Thông báo Khoa học và Công nghệ * Số 2-2013

19

SỰ VẬN DỤNG PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT
CỦA ĐẢNG TA TRONG ĐỔI MỚI CHÍNH TRỊ
ThS. Nguyễn Thành Đạo
Khoa Lý luận Chính trị, Trường Đại học Xây dựng Miền Trung
Tóm tắt: Đổi mới chính trị phải đảm bảo thực hiện được độc lập dân tộc gắn liền
với chủ nghĩa xã hội. Việc đổi mới chính trị trở thành động lực thúc đẩy mọi hành
động tích cực của nhân dân, sao cho quần chúng nhân dân thực sự trở thành người
chủ của cách mạng tiến tới mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng,
văn minh.
Từ khoá: Đổi mới chính trị.

Việc đổi mới chính trị ở nước ta
trong thời kỳ quá độ trước hết phải xuất
phát từ tính chất xã hội của con đường
phát triển đất nước mà Đảng và nhân dân
ta đã lựa chọn, đó là định hướng xã hội
chủ nghĩa. Như vậy, đổi mới chính trị là
nhằm tạo ra sự phù hợp của hệ thống
chính trị với sự lựa chọn chính trị về con
đường phát triển của đất nước. Sự đổi
mới đó sẽ làm cho hệ thống chính trị ở
nước ta trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội hoạt động có hiệu quả, bảo
đảm cho sự lựa chọn con đường phát
triển của đất nước đi đến thắng lợi. Đây
cũng chính là điều kiện bảo đảm nền tảng
của tư tưởng đổi mới ở nước ta là chủ

nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí
Minh, bảo đảm có tính nguyên tắc việc
vận dụng phép biện chứng giữa cơ sở hạ
tầng với kiến trúc thượng tầng trong thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Đổi mới chính trị ở nước ta, do đó,
xuất phát từ thực tiễn của hệ thống chính
trị đã tỏ ra yếu kém, không đáp ứng
được yêu cầu của cách mạng. Những
phân tích, đánh giá một cách khách
quan, chi tiết về những yếu kém đó được
Đảng ta dựa trên cơ sở phương pháp
luận biện chứng duy vật đưa ra.

Thực tiễn cách mạng đòi hỏi mà hệ
thống chính trị không đáp ứng được thì
phải xem lại những yếu kém trong hệ
thống chính trị. Vấn đề này thuộc về sự
vận dụng của Đảng ta trong việc phát
hiện và giải quyết mâu thuẫn. Đảng ta đã:
Thẳng thắn thừa nhận rằng, trước
những biến động và thử thách của sự
nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, hoạt
động tư tưởng và tổ chức của Đảng đã
không theo kịp yêu cầu của cách mạng.
Trong công tác tổ chức, khuyết điểm lớn
nhất là sự trì trệ, chậm đổi mới công tác
cán bộ... Phong cách lãnh đạo và lề lối
làm việc mang nặng chủ nghĩa quan liêu,
lời nói không đi đôi với việc làm... Về

mặt tổ chức, đã để cho bộ máy nhà
nước, bộ máy của Đảng và các đoàn thể
phình ra quá lớn, chồng chéo và phân
tán [1, tr. 27- 28].
Như vậy, để đi đến quyết định đổi
mới chính trị ở nước ta, Đảng ta biết lấy
biện chứng khách quan của sự vật làm
điểm xuất phát, đó là đòi hỏi tất yếu của
công cuộc đổi mới.
Nhưng đổi mới bộ phận nào trong
hệ thống chính trị của chúng ta? Để giải
đáp được câu hỏi đó phải có cái nhìn
toàn diện, cụ thể trên cơ sở thực tiễn của


Thông báo Khoa học và Công nghệ * Số 2-2013

hệ thống chính trị, đồng thời phải tránh
thái độ nôn nóng lẫn sự trì trệ trong quá
trình xem xét vấn đề.
Chủ trương của Đảng ta về đổi mới
toàn diện hệ thống chính trị của nước ta là
quyết định duy nhất đúng đắn. Quyết
định đó phản ánh đúng thực trạng cần
đổi mới của toàn bộ hệ thống chính trị.
Đổi mới toàn diện hệ thống chính trị còn
bao gồm đổi mới từ tổ chức, phong cách,
lề lối làm việc... nhằm làm cho các bộ
phận cấu thành hệ thống chính trị nói
riêng và toàn bộ hệ thống chính trị nói

