PHẦN NỘI DUNG
I. KHÁI QUÁT VỀ HỆ THỐNG PHÁP LUẬT CIVIL LAW
1. Khái quát chung về hệ thống pháp luật Civil Law
Dòng họ pháp luật Civil Law là dòng pháp luật lớn nhất thế giới, hình thành và
phát triển ở Châu Âu lục địa, sau đó mở rộng sang một số nước châu Á, Phi và Mỹ Latinh. Trong dòng họ Civil Law, hệ thống pháp luật của Pháp, Đức là hệ thống pháp luật
gốc, có ảnh hưởng lớn tới pháp luật của các nước khác trong hệ thống pháp luật này.
Đặc điểm cơ bản nhất của hệ thống Civil Law là chịu ảnh hưởng sâu sắc của luật
La Mã cổ

(1)

do luật La Mã đã hình thành, phát triển và được nghiên cứu áp dụng trong

suốt thời gian dài ở các nước Châu Âu lục địa. Đồng thời, trong hệ thống pháp luật Civil
Law các học thuyết, nguyên tắc pháp lý rất được coi trọng và được xem như một nguồn
quan trọng của pháp luật.
Nguồn chủ yếu của dòng họ pháp luật này là hệ thống luật thành văn với trình độ
pháp điển hóa cao, thể hiện ở những văn bản luật có giá trị pháp lí cao như hiến pháp,
luật, bộ luật. Khác với dòng họ Common Law, án lệ được áp dụng rất hạn chế ở các nước
Châu Âu lục địa và không được coi là nguồn luật cơ bản. Bởi là những giải pháp không
chắc chắn, có thể bị sửa đổi hoặc hủy bỏ bất kỳ lúc nào nên án lệ không có tính ràng buộc
chính thức và chỉ được dùng để giải thích cho luật thành văn.
Pháp luật ở các nước thuộc hệ thống pháp luật Civil Law được phân định thành
công pháp và tư pháp dù việc phân định không mang tính tuyệt đối. Tuy vậy, hiện nay
ranh giới giữa công pháp và tư pháp không còn rõ nét như trước đây.
2. Hệ thống pháp luật Pháp
Hệ thống pháp luật Pháp thuộc dòng họ Civil Law, có hệ thống luật thành văn đồ
sộ với trình độ pháp điển hóa cao và ảnh hưởng tới nhiều quốc gia trên thế giới. Lịch sử
hình thành pháp luật Pháp (2) được chia thành 3 giai đoạn:
- Giai đoạn pháp luật tập quán trước thế kỉ XIII.
- Giai đoạn phát triển pháp luật thành văn từ thế kỉ XIII đến trước thế kỉ XVIII.

- Giai đoạn pháp điển hóa pháp luật và phát triển sự ảnh hưởng của pháp luật Pháp
sang các quốc gia khác từ thế kỉ XIX đến nay.


Pháp luật Pháp có sự khác nhau rõ rệt giữa hai vùng lãnh thổ miền Bắc và miền
Nam: phía Nam sông Loire được gọi là vùng pháp luật thành văn, phát triển trên cơ sở
luật La Mã và vùng phía Bắc sông Loire là vùng tập quán. Trong đó, luật thành văn được
coi là có giá trị cao nhất, đồng thời tập quán cũng rất được coi trọng vì luật thành văn phát
triển từ tập quán. Án lệ chỉ được xem là nguồn bổ trợ cho luật thành văn.
a) Hiến pháp
Theo Hiến pháp hiện hành (1958), Pháp là nước đơn nhất, đa nguyên chính trị, có
chính thể cộng hòa lưỡng tính, tổng thống do nhân dân trực tiếp bầu ra và nắm quyền lực
cao nhất. Đặc biệt, Hiến pháp 1958 ghi nhận việc thành lập một cơ quan chuyên trách bảo
vệ Hiến pháp – Hội đồng Hiến pháp (Điều 7, Hiến pháp Cộng hòa Pháp, 1958) (3).
b) Bộ luật dân sự Napoleon
Bộ luật dân sự Napoleon mang đậm dấu ấn của cuộc cách mạng tư sản, gồm 2283
điều đề cập đến chế độ tư hữu, các vấn đề về tài sản, gia đình, quyền cá nhân. Bộ luật có
ngôn từ đơn giản dễ hiểu, có bố cục rõ ràng, điều chỉnh nhiều quan hệ xã hội bao gồm cả
lĩnh vực thương mại. Cho đến ngày nay, bộ luật vẫn được đánh giá cao, một số nội dung
của bộ luật vẫn còn nguyên giá trị.
c) Hệ thống tòa án: tòa tư pháp, hòa hành chính và tòa bảo hiến(hội đồng bảo hiến)
Tòa tư pháp chuyên xét xử các vụ việc thuộc lĩnh vực hình sự và các tranh chấp
giữa các cá nhân, có thể can thiệp trong lĩnh vực tranh tụng hay trong một số lĩnh vực liên
quan tới quyền nhân thân (cấp giấy tờ cho phép thay đổi chế độ hôn nhân). Tòa tư pháp
gồm hai cấp: cấp sơ thẩm và phúc thẩm.
Tòa hành chính chuyên xét xử các tranh chấp giữa một bên là nhà nước, các cơ
quan hành chính lãnh thổ, các cơ sở công (bao gồm cả thể nhân và pháp nhân) với các cá
nhân. Mặt khác, tòa cũng giải quyết các tranh chấp giữa các pháp nhân chịu sự điều chỉnh
bởi hệ thống luật công với nhau.
Hội đồng bảo hiến có chức năng kiểm soát tính hợp hiến của luật.

