/v''

VAI IWIT VE NO]\G IVGHIEP MY TIIO - GO COIVG
^'

Tlf ]\AM 1 9 5 4 DEI\ ]\AM 1 9 7 5
NGUYfiN PHUC NGHI$P'
TRAN THI THANH HU£"

1. Chinh s a e h r u o n g d a t c u a c h i n h
q u y e n Sai Gon va svf a p d u n g c h i n h
saeh do t a i My T h o - Go Cong
Sau nam 1954, vdi y dd "binh dinh nong
thon" va chd'ng pha each mang, dUdc sU cd'
va'n cua cae ehuyen gia kinh te Hoa Ky,
chinh quyen Ngd Dinh Diem da de ra
ehUdng trinh "cdi cdch dien dia" va nang nd
len hang "quo'c sdch", xem dd la "khdu then
chdi cua cdch mang kinh te d mien Nam",
vdi cac Du so 2 (1-1955), Du so 7 (2-1955)
vaDu so 57 (10-1956).
Theo tac gia Lam Quang Huyen trong
quyen Cdch mang rugng ddt d mien Nam
Viet Nam, ndi dung cua cae Du tren bao
gdm hai diem chinh ye'u sau day:
"i. Xdc dinh bdng phdp ly mot quan he
giUa dia chu vd td dien, cu the Id quy dinh
mgt loat mau khe Udc td dien cho cdc
trudng hgp mUdn rugng cua dia chu, mUdn
rugng cong, hay mUdn rugng bo hoang,
trong do co dn dinh mdc to nong ddn phdi

nap (Du so'2 vd so'7).
2. An dinh mgt gidi hgn viia phdi, co lgi
cho che do sd hUu rugng ddt cua dia chu
^_TS. Dai hoc Tien Giang
" Dai hoc Tien Giang

giup hg bdn di nhiing rugng ddt qud gidi
hgn do (Du so'57)" (1).
The nhUng, tren thUe te, van theo tac
gia Lam Quang Huyen, thue chat eiia Du
sd' 2 va so' 7 "chi Id thd lugt phdp cho phep
dia chu vd thiic ddn chiem doat lgi tren 75
vgn hec ta md chinh quyen cdch mang dd
chia cho nong ddn, bdt hdng chue vgn gia
dinh nong ddn lao dgng trd lgi dia vi td
dien vdi mdc to pho bie'n dd tang len"; cdn
Du so' 57 thi "vdn duy tri dgi bg phan giai
cap dia chd phong kien vdi 2/3 so'dien tich
hg chiem gid vd boc lot td" (2).
Dua vao eae Du tren, chinh quyen Sai
Gdn va dia chu 5 tinh My Tho da cUdp doat
46.415 ha rugng da't cac loai ma chinh
quyen each mang da chia ca'p cho ndng dan
trong thdi ky 9 nam khang chie'n choiig
thuc dan Phap. Mdc to tang len td 20 - 25
gia/ ha len de'n 35 - 60 gia / ha. Dien tich bi
tang td len de'n 25.000 ha. Nhieu ndi dia
chu cdn phuc hdi ca td phu. Cd ndi chung
cdn truy thu nhiJng nam khdng thu to dUdc.
Tinh den thang 4-1960 la thdi diem chinh

quyen Ngd Dinh Diem tuyen bd' ke't thuc
chUdng trinh "cdi cdch dien dia", khoang


Vai nel ve nong nghiep HTy Tho...
90% dien tich canh tac d My Tho va Gd
Cdng n i m trong tay giai ca'p dia chu, chi
cdn laikhoang 10 % dien tich la thudc phu
ndng va ndng dan lao dgng (3).
The nhung, tif sau "Ddng khdi", phdng
trao each mang d mien Nam phat trien v6
cung manh me. Nhieu vung n6ng thon da
dUde giai phdng. Nong dan da gianh quyen
lam chu nong thdn va quyen lam chu rudng
da't tren mgt quy mo Idn. Vi the', chUdng
trinh "cdi cdch dien dia" cua ehinh quyen
Diem bi pha san hoan toan.
TrUdc tinh hinh dd, de "tranh thu. trdi
tim vd khdi 6c" cua ndng dan n h i m phuc
vu eho mUu dd chd'ng Cdng d mien Nam,
dUde sU dao dien cua cac cd' va'n My, thang
3-1970, chinh quyen Nguyen Van Thieu
ban hanh Luat "Ngudi cay cd rudng". Ndi
dimg cua bg luat nay tap trung d ba diem
chinh sau day:
1. Dien tich sd hiiu td'i da cua dia ehu la
15 ha d Nam Bd va 5 ha d Trung Bd, thay
vi 100 ha dudi thdi Ngd Dinh Diem.
2. Ca'p khdng rudng da't cho ndng dan.
3. Xda bd ehe do ta canh (4).

