Tải bản đầy đủ (.pdf) (13 trang)

Tỉnh Vĩnh Phúc xưa và nay

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (607.55 KB, 13 trang )

TU UfU • OfNH CHfNH sO LlfU
,:(j.

J.

TINH VINH P H O C XUA VA NAY
NGUYfiN QUANG AN*

I. QUA TRINH CHIA DJNH CAC D d N
VJ HANH CHINH T R E N VUNG DAT
CUA TINH VINH P H U C NGAY NAY
1. T h d i c6c v u a Hung
Dljtng d i u nudc VSn Lang Id Hting
Vudng. Ngdi Hilng Vudng cha truyen con
ndi. Theo truyen thuyd't cd 18 ddi vua
HQng, chia nUdc ra lam 15 bp tUdng Qng vdi
dja ban cU t n i ciia 15 bp I^c Vi^t. Cai quan
cac bp lac la cac Lac tUdng, cung cha truyen
con ndi. Hi$n nay cd 3 sach khac nhau vidt
ve 15 bp I^c cua nudc Vftn Lang: Sach Viet
sd lUctc (1) ch6p: Giao Chi, Vi$t Thudng
Thi, Vii Ninh, Qu^n Ninh, Gia Ninh, Ninh
Hai, Lyc Hai, Thanh Tuyen, Tan Xudng,
Binh v a n , Vdn Lang, C i u Chan, Nhat
Nam, Hoai Hoan, Ciiu DQc.
Sach Linh Nam chich qudi (2) ch6p: Giao
Chi, Chu Dien, Nmh Sdn, Phuc Lgc, Vi$t
Thudng, Ninh Hai, Dudng Tuyen, Que Dudng,
Vu Ninh, Hoai Hoan, Ciiu Chan, Nhat Nam,
Chan Djnh, Que Lam, Tuyng Qudn.
Sach Du dia chi (3) ch6p: Giao Chi, Chu


Dien, Vii Ninh, Phuc Lpc, Vi^t Thudng,
Ninh Hai, DUdng Tuyen, Lyc Hai, VQ Djnh,
Hodi Hoan, Ciiu Chan, Binh VSn, Tan
Hung, Ciiu DQc (thieu 1 bp).
' Vipn SQ hpc

Sach Dai Viet ai ky todn thU (4) dUa ra
danh sach 14 bp theo thQ ty nhu sach DU
Dia chi vd bo sung them bp Vfin Lang: "Bp
goi la Vkn Lang la do ciia vua.
Bp may nha nUdc theo h$ thong 3 ed'p:
Trung Udng - Bp (hay bp I^c) - Cdng xa
nong thon. Cong xa nong thon la nhiing
ddn vi dan cU lien ket bdi quan h | huyet
thdng vk quan h? lang gieng, trong do quan
h$ lang gieng I^ chii yeu. Diing dSu cong xa
Id Bd chfnh (gi& Idng). Ben c^nh Bo chinh
Id mpt hpi ddng cac th^nh vien dU(?c cii ra
de to' chQc moi ho^t dpng ciia cong xa.
Pham vi nudc V&n Lang gom dai da't miin
B^c nudc Vi^t Nam tit Hoanh Sdn (5) trd ra
va mpt dai mien Nam Quang Ddng, Quang
Tay (Trung Quoc) ng^y nay. Thdi k^ nUdc
Vdn Lang va nUdc Au L^c, da't dai tinh Vinh
Phiic ngdy nay nhoa trong b0 Vftn Lang.
2. Thdi Bae t h u o c
Thdi BSc thupc k6o ddi hdn 1.000 nSm
trai qua cac trieu dai: Trifu, Han, Ngo,
Tan, Tdng, T l , LUdng, Tiiy, Dudng ke tilp
nhau xam chie'm vd dd hp, biln nUdc Au

L^c thdnh chau quSin.
Ndm 179 tr. Cn Tri$u Dd danh chiem
nudc Au L^c, sap nhap da't dai Au L^c vdo
pham vi nUdc Nam Vi^t. Nudc Nam Vi^t ciia