3. Hệ thống pháp luật Đức
a) Lịch sử pháp luật Đức

2


Lịch sử pháp luật Đức bắt đầu từ hiệp ước Verdune năm 843 khi lãnh thổ của đế
chế Charlemagne bị chia cắt làm ba phần và một trong ba phần đó là Vương quốc
Germain, tiền thân của nước Đức ngày nay. Từ đó đến nay lịch sử pháp luật Đức trải qua
nhiều giai đoạn phát triển, nổi bật nhất là sau năm 1945. Do thua trận trong chiến tranh
thế giới lần thứ hai, Đức bị cắt rất nhiều phần đất cho các nước thắng trận. Từ năm 1949
đến năm 1989, trên lãnh thổ nước Đức có hai nhà nước cùng song song tồn tại với hai chế
độ Hiến pháp riêng. Vào năm 1990 hiệp định thống nhất nước Đức được ký kết, Đông
Đức và Tây Đức sáp nhập, hiến pháp của Tây Đức trở thành hiến pháp chung của cho
nước Đức thống nhất.
b) Hiến pháp
Hiến pháp của Cộng hòa Liên bang Đức (1949) quy định Đức là nhà nước liên bang,
theo chính thể cộng hòa nghị viện, đa nguyên chính trị, đứng đầu là Nghị viện. Hiến pháp
1949 ghi nhận cơ chế bảo hiến là Tòa án Hiến pháp (Điều 61, Hiến pháp Cọ ̂ng hoà liên
bang Đức 1949) (4).
c) Bộ luật dân sự Đức
Bộ luật dân sự Đức được ban hành vào năm 1986 được xây dựng từ những tập quán
địa phương. Tuy cấu trúc được sắp xếp logic nhưng ngôn ngữ không dễ hiểu vì sử dụng
nhiều thuật ngữ chuyên ngành. Bộ luật dân sự này có 2400 đoạn, sắp xếp thành 5 quyển
với mong muốn điều chỉnh tất cả các vấn đề xã hội.
d) Hệ thống tòa án
Tòa án Hiến pháp Đức xét xử sở thẩm và chung thẩm các vụ kháng cáo, kháng nghị
liên quan đến tính hợp hiến của các đạo luật, xung đột về thẩm quyền giữa các bang và
giữa các với liên bang.
Hệ thống toàn án Đức với cơ quan xét xử cao nhất là cơ quan liên bang, còn tòa án

cấp dưới là của các bang. Vì vậy, tòa án tư pháp cao cấp nhất có thầm quyền chung là Tòa
án liên bang.
Ngoài hệ thống tòa án tư pháp và tòa án hiến pháp, Đức còn có hệ thống tòa án hành
chính, tòa bảo hiểm xã hội, tòa lao động, tòa thuế.

3


II. SO SÁNH MÔ HÌNH BẢO HIẾN Ở PHÁP VÀ ĐỨC
1. Giới thiệu chung về lịch sử thành lập Tòa án Hiến pháp Liên Bang Đức và
Hội đồng bảo hiến Pháp
Đến tận thế kỷ XIX, ở Đức vẫn không có một thiết chế rõ ràng về tài phán Hiến
pháp. Phải đến thời Cộng hòa Weimar, vào năm 1925, Tòa án đế chế Đức đã quyết định
cấm các thẩm phán áp dụng các văn bản luật vi hiến và mở đường cho việc kiểm tra tính
phù hợp của pháp luật tiểu bang với pháp luật liên bang. Trên tinh thần đó, vấn đề hợp
hiến của các văn bản pháp luật chính thức được kiểm tra bằng con đường tòa án.
Ngày 23/5/1949, Hiến pháp của CHLB Đức được ban hành và tại Điều 92 Tòa án
hiến pháp đã được hiến định