Ngay sau dd, chinh quyen Nguyen Van
Thieu tie'n hanh viec ca'p "chiing khodn"
rudng da't eho ndng dan. Qua dd, hg mudn
phu nhan viec ehinh quyen each mang da
chia ca'p rudng da't cho ndng dan va tao nen
tam ly: chinh quyen Sai Gdn mdi la ngudi
xac nhan quyen sd hCtu rudng da't cua ndng
dan.
6 My Tho va Gd Cdng, ldi dung bd luat
tren, chinh quyen Sai Gdn da day manh
viec eUdp doat rudng da't, nha't la rugng da't
ciia gia dinh each mang, de xay dUng cac
khu gia binh cho gia dinh binh si quan ddi
Sai Gdn va cac can cd quan sU, phuc vu cho
muc tieu xam lUdc va chd'ng pha each mang

25

cua My va ehinh quyen Sai Gdn; dien hinh
la •viec hg cUdp 640 ha rudng da't cua ndng
dan xa Binh Ddc (huyen Chau Thanh) de
xay dung can cd Ddng Tam cho sU doan 9
My. Chinh quyen Sai Gdn cdn bay ra trd
vda ca'p "ehdng khoan", vrfa phat sung cho
"nhan dan trf ve" de danh pha cd sd each
mang, nhu Phd Td'ng thd'ng Tran Van
Hudng da tiing lam d Gd Cdng. Day cQng la
ed hdi de bgn te a'p, te xa saeh nhieu, nhiing
lam nhan dan. 0 Cai Lay va Gd Cdng,
ehung huge ndng dan phai nop tii 6.000

ddng den 15.000 ddng (tien Sai Gdn) de lay
mdt "ehdng khoan", ne'u khdng thi ma't
rudng. O Chau Thanh, khi lam giay ban
rugng, ndng dan ciing phai lo lot td 10.000
ddng de'n 15.000 ddng/ ha (5).
Tuy nhien, luat "ngUdi cay cd rudng" cua
chinh quyen Thieu thUe su la mdt bude lui
cua lich sU. Thue te la, td sau 'T)dng Kdidi"
(1960), p h i n Idn rugng da't d ndng thdn da
thudc quyen lam chu cua ndng dan; dai bd
phan dia chu da bd rudng dat chay vao
thanh thi, trong dd cd mdt sd' da ehuyen
sang kinh doanh cdng - thUdng nghiep, trd
thanh giai ca'p tu san; va dd dUde xem la cd
sd xa hgi cua che do thUe dan mdi cua My d
mien Nam. Cho nen, theo tac gia Lam
Quang Huyen, "mgt dieu md My • Thieu
hodn todn khong mudn, nhUng khong the
ndo Idm khdc hOn, Id phdi mac nhien thiia
nhdn nhiing thdnh qud cua cdch mang
rugng ddt trong nong thon mien Nam do
Ddng ta Idnh dgo tii sau cuoc "Dong Khdi"
1959-1960". Chinh Nghi si Trin Van Qua,
Chu tich Uy ban Canh ndng cua ThUdng
vien Sai Gdn, da thu nhan dieu dd tren bao
Chinh Ludn sd'ra ngay 23-2-1971 nhu sau:
"That ra hdu he't so'rugng ndy dd dugc Viet
cgng cap khong cho nong ddn tii may ndm
trUdc, nay lugt "ngUdi cdy co rugng" xem
nhu "hgp thdc hoa" tinh trgng dd" (6).



25
2. C h i n h s a e h r u o n g d a t c u a c h i n h
q u y e n e a c h m a n g tinh My Tho - Go
Cong va nhiJng t h a n h q u a t r o n g e a c h
mang ruong dat
Thuc hien chu trUdng Trung Udng Cue
mien Nam, Tinh uy My Tho va Gd Cdng da
de ra nhieu giai phap ve rudng da't nhu
sau:
- Rudng da't phat canh thu td cua dia
chu, phu ndng deu phai thifc hien giam td
dung quy dinh. Td suat td'i da khdng qua
15%; ndi nao tren mUc 15% thi da'u tranh
ddi giam xud'ng; ndi nao dudi 15%> thi giii
nguyen. Nhu vay, ndng dan chi phai nop td
vdi mUc tha'p hdn mdc td do chinh quyen
Sai Gdn quy dinh.
- Dd'i vdi rudng da't cua bgn Viet gian va
cua dia chu phan dgng thi tich thu de chia
eho ndng dan thie'u rugng hoae khdng cd
rudng; chi chda lai mgt p h i n cho gia dinh
cua d6'i tUdng nay canh tdc de sinh s6'ng.
Ne'u la rugng dat da tieh thu va chia cho
ndng dan trong thdi khang chie'n chd'ng
thUe dan Phap, ma nay bi dia chu cUdp lai,
thi kien quye't da'u tranh khdi phuc quyen
sd hiiu cua ndng dan tren sd'rudng dd.
- Ddi vdi rugng da't cua dia chu thudng