Tinh Vinh Phiie xua va nay
Trieu Dd Id nha nudc cdt cQ ciia mpt tap
doan quan lai nhd Han, khdng phai Id nhd
nude eua ngudi Viet. Trieu Dd chia Au Lac
thdnh hai quan: Giao Chi (Bae Bp ngdy
nay) vd Cdu Chdn (Thanh Hda, Nghe An,
Hd Tinh ngdy nay). Dudi ca'p quan la ede bp
lac vd che dp lac tUdng tQ thdi ede vua
Hung van tdn tai, hp chi nop cdng eho Nam
Viet thdng qua hai vien sQ gia.
^i'l-j . ,
Nam 111 tr.Cn nhd Tay Hdn diet nQde
Nam Viet, lap ra bd Giao Chi gdm 4 qudn d
mien Nam Trung Qud'e Id Nam Hai,
ThQdng Ngd, Ud't Nhi, Hdp Phd; 2 qudn d
dao Hai Nam la Chau Nhai, Dam Nhi; 2
qudn thude Au Lac eu la Giao Chi, Ciiu
Chan vd la'y them dd't d phia Nam qudn
CQu Chan dat Idm qudn Nhdt Nam (tQ
Hoanh Sdn den Quang Nam). Dd't qudn
Giao Chi ddi Han tUdng dUdng vdi dd't eae
tinh nude ta ngdy nay tQ Ninh Binh trd ra,
trQ mien Tay Bdc cdn d ngodi pham vi
thd'ng tri eua nhd Hdn vd nhQng huyen ven

bien Thai Binh, Ninh Binh bd'y gid ehUa
dude bdi ddp. Vung dd't nay Id tinh Vlnh
Phuc thupc quan Giao Chi.
, i
Nam 106 tr.Cn lai tach 7 qudn d lyc dia
ldp chau Giao Chi, tri sd ddt tai qudn Giao
Chi. DQng dau chau Giao Chi ed mdt vien
thQ sil. DQng dau mdi qudn ed mdt vien
thai thu trdng coi ve hdnh chinh vd mdt
vien dd uy phy trdch qudn sy. DQdi qudn Id
huyen, phan nhieu vdn do cac lac tQdng cai
tri nhQ cu. TQ nam 43, sau khi danh bai
dQdc cuoc khdi nghia eiia Hai Bd TrQng,
nhd Hdn mdi ddt quan trye tiep cai tri d
ed'p huyen. Nhd Han syp dd, Trung Qude
rdi loan, ddn den cue dien Tam qud'e. NQde
ta hi nhd Ngd dd hp. Nam 226 nhd Ngd Id'y
tQ Hdp Phd' ve bae Idm chau Quang (gdm 4
qudn: Hdp Phd', ThQdng Ngd, Que Ldm,
Nam Hai); tQ Giao Chi ve nam Idm chdu
Giao (gdm 3 qudn: Giao Chi, CQu Chan,

71
Nhat Nam); sau lai hdp chdu Quang vdi
chdu Giao nhQ eu. Ndm 264 nhd Ngd lai
chia ra Idm chau Quang vd chau Giao. Tri
sd eua chau Quang ddt tai Phien Ngung
Tri sd ciia chdu Giao dat tai Long Bien
Den cud'i thdi Tam qud'e, chau Giao gdm 6
qudn (trong do, vung dd't nay Id tinh Vinh

