ĐỀ TÀI: THỰC TIỄN TUÂN THỦ CÁC CHUẨN MỰC ĐẠO ĐỨC TRONG
QUÁ TRÌNH TÁC NGHIỆP CỦA NHÀ BÁO (TỔNG BIÊN TẬP, BIÊN TẬP,
PHÓNG VIÊN)
BÀI LÀM
I.
Các khái niệm
1. Quan niệm chung về đạo đức
- Cùng với nhiều phương thức điều chỉnh hành vi con người, đạo đức đánh giá
hành vi con người theo các chuẩn mực và các giá trị như thiện và ác, chính
nghĩa và phi nghĩa, đúng và sai, cái phải làm và cái không được làm, cái nên
làm và cái không nên làm… Về mặt xã hội, đạo đức được biểu hiện bằng
thái độ cụ thể của dư luận xã hội. Về mặt cá nhân, đạo đức được coi là “tòa
án lương tâm” có khả năng tự phê phán, đánh giá và suy xét từng hành vi,
thái độ và ý nghĩ trong bản thân mỗi cá nhân. Xét về bản chất, sự điều chỉnh
của đạo đức mang tính tự giác, là sự tự lựa chọn của mỗi người. Vì vậy,
ngoài biểu hiện trong các quan hệ xã hội, đạo đức còn thể hiện trong thái độ,
hành vi và sự tự ứng xử của bản thân mỗi con người.
- “Đạo đức là những tiêu chuẩn, nguyên tắc được xã hội thừa nhận, quy định
hành vi của con người đối với nhau và đối với xã hội. Các nguyên tắc đạo
đức giống như những chiếc máy điều chỉnh hành vi của con người, nhưng
không mang tính chất cưỡng chế mà mang tính tự giác. Trên cơ sở lý tưởng
và trách nhiệm đạo đức đã hình thành nên quan niệm về lương tâm và lòng
tự trọng của nhà báo chuyên nghiệp. Đạo đức nghề nghiệp bao gồm các
nguyên tắc xử sự đúng đắn để ngăn ngừa những hành vi không đúng đắn.
Căn cứ vào những tiêu chuẩn đạo đức này và dựa vào tính chất của những
hành vi, mỗi nhà báo sẽ phải chịu sự tự xỉ vả, xấu hổ, phải tự kết tội, hoặc
được khích lệ, tự hào, phấn khởi và hạnh phúc.” – theo cơ sở lý luận báo chí


truyền thông, Dương Xuân Sơn, Đinh Hường, Trần Quang, Nxb Văn hóa thông tin, năm 1995, trang 252.
2. Các khái niệm có liên quan

2.1 Đạo đức nghề nghiệp
- Đạo đức nghề nghiệp là một bộ phận của đạo đức xã hội, là đạo đức trong
một lĩnh vực cụ thể trong đạo đức chung của xã hội. Đạo đức nghề nghiệp
bao gồm những yêu cầu đạo đức đặc biệt, các quy tắc và chuẩn mực trong
lĩnh vực nghề nghiệp nhất định, nhằm điều chỉnh hành vi của các thành viên
trong nghề nghiệp đó so cho phù hợp với lợi ích và sự tiến bộ của xã hội.
2.2 Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo
- Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo là những quy tắc, chuẩn mực quy định
thái độ và hành vi ứng xử của nhà báo trong các mối quan hệ nghề nghiệp.
Hiện nay, đạo đức nghề nghiệp của nhà báo còn được gọi là đạo đức nghề
báo, đạo đức báo chí, đạo đức nghề nghiệp của người làm báo, đạo đức nhà
báo. Ở đây, ta xét sử dụng ba cách gọi: đạo đức nghề báo, đạo đức nghề
nghiệp của nhà báo và đạo đức nghề nghiệp của người làm báo.
- Cũng giống như đạo đức, bên cạnh những chuẩn mực đạo đức nghề báo
chung cho tất cả nhà báo ở tất cả các quốc gia thì còn có những chuẩn mực
đạo đức nghề báo riêng của từng quốc gia, từng cơ quan báo chí phụ thuộc
vào từng thời kỳ phát triển lịch sử của từng quốc gia, cơ quan báo chí đó. So
với các quy ước về đạo đức nghề báo của các quốc gia và tổ chức báo chí
quốc tế, thì quy định về đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam có
những điểm tương đồng và một số điểm mang tính đặc thù.
3. Tầm quan trọng của đạo đức nghề báo
- Ngày nay, vị trí và vai trò của báo chí trong đời sống xã hội ngày càng được
nâng lên, nó trở thành một bộ phận quan trọng, không thể thiếu trong đời
sống tinh thần của con người. Ở một khía cạnh nào đó nó còn tham gia vào
tiến trình lịch sử của thời đại, cùng lúc có thể tác động lên nhiều người,
nhiều tầng lớp, nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Chính vì vậy, những


người làm nghề này trong mỗi tác phẩm và sản phẩm của mình phải nhận
thức sâu sắc từng việc làm, cân nhắc kỹ lưỡng và xem xét cẩn trọng những

hậu quả có thể xảy ra đối với xã hội. Chỉ cần một chút thiếu cẩn trọng của
nhà báo , xã hội phải bỏ ra gấp trăm ngàn lần công sức để khắc phục hậu
quả.
II.
Thực tiễn tuân thủ các chuẩn mực đạo đức của nhà báo
1. Một số điểm bất cập trong việc thực hiện tuân thủ đạo đức nhà báo
- Một nền báo chí nhân văn, tích cực, lành mạnh sẽ có sức mạnh để bảo vệ
những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống, bảo vệ lợi ích tối cao của đất nước,
quyền lợi thiết thân của người dân. Luật pháp thì bắt buộc, còn quy định đạo
đức nghề nghiệp thì có sự ràng buộc về uy tín, đạo đức, tinh thần. Đạo đức
và luật pháp không tách rời nhau. Tuân thủ đạo đức nghề nghiệp cũng chính
là góp phần xây dựng đạo đức xã hội. Những ngọn bút thiếu đạo đức thì
không thể góp phần xây đắp nền tảng đạo đức, tinh thần của xã hội. Quy
định đạo đức nghề nghiệp báo chí năm 2005 được Đại hội Hội Nhà báo Việt
Nam khóa VIII ban hành đã gần 12 năm.
- Đến nay, tình hình đất nước, đời sống xã hội, đời sống báo chí đã có nhiều
thay đổi. Hiến pháp 2013, Luật Báo chí 2016 cũng đã có nhiều bổ sung,
chỉnh sửa so với trước. Đặc biệt, khi mạng xã hội phát triển với tốc lực lớn,
công nghệ truyền thông đang tạo ra những cơ hội cùng với những thách thức
vô cùng gay gắt đối với báo chí, thì thực trạng vi phạm đạo đức báo chí, xa
rời chuẩn mực truyền thống ngày càng đáng lo ngại… Tất cả những điều đó
đòi hỏi chúng ta phải điều chỉnh và bổ sung các quy định đạo đức báo chí để
phù hợp với pháp luật hiện hành, phù hợp với sự biến đổi xã hội, tạo ra định
ước nghề nghiệp cao hơn, hiệu lực hơn.
- không thể chối bỏ một thực tế rằng những năm gần đây, trước những thách
thức thời cuộc, có một bộ phận người làm báo đã vi phạm những chuẩn mực
đạo đức nghề nghiệp, tha hóa với nhiều biểu hiện, mức độ khác nhau. Đó là:


Hiện tượng nhà báo thiếu trách nhiệm, không kiểm chứng dẫn đến thông tin

sai sự thật, thiếu khách quan, thổi phồng hoặc bóp méo sự thật; Thương mại
hoá báo chí bằng việc đưa tin bài, hình ảnh giật gân, câu khách, kích động,
kích dục, thiếu văn hoá, thiếu tính thẩm mỹ, thiếu nhân văn và phản giáo
dục; Tình trạng nhà báo lạm quyền, cửa quyền, lợi dụng vị trí và công việc
của mình để vụ lợi…
- Những con số về cơ quan báo chí, nhà báo vi phạm bị xử phạt, bị xử lý kỷ
luật và truất quyền hành nghề trong báo cáo tổng kết hoạt động báo chí mà
hội nghị vừa được nghe đã cho thấy rõ thêm rằng vấn đề đạo đức người làm
báo đã đến mức báo động. Có những hiện tượng hoặc là do vô tình, non kém
năng lực tác nghiệp, nhưng cũng có hiện tượng cố ý vi phạm đạo đức nghề
nghiệp, làm mai một hình ảnh của người làm báo, dẫn đến công chúng mất
niềm tin vào báo chí.
- Trong những hành vi không chuẩn mực, có hành vi vừa vi phạm đạo đức
vừa vi phạm cả pháp luật. Có nơi, hầu như các hoạt động của tòa soạn đều
phục vụ cho mục đích gia tăng lượng độc giả, câu view bằng mọi giá: rút tít
giật gân, li kỳ, “sốc, sến, sex”, chăm chăm vào chuyện “tiền, tình, tù, tội”,
moi móc chuyện đời tư, miêu tả tỉ mỉ, rùng rợn chuyện vụ án, tìm mọi chiêu
thức để làm “nóng” sự việc… Những kiểu tin, bài như vậy tạo cho công
chúng cảm giác bức bối, làm ô nhiễm môi trường tinh thần, văn hóa xã hội
và ngôn ngữ tiếng Việt.
- Trầm trọng nhất chính là vi phạm tính chân thực của báo chí. Giá trị cốt lõi
của đạo đức nghề nghiệp báo chí là tính trung thực. Chân thực không có
nghĩa là miêu tả tỉ mỉ, đưa hết mọi chuyện lên mặt báo mà là phải chỉ ra
đúng bản chất sự việc bằng sự khách quan, công tâm… Thế nhưng, có hiện
tượng đánh tráo khái niệm, làm sai bản chất, có hiện tượng xuyên tạc, bịa
đặt, vu khống, bôi nhọ danh dự và nhân phẩm của cá nhân, tổ chức… Những
hiện tượng báo chí tiêu cực đó đang góp phần làm lung lay giá trị tinh thần,


giá trị đạo đức, sụt lở niềm tin xã hội. Bản thân báo chí đã và đang chịu

những thách thức lớn trước sự lấn lướt của mạng xã hội, thì lại còn bị mất
niềm tin bởi những trang báo thiếu trung thực khiến độc giả tự đi tìm kiếm
thông tin trong biển thông tin xô bồ, hỗn tạp. Đó là điều rất nguy hại.
- Một số nhà báo ảo tưởng về nghề nghiệp, lợi dụng nghề để vụ lợi, “đánh hội
đồng”, dọa dẫm, ép doanh nghiệp, để kẻ xấu lợi dụng… Khi người làm báo
không được rèn luyện, tu dưỡng trong môi trường nghề nghiệp chuẩn mực
thì dẫn đến năng lực thẩm định, nhìn nhận vấn đề cũng kém cỏi, dễ thỏa
hiệp, phán xét hồ đồ, thiếu phẩm chất dấn thân,… dễ dẫn đến sai phạm từ
nhỏ tới mức nghiêm trọng.
- Điều cần nói thêm là không ít người vi phạm đạo đức nghề nghiệp, vi phạm
pháp luật khi hoạt động báo chí lại chưa phải là nhà báo được cấp thẻ, chưa
phải là hội viên Hội nhà báo nên khi xảy ra vụ việc, cơ quan báo chí chỉ
chấm dứt hợp đồng lao động là coi như đã “hết trách nhiệm”. Cái gốc vấn đề
chính là chất lượng khâu đào tạo, bồi dưỡng, tuyển dụng, sử dụng và quản lý
những người làm báo ở một số nơi chưa được tốt.
- Ví dụ:
1. 1 Đưa thông tin thiếu kiểm chứng, sai sự thật.
+ Mạng xã hội chắc chắn làm thay đổi, nó tác động đến các cơ quan truyền
thông. Nó đòi hỏi sự đa chiều, lan truyền thông tin nhanh chóng hơn. Nó
giúp điều chỉnh các cơ quan truyền thông trong nước. Bây giờ những tờ như
Công An, Quân Đội hay Sài Gòn Giải Phóng chẳng hạn thì bây giờ thông tin
lan truyền rất nhanh.
+ Không thể phủ nhận những tác động tích cực của việc thu thập thông tin
của nhà báo từ facebook để có những thông tin và bài viết hay. Ví như không
chỉ bó hẹp ở đời sống của người nổi tiếng, có rất nhiều những thông tin mà
báo mạng thu thập được từ các trang mạng xã hội có tính thời sự và phát
hiện vấn đề cao. Thế nhưng việc thu thập thông tin từ mạng xã hội để viết
bài giống như con dao 2 lưỡi đối với hoạt động tác nghiệp của nhà báo.



Không ít các nhà báo quá lạm dụng hình thức lấy thông tin như thế này mà
đã khiến cho tác phẩm cũng như tòa soạn báo của mình lâm vào tình trạng
dở khóc dở cười.
1.2
Không kiểm chứng thông tin đã vội đưa tin.
+ Ví dụ như vào 11/2011, trên một số trang facebook có đăng tải hình ảnh
một số thanh niên cầm dao chọc tiết lợn để tấn công cảnh sát giao thông.
Không lâu sau đó, rất nhiều trang báo điện tử như: Người lao động, Người
đưa tin đã đưa tin giật tít cực kì giật gân: “ Dùng dao chọc tiết lợn tấn công
cảnh sát” mà chưa hề có sự kiểm chứng thông tin. Sau đó, tất cả mới vỡ nhẽ,
hóa ra đó chỉ là hoạt cảnh trong chương trình: “ Tòa tuyên án” của VTV6.
Trong lúc diễn viên đóng cảnh thì có một số người chụp lại, đăng tải trên
facebook và cuối cùng được 1 số nhà báo mạng lôi xuống, viết bài và giật tít
như một vụ án hình sự thật.