thi thUa nhan quyen thu td; nhUng huge
phai giam td theo quy dinh. Ne'u do hoan
canh chie'n tranh ac liet, hg ehay vao thanh
thi, thi tam giao rudng da't cho ndng dan
quan ly va thu hoa ldi; nhung khi hg trd ve
thi dUde nhan lai quyen sd hiiu rugng dat
va dudc thu td, nhung phai thue hien hien
giam td theo quy dinh; ddng thdi, phai cd
nghla \Ti ddng gop cho each mang. Ben
canh dd, keu ggi hg hien dien de chia cap
cho dan cay ngheo.
^ - Dd'i vdi rudng da't cua trung ndng thi
dam bao quyen sd hiiu rudng da't eua tang

Rghien cmi Lich si5r. sd 11.2009
Idp nay, khdng la'y rugng da't cua hg trang
trai cho b i n , cd'ndng.
- Ddi vdi b i n , cd' ndng, ngoai viec tam
cap, tam giao rudng da't cho hg, thi phai
chd y hudng dan hg san xua't, td chiie doan
ke't, tUdng trd, giup dd phUdng tien, vd'n,
gid'ng lan nhau va chd'ng nan eho vay nang
lai. Chie'u cd' thich dang dd'i vdi gia dinh
each mang va gia dinh giai phdng quan.
- Do'i vdi rugng da't cua cac tdn giao thi
bao dam quyen sd hiiu rudng da't chinh
dang cua nha thd va nha chua (7).
Nhiing giai phap tren da cd tac dung
tich cue trong viec chd'ng lai chinh saeh
rudng da't cua My va ehinh quyen Sai Gdn,

vifa mang lai quyen ldi rugng da't va dan
sinh cho ndng dan; vifa dam bao khd'i dai
doan ket dan tgc, phuc vu cho nhiem vu
chd'ng My cdu nude.
Td dd, tren linh vife rugng da't, ndng dan
tinh My Tho - Gd Cdng da gianh dUdc
nhQng thanh qua td Idn. Theo tai lieu da
d i n eua tac gia Lam Quang Huyen, tai My
Tho, thdi chinh quy.en Ngd Dinh Diem
(1955-1963), ndng dan bi tUde doat gin he't
rudng da't; nhUng de'n cuo'i nam 1965, n5ng
dan da gianh lai s6' rugng da't bi cUdp, va
cdn md rgng them quyen lam ehu, tdng
cdng dUde 126.623 ha, chiem 77% dien tich
rudng da't d trong tinh. Ddng thdi, ndng dan
cdn dUde chia cap tren 100.000 ha rugng
da't. Binh quan mdi nong hd cd td 0,25 1,77 ha; rieng d nhiing xa da't rdng, ngUdi
thua giap Dong Thap Mudi, mdi ndng hd cd
td 4,18 - 6,85 ha. Mdc td dUdc ha xud'ng,
phd bie'n td 5 - 20 gia/ha dd'i vdi loai rudng
cd nang suat td 80 - 100 gia/ ha; 10 - 20
gia/ha dd'i vdi loai rudng cd nang sua't tCt
1 0 0 - 150 gia/ha (8).
Td dd, sd'ludng va dien tich sd hdu ruong


Vai net ve nong nghiep nTy Tho...

