Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016

Nghiên cứu Y học

KHẢO SÁT KHẢ NĂNG KHÁNG KHUẨN CỦA DỊCH CHIẾT
BROMELAIN TỪ CÂY DỨA (ANANAS COMOSUS)
TRÊN VI KHUẨN SHIGELLA VÀ SALMONELLA ỨNG DỤNG
TRONG PHÒNG NGỪA VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH ĐƯỜNG TIÊU HÓA
Phạm Ngọc Khôi*, Nguyễn Bùi Minh Tâm**

TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Tại Việt Nam, các bệnh về đường tiêu hóa đang đứng đầu nhóm các bệnh nội khoa. Tuy nhiên,
việc lạm dụng kháng sinh đang đẩy nhiều bệnh nhân nhiễm khuẩn đến tình trạng vô phương cứu chữa vì không
đáp ứng kháng sinh đặc hiệu.
Mục tiêu: Nghiên cứu tính kháng khuẩn của dịch chiết xuất enzyme bromelain, thành phần protease chính
trong cây Dứa (Ananas comosus), lên sự biểu hiện của vi khuẩn Shigella và Salmonella.
Phương pháp nghiên cứu: Đánh giá hiệu quả của muối ammonium sulfate (NH4)2SO4 70% bão hòa và
ethanol C2H5OH 96% lên sự kết tủa của bromelain. Khảo sát khả năng kháng khuẩn của bromelain trên vi khuẩn
Shigella và Salmonella. So sánh nồng độ ức chế tối thiểu (minimum inhibitory concentration, MIC) của
bromelain hay bromelain kết hợp với kháng sinh so với dùng kháng sinh hoàn toàn trên hai đối tượng nghiên cứu
trên.
Kết quả: Bromelain khi được tủa bằng ethanol 96% sẽ cho hoạt tính cao hơn, tiết kiệm được thời gian và chi
phí hơn khi tủa bằng muốiammonium sulfate 70% bão hòa. Dịch chiết bromelain đều cho khả năng kháng khuẩn,
tuy nhiên khả năng kháng Shigella tốt hơn so với Salmonella. Kết quả nghiên cứu MIC còn cho thấy bromelain có
thể được dùng để hạn chế sự lây nhiễm củaShigella và Salmonella,tuy nhiên vẫn không thể thay thế hoàn toàn
kháng sinh trong việc điều trị bệnh về đường tiêu hóa.
Kết luận: Dịch chiết bromelain có khả năng kháng Shigella và Salmonella gây ra các bệnh về đường tiêu hóa,
kết hợp dùng kèm với kháng sinh sẽ giúp làm tăng hiệu quả của kháng sinh, đồng thời làm giảm được lượng
kháng sinh cần dùng, từ đó hạn chế được tác dụng phụ khi sử dụng kháng sinh trong điều trị dài ngày.
Từ khóa: Bromelain, Shigella, Salmonella, kháng sinh, bệnh đường tiêu hóa

ABSTRACT
EVALUATION OF ANTIBACTERIAL EFFICACY OF PINEAPPLE (ANANAS COMOSUS)
EXTRACTCONTAINING BROMELAIN COMPOUND ONSHIGELLA ANDSALMONELLA
Pham Ngoc Khoi, Nguyen Bui Minh Tam
* Y Hoc TP. Ho Chi Minh * Supplement of Vol. 20 - No 5 - 2016: 21 - 26
Background: Currently, the treatment of gastrointestinal infections totally depends on antibiotics. However,
the long-term usage of antibiotics can cause some side effects. Therefore, finding an antibacterial factor derived
from nature without causing side effects to the patient in order to replace partially or completely the usage of
antibiotics is becoming more urgent.
Objectives: In this study, we determine the antibacterial effect of bromelain (protease found in pineapple) on
the expression of Shigella and Salmonella.
*

Bộ môn Mô – Phôi – Di truyền, ĐH Y Khoa Phạm Ngọc Thạch
**Bộ môn Công nghệ sinh học, Khoa Khoa học ứng dụng, Đại học Tôn Đức Thắng, TP.HCM
Tác giả liên lạc: TS. Phạm Ngọc Khôi
ĐT: 0909 097 802
Email:

Hội Nghị Khoa Học Kỹ Thuật Bệnh Viện An Bình năm 2016

21


Nghiên cứu Y học

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016

Methods: Evaluate the effect of (NH4)2SO4 (70% saturation) and ethanol 96% to the precipitation and
activity of bromelain by Bradford and Anson method. Determine the antibacterial effect of bromelain on Shigella

and Salmonella by Disk Diffusion method. Compare the minimum inhibitory concentration (MIC) of bromelain
or bromelain in combination with antibiotic versus using antibiotic on two strains of bacteria.
Results: Bromelain precipitated by ethanol 96% will have higher activity than bromelain which is
precipitated by (NH4)2SO4 (70% saturation). Bromelain is resistant to both Shigella and Salmonella. The MIC
results also showed that bromelain can be used to limit the spread of infection of Shigella and Salmonella but still
cannot completely replace antibiotics in the treatment of gastrointestinal diseases.
Conclusions: Bromelain is resistant to both Shigella and Salmonella, which causes gastrointestinal diseases.
Using bromelain in combination with antibiotic will increase the effect of antibiotic, reduce the amount of
antibiotics need and limit the side effects of using antibiotic in long-term therapy.
Keywords: Bromelain, Shigella, Salmonella, antibiotics, gastrointestinal diseases
năng kháng khuẩn của bromelain trên các chủng
MỞ ĐẦU
vi khuẩn: Streptococcus mutans, Enterococcus
Kiết lỵ là chứng bệnh đường tiêu hóa do một
fecalis, Aggregatibacter actinomycetecomitans và
loại amip hay do vi khuẩn Shigella (lỵ trực trùng)
Porphyromonas gingivalis, kết quả thông qua thử
gây ra. Tại các nước đang phát triển, 60% các
nghiệm
MIC
(Minimum
Inhibitory
trường hợp tiêu chảy phân có máu ở trẻ em có
Concentration) cho thấy bromelain có khả năng
nguyên nhân là do lỵ trực trùng(3). Bên cạnh đó,
kháng khuẩn mạnh nhất trên S. mutans, tiếp đến
thương hàn cũng là một chứng bệnh đường tiêu
là P. gingivalis, A. actinomycetecomitans và cuối
hóa do nhiễm vi khuẩn Salmonella. Bệnh này lây
cùng là E. fecalis(9). Ali Abdulrahman Ali và cộng

lan khi vi khuẩn trong phân người/động vật bị
sự (2015) đã khảo sát khả năng kháng khuẩn của
bệnh nhiễm vào thức ăn/nước uống và truyền
bromelain trên ba chủng vi khuẩn Bacillus
sang người/động vật khác(3). Hiện nay việc điều
subtilis, Streptococcus pyogenes, Escherichia coli
trị các chứng bệnh trên phụ thuộc khá nhiều vào
cùng với Proteus spp. và Corynebacterium spp., kết
thuốc kháng sinh. Tuy nhiên, thuốc kháng sinh
quả thông qua thử nghiệm Disk Diffusion Test
không chỉ tiêu diệt các vi khuẩn có hại mà còn
cho thấy bromelain có khả năng kháng khuẩn
tiêu diệt một số vi khuẩn có lợi trong ruột dẫn
trên E.coli, Proteus spp. và Corynebacterium spp.(1).
đến nguy cơ tiêu chảy. Ngoài ra, thuốc kháng
Qua các nghiên cứu trên, ta thấy được bromelain
sinh còn gây ra một số tác dụng phụ thường gặp
là một chất kháng khuẩn tiềm năng. Tuy nhiên ở
khác như buồn nôn, nhức đầu, chóng mặt(2).Do
Việt Nam, chưa có các nghiên cứu về khả năng
đó, việc tìm ra một yếu tố kháng khuẩn có nguồn
kháng khuẩn của bromelain.
gốc tự nhiên không gây nhiều tác dụng phụ lên
Mục tiêu nghiên cứu
bệnh nhân nhằm thay thế một phần hay hoàn
Khảo sát khả năng kháng của bromelain trên
toàn việc sử dụng thuốc kháng sinh đang ngày
càng trở nên cấp thiết.
hai giống vi khuẩn Shigellavà Salmonella. Có thể
sử dụng bromelain thay thế hoàn toàn hay một