(5)

. Năm 1951 Luật về Tòa án hiến pháp được công bố, tại

Điều 1 của Luật, Tòa án hiến pháp CHLB Đức được xác định là "tòa án tự chủ và độc lập
với tất cả các cơ quan hiến pháp khác”(6).
Còn tại Pháp, Hội đồng bảo hiến của Pháp

(7)

là một tổ chức được thành lập


bởi Hiến pháp của Cộng hòa thứ năm ban hành ngày 4 tháng 10 năm 1958. Lần đầu tiên,
Hiến pháp quy định việc thành lập một cơ quan chuyên trách bảo vệ Hiến pháp – Hội
đồng bảo hiến. Sau khi Hội đồng Hiến pháp đầu tiên được thành lập tại Pháp vào năm
1958, cùng với bản Hiến pháp mới của nền Cộng hòa thứ V, mô hình bảo hiến của Pháp
đã trở thành mô hình giám sát hiến pháp tiêu biểu của châu Âu mà các nhà luật học
thường gọi là mô hình giám sát Hiến pháp kiểu Pháp. Dựa trên mô hình này, nhiều quốc
gia đã thành lập Hội đồng Hiến pháp của mình.
2. Điểm tương đồng trong mô hình bảo hiến của Pháp và Đức
Cả hai mô hình bảo hiến đều tuân thủ theo nguyên tắc chung của pháp luật là luôn
hướng đến mục tiêu nhằm đảm bảo Pháp luật được thực hiện trên thực tế. Đồng thời, các
thành viên trong cơ quan bảo hiến được hình thành bằng con đường bổ nhiệm và các
thành viên không được bầu lại khi hết nhiệm kỳ. Tòa Hiến pháp của Pháp và Đức đều
không được thừa nhận vai trò lập pháp. Theo pháp luật của hai nước, Hội đồng bảo hiến
là cơ quan chuyên trách, độc lập về giám sát Hiến pháp, không chịu sự giám sát của Quốc
hội, Chính phủ và không thuộc hệ thống cơ quan tư pháp, hành pháp hay lập pháp.

4


3. Điểm khác biệt trong mô hình bảo hiến của Pháp và Đức
a. Vị trí, vai trò của mô hình thiết chế bảo hiến
Ở Pháp, mô hình bảo hiến có tên gọi là Conseil Contitutionnel. Hội đồng bảo hiến
Pháp được thành lập nhằm mục đích đảm bảo sự ổn định của Hiến pháp và toàn bộ hệ
thống pháp luật, bảo đảm sự cân bằng và ổn định trong cơ cấu quyền lực nhà nước.
Còn ở Đức, tòa án Hiến pháp có tên gọi là Bundesverfassungsgericht. Tòa án Hiến
pháp Đức có vai trò trọng yếu, không chỉ giám sát việc thi hành Hiến pháp mà còn là cơ
quan tòa án cao nhất trong hệ thống tòa án của nước này và được coi là “Tòa án của các
loại tòa án”(Điều 93-Hiến pháp của CHLB Đức,1949)(6)
b. Cơ cấu tổ chức của cơ quan bảo hiến

Theo Điều 56 Hiến pháp năm 1958 (8), Hội đồng bảo hiến bao gồm 9 thành viên và
ngoài ra còn có thành viên đương nhiên là các cựu tổng thống. Tổng thống, Chủ tịch
Thượng viện, Chủ tịch Hạ viện, mỗi người được bổ nhiệm 3 thành viên. Tổng thống chỉ
định Chủ tịch Hội đồng bảo hiến trong số thành viên mà Tổng thống đã bổ nhiệm. Thành
viên của Hội đồng bảo hiến không bị giới hạn bởi độ tuổi và cũng không có quy định cụ
thể về điều kiện trình độ chuyên môn của các thành viên. Cứ 3 năm một lần thành viên
Hội đồng bảo hiến lại được thay đổi 1/3. Nhằm bảo đảm sự độc lập của thành viên Hội
đồng bảo hiến, pháp luật quy định thành viên Hội đồng có nhiệm kì 9 năm.
Còn ở Đức, Tòa án hiến pháp Đức gồm 16 thẩm phán, trong đó mỗi viện của Nghị
viện Liên bang bổ nhiệm một nửa số thành viên. Khác với ở Pháp, thẩm phán Tòa án hiến
pháp Đức phải có một số quy chế đặc thù. Thẩm phán Tòa án hiến pháp phải là những
người uyên thâm trong lĩnh vực pháp luật, 6 người trong số họ lấy từ các thẩm phán cảu
Tòa án Liên bang, 10 người còn lại là những nhân vật cao cấp đã tốt nghiệp đại học
chuyên ngành Luật. Bên cạnh đó, những người được bầu phải có độ tuổi tối thiểu là 40 và
tối đa là 68, với nhiệm kỳ là 12 năm. (1)
c. Phân chia nhiệm vụ trong mô hình bảo hiến
Ở Pháp, thẩm quyền, nhiệm vụ của Hội đồng bảo hiến Pháp là tập trung, không có
một sự phân chia chính thức trong hội đồng.