27


da't cua dia chu ngay cang bi thu hep. De'n chinh quyen each mang mang lai, san xua't
cud'i nam 1965, d tinh My Tho chi cdn phat trien, ddi sd'ng dUdc cai thien mdt
khoang 500 gia dinh dia chu, chiem 0,5% sd' phan, nen ndng dan ddng gdp cho each
ndng hd cua toan tinh, sd hiiu 24.498 ha, mang cang luc cang tang, gdp p h i n thuc
chiem 15% tdng dien tieh rudng dat trong day eugc khang chie'n phat trien. Nam
toan tinh. Cu the nhU d xa My Hanh Ddng 1961, ndng dan huyen Hda Ddng (nay la
(huyen Cai Lay), trUdc nam 1945, h i u he't , huyen Gd Cdng Tay) ddng gdp 10 trieu
rugng da't d day deu thudc ve dia chu, nam ddng (tien Sai Gdn), vrfdt chi tieu 4 trieu
1962, ndng dan da gianh dUde quyen lam ddng (tien Sai Gdn); trong dd xa Phu
chu 625 ha, dia chu cdn chiem 439 ha, Thanh Ddng ddng 1,3 trieu ddng (tien Sai
nhUng chi phat canh 200 ha, de'n nam Gdn), vofdt chi tieu 300.000 dong (tien Sai
1969, dia chu chi edn chiem 73 ha va chi Gdn),... Nhd the, ngan saeh toan tinh ehi cd
phat canh cd 16 ha. T i n g Idp ban cd' ndng vai tram ngan ddng (tien Sai Gdn) vao nam
da giam xud'ng rd ret. Do quyen lam chu 1960 da tang len de'n 60 - 70 trieu ddng
rudng da't dUdc md rdng va ngay cang cung (tien Sai Gdn) vao cud'i nam 1961. Nam
cd', nen tang Idp trung ndng trd thanh lUe 1968, mdt huyen cua tinh My Tho, ehi
lUdng ddng did nha't d ndng thdn. Vi du trong mdt thang, da ddng gdp 50 trieu ddng
nhu nam 1969, tai huyen Cai Lay, sd'trung (tien Sai Gdn) de phuc 'vu cho eugc tdng
ndng d xa My Hanh Ddng chiem 74,9% tdng tie'n cdng va ndi day xuan Mau Than. Nam
so' ndng hd cua toan xa, d Long Khanh 1973, ndng dan toan tinh da ddng gdp 305
chiem 74,5%, d hai xa Thanh Hda va Long tieu ddng (tien Sai Gdn); va nam 1974 la
Tien chiem 71,4%. Mdc sd'ng cua tang Idp 600 trieu ddng (tien Sai Gdn), gdp phin vao
nay dUde cai thien dang ke. O xa My Hanh thang ldi cua cude tdng tien edng va ndi day
Dong, trong so' gia dinh trung ndng ed 21% Xuan nam 1975 (10).
sd' hg du an, 70% so' hg du an, ehi cd 9% so'
Ben canh dd, do gia dinh dudc chinh
hd thie'u an. Danh gia ve t i n g Idp nay, tae
quyen each mang chia cap rudng dat, nen
gia Lam Quang Huyen vie't: "Trung nong
thanh nien ndng thdn hang hai gia nhap bd

rdt gdn bd vdi cdch mgng, vdi Ddng, cd tinh
ddi, du kich chien da'u, giai phdng que
thdn chie'n ddu cao, quye't tdm bdo ve thdnh
hUdng. Chi tinh rieng vao cudi nam 1974,
qud cdch mgng, tich ciic dong gop sdc
toan tinh cd hang ngan thanh nien tham
ngiidi, sdc ciia cho khdng chie'n, hdng hdi
gia lUc lUdng vii trang. Ddng thdi, ndng dan
tham gia cdc phong trdo ddu tranh vu
la mdt lUe ludng quan trgng trong da'u
trang, chinh tri, binh van" va "trong viing
tranh chinh tri, ket hdp chat che vdi dau
gidi phong, trung nong dd dong vai trd
tranh vii trang cua lUc lUdng vii trang, tao
quan trgng trong sdn xuat vd cdc phong
thanh sdc manh tdng hdp cua each mang
trdo ddu tranh cdch mgng; dd lam cho khdi
de chien thang ke thu. Ngoai ra, ndng dan
lien minh cong - nongdugc tdng cUdng, mgt
edn tham gia di dan cdng tai dan, tai
trong nhiing nhdn to'bdo ddm cho thdng ldi
thUdng, phuc vu chie'n trUdng. Trong chie'n
cita cuoc khdng chie'n cho'ng My cdu nUdc"
dich Mua Khd 1974 - 1975, hang ngan dan
(9)-.
cdng da ehuyen chd hang ngan ta'n hang td
Mac du tinh hinh chie'n sU diin ra ra't ac bien gidi, vUdt Ld 4 (nay la Qud'c Id I A) ve
liet; nhung do Idm chu dUdc rugng dat ma Chd Gao cat giau, dU trii.