chung hoạt động có hiệu quả, đáp ứng sự
nghiệp đổi mới đất nước.
Nhưng với tư cách là hạt nhân của
hệ thống chính trị, là lực lượng lãnh đạo
hệ thống chính trị thì mỗi sự đổi mới của
Đảng đều trực tiếp chi phối đến các bộ
phận còn lại của hệ thống chính trị. Hơn
nữa, với tư cách là đội tiên phong của
cách mạng, đổi mới của Đảng xét về mặt
nguyên tắc, Đảng phải tiên phong trong
việc tự đổi mới, chỉnh đốn mình, làm cơ
sở cho Đảng lãnh đạo đổi mới nhà nước
và các tổ chức chính trị - xã hội.
Đổi mới chính trị ở nước ta không
phải chỉ dừng lại ở chỗ để hệ thống
chính trị vận hành tốt hơn, mà mục đích
cao cả của nó được quy định bởi lý
tưởng của Đảng ta là vì hạnh phúc của
nhân dân. Vì vậy, đổi mới chính trị ở
nước ta phải làm thế nào để một là, nhân
dân tự giác tham gia hoạt động đó.
"Chính trị phải là việc của nhân dân" [2,
tr. 482]. Cũng bởi vì: "Chính trị là vận
mệnh thực tế của hàng triệu con người"
[3, tr. 150]. Hai là, để nhân dân thực sự
phát huy quyền dân chủ của mình, trở
thành người chủ của mọi quá trình xã

20


hội. Điều đó chỉ có thể thực hiện được
bởi sự lãnh đạo của Đảng.
Đổi mới chính trị ở nước ta, do
đó, then chốt là đổi mới, chỉnh đốn về
phương thức tổ chức và hoạt động của
Đảng nhằm làm cho Đảng đáp ứng
được vai trò lãnh đạo của sự nghiệp đổi
mới đất nước, tăng cường hiệu lực nhà
nước, phát huy quyền dân chủ và làm
chủ của nhân dân, từng bước xây dựng
nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, coi đó
vừa là mục tiêu, vừa là động lực của
chủ nghĩa xã hội.
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa
xã hội ở nước ta hiện nay, hệ thống
chính trị bao gồm Đảng Cộng sản Việt
Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt
Nam và các tổ chức chính trị - xã hội
khác của nhân dân.
Đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng
Cộng sản Việt Nam, hệ thống chính trị
đó có chức năng cơ bản là thúc đẩy sự
phát triển kinh tế, xã hội theo định
hướng xã hội chủ nghĩa, tăng cường
khối đại đoàn kết toàn dân, từng bước
hình thành và hoàn thiện dân chủ xã hội
chủ nghĩa mà nội dung cơ bản của nó là:
Toàn bộ quyền lực thuộc về nhân dân
dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Để đổi mới chính trị, Đảng ta đã
quán triệt những quan điểm mácxít, tập
trung ở những điểm sau đây:
Phải nắm vững tính chất giai cấp
công nhân của chế độ chính trị, của
nhà nước và hệ thống chính trị xã hội
chủ nghĩa. Do đó, phải giữ vững vai
trò lãnh đạo của Đảng đối với toàn xã
hội nói chung và đối với hệ thống
chính trị nói riêng.


Thông báo Khoa học và Công nghệ * Số 2-2013

Đổi mới chính trị, do đó phải làm
thế nào để có một hệ thống chính trị phát
triển, phù hợp với yêu cầu của đổi mới
và trở thành động lực quan trọng của sự
phát triển đất nước, không giáo điều,
không xơ cứng, trì trệ và bảo thủ. Cũng
do đó, đổi mới chính trị của nước ta phải
thể hiện được tinh thần của Lênin về vấn
đề này, tập trung ở chỗ:
- Chính trị là biểu hiện tập trung
của kinh tế;
- Chính trị do kinh tế quyết định,
nhưng đồng thời chính trị không thể
không giữ vị trí hàng đầu, là phương
hướng dẫn dắt kinh tế;
- Chính trị là số phận của hàng

triệu quần chúng, là sự nghiệp do chính
quần chúng xây dựng và thực hiện dưới
sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.
Đối với nước ta hiện nay, đổi mới
chính trị phải đi đôi với bảo vệ và phát
triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh, kiên định con đường đi
lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.
Đổi mới chính trị ở nước ta, thực
chất là làm thế nào để quyền lực nhà
nước thực sự thuộc về nhân dân dưới sự
lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Muốn vậy, phải có cơ chế, chính sách để
nhân dân tham gia vào công việc tổ
chức, quản lý các công việc của nhà
nước, làm cho quyền lực của nhân dân
được thực hiện thông qua nhà nước và
thông qua các tổ chức chính trị - xã hội
của họ.
Đổi mới và tăng cường hệ thống
chính trị phải được diễn ra trên cơ sở
hiện thực của kinh tế và sự phát triển
văn hóa mà cơ sở của nó là dân trí được
nâng lên không ngừng để nhân dân tự

