thiện tri thức

Bước 5:

Tự đánh giá, đánh giá

Ngoài ra, còn quy trình hình thành các nhóm kỹ năng trong hệ thống kỹ năng
GDQP-AN nhƣ: Nhóm kỹ năng chuẩn bị bài giảng --> Nhóm kỹ năng tổ chức thực
hiện bài dạy --> Nhóm kỹ năng đánh giá kết quả bài dạy. Trong mỗi nhóm kỹ năng
đều hình thành kỹ năng thành phần (bộ phận) --> kỹ năng tổng hợp.


13


CHƢƠNG 2
THỰC TRẠNG VỀ RÈN LUYỆN KỸ NĂNG DẠY HỌC GDQP-AN Ở
MỘT SỐ TRƢỜNG THPT TỈNH VĨNH PHÚC
2.1.Thực trạng về rèn luyện các kỹ năng dạy học
2.2.1. Nhận thức về kỹ năng dạy học GDQP-AN
Môn học GDQP-AN đƣợc xác định là chính khóa trong các trƣờng học từ
bậc phổ thông đến đại học từ năm 1961. Đảng, Nhà nƣớc đã ban hành nhiều văn
bản pháp quy về GDQP-AN. Nhiều năm nay, công tác GDQP-AN đã đi vào nền
nếp, ổn định, chất lƣợng ngày một nâng lên. Tuy nhiên, đội ngũ giáo viên GDQPAN còn nhiều bất cập ở tất cả các bậc học, cấp học, vừa thiếu về số lƣợng, yếu về
chất lƣợng, đặc biệt là các kỹ năng dạy học. Một trăm phần trăm các trƣờng THPT
đến nay chƣa có giáo viên GDQP-AN đƣợc đào tạo cơ bản, chính quy, chuẩn mực.
Đội ngũ giáo viên GDQP-AN hiện nay gồm nhiều đối tƣợng nên trình độ chuyên
môn rất hạn chế, phƣơng pháp sƣ phạm, kỹ năng dạy học rất yếu. Tỉnh Vĩnh Phúc
hiện có 37 trƣờng trung học phổ thông, Theo quy định của Sở Giáo dục và Đào tạo,
môn học GDQP-AN đƣợc thực hiện theo phân phối chƣơng trình 1 tiết/ 1 tuần dạy
học lý thuyết, phần kỹ năng thực hành đƣợc học tập trung ở hai học kỳ của năm
học. Các trƣờng THPT đã dạy học theo hình thức 1 tiết/ 1 tuần nhƣ trƣờng THPT
Sáng Sơn, Bình Sơn, Tam Đảo. Các trƣờng còn lại chủ yếu dạy học tập trung về
GDQP-AN kể cả lý thuyết và thực hành ở một học kỳ hoặc hai học kỳ của năm
học. Liên quan tới hình thức tổ chức dạy học và chất lƣợng GDQP-AN là sự hình
thành trên cơ sở rèn luyện các kỹ năng dạy học kể cả lý luận, lý thuyết và thực
hành. Việc rèn luyện các kỹ năng cơ bản về GDQP-AN cho đội ngũ giáo viên trong
các trƣờng THPT tỉnh Vĩnh Phúc chƣa đƣợc thƣờng xuyên, liên tục. Các trƣờng
THPT hầu nhƣ không có kế hoạch bồi dƣỡng, rèn luyện kỹ năng dạy học cho giáo
viên. Do có nhiều đối tƣợng tham gia thực hiện công tác GDQP-AN cho học sinh ở
từng trƣờng THPT khác nhau, đòi hỏi sự thống nhất dạy học bởi các kỹ năng là rất

quan trọng và cần thiết. Thực tế cho thấy, không có trƣờng THPT nào thuộc tỉnh
Vĩnh Phúc tổ chức rèn luyện, thống nhất các kỹ năng dạy học GDQP-AN. Hầu hết,
giáo viên chƣa nắm vững, chƣa phân biệt đâu là kỹ năng dạy học lý thuyết và đâu
là kỹ năng dạy học thực hành. Kỹ năng cơ bản dạy học lý thuyết nhƣ thuyết trình,
14