2S
3. Hoat d o n g s a n x u a t n o n g n g h i e p
Viec trdng Ida van la hoat ddng chu yeu
trong san xua't ndng nghiep. Dien tich eanh
tae Ida (ca My Tho va Gd Cdng) trong thdi
ky nay khoang 170.000 ha. NgUdi ndng dan
trdng rat nhieu gid'ng lua; vu Ida sdm cd cac
gid'ng Sa mo r i n , Sa mo trang, Lua Xiem,
Nang Cdc, Ca dun sdm, Lua tieu, Lua
nhum, Ca dun ket sdm,...; vu Ida Id cd eae
gid'ng Nang Qudt, Ba Xuyen, Chim nghe,
c a lay, Lua nd'i, Nang Lai, Nang ehdn,
Mong chim, Nang mau, Nang vu, Nang co
Id, Ddc vang,...; vu Ida mua ed cac gid'ng
Nang Ra, Nang Phat, Nang Gong, Nang co
mua, Sdc nau, T r l n g nhd, Tau hUdng, Lua
chum, Lua soi, Lua mong chum, Lua nhd,
Chum mai. Chum mua. Bong sen, Ca
dum,...; vu Ida mudn cd cac gid'ng Lua sa
vdt, Ve vang, Nang thdm, Tau chen, Lua
trang nhdt, Nang Qudt, Nang ut, Nang
Tien, Dd'c phung, Phung lun, Rua vang,
Dung ket,... Tuy nhien, cae gid'ng dia
phudng a'y ed mgt sd'nhUde diem, nhu nang
suat thap, thdi ky sinh trudng dai, hay bi
nga vi than eao, la dai va mgc theo chieu
ngang nen thie'u anh sang eho quang hdp,
kha nang hap thu phan bdn thap, nha't la
phan dam.
Do dd, nam 1966, nganh ndng nghiep

cua ehinh quyen Sai Gdn da nhap cae gid'ng
Ida Than Ndng ngan ngay IR8 va IR5 eua
Vien Nghien cdu liia gao qud'c te (IRRI) vao
mien Nam. Cac gid'ng liia mdi nay da khae
phuc dUdc nhiing nhude diem eua cac gid'ng
Ida dia phudng; va nha't la eho nang suat
kha cao; tai mdt sd diem trdng thd d Tien
Giang, cd 1 ha thi thu dUde 6 - 9 ta'n. Sau
dd, cdn cd them cac gid'ng Than Ndng IR20,
IR22, IR24. Td nam 1967, viec trdng cac
gid'ng lua Than Ndng da trd nen phd bien d
trong tinh.

Rghien cihi Lich sCr. s611.2009
Vdi viec du nhap cac gid'ng Ida nang
sua't cao va do tac dgng cua chUdng trinh
phat trien ndng nghiep cua chinh quyen
Sai Gdn dUdc bao trd bang vien trd My, nen
ndng dan sd dung phan hda hge ngay cang
nhieu, Ude lUdng khoang 130 - 150 kg phan
ure eho mgt ha da't canh tac. NhiJng cai
thien dang ke ve cac gid'ng Ida mdi va viec
sd di^ng rgng rai phan hda hge da eho ph^p
ngudi ndng dan, td nam 1967, trdng dUde
hai vu Ida trong mdt nam (vu he thu ca'y
vao thang 5 - 6 , thu hoach vao thang 8 - 9 ,
vu ddng xuan ca'y vao thang 12-1, thu
hoach vao thang 4 - 5); sau dd, tang them
mdt vu Ida hay mgt vu mau.
Viec sd dung may mdc trong san xuit

ndng nghiep ngay cang trd nen phd bien.
Nam 1962, mgt ndng dan d huyen Cai Lay,
Ian dau tien, da c6 sang kie'n cai tie'n may
dudi tdm dung de chay xudng ghe thanh
may bdm nUdc. May dudi tdm dung de chay
xudng ghe gdm mgt may chay bang xang
(loai 3,5 CV, 4,5 CV, 6 CV), mgt cay true
trdn gan lien tif may de'n bg phan ehan vit
dai khoang 3 met, bg phan ehan vit cd ba
canh gin gid'ng nhu dudi tdm, nen ngUdi ta
ggi la "may dudi tdm". Neu ehan 'vit dUdc
gan xudi, may dudi tdm khi chay cd tac
dung day nude ra phia sau lam eho ghe
xudng ehay. Ne'u g i n ngUde ehan vit lai,
khi may chay se day nUdc ngUdc trd lai.
May dudi tdm bdm nUde dUa nUdc len cao
de'n 02 met, eho phep ngUdi ndng dan dua
nude thoai mai tif kenh mvfdng len ddng
rugng.
Tif Cai Lay, may dudi torn bdm nUdc
nhanh chong dUdc nhan rong ra khap ndi.
Theo Sansom Robert trong quyen Kinh te
nong nghiep d vung dong bang song Ciiu
Long, day la mgt cuoc each mang kinh te
thuc sU, giup eho san lUdng thdc gao cl Nam


Vai nef ve nong nghiep 5Iy Tho...
Bd cd su gia tang dang ke. Cung td thap
nien 60, ndng dan b i t d i u sd dung mdy

cay, nha't la may cay loai nhd, trong khau
lam da't, van ehuyen ndng san,...