5


Khác với Pháp, pháp luật của Đức phân định rõ những loại vụ việc (tranh chấp)
được giải quyết ở Tòa án hiến pháp Đức thành hai phần lớn. Theo đó, những vụ việc liên
quan đến mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân được trao cho "Tòa thứ nhất". Trong
khi các vụ việc liên quan đến mối quan hệ giữa các bộ phận và nhánh quyền lực khác
nhau trong nội bộ Nhà nước thì được trao cho "Tòa thứ hai".
d. Thẩm quyền của thiết chế bảo hiến
Ở Pháp, Hội đồng bảo hiến có năm thẩm quyền chính. Thứ nhất, cơ quan này có
thẩm quyền xem xét tình hợp hiến của đạo luật nhằm mục đích chống lại sự xâm phạm

hay lạm quyền của các nhánh quyền lực. Thứ hai, Hội đồng bảo hiến kiểm soát sự hợp lệ
của cuộc bầu cử Tổng thống. Hội đồng xem xét đơn khiếu nại và tuyên bố kết quả. Thứ
ba, Hội đồng có quyền tham gia vào quá trình thiết lập vị trí Tổng thống khi Tổng thống
đương nhiệm không thực thi được nhiệm vụ của mình; đồng thời đưa ra các ý kiến tư vấn
chính thức theo đề nghị của Tổng thống khi cần ban bố tình trạng khẩn cấp trên toàn quốc
(Điều 16 Hiến pháp năm 1958)

(8)

và tư vấn về các quyết định được đưa ra trong hoàn

cảnh đó. Thứ tư, Hội đồng bảo hiến Pháp có thẩm quyền giám sát Hiến pháp đối với việc
phân định thẩm quyền giữa Chính phủ và Nghị viện. Cuối cùng, cơ quan này còn có thẩm
quyền kiểm hiến về vấn đề quyền con người, tức là xem xét tình hợp hiến của các đạo luật
liên quan đến vấn đề quyền con người.
Ở Đức, Tòa án Hiến pháp có năm thẩm quyền là giải quyết tranh chấp giữa các
bang hoặc giữa liên bang với các bang; quyết định cấm đảng phái chính trị hoạt động vì vi
phạm hiến pháp theo yêu cầu của chính phủ liên bang hoặc của một bang; giải quyết tranh
chấp giữa các cơ quan hiến định với nhau; kiểm tra tình hợp hiến của luật theo yêu cầu
của Chính phủ liên bang hoặc của trên 2/3 số thành viên của Hạ nghị viện; kiểm tra tình
hợp hiến của Luật theo yêu cầu của các thẩm phán khi giải quyết các vụ việc nếu văn bản
đó được ban hành sau năm 1945; khiếu kiện cá nhân trong trường hợp các quyền cơ bản
của công dân bị xâm phạm vì văn bản luật, quyết định hành chính hay phán quyết của Tòa
án.
Như vậy, khác với Tòa án Hiến pháp Đức là một thiết chế tư pháp, Hội đồng bảo
hiến là tổ chức vừa mang tính chất tư pháp vừa mang tính chất chính trị. Nó không chỉ
6


xem xét tính hợp hiến của các văn bản pháp luật đã có hiệu lực mà còn xem xét tính hợp

hiến của các văn bản pháp luật trước và sau khi có hiệu lực pháp luật. (12)