(Bài viết sai sự thật do lấy thông tin từ mạng xã hội không qua kiểm chứng
đăng trên trang baomoi.com)
+ Một vụ việc khác được cư dân mạng phát rác về “tai nạn” khi tác nghiệp
trên “facebook của các nhà báo. Vào ngày 13.07.2010, Vietnamnet có bài
phỏng vấn “Họa sĩ quỳ xin sĩ tử đừng sờ đầu rùa lên tiếng”. Bài báo này là
phần trả lời của họa sĩ trẻ Phạm Huy Thông về việc anh quỳ gối cõng trên
lưng mình tấm biển báo “Xin đừng sờ đầu rùa” và được cho là đã làm sững
sờ dư luận. Hai năm sau, ngày 2/8/20112, vẫn câu chuyện, hình ảnh ấy lại
được Vnexpress đăng như một sự việc vừa mới diễn ra mà nguồn tin được
phóng viên Vnexpress đã tác nghiệp từ facebook. Chỉ khác chăng ở chỗ, nếu
hai năm trước, Vietnamnet xác định đó là họa sĩ Phạm Huy Thông thì ở lần


này, Vnexpress chỉ có thể lấp lửng như một kiểu chưa xác định danh tính:

“người thanh niên này”.
(Bài báo đăng trên VnExpress ngày 2/8/2012 về một sự kiện xảy ra trước đó
2 năm)
+ Kể từ khi xuất hiện các phương tiện truyền thông xã hội, báo chí truyền
thống bị đặt trước những thách thức về tốc độ đưa tin, tính trung thực và sự
đa dạng của tin tức. Điều này hoàn toàn không ngoại lệ đối với ngành truyền
thông tại Việt Nam.
+ Vì lấy nguồn tin không chính thống trên Facebook bàn về clip “Tỏ tình
lãng mạn của đại gia Nhật Hoàng Vincom”, một số tờ báo mạng đã đưa tin
sai sự thật. Một đoạn video ghi lại cảnh tỏ tình của một thanh niên nhà giàu
xuất hiện trên trang chia sẻ trực tuyến YouTube với vài lời mô tả không rõ
ràng, nhưng được nhiều cơ quan báo chí thi nhau đăng lại, rồi gán cho một
“thiếu gia” nổi tiếng mà không cần kiểm chứng. Sau khi gia đình của “thiếu
gia” nọ có công văn gửi đi các nơi yêu cầu gỡ bỏ những bài viết đó, các báo
đều “phi tang” nhanh chóng, rồi thậm chí còn tố nhau cư xử không đàng
hoàng!
+ Một sự việc tưởng nhỏ, nhưng lại đặt ra quá nhiều vấn đề đối với việc
quản lý các cơ quan báo chí – đặc biệt là báo mạng, trong thời đại bùng nổ
thông tin như hiện nay, từ chuyện tác nghiệp cho tới đạo đức báo chí. Theo
bài viết trên báo Giáo dục Việt Nam (“Clip con trai ông Phạm Nhật Vượng
tỏ tình” là bịa đặt, giaoduc.net.vn, ngày 23/8/2011) thì “thông tin thất thiệt
này được bắt nguồn từ một clip có tiêu đề “Tỏ tình lãng mạn của đại gia
Nhật Hoàng Vincom và Whitebear” trên youtube và những thông tin trên
một Facebook có tên Phạm Nhật Hoàng với những thông tin mang tính mạo
danh, tự nhận mình là con ông Phạm Nhật Vượng. Trên cơ sở của các nguồn
tin thất thiệt này, một số trang báo viết thành tin bài với nội dung khẳng định
những hình ảnh và thông tin trên là về Phạm Nhật Hoàng con trai ông Phạm


Nhật Vượng.” Cũng theo GDVN thì sau đó, phía gia đình ông Phạm Nhật

Vượng khẳng định, chưa hề có phóng viên nào xác minh thông tin từ phía
gia đình ông (Clip “con trai ông Phạm Nhật Vương tỏ tình” là bịa đặt,
Giaoduc.net.vn, 23/8/2011)
+ Như vậy, trước khi đăng tải thông tin, nhiều tờ báo đã bỏ qua một khâu
sơ đẳng nhưng vô cùng quan trọng trong quá trình tác nghiệp là xác minh lại
nguồn tin. Dường như nhiều cơ quan báo chí coi chuyện nhặt nhạnh những
chuyện tầm phào trên mạng, rồi “chế” lại thành những thông tin như thật là
chuyện hết sức bình thường. Điều đó dẫn tới tình trạng méo mó thông tin, có
thể gây nên những lầm lẫn tại hại từ phía bạn đọc.
1.2. 1
Đăng tin sai sự thật, làm ảnh hưởng đến danh dự, phẩm chất của
cá nhân và tổ chức.
+ Một ví dụ, vào ngày 12-9-2011, một số báo điện tử chưa kiểm chứng đã
vội vã sử dụng thông tin từ mạng xã hội dùng clip “CSGT xô xát với dân”
quay cảnh một cảnh sát giao thông (CSGT) xô xát và trấn áp người đi đường
sau khi cãi vã. Sự thật đây chỉ là hành động khống chế của Cảnh sát giao
thông đối với người đàn ông say xỉn, có thái độ hung hăng. Tuy nhiên nhiều
tờ báo đã viết về sự việc này một cách phiến diện, thiếu kiểm chứng. Như
trên trang 24h.com.vn đã đề cập đến trong bài viết “CSGT xô xát với dân
giữa đường” ở mục tin tức trong ngày, số ngày 13/9/2011. Mặc dù trong bài
viết có nói rằng: “chưa rõ nguyên nhân dẫn đến vụ xô xát này”.


+ Dù cho cách hành xử của đồng chí cảnh sát giao thông này chưa thực
đúng mực, nhưng việc một số tờ báo mạng điện tử chưa tìm hiểu rõ nguyên
nhân mà đã viết bài và đăng lên trang báo với những tít giật gân như vậy đã
ảnh hưởng đến hình ảnh và uy tín của lực lượng CSGT. Cuối cùng, khi xác
minh lại, các báo điện tử phải gỡ bỏ bài viết.
Hay một trường hợp khác liên quan đến giới showbiz., Á hậu xế độ Tuyết
Nhung đã gửi đơn kiện trang mạng xã hội Zing và trang thông tin điện tử

2Sao lên Tòa án yêu cầu cải chính, xin lỗi và bồi thường thiệt hại do đăng
thông tin sai lệch về cô trong vụ việc Mỹ Xuân bán dâm. Theo đó, các trang
báo này đã đăng tải về những cái tên người đẹp nằm trong danh sách bán
dâm mà Mỹ Xuân khai báo, trong đó có viết “Sau Trang Nhung, người đẹp
T.N khác rơi vào nghi vấn”. Dù tên nhân vật trong bài viết tắt là T.N không
chỉ đích danh Tuyết Nhung, nhưng những thông tin mập mờ ám chỉ này đã
ảnh hưởng đến danh dự và hoạt động nghề nghiệp của nhân vật này. Như
vậy, liên quan đến việc đăng tải thông tin kiểu “đoán già đoán non” về