Phue thude qudn Giao Chi):
- Giao Chi cd 14 huyen (12.000 hp): Long
Bien, Cau Lau, Vpng Hai, Lien Lau, Tdy
Vu, Vu Ninh, Chu Dien, Khuc DUdng, Ngd
Hung, Bdc Ddi, Ke TQ, An Dinh, Vu An,
Quan Binh. Vung dd't nay Id tinh Vinh
Phue thupc huyen Vu An.
- Tdn Xuang cd 6 huyen (3.000 hd): Me
Linh, Gia HQng, Ngd Dinh, Phong Sdn,
Lam Tay, Tay Dao.
- Vu Binh ed 7 huyen (3.000 hp): Vu
Ninh, Vu HQng, Tien Sdn, Can Ninh, Vu
Dinh, Phu Khe, Phong Khe.
- Cdu Chdn cd 6 huyen (3.000 hd): T Q
Phd, Di Phong, Tram Ngd, Kie'n Sd, ThQdng
Lac, Phu Lac (nhd Ta'n lap them huyen
Tung Nguyen).
- Cdu BUc cd 7 huyen (khdng ro sd hd):
Ciiu DQc, Ham Hoan, Nam Ldng, DQdng
Thdnh, Phu Ninh, Khuc TQ, Dd Hao
- Nhdt Nam ed 5 huyen (600 hd): TQdng
Lam, Ld Dung, Chu Ngd, Tay Quyen, Ty
Anh (nhd Td'n tach Tay Quyen dat Thp
Linh; tach Ty Anh ddt Vd Lao)
Nhd Ta'n ddi huyen Ngd HQng ldm
huyen Giao HQng, huyen Quan Binh lam
huyen Hai Binh, huyen Vu An ldm huyen
Nam Dinh, huyen DQdng Thdnh Idm huyen
DQdng Toai vd Idp them huyen Tung
Nguyen d qudn Ciiu Chan, huyen Phd'

DQdng d qudn Ciiu DQc.
Nhd Td'n dd, Trung Qudc dien ra cue
dien Nam Bae trieu (420-589). NQde ta bi


72

ddt dQdi ach dd hp eua Nam trieu (Tdng,
Te, LQdng). Tai chau Giao, nha Tdng dat
them qudn NghTa XQdng vd qudn Td'ng
Binh. Nhd LQdng nang qudn len hdng
chau: Chau Hoang, chau Ai, chau DQc,
chau Ldi, chau Minh.
-•
...
Nhd Tuy (589-618) chia lai qudn huyen.
Luc dau gom cdc chau huyen nhd ldm chau
huyen Idn, sau lai bd ddn vi chdu, lap qudn.
Nude ta bi chia Idm 6 qudn vdi 36 huyen:
Giao Chi (9 huyen), Ciiu Chan (7 huyen),
Nhdt Nam (8 huyen), Ty Anh (4 huyen),
Hai Am (4 huyen). Lam Ap (4 huyen). Vung
da't nay Id tinh Vinh Phuc thupc quan Giao
Chi.
- , ..,
Nhd Dudng thay the' nhd Tuy, siia lai
todn bd che dp hdnh chinh vd sy phdn chia
chau huyen, ddt 12 chau: Giao, Lyc, Phong,
TrUdng, Ai, Diln, Hoan, Phue Lpc, Thang,
Chi, Vo Nga, Vo An vd cdc chau ky mi.

Chdu Giao gdm cdc huyen: Nam Dinh, Thai
Binh, Giao Chi, Chu Dien, Long Bien, Binh
Dao, Vu Binh.
• ' -^^
3. Tii h o K h u c d e n D i n h - Tien Le Ly • T r a n - Ho
Nam 905 nhan cd hpi nhd Dudng suy
yeu, Khuc ThQa Du Id mdt bdo trudng,
dUde nhan dan ung hd da ty xUng Idm Tiet
dp sQ, gidnh dQdc quyen Idm chu dd't nQde.
Nam 907 Khuc ThQa Dy md't, eon Id Khuc
Hao ndi nghiep cha, tien hdnh mpt sd cai
each quan trpng: Ddi "hQdng" ldm "giap",
lap them 150 giap, nang tdng sd giap len
314 va dat mdi giap mpt quan giap vd mpt
phd tri gidp. Ddng thdi chia ea nQde thdnh
cdc ddn vi hdnh chinh le thude tQ Idn den
nhd la Id, phii, chau, gidp, xa; ddt ra cdc
chQc Chdnh lenh trQdng, Td lenh trQdng de
trdng coi cdc xa; lai dinh ra hp tich, Idp sd
khai hp khau ke rd hp, ten, que quan.