III. NGUYÊN NHÂN CỦA SỰ TƯƠNG ĐỒNG VÀ KHÁC BIỆT TRONG
MÔ HÌNH BẢO HIẾN Ở NƯỚC PHÁP VÀ NƯỚC ĐỨC
1. Nguyên nhân dẫn đến sự tương đồng
Pháp và Đức là hai quốc gia theo chế độ dân chủ tư sản với bản chất là đề cao sự
dân chủ, nhân quyền. Do đó, ở Pháp và Đức đã hình thành nên những bản Hiến pháp từ
rất sớm (ngay sau khi tầng lớp tư sản giành chính quyền vào thế kỷ XVIII), đồng thời hai
quốc gia này cũng lập nên cơ chế để bảo vệ hiến pháp – bảo vệ quyền tự do, dân chủ của
nhân dân, để quyền dân chủ thiêng liêng không bị bất cứ lực lượng, quyền lực nào xâm
phạm. Bởi vậy, ở cả nước Pháp và Đức ta thấy đều tồn tại mô hình cơ quan bảo hiến tuy
có tên gọi và cách thức hoạt động khác nhau.
Thứ hai, Pháp và Đức có lịch sử tồn tại, hình thành do sự phân tách từ quốc gia La
Mã cổ đại, hơn nữa hai cường quốc này đều là những đại diện tiêu biểu của dòng họ Civil
law với đặc trưng chịu ảnh hưởng sâu sắc của các học thuyết pháp lý cùng trình độ pháp
điển hoá cao. Do cùng chịu ảnh hưởng của học thuyết nhà nước pháp quyền coi hiến
pháp, pháp luật là tối thượng, nhà nước Pháp và Đức bên cạnh việc xây dựng nên những
bộ luật đồ sộ, đã hình thành nên những cơ quan bảo hiến để đảm bảo Hiến pháp quốc gia
được tuân thủ, chấp hành và áp dụng trong tất cả các trường hợp, hoàn cảnh. Đặc biệt, ở
hai quốc gia này, cơ quan bảo hiến đều có chức năng xét xử và các quyết định của các
thiết chế này “mang tính bắt buộc thi hành với tất cả cơ quan nhà nước và không được
khiếu nại” (9) cho thấy quyền lực to lớn của thiết chế này cũng như sự coi trọng hiến pháp
trong đời sống đất nước.
Bên cạnh đó, học thuyết tam quyền phân lập với cơ chế kiềm chế, đối trọng giữa
ba nhánh quyền lực hành pháp, lập pháp và tư pháp đã chi phối mạnh mẽ tới Pháp và
Đức, dẫn đến việc mô hình cơ quan bảo hiến ở hai quốc gia Châu Âu lục địa này đều theo
hình thức tập trung vào một cơ quan với những thành viên chuyên trách. Điều này tạo nên
sự đảm bảo về chuyên môn và thời gian cho các thành viên khi thực hiện nhiệm vụ bảo vệ
7



Hiến pháp, đồng thời tránh sự chồng chéo hoặc tình trạng “cha chung không ai khóc”,
đùn đẩy trách nhiệm khi cùng một lúc nhiều cơ quan cùng đảm nhận nhận chức trách
trọng yếu này. Hơn nữa do đứng ở vị trí trung lập không thuộc bất kỳ nhánh quyền lực
nào nhằm thực hiện vai trò, nhiệm vụ của mình một cách khách quan, không bị chi phối.
2. Nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt
Thứ nhất, do hình thức chính thể(10) (cách thức thành lập cơ quan quyền lực nhà
nước) ở Pháp và Đức là khác nhau, nên mô hình bảo hiến của hai quốc gia có cơ cấu tổ
chức hoạt động, quyền hạn là khác nhau. Nếu Pháp đi theo chính thể cộng hoà lưỡng tính
với quyền lực cao nhất nằm trong tay Tổng thống, Tổng thống có quyền giải tán Nghị
viện thì ngược lại ở Đức, Nghị viện do dân bầu ở vị trí trung tâm quyền lực, bầu ra Thủ
tướng, Tổng thống từ thành viên trong Nghị viện. Do đó nếu ở Đức, Toà án Hiến pháp có
thành viên là các thẩm phán được bầu bởi Nghị viện và thực hiện chức năng chính là xét
xử, thậm chí là xét xử Nguyên thủ quốc gia khi có hành vi vi phạm Hiến pháp - "Hạ viẹ ̂n
hoặc Thượng viện Liên bang có quyền tố cáo Tổng thống Liên bang trước Toà án Bảo
hiến Liên bang vì có những hành động có suy tính vi phạm Hiến pháp hoặc luật pháp Liên
bang..."(Điều 61, Hiến pháp Cộng hoà liên bang Đức 1949).(4)
Ngược lại, ở Pháp quyền bổ nhiệm thành viên trong Hội đồng hiến pháp được trao
cho cả Tổng thống và Nghị viện. Đặc biệt các Tổng thống mãn nhiệm đương nhiên là
thành viên suốt đời của Hội đồng Hiến pháp và chủ tịch Hội đồng Hiến pháp do Tổng
thống bổ nhiệm. Việc này dẫn đến Hội đồng Hiến pháp không chỉ đóng vai trò như một
thiết chế tư pháp mà còn chính trị, bảo đảm cho việc bầu cử và cả những văn bản trước và
sau khi có hiệu lực là đúng hiến pháp để đảm bảo quyền của nhân dân đã được uỷ thác
cho đúng người, và kiểm soát tính hợp hiến, tính chất dân chủ của nhân dân đối với người
đứng đầu nhà nước.
Thêm vào đó, do Đức là nhà nước liên bang còn Pháp với cấu trúc nhà nước đơn
nhất nên Tòa án Hiến pháp Đức có thẩm quyền kiểm soát tính hợp hiến từ Hiến pháp của
bang và Liên bang còn Hội đồng bảo hiến chỉ xem xét tính hợp hiến của các văn bản luật
so với Hiến pháp Cộng hòa Pháp.