những người mẫu bán dâm (khi công an chỉ nêu tên viết tắt), đã có 3 trang
tin đăng lời xin lỗi, cải chính gồm Afamily, PhunuNet và Zing.
Nội dung được Zing.vn đăng tải
+ Cũng trong chuỗi sự việc này, ca sĩ, diễn viên Ngân Khánh đã gửi đơn
kiện ra tòa đối với một số trang báo điện tử khi đăng tin sai sự thật về cô.
Theo đơn kiện của Ngân Khánh, ngày 7-6-2012 trên trang điện tử
tintuc.vnn.vn có bài viết “Tú bà Mỹ Xuân khai thêm hai người đẹp bán
dâm”.
Bài báo có viết tên tắt của một trong hai nhân vật tham gia bán dâm là
N.K.. Mặc dù viết tắt tên N.K. nhưng bài viết cũng nêu thêm tên thật của
nhân vật này là L.N.K. (trùng với cách viết tắt tên của Ngân Khánh), sinh
năm 1985, quê ở Quy Nhơn, có nhà riêng trên đường Ba Tháng Hai. Số báo
hôm sau còn đăng cả hình ảnh nhà riêng của cô minh họa cho nhà của nhân
vật N.K..
+ Tất cả thông tin trên và những tóm tắt về công việc, sự nghiệp của nhân
vật N.K. trong bài viết đều trùng khớp với tên tuổi, quê quán, địa chỉ của
Ngân Khánh nên dù viết tắt nhưng nhiều người đoán nhân vật N.K. bán dâm
mà bài viết nhắc đến chính là Ngân Khánh. Theo Ngân Khánh, các bài viết
trên trang điện tử đã xúc phạm nghiêm trọng đến nhân thân của cô. Bài viết
đã gây “sốc” trên phương tiện truyền thông, tạo dư luận không đúng, ảnh

hưởng nghiêm trọng đến đời sống, tinh thần của Ngân Khánh.
Theo nữ diễn viên, cũng vì các bài báo trên mà nhiều hợp đồng liên quan
đến hoạt động quảng cáo, diễn xuất truyền hình, phim nhựa, sân khấu… của
cô bị ngưng thực hiện. Uy tín, danh dự, hình ảnh của cô với các cơ quan, tổ
chức, người hâm mộ cũng bị xấu đi nghiêm trọng.
(Bài viết trên trang Tintuc.vnn.vn ám chỉ Ngân Khánh là 1 trong hai “người
đẹp bán dâm” mà Mỹ Xuân khai nhận.)
+ Mới đây, dư luận xôn xao về việc MC – diễn viên Quyền Linh bị công
an bắt vì vận chuyển và buôn bán “hàng cấm” ma túy bởi một clip quay cảnh


này được tung lên youtube. Một loạt báo lớn đã vào cuộc và tìm hiểu, xác
minh thông tin ngay khi xem clip và đọc các phản hồi trên mạng xã hội.
Thực chất đó chỉ là cảnh quay truyền hình hậu trường chương trình “Camera
giấu kín” của kênh ANTV… Nếu báo chí không “tỉnh táo”, tin vào những
hình ảnh “mắt thấy” từ những clip trên mạng xã hội sẽ sa đà vào việc thông
tin không chính xác, bôi nhọ hình ảnh của cá nhân, vi phạm đạo đức nghề
nghiệp báo chí.
1.3. Sa đà khai thác đề tài từ các mạng xã hội.
1.3.1.
Sa đà vào những chủ đề nhàm chán, sáo rỗng.
+ Một câu chia sẻ tâm trạng buồn vui của một bạn trẻ, một clip hát tặng
người yêu nhận được nhiều lượng like, mộ bức ảnh lạ được đăng trên các
Mạng xã hội đôi khi cũng trở thành chủ đề cho một bài báo.
+ Chỉ với một cụm từ tìm kiếm trên google là “sốt với clip nữ sinh xinh
xắn hát tặng người yêu cũ” thì chỉ trong 0,13 giây sẽ cho ra 163.000 kết quả.
Đây là clip chia sẻ của một cô gái trên facebook cá nhân của mình. Một clip
“hát tặng người yêu cũ” . Dù nhan sắc và giọng hát của cô gái khá bình
thường, nhưng nhận được nhiều lượt like và chia sễ của cộng đồng mạng
nên trở nên “sốt”. Nhiều trang báo mạng điện tử đã biến nó thành chủ đề

khai thác. Trên trang Kenh14.vn ngày 26/11/2012 có đăng bài viết “Sốt với
clip nữ sinh xinh xắn hát tặng người yêu cũ”. Ngoài việc đăng lại đoạn clip,
tác giả bài viết còn rất hào hứng khi trích lại dòng caption đầy tình cảm của
cô gái này dành cho người yêu cũ cũng như những bức ảnh của cô gái ấy.
+ Thực chất nội dung bài viết không có gì xấu, tuy nhiên với một sự kiện
như vậy thì cũng không đáng để báo chí phải dành hẳn thời lượng viết.
Cuộc sống muôn màu, muôn vẻ còn có rất nhiều đề tài hay, ý nghĩa để các
phóng viên theo đuổi. Sự ảnh hưởng của mạng xã hội lúc này đã làm cho
một số phóng viên lười tìm tòi và tìm kiếm tin tức, ngược lại họ bám sát và


quá sa đà với những sự kiện, vấn đề quá bình thường, mang tính chất cá
nhân trên mạng xã hội, thiếu tính định hướng đối với độc giả.
+ Cũng trên trang Kenh14.vn có nhiều bài viết nhưng nội dung thực sự
không mang lại nhiều ý nghĩa cho người đọc như “ Những tấm hình nổi
tiếng nhất lịch sử Facebook”, “Trào lưu avatar nghiêng đầu tràn ngập
Facebook”….
+ Mạng xã hội là nơi chia sẻ trạng thái, tình cảm và đôi khi là quan niệm
sống của rất nhiều người. Ở đó, các phóng viên cũng có thể tìm kiếm được
nhiều nguồn thông tin và đề tài cho bài viết của mình. Nhưng, họ phái biết
cách đúc rút vấn đề, tổng kết để đưa ra một đề tài hay, một bài viết chất
lượng và nhiều giá trị. Ví dụ như chỉ bằng một vài những tấm ảnh “giết
Vooc” mà một thanh niên đăng trải trên trang facebook cá nhân của mình đã
giúp cho nhà báo có một loạt bài cảnh báo về “căn bệnh” vô cảm của một bộ
phận giới trẻ, đồng thời cũng là tiếng chuông nhắc nhở các ban ngành liên
quan về công tác bảo vệ động vật hoang dã.
Hay như bằng cách tham gia cộng đồng facebook và khảo sát facebook, nhà
báo cũng có thể biết được phần nào phản ứng của giới trẻ đối với vấn đề
“Cuồng”thần tượng mà đề văn thi đại học khối D năm 2012 đề cập tới, từ đó
có thêm một kênh thông tin thảm khảo nhằm đánh giá được chất lượng cũng

như tác động của đề văn năm đó tới cộng đồng sĩ tử nói riêng và dư luận nói
chung.
+ Sử dụng hiệu quả thông tin trên mạng xã hội không phải là chỉ viết về
những vấn đề nhỏ nhặt, vặt vãnh và sáo rỗng để thu hút độc giả. Cái quan
trọng là làm sao khi độc xong bài viết đó phải đọng lại trong lòng độc giả
một ý nghĩa. Quan trọng hơn là nó phải có tính định hướng.
1.3.2.
Xâm phạm đời tư cá nhân.
+ Sự phát triển của mạng xã hội cùng với nhu cầu chia sẻ, liên kết của tất
cả mọi người trong thời kì bùng nổ thông tin dẫn đến việc hầu hết mỗi người
đều có ít nhất một rài khoản trên mạng xã hội. Điều này cũng không phải