Một số nghiên cứu trên thế giới cho thấy
phần việc sử dụng thuốc kháng sinh hay không?
bromelain (một loại protease chiết xuất từ cây
Dứa) có khả năng kháng khuẩn, kháng nấm hiệu
quả(1,9). Bromelain là tên gọi chung cho nhóm
enzyme thực vật chứa nhóm sulfuhydryl, có khả
năng phân giải protein được thu nhận từ họ
Bromeliaccae, đặc biệt là ở cây Dứa (thân và trái)(7).
Praveen N.C. và cộng sự (2014) đã khảo sát khả

22

ĐỐITƯỢNG-PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU
Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu được tiến hành trên enzyme
bromelain được tách chiết bằng phương pháp
kết tủa từ cây Dứa nhằm xác định khả năng

Hội Nghị Khoa Học Kỹ Thuật Bệnh Viện An Bình năm 2016


Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016
kháng khuẩn trên hai giống vi khuẩn Salmonella
và Shigella tại phòng thí nghiệm chuyên đề 3,
phòng thí nghiệm Công nghệ sinh học, Bộ môn
Công nghệ sinh học, Khoa Khoa học ứng dụng,
Đại học Tôn Đức Thắng, TP.HCM.

Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp thu nhận bromelain

Enzyme có bản chất là protein, do lớp áo
nước xung quanh phân tử nên trong dung dịch
protein tồn tại ở trạng thái keo. Vì vậy, để có thể
kết tủa protein, điều cần thiết là phải phá vỡ lớp
áo nước bằng cách bổ sung vào dung dịch các
dung môi hoặc hóa chất có ái lực với nước mạnh
hơn protein để lôi kéo nước ra khỏi phân tử.Các
dung môi và hóa chất thường được sử dụng để
kết tủa bromelain là ethanol, acetone và muối
ammonium sulfate (NH4)2SO4. Tuy nhiên, do
acetone là một loại hóa chất độc hại nên trong
nghiên cứu này chỉ sử dụng và khảo sát ảnh
hưởng của hai yếu tố tách chiết là ethanol và
muối (NH4)2SO4 lên hoạt tính enzyme(7).
Định lượng protein theo phương pháp Bradford
Phương pháp dựa vào sự thay đổi màu khi
cho Coomassie Brilliant Blue - G250 liên kết với
protein trong môi trường acid. Thuốc nhuộm
này sẽ tạo các liên kết với protein, tương tác với
các nhóm kỵ nước và các nhóm mang điện tích
dương trên phân tử protein thành một phức chất
có màu.Phức chất này có độ hấp thu cực đại ở
bước sóng 595nm. Cường độ màu tỷ lệ thuận với
hàm lượng protein. So với các phương pháp xác
định protein khác thì đây là phương pháp có độ
nhạy cao, hóa chất đơn giản và ít tốn thời gian.
Một ưu điểm lớn khác của phương pháp này là ít
bị cản trở bởi (NH4)2SO4.
Xác định hoạt tính protease theo phương pháp
Anson cải tiến

Cho protease tác dụng với cơ chất casein
hoặc hemoglobin, sau đó kết tủa protein dư thừa
bằng tricloacetic acid (TCA), xác định sản phẩm
được tạo thành bằng phản ứng màu với thuốc

Nghiên cứu Y học

thử Folin. Dựa vào đồ thị đường chuẩn để tính
lượng tyrosine tương ứng với lượng sản phẩm
thủy phân dưới tác dụng của enzyme.Biểu diễn
hoạt tính bằng đơn vị hoạt độ. Một đơn vị hoạt
độ là lượng enzyme trong 1 phút ở 30˚C phân
giải được một lượng protein tương đương với
1µmol tyrosine(8).