29
Ilia da qua dUdc giai doan ye'u dt cd the bi
ddc td' xam hai; luc nay, cay Ida cd chUng
lai, nhUng se nhanh ehdng phuc hdi va
phat trien. Hai ky thuat nay gidp cho viec
trdng lua tren vung dat phen dat dude
nang sua't kha, giam chi phi vat tU (xang
diu, thud'c trd sau,...) va edng lao ddng (11).

Ky thuat canh tac cUng cd sU bie'n ddi.
Ben canh viec ca'y lua d nhiing ndi ma
rudng da't da t h u i n thue, thi ddi vdi vung
da't nhiem phen d bic Lg 4 (nay la Qud'c Id I
Chinh vi the. My Tho - Gd Cdng trd
A) thudc cae huyen Cai Be, Cai Lay, Chau thanh mdt trong nhiing viing tham canh
Thanh, ndng dan da nhay ben ap dung thdc gao ndi tieng d Nam bd, vdi san lUdng
phUdng phap sa ngam va sa khd de trdng Udc td 500.000 - 550.000 tan/nam. Khoang
Ida. Theo tac gia Tran Xuan Kiem trong 80 % sd' thdc gao nay dudc phuc vu cho nhu
quyen Nghe nong Nam bg, sa nglm dUde ciu ndi tinh; khoang 20 % cdn lai dUde tieu
thUe hien tren nhiing viing da't phen ngap thu ngdai tinh, nha't la dd thi Sai Gdn Iii, dng vdi vu ddng xuan; khi nUdc rut cdn Chd Ldn.
40 - 50 em, ngUdi ta true cd dai va ddi bun
Trong thdi ky nay. My Thd - Gd Cdng la
ling din; khi nUde edn 10 - 15 em thi sa
mdt trong nhiing dia phUdng ed dien tich
gid'ng da ngam nay dai mim, bun se phu
vudn cay an trai ldn nha't vung ddng bing
kin hat; lua can phai sa ddng loat, tranh

sdng Cdu Long. Theo tae gia Trin Xuan
quay bun len, ddng thdi tie'n hanh dip bd
Kiem trong tai lieu da din, nam 1969, vUdn
nhim khd'ng che mUc nude rut, de' trong
cay an trai cua tinh chiem hdn 27 % dien
vdng 20 ngay, cay lua phai vUdn khdi mat
tich vUdn d toan mien Nam. Tuy vUdn tap
nude; trong thdi gian dd, nude phai trong de
chiem ti le cao trong cd ca'u vUdn cay an
cay lua quang hdp dUde qua Idp nude phu; trai; nhUng budc diu, d day da hinh thanh
cd sd eua each xud'ng gid'ng nay Id nhd giai nhiing vung ehuyen eanh gan vdi mdt so'
doan dau, cay Ida hd ha'p bang nang lUdng loai cay an trai dac san, nhu xoai cat, cam
du trU trdng ndi nhii, khi cd chat xanh, lua mat, budi, quyt, di xa ly, chdm chdm, sau
hd ha'p nhd dxy quang hdp dUde; khi sU rieng d Cai Be, Cai Lay, vu siia Id ren d
quang hdp manh hdn thi cay Ida da vUdt ra Vinh Kim va mdt sd' xa lan can (Chau
khdi mat nude, khdng sd bi phen lam hai. Thanh), man hdng dao d vdng Trung
Sa khd dUde thUe hien tren vung da't phen Ludng, bao gdm cae xa Dao Thanh, Long
cho vu he thu; tai nhiing vung dat nay, vao An, Trung An (My Tho) va Ludng Hda Lac
diu mua mUa, khi nude vda bao hda thi da't (Chd Gad), dUa d Chd Gao, Hda Ddng (Gd
cd hien tUdng tang dot nggt cac ddc cha't Cdng Tay), sd ry d Gd Cdng... (12).
gay nguy hiem eho cay trdng ma ndng dan
ggi la hien tUdng "Idng phen", do dd, de
Dac biet, ndng dan cd nhieu sang tao va
khac phuc, ndng dan ddt ddng cho saeh cd kinh nghiem trong viec cham sdc vudn cay,
dai va cae tan tich cua vu trUde; dat dUde nhu chiet canh, thap nhanh, lai tao gid'ng,
cay mdt lin, bda hai lan, rdi sa khd bing len lie'p, bdn phan (hQu cd va vd cd), tUdi
Ida sdm va bda lap; cay lua nay mIm ngay nude, dac kenh mUdng, diet sau ray, bd' tri
tu nhOng cdn mUa d i u mua, khi phen long cay trdng, xd ly cay eho qua trai vu,...
thi da dUdc 1,5-2 thang tudi; nhu vay, cay Chinh vi t h e v a cgng vdi dieu kien thien