8


Một điểm nữa là do trong văn hóa pháp lý của Đức đề cao sự quy phạm, học thuật
nhiều hơn (minh chứng từ bộ luật dân sự Đức (11) là bộ luật do những giáo sư luật học soạn
thảo) nên ở Tòa án Hiến pháp Đức các thành viên là các thẩm phán chuyên nghiệp. Trong
khi ở Pháp các thành viên trong Hội đồng Bảo hiến cả những người chuyên môn lẫn các
cựu Tổng thống tham gia nhằm đảm bảo tính khách quan, thực tiễn hợp lý.

IV. Đánh giá ưu điểm và nhược điểm của hai cơ quan bảo hiến Pháp và Đức
1. Về Hội đồng bảo hiến Pháp
Ưu điểm của cơ quan bảo hiến Pháp được thể hiện ở các điểm:
Thứ nhất, nó cho phép giám sát tính hợp hiến của văn bản quy phạm pháp luật
được tiến hành ngay trước khi văn bản được ban hành nên hạn chế đáng kể số văn bản vi
hiến, đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Thứ hai, ngăn chặn được tình trạng lạm quyền khi thực hiện nhiệm vụ bởi thành
viên của Hội đồng bảo hiến không thể đảm nhiệm bất kì chức vụ gì của một cơ quan công
cộng hoặc tham gia vào lĩnh vực mà có thể dễ ảnh hưởng đến quyết định của Hội đồng
bảo hiến
Về nhược điểm:
Thứ nhất, cơ quan bảo hiến có thể can thiệp quá sâu quy trình lập pháp của nghị
viện do thành viên thiết chế này có quyền bãi bỏ luật của Nghị viện nếu nó vi hiến (Điều
63-Hiến pháp Cộng hòa Pháp) (3). Thứ hai, thiết chế này chỉ xem xét vụ việc khi có đơn đề
nghị của Tổng thống, Thủ tướng, Chủ tịch Thượng viện, Chủ tịch Hạ viện, 60 thượng
nghị sĩ hoặc 60 hạ nghị sĩ mà không giải quyết các khiếu kiện của cá nhân, của công dân.
Quy định này khiến quyền lợi cơ bản của công dân chưa được thực hiện triệt để.
2. Về Tòa án Hiến pháp liên bang Đức
Ưu điểm cơ quan bảo hiến Đức được thể hiện ở các điểm:
Thứ nhất, việc xác định vị trí pháp lý của Tòa án Hiến pháp liên bang vừa là cơ
quan xét xử, vừa là một thiết chế hiến định độc lập đã giúp Tòa án Hiến pháp liên bang dễ

dàng thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp. Hoạt động bảo hiến vừa đảm bảo quyền lực
tối cao của Hiến pháp, vừa đảm bảo sự kiểm soát quyền lực nhà nước. Mọi vi phạm Hiến
pháp đều phải được xử lý, bất kể người vi phạm là cá nhân hay chủ thể nào khác.
9