Rghien curu Lich siSr. sg 1.2010
Nam 938 Ngd Quyen danh bai quan
Nam Han tren sdng Bach Ding, cha'm dQt
hdn 1000 nam Bae thupc. He thd'ng cac ddn
vi hdnh chinh thdi Ngo (938 - 965) vdn nhU
thdi ky hp Khuc nSm quyen cai tri. Nha
Dinh (968-980) Idp he thdng quan ly hanh
chinh gdm 4 ca'p: Trieu dinh (ca'p trung
Udng), dao (thay cho Ip), phii - chau vd ed'p

cd sd gdm giap, xa. Nha Tien Le (980-1009)
vdn giQ nguyen cac ddn vi hdnh chinh nhQ
thdi Dinh, de'n ndm Lfng Thien thQ 9 (1002)
mdi ddi 10 dao ldm 10 Ip, ca'p dudi cd phu,
chau, gidp, xa.
Nhd Ly (1009-1225) chia nUdc Idm 24 Id.
Danh sach trong chinh sil chi ghi ten ciia
12 Id thdi Ly Id:
- Thien TrUdng (Nam Dinh ngdy nay)
- Long Hung (Thai Binh ngdy nay)
- Quo'c Gai (Sdn Tay cu vd Vlnh Phuc,
Phu Thp ngdy nay)
- Bdc Giang (Bae Ninh, Bae Giang ngdy
nay)
- Hai Ddng (Quang Ninh va mpt phan
Hai Dudng ngdy nay)
- TrUdng Yen (Ninh Binh ngay nay)
- Kie'n XUdng (Thai Binh ngay nay)
- Hdng Lp (Hai Dudng ngdy nay)
- Khoai Ld (Hung Yen ngay nay)
- Thanh Hoa (Thanh Hda ngdy nay)
- Hoang Giang (Ha Nam ngay nay)
- Diln Chau (Nghe An ngdy nay)
Nha Trdn (1226-1400) sap dat lai cac
ddn vi hdnh chinh dia phUdng gdm 3 ca'p:
phii Id, huyen chau, hUdng xa (6). Sil ch6p,
thdi ky dau nha Tran ddi 24 Ip thdi Ly lam
12 Ip, nhung khdng chep ro danh sach cac Id.



Tinh Vinh Phiic xua va nay
Gido sU Ddo Duy Anh da can cQ vdo tdi lieu
cua Trung Qud'e ghi chep ve cdc phii, chau,
huyen d thdi thupc Minh de lap danh sdch
eae phu Id d cud'i thdi Tran nhQ sau (danh
sdch ndy vdn ehUa du):
1/ Lo Dong Dd
3/ Lo Lang Giang
5/ Phil Thien Trudng
7/ Lo Khoai Chau
9/ Lo Hoang Giang
11/Tra'n Thien Quan
13/ Lo Hai Ddng
15/ Tra'n Thien HUng
17/ Tra'n Lang Sdn
19/ Tra'n Thanh Do
21/ Phu Id Nghe An
23/ Tra'n Thuan Hda

2/ Lo BSc Giang
4/ Lo Tam Giang
6/ Phu lo Long Hung
8/ Phu Kien XUdng
10/ Lo TrUdng Yen
12/Phii Tan Hung
14/ Tra'n Quang Gai
16/ Tra'n Thai Nguyen
18/ Tra'n Tuyen Quang
20/ Tra'n Vong Giang
22/ Tra'n Tay Binh