30

nhien Uu dai nen san lUdng trai cay eua
tinh len de'n hang chue ngan tan, chiem 38
% td'ng san lUdng trai cay cua tdan mien
Nam vao thdi diem nam 1969.
Do gan nda dien tich vudn cay an trai la
mUdng, nen ndng dan, ngoai hoa ldi thu
dUde tif trai cay, cdn nudi tdm ca de ed
them thu nhap. Cd the ndi, nghe trdng cay
an trai dem lai thu nhap cao eho ndng dan,
hdn gap nhieu l i n so vdi loai hinh eanh tac
rudng. Ddn ed la viec trdng man hdng dao
Trung Ludng; thee Bao Thdi Nay, sd 139,
ngay 1-7-1965, 1 ha vudn trdng ehuyen loai
cay an trai nay, thi mdi nam eho hoa ldi cd
tri gia la 200.000 ddng (tien Sai Gdn),
tUdng dUdng 20 lUdng vang; cdn trdng 1
cdng (1.000 met vudng) thi thu dUde 20.000
ddng (tien Sai Gdn), du de' "siia sang nhd
ciia, chi phi may mac, tet nhdt". Hoae nhU
viec trdng vu sUa Id ren Vinh Kim; trong
quyen Dinh Tudng xUa vd nay, tac gia
Huynh Minh cho bie't: "... Lien tie'p gdn
ndm ndm nay tren thi trUdng, cdc viia trdi
cdy d cdu Ong Ldnh (Sdi Gdn) dd bie't mat
trdi vu sUa lb ren Vinh Kim vi cd thi trUdng
tieu thu mgnh, cho nen cdc chu viia ddm
gidp vdn cho cdc ong ldi budn di bo tien cgc

dgt mua trUdc. Nhieu dng ldi ddm bo vd'n
mua hue lgi tii 2 - 3 miia. Vi du: miia ndm
1966, chu. vUdn da bdn cho hg 50.000 dong
(tien Sdi Gdn); ndm 1967, mgc du vii. sUa
chiia cd hoa, hg chiu mua trade vdi gid
70.000 dong (tien Sdi Gdn) vd miia ndm
1968 vdi gid 90.000 dong (tien Sdi Gdn), cd
moi ndm mgt len" (13). Ben canh gia tri cao
ve kinh te, nghd vUdn cdn dinh hinh cho
mdt Id'i sinh boat van hda cd nhiing net dac
sac rieng ma nhieu nha nghien cdu ggi la
"van minh miet vudn".
Ngoai ra, tren cae gidng cat thudc Gd
Cdng, Chd Gao, Chau Thanh,... nong dan
^'dn trdng cay hoa mau lUdng thUc (nhu

Rghien curu Lich sur. sd 11.2009
bap, cac loai khoai,...), cay edng nghiep
(nhu dda, dau phdng, mia, thud'c la,...), rau
cai (cdn ggi la hang bdng, hang gidng, nhu
cac loai dUa, dau, rau, hanh, he, khd qua,
dt, ca chua,...). San pham lam ra dUdc tieu
thu tai chd va ban di ndi khae.
Ve ehan nudi, td nhiing nam 60 cua the
ky XX, ndng dan da bat dau nudi mdt so'
gid'ng eon ed nang sua't cao dUde nhap ndi
(nhu'heo ed cac gd'ng Duroc, Yorshire; ga cd
cac gid'ng Brown Nick, Sasso, Lohmann,
Nagoya, Leghorn, Rhode Island, Plymouth,
Sussex; vit cd cac gid'ng vit Tau, vit Xiem cd