Phương pháp đĩa khuếch tán (Disk Diffusion
Test)
Kháng sinh hoặc các chất cần khảo sát trong
đĩa giấy lọc sẽ khuếch tán lên bề mặt thạch
Mueller Hilton Agar có chứa các giống/chủng vi
khuẩn thử nghiệm. Mức độ nhạy cảm của vi
khuẩn với kháng sinh hoặc các chất cần khảo sát
được biểu hiện bằng đường kính các vòng vô
khuẩn xung quanh đĩa giấy lọc(5).
Phương pháp xác định nồng độ ức chế tối thiểu
Minimum Inhibitory Concentration (MIC)
Chất kháng sinh hoặc chất cần khảo sát được
pha loãng thành một dãy nồng độ giảm dần và ủ
qua đêm với vi khuẩn nhằm xác định nồng độ
tối thiểu mà tại đó, chất kháng sinh hoặc chất cần

khảo sát vẫn còn khả năng ức chế sự phát triển
của vi khuẩn(4).

KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
Kết quả so sánh hàm lượng protein và hoạt
tính bromelain sau khi tủa bằng ethanol
96% và ammonium sulfate 70% bão hòa
Hàm lượng protein và hoạt tính enzyme
bromelain sau khi thu nhận bằng hai phương
pháp tủa sử dụng ethanol 96% (tỷ lệ 4 ethanol: 1
dịch) và ammonium sulfate 70% bão hòa được
xác định theo phương pháp Bradford và Anson
cải tiến.
Bảng 1. Hàm lượng protein và hoạt tính của
bromelain
Yếu tố tủa
Ethanol 96%
Ammonium sulfate

Hội Nghị Khoa Học Kỹ Thuật Bệnh Viện An Bình năm 2016

Hàm lượng
protein (mg)
109,05
109,47

Hoạt tính
bromelain (UI/g)
137,34
120,70


23


Nghiên cứu Y học

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016

Hình 1. Đồ thị biểu diễn hàm lượng protein và hoạt tính bromelain khi sử dụng hai yếu tố gây kết tủa ethanol
96% và ammonium sulfate 70% bão hòa
ta chọn ethanol 96% làm yếu tố tủa để thu được
Từ kết quả trên, ta có thể rút ra nhận xét rằng
bromelain có hoạt tính tốt nhất.
sau khi tủa bằng ethanol 96% và ammonium
sulfate 70% bão hòa thì hàm lượng protein thu
được gần tương đương nhau tuy nhiên yếu tố
tủa ethanol 96% lại cho hoạt tính enzyme
bromelain mạnh hơn. Điều này có thể giải thích
là do thời gian thẩm tích chưa đủ, dẫn đến còn
sót lại một lượng muối nhất định gây ảnh hưởng
đến hoạt tính enzyme. Vậy sau thí nghiệm này,

Kết quả phương pháp đĩa khuếch tán
Tiến hành thực hiện phương pháp đĩa
khuếch tán cho Shigella spp. và Salmonella spp.
Bảng 2. Kết quả phương pháp đĩa khuếch tán
Giống vi khuẩn
Shigella spp.
Salmonella spp.


Đường kính vòng vô khuẩn (mm)
19,70 ± 0,67
6,50 ± 0,71

Hình 2. Vòng vô khuẩn do bromelain tạo ra trên Shigella spp. (trái) và Salmonella spp. (phải)
hơn so với Salmonella spp. Đồng thời, pH dịch vị
Từ kết quả trên, ta có thể rút ra nhận xét rằng
sau khi ăn không ảnh hưởng đến hoạt tính
bromelain cho khả năng kháng Shigella spp. tốt

24

Hội Nghị Khoa Học Kỹ Thuật Bệnh Viện An Bình năm 2016


Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016
bromelain, bằng chứng là bromelain vẫn cho kết
quả kháng trên hai giống vi khuẩn.

Kết quả phương pháp MIC
Tiến hành thực hiện phương pháp MIC
khảo sát nồng độ ức chế tối thiểu của
bromelain, kháng sinh cefotaxime, bromelain
kết hợp cefotaxime cho Shigella spp. và
Salmonella spp. Chọn cefotaxime để khảo sát
cùng với bromelain vì cefotaxime là thế hệ thứ
ba trong họ kháng sinh cephalosporin, có phổ
kháng khuẩn rộng [4].
Bảng 3. Kết quả khảo sát MIC
Shigella spp. Salmonella spp.