Thứ hai, việc trao cho Tòa án Hiến pháp liên bang thẩm quyền giải quyết các khiếu
kiện Hiến pháp của công dân nhằm bảo vệ các quyền cơ bản, chống lại sự xâm phạm từ
phía Nhà nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tòa án Hiến pháp liên bang là cơ quan xét
xử, do vậy, phán quyết của Tòa có giá trị hơn nhiều so với việc giải quyết các khiếu nại,
tố cáo qua con đường hành chính, nhất là khi công dân kiện các cơ quan nhà nước. Thẩm
quyền này được Tòa án Hiến pháp liên bang sử dụng thường xuyên. Số lượng vụ việc giải
quyết khiếu kiện Hiến pháp của công dân CHLB Đức trên thực tế cho thấy mức độ quan
trọng của nó trong tương quan với các thẩm quyền khác của Tòa án Hiến pháp liên bang.
Thêm vào đó, thiết chế bảo hiến Liên bang ở Cộng hoà Liên bang Đức, không
những có vai trò điều hoà để guồng máy quốc gia hoạt động hiệu quả, mà cả trong giáo
dục chính trị cho người dân, làm cho họ ý thức đến địa vị hiến định của mình trước các
quyền lực nhà nước.
Về nhược điểm
Số lượng Thẩm phán của Tòa án Hiến pháp là 16 thẩm phán. Tuy mỗi Thẩm phán
có 3 thẩm phán trẻ, có năng lực giúp việc, nhưng con số đó so với số lượng vụ việc cần
giải quyết còn quá nhỏ. Do đó dẫn đến tình trạng Tòa án Hiến pháp Đức không thể giải
quyết hết các vụ án thuộc thẩm quyền của mình, một nửa trong tổng số các vụ việc có thời
gian giải quyết kéo dài hơn 2 năm và số vụ việc tồn đọng hơn 3000 vụ.
3. Đánh giá chung
Các cơ quan bảo hiến của Pháp và Đức đều có những đặc thù phân biệt chúng với
các toà bình thường (trong đó có những toà đặc biệt như toà hành chính), cũng như với
các cơ quan nhà nước – chính trị như nghị viện, chính phủ. Hoạt động bảo hiến dù với
hình thức hiến định nào chăng nữa đều thực hiện những nhiệm vụ chung về bảo vệ hiến
pháp: bảo đảm sự ổn định và tối cao của hiến pháp, sự tuân thủ những mối quan hệ hữu

cơ giữa các cơ quan quyền lực nhà nước, bảo vệ những quyền và tự do hiến định của con
người. Tuy vậy, mức độ tích cực của các cơ quan tư pháp hiến pháp trong việc thực hiện
những nhiệm vụ nói trên và theo đó là ảnh hưởng của các cơ quan đó đối với sự phát triển
của luật pháp quốc gia cũng như đời sống chính trị hoàn toàn không giống nhau.

10


Là một bộ phận thiết yếu trong cơ chế bảo vệ hiến pháp, với vai trò trọng tài trung
gian giữa các thế lực chính trị, các cơ quan bảo hiến đã khẳng định được vị trí của mình ở
đại đa số các nước trên thế giới với những phương thức tổ chức khác nhau, tuỳ theo các
điều kiện kinh tế-chính trị ở mỗi nước. Tuy vậy, dù theo mô hình nào thì mục đích cuối
cùng của những cơ quan bảo hiến của Pháp và Đức là bảo vệ hiến pháp – đạo luật tối cao
của đất nước.

PHẦN KẾT LUẬN
Cùng thuộc dòng họ pháp luật Civil Law song bên cạnh những điểm tương đồng,
hai mô hình cơ quan bảo hiến ở nước Pháp và nước Đức có những khác biệt cơ bản. Điều
này là do sự khác biệt trong hình thức nhà nước cũng như yếu tố kinh tế - chính trị - lịch
sử tại hai quốc gia quyết định, chi phối. Qua việc thực hiện tìm hiểu mô hình hai thiết chế
bảo hiến ở Pháp và Đức, nhóm tiểu luận 06 chúng em đã rút ra cho mình những kiến thức,
kỹ năng và hiểu biết quý báu.
Quá trình tìm hiểu những điểm giống và khác giữa Tòa án Hiến pháp của Đức
cùng Hội đồng hiến pháp Pháp, cũng như việc lý giải nguyên nhân dẫn đến sự tương đồng
và khác biệt, giải thích ưu nhược điểm của mỗi mô hình đã giúp chúng em có hiểu biết
sâu sắc hơn về hệ thống pháp luật của Đức, của Pháp nói chung, cơ chế bảo hiến của hai
nhà nước nói riêng. Hơn nữa, việc nghiên cứu giúp chúng em có kỹ năng tra cứu, nghiên
cứu tài liệu và bước đầu quen với việc nghiên cứu khoa học, từ đó chúng em có kiến thức
nền tảng để phục vụ cho những môn học chuyên ngành tiếp sau cũng như mạnh dạn tìm
hiểu, nghiên cứu để để xuất những giải pháp áp dụng hoàn thiện cho hệ thống pháp luật

nước nhà.
Do hạn chế về mặt thời gian và kiến thức chuyên môn, bài nghiên cứu của nhóm
06 chúng em không tránh khỏi những thiếu sót, mong cô bỏ qua cho bọn em.