ngoại lệ đối với các diễn viên, ca sĩ, doanh nhân, chính trị gia…, tóm lại là
những người nổi tiếng. Ở đây, chúng ta loại bỏ những tài khoản giả mạo,
trang “chính chủ” của các sao trên các diễn đàn, mạng xã hội luôn nhận
được sự quan tâm của mọi người, đặc biệt là fan hâm mộ. Và tất nhiên
không loại trừ những người chuyên làm nhiệm vụ “săn tin”. Ở những trang
này, chủ nhân của nó luôn thoải mái chia sẻ cảm xúc, chia sẻ những bức ảnh,
khoảnh khắc và thậm chí là “xả” giận…Quan tâm đến “Sao” là việc cần thiết
đối với phóng viên, nhưng điều đáng buồn là nhiều người làm báo quá lạm
dụng thông tin chia sẻ của những người nổi tiếng, biến chúng thành đề tài và
đôi khi nói quá vấn đề.
+ Tất nhiên, một khi đã bộc lộ cảm xúc của mình trên mạng xã hội thì
những người nổi tiếng không ngại mọi người biết đến. Nhưng họ cũng là
người bình thường, đôi khi những câu nói đó chỉ là lời bông đùa hoặc xả
“stress”. Thật đáng buồn khi nhiều tờ báo lại quá sắm soi đến và dường như
bê nguyên tất cả lên báo chí một cách thiếu chắt lọc, thiếu gọt dũa.
Ví dụ về tin đồn kết hôn lần hai của ca sĩ Lam Trường gây xôn xao thời gian
qua Có một nhóm nhà báo khi được anh mời tới dự tiệc chiêu đãi mô hình

tiệc cưới mẫu đã hiệp đồng tung tin Lam Trường tái hôn một cách có hệ
thống trên mạng xã hội Facebook trước đó một ngày. Cũng từ tin đồn ấy,
nhiều phóng viên không kiểm chứng thông tin này mà đã vội vàng đăng tải
việc anh tái hôn trên khắp các báo mạng. Ca sĩ Lam Trường chia sẻ
“Facebook không phải là cơ quan ngôn luận, báo chí, nó chỉ mang tính chất
cá nhân, không chính thống, mọi người có quyền tự do viết những gì mình
muốn. Quan trọng là người cập nhật, tiếp nhận thông tin từ trang đó phải
tỉnh táo, biết suy xét. Tôi cũng dùng Facebook nên hiểu rõ mức độ lan tỏa và
thông dụng của nó. Nhưng cũng nên để ý chút xíu, đôi khi chỉ là những trò
đùa có vẻ vô hại trên Facebook nhưng có thể gây ra những tác hại khôn


lường nếu bỡn cợt quá đà. Tôi hết sức thông cảm cho áp lực của các phóng
viên báo mạng về tốc độ đưa tin, tuy nhiên các bạn nên chịu khó dành ít thời
gian kiểm chứng thông tin trước khi viết bài, đừng để xảy ra những sơ suất
đáng tiếc có thể gây tác động xấu tới công chúng, nghệ sĩ và cả bản thân các
bạn”
+ Hay trên trang ngoisao.net có nhiều bài viết như: “ Hà Trần khoe ảnh
con gái hơn 1 tháng tuổi”, “Thu Phương sinh con thứ tư”…Trang
Kenh14.com.vn cũng có sự sai sót khi viết quá sâu về đời tư của người nổi
tiếng qua việc lấy thông tin trên mạng xã hội như: “Miss teen Huyền Trang
đầu tháng 12 làm đám cưới với Triệu Hoàng”, “Phạm Quỳnh Anh xúc động
tâm sự ngày Bella đầy tháng”.
+ Đặc biệt trong bài “Ngắm vợ chưa cưới cực xinh của danh thủ Như
Thành” ngày 3/12/2012 đăng trên Kenh14.com.vn, tác giả bài viết đã không
ngần ngại cung cấp hình ảnh, tên tài khoản Facebook của cô gái được xem là
“vợ chưa cưới” của hậu vệ Như Thành.


Không rõ những bài viết này đăng tải đã được sự đồng ý của nhân vật hay

chưa, và cũng không hiểu những ngôi sao được đề cập đến có cảm thấy khó
chịu hay không. Nhưng việc quá sa đà khi viết về những vấn đề đời tư cá
nhân của những người nổi tiếng như vậy không phải là cái mà nền báo chí
Việt Nam hướng tới. Nó sẽ dễ dẫn đến việc gia tăng những bài báo câu
khách, rẻ tiền, xoi mói chuyện của “Sao” mà thôi.
+ Các phóng viên có thể đọc, xem, theo dõi câu chuyện và cuộc sống hàng
ngày của những người nổi tiếng thông qua các trang mạng xã hội, các diễn
đàn. Nhưng đó là hoạt động có ý thức, có trách nhiệm để nhằm bồi đắp thêm
vốn kiến thức, hiểu biết và phục vụ hoạt động báo chí của mình. Chứ không
phải chờ cho những người đó có những phát ngôn “lỡ lời”, hay những bức
ảnh “để đời” mà khai thác như một vấn đề quan trọng của xã hội. Vấn đề ở
đây là phải viết chắt lọc, đúc rút để từ trong những câu nói ấy mà tìm ra bản
chất. Mặt khác, đây cũng có thể là hoạt động giúp các phóng viên hiểu rõ


những nhân vật nổi tiếng, biết được tính cách, sở thích của họ…điều này sẽ
hỗ trợ rất nhiều trong quá trình phỏng vấn nhân vật sau này.
1.3.3.
Nói nhiều để “câu” độc giả.
+ Sẽ không khó để thấy trên báo mạng hiện nay, rất nhiều những bài viết
lấy thông tin hay đề tài từ những mạng xã hội như facebook hay youtube.
Mà điều bất ngờ hơn cả đó lại là những thông tin có khả năng “dội bom” vào
dư luận…Đơn cử như cách đây gần 2 tháng, hầu hết các trang báo mạng đều
ngập những bài viết về vụ dàn xếp kết quả của The voice ( chương trình
truyền hình thực tế hot nhất Việt Nam hiện nay) khiến nhiều người từng yêu
thích chương trình này không khỏi “choáng váng”. Nguyên do bắt nguồn từ
một đoạn clip tung lên youtube được cho là tổng hợp các đoạn ghi âm, mail,
chat của giám đốc Âm nhạc chương trình Phương Uyên và một số thí sinh
được cho là có quan hệ riêng, có sự tư vấn nâng đỡ khi chọn bài, từ đó xây
dựng một kịch bản bài bản về kết quả chung cuộc. Đoạn clip được cư dân