Bromelain
0,782 mg/mL
3,125 mg/mL
Cefotaxime
1 µg/mL
4 µg/mL
Bromelain + Cefotaxime
0,5 µg/mL
2 µg/mL

Từ bảng kết quả trên, ta có thể rút ra nhận
xét như sau:
- Về việc hạn chế lây nhiễm Shigella và
Salmonella: bromelain có thể được dùng để hạn
chế lây nhiễm Shigella và Salmonellado đều cho
kết quả kháng trên hai giống vi khuẩn.
- Về việc điều trị bệnh do Shigella và
Salmonella: bromelain không thể thay thế hoàn
toàn thuốc kháng sinh trong việc điều trị bệnh,
bằng chứng là kết quả khảo sát MIC của
bromelain cao hơn rất nhiều lần so với thuốc và
không đủ điều kiện để được công nhận là một
chất kháng sinh. Tuy nhiên, khi sử dụng kết hợp
bromelain với thuốc sẽ giúp tăng cường hiệu
quả của thuốc, giảm bớt được lượng thuốc cần
sử dụng, bằng chứng là khi kết hợp bromelain
(3,125 mg/mL) với cefotaxime thì kết quả khảo
sát MIC của cefotaxime giảm từ 1 µg/mL xuống
0,5 µg/mL (đối với Shigellaspp.) và từ 4 µg/mL
xuống 2 µg/mL (đối với Salmonella spp.). Kết quả

này giống với kết quả nghiên cứu của H.
Khosropanah và cộng sự (2012)(6) , khi kết hợp
bromelain với vancomycin thì kết quả khảo sát
MIC của vancomycin trên Streptococcus sanguis
giảm từ 1 µg/mL xuống 0,5 µg/mL.

KẾT LUẬN
Bromelain khi được tủa bằng ethanol 96% (tỷ

Nghiên cứu Y học

lệ 4 ethanol: 1 dịch) sẽ cho hoạt tính cao hơn khi
tủa bằng (NH4)2SO4 (70% bão hòa). Đồng thời,
phương pháp tủa bằng ethanol 96% sẽ tiết kiệm
được thời gian hơn so với khi tủa bằng
(NH4)2SO4.
Bromelain có thể được dùng để hạn chế lây
nhiễm Shigella và Salmonella. Bromelain cho khả
năng kháng Shigella spp. tốt hơn so với Salmonella
spp..Hiện nay, cơ chế kháng khuẩn của
bromelain vẫn chưa được làm rõ(1). Tuy nhiên,
dựa vào kết quả của một số nghiên cứu trước
đây, ta có thể dự đoán cơ chế như sau:
- Bromelain tác động lên thành tế bào vi
khuẩn: vi khuẩn gồm có vi khuẩn gram (+) và
vi khuẩn gram (-). Đối với vi khuẩn gram (-),
do bromelain có hoạt tính phân giải protein
nên khi tác động lên thành tế bào, bromelain
sẽ phân giải protein màng ngoài, làm cho cấu
trúc màng ngoài trở nên lỏng lẻo, tiếp đến sẽ

xâm nhập vào lớp peptidoglycan và tiếp tục
phân cắt các liên kết peptide khiến cấu trúc bị
phá vỡ, và cuối cùng làm lỏng lẻo màng tế bào
chất cũng theo cơ chế phân hủy protein màng.
Khi thành tế bào trở nên lỏng lẻo, các phân tử
bromelain tiếp theo sẽ len lỏi xuyên qua thành
tế bào xâm nhập vào tế bào chất và phân giải
các hợp chất dinh dưỡng cũng như các bào
quan có bản chất protein. Đối với vi khuẩn
gram (+), cơ chế tác động lên thành tế bào của
bromelain cũng tương tự như vi khuẩn gram
(-). Tuy nhiên, do lớp peptidoglycan quá dày
nên khả năng phá vỡ cấu trúc lớp này để xâm
nhập vào bên trong tế bào là thấp hơn so với
vi khuẩn gram (-). Điều này được minh chứng
thông qua kết quả nghiên cứu của Sparso và
cộng sự (2002)(10) đã đưa ra kết luận bromelain
cho khả năng kháng vi khuẩn gram (-) tốt hơn
vi khuẩn gram (+). Tuy nhiên, hai giống vi
khuẩn đang xét trong đề tài này đều là vi
khuẩn gram (-) nhưng lại cho kết quả kháng
Shigella spp. tốt hơn Salmonella spp.?
- Khả năng di động của vi khuẩn: đối với
những vi khuẩn có khả năng di động (như
Salmonella spp.), khi dịch chế phẩm trong đĩa giấy