11


Lời cuối cùng, chúng em xin chân thành cảm ơn giảng viên Đặng Thị Minh Ngọc
bộ môn Luật So sánh đã tạo cơ hội, điều kiện để chúng em có thể thực hiện bài tiểu luận
một cách thành công, hiệu quả nhất.

12


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Xem thêm: Trường Đại học Luật Hà Nội, “Giáo trình luật so sánh”, NXB Công an
nhân dân (2017), trg 99-100
2. Xem thêm: “Lịch sử lập hiến và hiến pháp cộng hòa pháp” (Lưu Đức Quang)
- />
3. Tuyển tập Hiến pháp một số quốc gia, NXB Hồng Đức ( 2012), trg 208
4. Tuyển tập Hiến pháp một số quốc gia, NXB Hồng Đức ( 2012), trg 277
5. Tuyển tập Hiến pháp một số quốc gia, NXB Hồng Đức ( 2012), trg 301
6. Xem Tòa án Hiến pháp Liên bang Đức, News Directory World News Headlines,
/>%C4%90%E1%BB%A9c?host=vi.wikipedia.org

7. Trần Quỳnh Nga, Bài viết Hội đồng bảo hiến Pháp, Tạp chí Luật học số 11 năm 2009,
Trường ĐH Luật Hà Nội
8. Tuyển tập Hiến pháp một số quốc gia, NXB Hồng Đức ( 2012), trg 210
9. Xem thêm “Cơ quan bảo hiến của Pháp và Đức; kinh nghiệm cho Việt Nam”
/>

10. Xem thêm Trường Đại học Luật Hà Nội, “Giáo trình lý luận chung về nhà nước và
pháp luật”, NXB Tư pháp (2018), trg 212.
11. TS. Bùi Nguyên Khánh, Tổng quan về pháp luật dân sự Cộng hòa liên bang Đức, Tạp
chí luật học – 9/2011, trg 61.
12. Xem thêm: Trường Đại học Luật Hà Nội, “Giáo trình luật hiến pháp”, NXB Tư pháp
(2016), trg 99-100

13


BẢNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CÔNG VIỆC
Sau khi cùng hợp tác hoàn thành bài tiểu luận, nhóm 06 chúng em rút ra những
nhận xét như sau:
Trong quá trình làm việc, các thành viên trong nhóm luôn nỗ lực, hợp tác hoàn
thành công việc đúng tiến độ, thời hạn, cùng nhau khắc phục khó khăn trong việc tìm
nguồn tài liệu cũng như chỉnh sửa, bổ sung, hoàn thiện phần viết của mỗi cá nhân. Mỗi
thành viên có trách nhiệm cao trong công việc nhóm, tinh thần làm việc nhóm sôi nổi, đốc
thúc các thành viên hoàn thành công việc với chất lượng tốt, hiệu quả cao.
Tuy nhiên, do thiếu thời gian, kinh nghiệm và trình độ kiến thức, những phần viết
chuyên môn của nhóm còn chưa thật sâu sắc.
Về phân công công việc và đánh giá cụ thể từng thành viên:
TÊN THÀNH VIÊN

STT

PHÂN CÔNG CÔNG VIỆC

ĐÁNH GIÁ
KẾT QUẢ


Viết phần kết luận, chỉnh sửa nội dung phần

Nguyễn Như Huyền
- 1816610062

49

Trịnh Tố Loan
- 1816610075

71

Ngô Hà Phương
- 1816610096

88

Lê Minh Trang
(NHÓM
TRƯỞNG)
- 1816610123

112

Quách Thị Yến
- 1816610145

133

khái quát chung và đánh giá ưu nhược điểm

hai mô hình bảo hiến
Viết phần IV: Đánh giá ưu nhược điểm hai
mô hình bảo hiến, tìm tài liệu giấy, in tài liệu.
Viết phần I: Khái quát chung về hệ thống
pháp luật Civil Law, hệ thống pháp luật Pháp

100%

100%

100%

và Đức
Viết phần III: nguyên nhân, phân công công
việc, giám sát tiến độ, biên tập, chỉnh sửa, bổ

100%

sung về nội dung, hình thức tiểu luận
Viết phần II: So sánh điểm giống và khác của
hai mô hình bảo hiến, tìm tài liệu điện tử, in
tiểu luận.

14

100%