mạng truyền nhau với tốc độ chóng mặt. Và đương nhiên các tờ báo mạng
cũng không thể bỏ qua “con mồi” béo bở này. Hàng loạt các bài đưa tin,
phân tích, phỏng vấn và bình luận của các tờ báo mạng đã gây sức ép buộc
ban tổ chức chương trình phải có sự điều trần, giải thích về scadal này. Rõ
ràng, từ một đoạn clip chưa rõ nguồn gốc nhưng báo mạng lại góp phần làm
dậy lên “cơn sốt” mang tên The voice cho chính độc giả của mình.
+ Cũng tương tự như vậy, cả một diễn đàn tranh luận đã bùng nổ kể từ khi
các trang báo mạng đăng tải những bức ảnh khoe nét xuân thì của hoa hậu
Mai Phương Thúy hồi tháng 3/2012. Đây vốn là những bức ảnh hoa hậu họ
Mai chụp từ lúc mới đăng quang, được nhiếp ảnh gia Tô Thanh Nghiệp đăng
tải trên trang Blog của mình. Sau đó được một nhà báo xin phép đăng tải lại.
Không ngờ, chỉ sau đó ít lâu, bộ ảnh này lại gây “sóng gió” trên các tờ báo
mạng và làm các nhà báo tốn nhiều giấy mực như vậy. Người khó tính thì
một mực chê và kết tội hoa hậu đã làm “dâm hóa” tà áo dài vốn được coi là


quốc phục của dân tộc, thậm chí có một cán bộ bên Bộ Thông tin văn hóa
truyền thông còn hùng hồn khẳng định muốn tước vương miện của Mai
Phương Thúy…Ngược lại cũng không ít người ( có trình độ và không có
trình độ trong làng Nhiếp ảnh) một mực bệnh vực hoa hậu và cho rằng
những tấm ảnh đó rất nghệ thuật …Chưa biết bên nào đúng bên nào sai
nhưng quả chỉ bằng một vài tấm ảnh mà nhà báo lấy trên trang Blog cá nhân
nhưng lại có sức khơi dậy cả một diễn đàn tranh luận, thu hút sự quan tâm
lớn từ độc giả, và dĩ nhiên các nhà báo cũng có đề tài “hot” để tha hồ mà
khai thác viết bài.
+ Bên cạnh đó còn hàng loạt những vụ việc bài viết khác lấy thông tin “đắt
giá” từ trên facebook: Ví như việc Hoa hậu Thu Thủy văng tục trên facebook
cũng được đưa vào bàn luận với việc nâng cao quan điểm về chuẩn mực của
cái đẹp…Những câu nói, câu phát biểu của các diễn viên, ca sĩ cũng không
lọt khỏi tầm kiểm soát của Báo mạng điện tử khi được đưa vào các bài viết

bàn về cách ứng xử của Sao Việt với nhau…và hàng loạt những bức ảnh
phát ngôn của người nổi tiếng được đăng tải trên trang cá nhân này. Có thể
nói không cần mất công phỏng vấn, đến gặp hay nghe ngóng từ người này
qua người khác, chỉ cần thông qua những stt được đăng tải thể hiện trực tiếp
quan điểm cá nhân, các nhà báo mạng cũng đã có một khối lượng thông tin
khá nhiều, khá “ hot” để xây dựng những đề tài thu hút sự “quan tâm” lẫn
“hiếu kì” của công chúng.
+ Thật tiếc thay, trong số nhiều tờ báo chính thống kiểm soát rất chặt
nguồn tin từ diễn đàn, từ Facebook, thì vẫn có không ít tờ báo đôi khi trở
thành vô trách nhiệm với những thông tin mình xuất bản.
Câu chuyện cô bé Lê Nguyễn Quỳnh Anh dự thi “Tìm kiếm tài năng Việt
Nam” (Vietnam’s got Talent) đang trở thành đề tài bàn tán sôi nổi, chủ yếu
xoay quanh 3 điểm: Thứ nhất là một chương trình truyền hình thực tế bị lên
án dùng scandal để thu hút người xem. Hai là Tthất bại của một cô gái 15


tuổi có phần tự tin thái quá về tài năng của mình. Ba là một bà mẹ yêu và
bênh vực con gái đến mức có những hành động “quá khích”.
Tuy nhiên, một yếu tố dường như chưa nhiều người quan tâm, đó là khởi
nguồn câu chuyện: từ một clip được đăng lên trang chia sẻ video Youtube,
một sự kiện hết sức đơn giản bỗng dưng trở thành “quả bom” truyền thông.
Bắt đầu từ hàng nghìn bình luận cá nhân được đăng tải dưới clip, báo chí đã
vào cuộc để thực sự biến gió… thành bão.
1.3.4.
Nói quá nhiều về các vấn đề tình dục, clip sex.
+ Hàng loạt tờ báo điện tử tại Việt Nam đang chạy theo những clip “sex”
không có nguồn gốc trên các blog, diễn đàn nhằm câu view cho tờ báo của
mình. Các tờ báo điện tử ở Việt Nam trong thời gian qua đã liên tục đưa các
thông tin về clip “sex” mà họ cho rằng là của các nữ sinh và sinh viên ở các
trường phổ thông và đại học ở trong nước, trong đó nổi bật nhất là

phunutoday.vn (Chuyên trang Phụ nữ & Đời sống (phunutoday.vn) của báo
điện tử nguoiduatin.vn) được xem là đăng tải các thông tin này nhiều nhất.
Đơn cử như chỉ trong vòng 1 tuần họ liên tục đăng tải thông tin về clip “sex”
được cho là nữ sinh một trường PTTH ở Hà Nội, hay một loạt thông tin về
clip “sex” của sinh viên các trường Đại học ở Hà Nội, Yên Bái cũng được
đưa lên…
Ngay khi chuyên trang phunutoday.vn đưa tin, hàng loạt các tờ báo điện tử
khác, trong đó có những tờ báo rất đông đảo độc giả truy cập cũng tiến hành
khai thác các thông tin các clip “sex” này rất nhiệt tình, với ý đồ phản ánh
lối sống “xuống cấp” của giới trẻ ngày nay.
Có điều đáng nói ở đây là hầu hết các thông tin clip “sex” này khi các báo
đăng tin đều chung một kịch bản là không có nguồn tin rõ ràng. Những clip
trên các báo đều được các tác giả bài viết lấy thông tin từ các trang chia sẻ
video trực tuyến như Youtube, hay các diễn đàn có nội dung nhạy cảm, blog
và thậm chí lấy cả các trang web “đen”…Tất cả đều có chung một kịch bản,


các clip này được một ai đó đưa lên ở các phương tiện chia sẻ trên và ở phía
dưới người đưa chú thích 1 đến 2 dòng là của sinh viên trường này, trường
nọ, kèm tên cùng nick chat là những chữ cái ghi tắt…thế là ngay lập tức
phóng viên các báo vội vàng đưa lên mà không cần kiểm chứng độ chính
xác, thậm chí một số báo còn đặt dấu hỏi nghi ngờ ngay đằng sau tiêu đề bài
viết đăng tải nhằm bao biện đó chỉ là dự đoán của cư dân trên mạng khi xem
clip trên.
+ Cũng là vấn đề từ cách nhìn nhận và mục đích đăng tin. Nhiều báo đã
quá vội vàng và quá đề cao việc “câu” độc giả mà không để ý đến ý nghĩa
của thông tin. Nếu biết sử dụng những nguồn thông tin ấy hiệu quả thì hiệu
ứng tạo ra sẽ mang nhiều tính định hướng hơn.
Ví dụ như cũng đề cập đến việc học sinh, sinh viên tung clip sex lên mạng,
trang Dantri.com đã có một bài viết mang tính tổng hợp hơn, sâu rộng hơn.