21

giác tham gia vào đời sống chính trị. Đó
là căn cứ lý luận, phương pháp luận của
vấn đề đổi mới chính trị và hệ thống

chính trị ở nước ta. Đồng thời, việc đổi
mới mô hình, cơ chế, chính sách và
phương thức quản lý kinh tế đòi hỏi sự
đổi mới phù hợp của hệ thống chính trị.
Yêu cầu nổi lên hàng đầu, trước
mắt cũng như lâu dài là đổi mới, giữ
vững ổn định chính trị để phát triển, để
thực hiện các mục tiêu của đổi mới, giữ
vững vai trò lãnh đạo của Đảng và nâng
cao hiệu lực quản lý của nhà nước, mở
rộng và củng cố vững chắc cơ sở xã hội
của chính trị là quần chúng nhân dân.
Khái quát lại, thực chất của đổi
mới chính trị ở nước ta là xây dựng và
phát triển dân chủ xã hội chủ nghĩa, tăng
cường vai trò lãnh đạo của Đảng nhưng
nền dân chủ không ngừng được tăng
cường, mở rộng. Vì vậy, triển khai công
việc hệ trọng này, Đảng ta khẳng định
vừa phải khắc phục bệnh tập trung quan
liêu, vừa phải chống dân chủ cực đoan
và vô chính phủ.
Quán triệt những quan điểm xuất
phát trên đây, phù hợp với yêu cầu và
nhiệm vụ của đổi mới kinh tế, những nội
dung chủ yếu của đổi mới chính trị được
Đảng ta xác định là:
- Một là, xử lý đúng đắn mối quan
hệ giữa kinh tế thị trường với định
hướng xã hội chủ nghĩa là một vấn đề lý

luận và thực tiễn rất to lớn, phức tạp,
trong đó còn nhiều vấn đề rất mới mẻ so
với trình độ nhận thức và kinh nghiệm của
chúng ta, nó đòi hỏi phải thường xuyên
nghiên cứu và theo dõi sự vận động của
thực tiễn để có những tổng kết nghiêm túc
về mặt khoa học, kịp thời điều chỉnh


Thông báo Khoa học và Công nghệ * Số 2-2013

kinh tế - xã hội đúng theo quy luật khách
quan của sự phát triển. Do đó, muốn
đảm bảo sự lãnh đạo đúng đắn của
Đảng, muốn giữ vững định hướng xã hội
chủ nghĩa và không phạm vào sai lầm về
chính trị thì xây dựng Đảng trong sạch
và vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ
chức, làm cho Đảng ngang tầm với
những yêu cầu mới, nhiệm vụ mới là yêu
cầu hàng đầu, là điều kiện có tính tiên
quyết, có tính nguyên tắc của đổi mới
chính trị ở nước ta.
- Hai là, với tư cách là bộ máy
công quyền - nhà nước của dân, do dân
và vì dân, nhà nước là một công cụ quan
trọng nhất đại diện cho quyền lợi của
nhân dân thì việc đổi mới, tăng cường
vai trò quản lý và nâng cao hiệu lực
quản lý của nhà nước, trên cơ sở bảo

đảm sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà
nước, làm cho những quan điểm và
đường lối đổi mới của Đảng được thể
chế hóa và cụ thể hóa thành pháp luật,
chính sách và cơ chế được thực hiện
đúng đắn trong cuộc sống là đòi hỏi hết
sức cấp bách. Do đó phép biện chứng về
đổi mới tổ chức bộ máy, phương pháp
và phong cách lãnh đạo của Đảng không
thể tách rời việc đổi mới, xây dựng và
củng cố bộ máy nhà nước pháp quyền và

22

quản lý nhà nước bằng pháp luật và theo
pháp luật. Những yêu cầu đó nhằm làm
cho hoạt động của các cơ quan nhà nước
các cấp có thể đạt được những bước tiến
quyết định theo hướng phát huy quyền
dân chủ của nhân dân, tăng cường kỷ
cương và nâng cao hiệu lực quản lý của
Nhà nước. Để thực hiện thắng lợi sự
nghiệp cách mạng, đồng thời với việc
đổi mới chính bản thân mình, Đảng phải
lãnh đạo đổi mới hoạt động của Nhà
nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức
chính trị - xã hội khác của nhân dân, bảo
đảm tính toàn diện của đổi mới hệ thống
chính trị ở nước ta, phản ánh biện chứng
khách quan của hiện thực. Từ thực tiễn

đổi mới mười lăm năm qua, có thể rút ra
kết luận rằng: Đảng ta, do sự vận dụng
sáng tạo phép biện chứng duy vật vào
lãnh đạo đổi mới chính trị, do vậy, vai
trò lãnh đạo của Đảng, sự quản lý kinh
tế - xã hội của Nhà nước được tăng
cường, vai trò năng động, sáng tạo của
các đoàn thể chính trị - xã hội của quần
chúng được phát huy rõ rệt. Đồng thời,
vai trò làm chủ Nhà nước của nhân dân
cũng như dân chủ xã hội ngày càng được
mở rộng và tăng cường. Đó là những
động lực mạnh mẽ giữ vai trò quyết định
nhất thúc đẩy công cuộc đổi mới tiến lên.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam.1987. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI,
NXB Sự thật, Hà Nội.
[2] V.I. Lênin. Toàn tập, tập 40. 1977. NXB Tiến bộ, Mátxcơva.
[3] V.I. Lênin. Toàn tập, tập 41. 1977. NXB Tiến bộ, Mátxcơva.