ngudn gd'e tif Nam My, Kaki - Campell, Bic
Kinh, Ha Lan) hoae dUde lai tad vdi cae
gid'ng dia phUdng. Ddng thdi, hg cUng da
tiep can dUde mdt sd' ky thuat ehan nudi
mdi, nhu lap trai ehan nudi theo hUdng san
xua't cdng nghiep, thu y phdng dich, gieo
tinh nhan tao, sU dung thdc an hdn hdp,...
So vdi thdi Phap thuge, ehan nudi trong
thdi ky nay ed sU phat trie'n nhanh ehdng.
Ngoai cac loai gia sue truyen thd'ng, nhu
trau, bd, heo, ngUa, ndng dan cdn nudi de
vdi sd' lUdng ngay cang nhieu va nudi cdu
vdi tinh each thu nghiem. Gia cam dUdc
nudi phd bie'n la ga va vit vdi tdng dan eho
mdi loai len de'n hang tram ngan con. Dac
biet, nghe nuoi vit chay ddng ed sU phat
trien manh. NgUdi ta mua vit con ve dm
khoang 20 - 25 ngay, rdi de'n khi ddng
rugng vifa thu hoach xong, thi mdi tha cho
vit chay ddng, de vit an thdc Ida rdi vai sau
mua gat, sau bg, ca, tdm, tep, cua, d'e,...
n h i m giam chi phi thdc an; ddng thdi, bd
sung ngudn phan hiiu cd, tang do phi cho
da't. Hang ngay, ehan tha vit vao budi sang
va budi chieu, cdn budi trUa cho vit nghi
ngdi trong bdng mat. Lg trinh ehan tha cd
khi rat xa ndi xua't phat, nen ddi hdi ngUdi
nudi vit chay ddng phai cd ky thuat va kinh
nghiem ehan tha, su sieng nang, kien n h i n



Vai net ve nong nghiep STy Tho.
va chiu kho. S a u 70 - 90 ngay tudi thi vit
da den ky t h u hoach. Gia sue, gia cam p h i n
ldn dUde cung Ung cho thi t r u d n g trong tinh
va mgt p h i n d a n h eho x u a t t i n h .
Tuy n h i e n , e h a n nudi v i n ehUa tach
khdi ndng n g h i e p va m a n g t i n h cha't t h u
cdng la chinh. Sd' ludng t r a i e h a n nuoi cd
quy md vifa va ldn cdn it. P h i n ldn ndng
d a n e h a n nuoi theo quy md nhd. ThUdng
mdi n6ng hg n u d i d a m con heo, ga, vit de
t a n d u n g phe pham t r o n g ndng nghiep, sdc
lao ddng n h d n rdi, bd s u n g n g u d n thUe
p h a m eho biia a n h a n g n g a y h a y tiec t u n g
va tiet k i e m tien bac dudi h i n h t h d c 'TDO
d'ng". Vi t h e , t h u n h a p t h u a n nhd vao ehan
nudi cdn d mUc tha'p. Theo tae gia T r i n
X u a n Kiem d t a i lieu da dan, n a m 1967, d

CHU

31

My Tho, mdt con heo gid'ng can n a n g 10 kg
cd gia t u 1.000 - 1.500 ddng (tien Sai Gdn),
s a u 8 t h a n g nudi se can n a n g k h o a n g 70 kg
va dude b a n vdi gia 6.000 ddng (tien Sai
Gdn), s a u k h i t r d chi p h i con gid'ng va thdc
a n (3.200 ddng) thi ngudi e h a n nudi chi cdn

dUdc t u 1.300 - 1.800 ddng (tien Sai Gdn);
dd la c h u a ke cdng lao ddng trong 8 t h a n g ,
ehi phi thud'c t h u y va rui ro khi xay r a dich
b e n h (14).
N h i n ehung, vdi sU bie'n ddi ve cd sd vat
cha't - ky t h u a t , sU n a n g ddng, s a n g tao eua
ndng d a n va dieu kien tU n h i e n t h u a n ldi,
n e n san xua't n d n g nghiep d My Tho - Gd
Cdng cd su p h a t t r i e n ro net, nha't la trong
viec t h a m c a n h cay Ida va trdng cay an
trai.

THICH

(1), (2), (3), (4), (5), (6). Lam Quang Huyen,
Cdch mang rugng dat d Miin Nam Viet Nam, N.\b.
Khda hoe xa hdi. Ha Ndi, 1984, tr. 23, 25, 26, 35,
37, 41.
(7). Trin Hoang Dieu - Nguyin Anh Tuan (ehu
bien). Dia chi Tiin Giang, Tinh uy - Uy ban nhan
dan tinh Tien Giang xuat ban, 2005, tr. 325.
(8), (9). Lam Quang Huyen, Cdch mang ruong
ddt a Mien Nam Viet Nam, sdd, 54, 67.

(10). Trin Hoang Dieu - Nguyen 7\nh Tua'n
(ehii bien). Dia chi Tien Giang, sdd, tr. 329.
(11), (12). Trin Xuan Kiem. Nghi nong Nam
bo, Nxb. Klioa hoe .xa hdi, Ha Ndi, 1992, tr. 110,
123.
(13). Huynh Minh. Dinh Tudng xUa vd nay, Tae

gia xua't ban, 1969, tr. 164.
(14) Trin Xuan Kiem. Nghi nong Nam bg, sdd,
tr. 147.