Đó là bài “Cú vấp ngã đầu dời: Nổi đình đám từ clip đen” của tác giả Dương
Bình, đăng ngày 31/12/2012. Ở bài viết này, cũng lấy nguồn từ những clip
và thông tin trên mãng xã hội, tác giả đã có những nhận định mang tính
chiều sâu: “Hiện tượng các clip đen của HS bị tung lên mạng không phải
quá nhiều nhưng có chiều hướng gia tăng là nhận định của nhiều người đang
làm công tác tư vấn tâm lý”; “Thế giới mạng mà đặc biệt là mạng xã hội là
nơi rất dễ trở nên nổi tiếng (và tai tiếng). Trong khi nhu cầu gây sự chú ý ở
các bạn trẻ đang cao, thích gây “náo loạn” cộng đồng mạng, thích làm điều
gì đó thật đặc biệt”
Như vậy, thông tin trên mạng xã hội là thông tin nhiều chiều, nó tác động
đến báo chí xấu hay tốt là ở việc sử dụng và xử lý thông tin của phóng viên,
nhà báo và cơ quan báo chí. Không phải vấn đề nào cũng có thể viết, và
cũng không phải chủ đề nào cũng bám lâu, bám sâu được. Cái quan trọng là
nhà báo phải nhận thức và hiểu rõ vấn đề, đồng thời phải ý thức được trách
nhiệm và đạo đức của mình khi đưa tin.


1.4. Nhà báo “salon”
+ Nhắc đến nghề báo là người ta hình dung ngay đến những phóng viên
phải vật lộn ngoài hiện trường, đeo đuổi từng vụ việc, bám sát nhân vật để
có được những thông tin xác thực và kịp thời. Thế nhưng trong bảng phân
việc ở một số tờ báo “truyền thống” ở Việt Nam hiện nay đã xuất hiện một vị
trí “lạ”, chưa từng có trước đây trong nghề làm báo. Đó là nghề săn thông tin
trên các diễn đàn, các blog cá nhân, Facebook… Không ít nhà báo “có thẻ”
thay vì ra đường đã chọn cách “lướt net” để lấy thông tin từ các “thông tấn
xã vỉa hè”.
+ Chính sự ra đời và phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội cũng như sức
lan tỏa thông tin trên đó đã khiến cho không ít nhà báo lạm dụng, hoạt động
nghề nghiệp chỉ bằng việc ngồi một chỗ trước máy tính và lướt web, lấy
thông tin trên các trang mạng xã hội và xào nấu thành bài viết của mình.

Ngoài những thông tin đúng sự thật thì phần lớn là thông tin “vịt”, không có
nguồn gốc. Việc nhà báo, phóng viên sử dụng thông tin thiếu kiểm chứng đã
dẫ đến hậu quả là thông tin mơ hồ, sai sự thật.
Bộ phim ăn khách của đạo diễn Việt kiều Victor Vũ, Giao lộ định mệnh, là
bộ phim Việt Nam đầu tiên chính thức bị “dán nhãn” phim “đạo”. Xuất phát
trên một trang cá nhân (Facebook) của một Việt kiều Canada, sau khi xem
bộ phim này tại Việt Nam, đã viết rằng: “Giao lộ định mệnh copy 100% kịch
bản phim Shattered, không sai một milimet”, báo Thanh niên đã chính thức
loan báo thông tin này, kéo theo sự vào cuộc sau đó của nhiều tờ báo khác.
Giao lộ định mệnh buộc phải rời bỏ cuộc chơi Cánh diều Vàng 2011 với
“bản án” này được “công chứng” bởi Hội Điện ảnh Việt Nam.
Trong lúc khai thác khá nhiều thông tin từ “báo chí công dân”, báo chí chính
thống nhiều khi không kiểm chứng thông tin và mắc sai lầm. Điển hình là
trường hợp Lượm của chương trình Người xây tổ ấm, VTV3. Một câu
chuyện đời thương tâm được người viết dựng lên trong tưởng tượng để dự


một cuộc thi do một tờ báo điện tử tổ chức, lại được các phóng viên, biên tập
của Đài truyền hình quốc gia Việt Nam xây dựng thành một câu chuyện có
thật. Sai lầm của những người làm chương trình là kiểm chứng thông tin
thiếu đầy đủ, thiếm nghiêm túc. Khán giả bất bình, không chỉ thế, nhiều câu
chuyện cảm động khác của chuyên mục này cũng bị đặt dấu hỏi về sự trung
thực.
+ Vượt qua cấp độ nhà báo salon – quanh năm “xông pha” trong 4 bức
tường tòa soạn, giờ đây nhiều nhà báo đã thực sự trở thành nhà báo “nằm
vùng”, bám sát từng milimet mọi diễn biến trên các trang mạng xã hội, các
trang chia sẻ tin tức, hình ảnh, video như Facebook, Twitter, YouTube, v.v…
Vậy là, chúng nghiễm nhiên được các nhà báo trích dẫn như một nguồn tin
tức chính thống: “Theo nguồn tin trên Facebook của nhân vật ABC”, “theo
clip đang hot trên YouTube”… Từ đó, những nguồn thông tin chưa được

kiểm chứng và mang tính cá nhân đường đường chính chính bước vào báo
chí, tất nhiên thường dưới dạng các tiêu đề đặt dấu hỏi hay “sốt xình xịch tin
đồn”.
Như vậy, sự phát triển của Mạng xã hội đã làm tăng thêm số lượng của
những nhà báo salon. Tất nhiên, trách nhiệm này không thể đổ lỗi cho Mạng
xã hội, mà là trách nhiệm của những người hoạt động báo chí, của một số
phóng viên và nhà báo không biết cách sử dụng đúng đắn thông tin trên
mạng xã hội, lười biếng trong quá trình tác nghiệp, kĩ năng nghiệp vụ kém.
2. Giải pháp nâng cao chuẩn mực đạo đức nhà báo
2.1 Nâng cao đạo đức, trách nhiệm xã hội của nhà báo.
Một nhà báo Mỹ đã nói “Trong thời đại của Facebook và Twitter, chúng
ta chào đón các nhà báo trẻ tham gia cuộc chơi. Những phóng viên này
thường chưa trụ vững đủ lâu khi đối mặt với người biên tập. Họ còn thiếu
kinh nghiệm và điều này khá nguy hiểm. Thế nhưng đó là vấn đề của người
đưa tin chứ không phải của các mạng xã hội.”