nêu và giải quyết vấn đề, kỹ năng dạy học bằng tình huống, kỹ năng sử dụng thiết
bị dạy học, mô hình, giáo cụ trực quan… hầu hết giáo viên THPT còn lẫn lộn dẫn
đến xử lý các tình huống sƣ phạm lúng túng, chất lƣợng bài giảng học không cao.
Kỹ năng dạy học là nội dung quan trọng trong chuyển tải kiến thức cho học sinh.
Kỹ năng dạy học tác động và ảnh hƣởng trực đến nhận thức và kết quả học tập của
học sinh. Kỹ năng dạy học còn phản ánh đầy đủ quá trình nghiên cứu, sáng tạo,
năng lực, trình độ của giáo viên trong quá trình dạy học. Kỹ năng dạy học giúp
cho cán bộ giáo viên, HS hiểu rõ những vấn đề cốt lõi trong từng nội dung cụ thể,
từng quan điểm, nguyên tắc, các mối kết hợp và sự phát triển theo thứ tự nội dung.
Trong thực tiễn, bài lên lớp luôn đề cập tới các kỹ năng dạy học theo mô hình mẫu
đƣợc sắp xếp. Mỗi phần học, bài học, nội dung, vấn đề giảng dạy hoặc mỗi hành
động, cử động, động tác đều đƣợc phán ánh, thể hiện đầy đủ theo đúng các kỹ năng
dạy học.
Đa số cán bộ, giáo viên chƣa nhận thức đầy đủ thế nào là kỹ năng dạy học.
Nói đến kỹ năng, họ chỉ nhận thức đƣợc những gì chung chung, trừu, không thấy
đƣợc vị trí, tác dụng tƣợng của kỹ năng trong dạy và học. Chúng ta cần biết: “Kỹ
năng dạy học là nói tới khả năng thực hiện có hiệu quả một số thao tác hay một loạt
thao tác của một hoạt động giảng dạy”, hoặc, kỹ năng dạy học là hoạt động của
giáo viên, trên cơ sở vận dụng tri thức tâm lý, giáo dục học để trang bị tri thức khoa
học, phát triển trí tuệ, hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, hành vi đạo đức
cho HS. Cũng có thể cho rằng, kỹ năng dạy học chính là khả năng vận dụng một
cách tự giác những tri thức Tâm lý học, Giáo dục học, phƣơng pháp dạy học bộ
môn, kinh nghiệm cuộc sống để thực hiện nhiệm vụ dạy học theo những cách thức

và quy trình hợp lý. Hầu hết, cán bộ giáo viên một số trƣờng THPT thuộc tỉnh Vĩnh
Phúc chƣa nhận thức đầy đủ sự hình thành thành, tồn tại và phát triển của kỹ năng.
Muốn có một kỹ năng, muốn kỹ năng đó tồn tại và phát triển có hiệu quả trong dạy
học thì nhất thiết phải có những hoạt động suy nghĩ, tƣ duy một cách khoa học, độc
lập, sáng tạo. Cán bộ, giáo viên, học sinh muốn hình thành, rèn luyện đƣợc những
kỹ năng nhất thiết phải biết vận dụng tri thức tâm lý học, giáo dục học và những
khoa học liên quan vào các hoạt động chân tay, trí óc một cách có mục đích theo
các quy trình hợp lý. Muốn có một kỹ năng thực sự, cần thiết thì điều quan trọng
15


không thể thiếu đƣợc là phải có một quá trình tập luyện chuyên cần, thƣờng xuyên,
liên tục của cán bộ, giáo viên và học sinh.
2.2.2. Nhận biết kỹ năng dạy học:
Kỹ năng dạy học không phải là một cái gì đó chung chung, trừu tƣợng
không nhận biết đƣợc, mà nó là những nội dung, những vấn đề, những kỹ thuật
thao tác hết sức cụ thể, chỉ cần có suy nghĩ nghiêm túc, hoạt động nghiêm túc thì sẽ
thấy đƣợc những kỹ năng dạy học cần thiết. Kỹ năng dạy học bao gồm hàng loạt kỹ
năng phục vụ cho việc lựa chọn và vận dụng nội dung dạy học, các phƣơng pháp
dạy học, các hình thức tổ chức dạy học có liên quan đến cả môn học, đơn cử một số
kỹ năng sau đây:
- Kỹ năng xác định mục tiêu, nhiệm vụ dạy học thuộc phạm vi môn học.
- Kỹ năng sử dụng các nguồn học liệu tài liệu lý luận
- Kỹ năng soạn bài giảng
- Kỹ năng dạy và học
- Kỹ năng tổ chức các dạng hoạt động học tập, đặc biệt là dạng hoạt động
độc lập của HS.
- Kỹ năng bồi dƣỡng HS kém và HS giỏi
- Kỹ năng sử dụng và chế tạo các phƣơng tiện dạy học
- Kỹ năng phân tích đánh giá rút kinh nghiệm các dạng dạy học.

- Kỹ năng kiểm tra đánh giá tri thức kỹ năng, kỹ xảo của HS.
Trong công tác GDQP-AN, kỹ năng dạy học đƣợc biểu diễn trên hai lĩnh
vực lý luận, lý thuyết và thực hành. Kỹ năng biểu diễn trên lĩnh vực lý luận, lý
thuyết bao gồm kỹ năng diễn thuyết, thuyết trình; kỹ năng đặt và giải quyết vấn đề;
kỹ năng xây dựng và thực hành với phƣơng pháp dạy học bằng tình huống về
GDQP-AN; kỹ năng sử dụng phƣơng tiện, giáo cụ trực quan; kỹ năng sử dụng các
thiết bị dạy học tiên tiến, các phần mềm tin học; kỹ năng viết, trình bày bảng; kỹ
năng điểu hành tổ chức lớp học; kỹ năng tổ chức hoạt động tham quan thực tế; kỹ
năng tổ chức hành quân dã ngoại; kỹ năng tổ chức các hoạt động văn, thể, mỹ trong
GDQP-AN…