Hội Nghị Khoa Học Kỹ Thuật Bệnh Viện An Bình năm 2016

25



Nghiên cứu Y học

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 20 * Số 5 * 2016

lọc khuếch tán ra xung quanh, do có thể di động
nên khả năng các vi khuẩn này tiếp xúc với
bromelain thấp, chỉ những vi khuẩn nằm bên
dưới hoặc gần sát mép đĩa giấy mới có khả năng
tiếp xúc nhiều với bromelain, dẫn đến tạo vòng
kháng khuẩn nhỏ. Điều này được minh chứng
thông qua kết quả nghiên cứu của Ali
Abdulrahman Ali và cộng sự (2015)(1), ở điều
kiện nhiệt độ 37˚C, tất cả các vi khuẩn có khả
năng di động đều cho đường kính vòng kháng
khuẩn nhỏ.
Bromelain không thể thay thế hoàn toàn
thuốc kháng sinh trong việc điều trị bệnh do
Shigella và Salmonella gây ra, tuy nhiên khi kết
hợp dùng kèm với thuốc sẽ giúp làm tăng hiệu
quả của thuốc đồng thời làm giảm được lượng
thuốc kháng sinh cần dùng, hạn chế tác dụng
phụ khi sử dụng thuốc trong điều trị dài ngày.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

2.
3.


26

Ali AA, Milala MA, Gulani IA (2015). Antimicrobial effects of
crude bromelain extracted from pineapple fruit (Ananas
comosus (Linn.) Merr.). Advances in Biochemistry, 3, 1 - 4.
Bartlett J.G. (2002).Antibiotic associated diarrhea. N. Engl. J.
Med., 9, 334 - 346.
Bùi Đại, Nguyễn Văn Mùi, Nguyễn Hoàng Tuấn (2005). Bệnh
học truyền nhiễm. Nhà xuất bản Y học.

4.

5.

6.

7.

8.
9.

10.

Clinical and laboratory standards institute (2012). Methods for
dilution antimicrobial susceptibility tests for bacteria that
grow aerobically; Approved standard, 9th edition, 32, 17 -19.
Clinical and laboratory standards institute (2012).
Performance standards for antimicrobial disk susceptibility
tests; Approved standard, 11st edition, 32, 9 - 13.
Khosropanah H, Bazargani A, Ebrahimi H, Eftekhar K,

Emami Z, Esmalizadeh S (2012). Assessing the effect of
pineapple extract alone and in combination with vancomycin
on Streptococcus sanguis, Jundishapur Journal of Natural
Pharmaceutical Products, 7, 140 - 143.
Nguyễn Đức Lượng, Cao Cường, Nguyễn Ánh Tuyết, Lê Thị
Thủy Tiên, Tạ Thu Hằng, Huỳnh Ngọc Oanh, Nguyễn Thúy
Hương, Phan Thị Huyền (2012). Công nghệ enzyme. Nhà
xuất bản Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
Nguyễn Văn Mùi (2007). Thực hành hóa sinh học. Nhà xuất
bản Đại học Quốc gia Hà Nội.
Praveen N.C., Rajesh A., Manish Madan, Vishwajit
Rampratap Chaurasia, Neel V. Hiremath, Akanksha
Manmohan Sharma (2014). In vitro evaluation of antibacterial
efficacy of pineapple extract (bromelain) on periodontal
pathogens, Journal of International Oral Health, 6, 96 - 98.
Sparso H.M., Moller S.M. (2002). Proteolytic enzyme as
antimicrobial agents and incorporation of hydrophobic
additives into thermally compacted soy protein - based films.
Research thesis at Clemson University exchange with
Technical University of Danmark.

Ngày nhận bài báo:

03/08/2016

Ngày phản biện nhận xét bài báo:

10/08/2016

Ngày bài báo được đăng:


05/10/2016

Hội Nghị Khoa Học Kỹ Thuật Bệnh Viện An Bình năm 2016