- Việc nhà báo khai thác, nắm bắt thông tin từ mạng xã hội hoàn toàn không
phải là việc xấu, thậm chí là cần thiết và mạng xã hội thực sự sẽ là nơi mỗi
người cầm bút có thể thu thập, phát hiện những vấn đề, phát hiện nhu cầu
thông tin của công chúng một cách nhanh nhất. Tuy nhiên, mỗi người cầm
bút cần cẩn trọng và kỹ càng khi khai thác hoặc lấy thông tin từ mạng xã hội
làm chất liệu cho bài báo của mình. Mỗi nhà báo, cơ quan báo chí phải thực
sự trở thành “người gác cổng thông tin”. Có như vậy mới tạo nên tác phẩm
báo chí có giá trị, góp phần định hướng cho người đọc.
- Theo ông Lưu Vũ Hải – Cục trưởng Cục Phát thanh Truyền hình và Thông
tin điện tử trong Hội thảo “Mạng xã hội và báo chí” do Bộ Thông tin và
Truyền thông phối hợp với Ddại sứ quán Thủy Điển Ngày 28-10-2011, tại
Huế thì ““Mạng xã hội mang tính 2 mặt, cả tích cực và tiêu cực, nếu nhà báo
và cơ quan báo chí có đủ bản lĩnh, nhạy cảm về chính trị, trình độ nhận thức

về văn hóa, xã hội; tuân thủ đúng, chặt chẽ quy trình biên tập sẽ tận dụng
được những ưu điểm của mạng xã hội và ngược lại”.
- Thứ trưởng Bộ Thông tin truyền thông Đỗ Quý Doãn cũng nêu quan điểm:
“Các nhà báo và tòa soạn báo cần tự xây dựng cho mình phương thức xác
định sự thật từ những thông tin trên mạng xã hội. Vấn đề là kiểm chứng
thông tin chứ không phải là e ngại thông tin từ mạng xã hội. Phía cơ quan
quản lý cũng phải nghiên cứu thấu đáo, tạo môi trường lành mạnh để mặt
tích cực của mạng xã hội phát triển”
- Điều 2 Quy ước tiêu chuẩn đạo đức nhà báo Việt Nam đã nêu rõ: “Nhà báo
phải khách quan, trung thực, tôn trọng sự thật. Mọi thông tin đưa ra công
luận phải phản ánh đúng bản chất sự thật khách quan trong bối cảnh xã hội
của nó, tuyệt đối không được xuyên tạc hoặc cường điều sự việc, sự kiện”
- Hơn ai hết, chính những người cầm bút cần nâng cao trách nhiệm, đạo đức
và kỹ năng nghề nghiệp của mình. Việc nắm bắt nhu cầu công chúng, sàng
lọc, kiểm chứng, xác minh độ tin cậy của thông tin cũng như mở rộng phân


tích theo chủ đề là việc làm tối cần thiết đối với mỗi nhà báo. Chính họ sẽ là
“bộ lọc” đầu tiên và cùng với bộ máy của tòa soạn trở thành “người gác
cổng thông tin”. Tránh xu hướng một số phóng viên chỉ chăm chăm lướt
web, khai thác các “tin nóng” từ các diễn đàn rồi cắt dán ý kiến của người nọ
người kia để tạo ra những sản phẩm mà họ cho là “báo chí”. Mỗi người cầm
bút luôn nhớ một điều: Báo chí đòi hỏi tính khách quan, chân thật và tính
thẩm mỹ cao.
2.2. Nâng cao vai trò quản lý của nhà nước.
Tương tác giữa mạng xã hội và báo chí là điều tất yếu xảy ra. Vấn đề là
phải làm như thế nào để tận dụng được ưu thế về tính tương tác ấy cũng như
hạn chế những mặt tiêu cực của mạng xã hội, để góp phần đưa mạng xã hội
phát triển đúng hướng, và báo chí cũng tận dụng được điểm mạnh để nâng
cao hiệu quả tuyên truyền.

- Trước tiên, cần tăng cường công tác chỉ đạo, quản lý báo chí, nhất là báo chí
điện tử, trang tin điện tử và trang mạng xã hội trên internet… Cần có biện
pháp và hành động kiên quyết nhằm giảm tối đa tác động tiêu cực của
internet đối với đời sống xã hội; tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý
nghiêm những hành vi sử dụng internet, trang mạng xã hội, các trang thông
tin điện tử có tên miền Việt Nam hoặc tên miền quốc tế nhưng thuê máy chủ
(hosting) trong nước để đăng tải tài liệu, truyện, tranh, phim, ảnh có nội
dung xấu, chống đối chế độ, trái thuần phong mỹ tục của dân tộc . Đồng
thời, cần có một quy định trong việc thông tin trên các mạng xã hội, cách xử
lý đối với những cá nhân, tổ chức đưa tin sai sự thật, bịa đặt trên các trang
mạng xã hội.
- Thứ hai, nâng cao vai trò của lãnh đạo cơ quan chủ quản, lãnh đạo cơ quan
báo chí, đặc biệt là các báo mạng điện tử. Sự chỉ đạo đúng hướng, vạch ra
chiến lược phát triển đúng cho tờ báo của mình, đặc biệt trong việc khai
thác, sử dụng, thẩm định thông tin và cuối cùng là “chính thức hóa” thông


tin trên trang báo sẽ góp phần tạo sự thành công cho sản phẩm báo chí.
Ngược lại, khi người đứng đầu “bật đèn xanh” cho đội ngũ phóng viên, biên
tập viên sử dụng thông tin thiếu kiểm định, thiếu chính xác, chỉ hướng tới
câu “view”, chạy theo xu hướng “lá cải” thì chính họ đã góp phần làm giảm
uy tín của tờ báo, tất yếu người đọc chân chính sẽ tẩy chay. Các tòa soạn
báo, các nhà báo phải tự xây dựng cho mình phương thức xác định sự thật từ
những thông tin trên mạng. Phía cơ quan quản lý cũng phải nghiên chỉnh.
- Do tính mở của công nghệ, tính hai mặt của thông tin trên Mạng xã hội và
do nhu cầu tất yếu sử dụng dịch vụ và nội dung thông tin trên MXH, các giải
pháp quản lý phải hướng tới việc phát huy những mặt tích cực, đồng thời
hạn chế những tác động tiêu cực MXh; các biện pháp cấm đoán cực đoan
bằng hành chính và kỹ thuật chỉ mang lại hiệu quả hạn chế.
- Vì vậy, chính sách quản lý phải là sự kết hợp đồng bộ nhiều nhóm giải pháp,

bao gồm cả giải pháp hành chính, giải pháp kỹ thuật và giải pháp tuyên
truyền giáo dục, trong đó tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức của
người sử dụng MXH là giải pháp thường xuyên, liên tục, lâu dài và đóng vai
trò chủ đạo để người dùng MXH từng bước thích ứng một cách tích cực với
môi trường mạng, biết sàng lọc thông tin xấu, tiếp nhận thông tin hữu ích.
- Bổ sung, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm môi
trường pháp lý rõ ràng, công khai, minh bạch và bình đẳng cho mọi đơn vị,
cá nhân cung cấp và sử dụng thông tin MXH trên lãnh thổ Việt Nam. Rà soát
và sửa đổi, bổ sung nhằm nâng cao tính hiệu lực, hiệu quả các văn bản hiện
có phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Xây dựng các văn bản mới phù hợp với xu
thế phát triển và yêu cầu công tác quản lý nhà nước.
2.3 Phát huy vai trò định hướng của báo chí đối với mạng xã hội.
- Đối với mạng xã hội, báo chí có vai trò hết sức quan trọng: Trước hết là báo
chí tiếp nhận, lựa chọn, kiểm chứng và “chính thống hóa” thông tin trên
mạng xã hội. Đó là khi những thông tin trên mạng xã hội được nhà báo tiếp