16


2.2.3. Về rèn luyện kỹ năng dạy học:
Quá trình dạy học, các trƣờng THPT hầu nhƣ không có kế hoạch tổ chức
rèn luyện các kỹ năng dạy học cụ thể cho đội ngũ giáo viên, bởi lẽ, họ ít quan tâm
đến các kỹ năng. Đối với môn học GDQP-AN, một số cán bộ quản lý, giáo viên
chƣa có nhận thức đầy đủ về vai trò, tác dụng to lớn, vị trí chiến lƣợc của nó trong
việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, trong thực hiện hai
nhiệm vụ chiến lƣợc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN. Vì vậy, kỹ năng dạy học
GDQP-AN ít đƣợc đề cập trong hàng ngũ cán bộ, giáo viên GDQP-AN.
Có thể thấy, từ những hạn chế về nhận thức đến nhận biết cũng nhƣ không
tổ chức tham gia hoạt động rèn luyện kỹ năng dạy học của đội ngũ cán bộ giáo viên
các trƣờng THPT thuộc tỉnh Vĩnh Phúc nên chất lƣợng dạy học môn GDQP-AN
chƣa cao, chƣa có nhiều tác dụng, chƣa đáp ứng yêu cầu xã hội, chƣa xứng đáng
với vị trí, tầm quan trọng của nó.
Những nguyên nhân cơ bản dẫn đến chất lƣợng rèn luyện kỹ năng dạy học
GDQP-AN chƣa đƣợc nhƣ mong muốn:
- Nhận thức về công tác GDQP-AN của một số cán bộ, giáo viên còn rất

hạn chế, chƣa thấy rõ tầm quan trọng, vị trí chiến lƣợc của công tác này hiện nay.
- Nhận thức và nhận biết về các kỹ năng dạy học của cán bộ, giáo viên còn
rất yếu kém, không biết kỹ năng dạy học là gì, phân biệt nổi đâu là kỹ năng dạy
học, nhất là kỹ năng dạy học GDQP-AN.
- Xây dựng kế hoạch, tổ chức lãnh đạo, chỉ đạo và thực hiện về rèn luyện
các kỹ năng dạy học GDQP-AN chƣa thƣờng xuyên, liên tục, thậm chí không thực
hiện đƣợc; chƣa sơ kết, tổng kết đánh giá rút kinh nghiệm rèn luyện KNDH.
- Đội ngũ giáo viên GDQP-AN hầu hết chƣa phân biệt đƣợc đầy đủ KNDH,
trình độ chƣa chuyên sâu, chƣa có phƣơng pháp sƣ phạm, chƣa có khả năng, trình
độ thể hiện các kỹ năng dạy học cơ bản, còn lẫn lộn giữa kỹ năng này với kỹ năng
khác. Quá trình thực hiện kỹ năng dạy học của giáo viên còn bị động, lúng túng,
chƣa thành thạo, đôi khi còn nhầm lẫn.
- Cơ sở vật chất chuyên dùng cho rèn luyện và thực hành kỹ năng dạy học
GDQP-AN ở một số trƣờng THPT còn ít. Một số trƣờng THPT đƣợc trang bị cơ sở

17


vật chất, thiết bị dạy học cho thể hiện các kỹ năng nhƣng chƣa biết sử dụng, khai
thác hết hiệu quả, tác dụng của nó.
Bảng 1. Kết quả điều tra, khảo sát về nhận thức kỹ năng dạy học GDQP-AN
Số
TT
1
2
3

Tổng số
Trƣờng THPT
Trƣờng THPT Xuân Hoà

Trƣờng THPT Phúc Yên
Trƣờng THPT Bến Tre
Tổng số

Nhận thức

CB, GV,

Rất đầy

HS

đủ

100

10

20

70

(10%)

(20%)

(70%)

9


17

74

(9%)

(17%)

(74%)

7

15

78

(7%)

(15%)

(78%)

26

52

222

(26%)


(52%)

(222%)

100
100
300

Đầy đủ

Ghi
Chƣa

chú

đầy đủ

Bảng 2. Kết quả điều tra, khảo sát về nhận biết các kỹ năng dạy học GDQP-AN
Tổng số
Số
TT

Trƣờng THPT

Nhận thức

Ghi

CB, GV,


Rất đầy đủ,

Đầy đủ,

Chƣa

HS

chính xác

Chính

đầy đủ

xác
1
2
3

Trƣờng THPT

100

Xuân Hoà
Trƣờng THPT

100

Phúc Yên
Trƣờng THPT


100

Bến Tre
Cộng

300

18

8

10

82

(8%)

(10%)

(82%)

7

8

85

(7%)


(8%)

(85%)

8

6

86

(8%)

(6%)

(86%)

23

24

253

(23%)

(24%)

(253%)

chú