24/ Ld Thang Hoa

Theo danh sdch chau, huyen thupc eae
Ip trd'n ke tren, cud'i thdi Tran da cd eae
huyen Yen Lang, Yen Lac, Lap Thach
(thupc chdu Tam Ddi, Id Ddng Dd) vd huyen
DUdng (thupc trd'n Tuyen Quang) nay
thupc tinh Vinh Phue. Theo vi tri eua eae
huyen ndy thi dia phdn chdu Tam Ddi d
phia bdc sdng Hdng, gdm phan Tay Bdc
tinh Vlnh Phue ngdy nay.
Nhd Hd (1400-1407) chia nUde lam Id vd
trd'n. Ld hay trd'n thd'ng hat phu, phu thd'ng
hat chdu, chau thd'ng hat huyen, huyen
thd'ng hat xa.
4. Thdfi k y n h a M i n h d o h o
Nhd Minh diet nhd Hd (1407), chiem
nude ta, ddt lam qudn Giao Chi vd dya vdo
cdc ddn vi hdnh chinh cu thdi Tran - Hd, ed
thay ddi it nhieu, ddt cac chau huyen le
thupc vdo 15 phu va 5 chau Idn ciia qudn
Giao Chi: Phii Giao Chau, phii Bdc Giang,
phii Lang Giang, phu Tam Giang, phii
Kien Binh, phii Tan An (Yen), phii Tran
Man, phii Kie'n XUdng, phu Phung Hda,
phu Thanh Hda, phu Lang Sdn, phii Tan

73

Binh, phii Dien Chau, phu Nghe An, phu

Thuan Hda, chdu Thdi Nguyen, chau
Tuyen Hda, chdu Gia Hung, chau Qui Hda,
chau Quang Oai. Chep ve phu Vinh Tudng,
sach Bgi Nam nhd't thd'ng chi (the ky XIX)
viet: "Xua Id dd't Phong Chau thdi thupc
Minh la chau Tam Ddi; ddi Le ldm phii
tVinh Tudng].
5. Thdi Le va Tay Sc?n
Sau khi danh dudi dUde qudn Minh,
khdi phye ddc lap, Le Ldi chia ca nUde lam
5 dao: Nam Dao (Ly Nhan, Khoai Chau,
Tan HQng, Kien XUdng, Thien TrUdng),
Bae Dao (Lang Giang, Bae Giang, Thai
Nguyen), Ddng Dao (An Bang, Thudng
Hdng, Ha Hdng), Tay Dao (Tuyen Quang,
Hung Hda, Gia Hung, Tam Giang), Hai
Dao (Thanh Hoa, Nghe An, Tdn Binh,
Thudn Hda). Dao nay mdi ddt them nam
1428, cdn 4 dao tren da lap tQ thdi ky
chd'ng quan Minh. Cac Id, trd'n, phu, chdu,
huyen le thude vdo ede dao. Dd't Vinh Phue
ngdy nay thupc Tdy Dao.
Nam Quang Thudn thQ 7 (1466), Le
Thanh Tdng chia ea nQde lam 12 thQa
tuyen (nhQ ed'p tinh ngdy nay) Id: Thanh
Hoa, Nghe An, Sdn Nam, Qud'e Oai, Kinh
Bdc, Hai DQdng, Thai Nguyen, Tuyen
Quang, HQng Hda, Lang Sdn, An Quang,
Thudn Hda vd phii Trung Dd. Da't Vlnh
Phuc ngdy nay thude thQa tuyen Qudc Oai

vd thQa tuyen Thai Nguyen. Den nam thQ
10 (1469) thi quy dinh ban dd ea nQde, ddi
gpi thQa tuyen Qud'e Oai Id thQa tuyen Sdn
Tay.
"Ban dd Hdng DQc" (7) hodn thdnh nam
Hdng DQc thQ 21 (1490), cho biet ca nQde
gdm Kinh dd (phu Phyng Thien ed 2 huyen)
vd 13 thQa tuyen: Sdn Nam (11 phu, 42
huyen), Kinh Blc (4 phu, 20 huyen), Sdn
Tdy (6 phu, 24 huyen), Hai DQdng (3 phii.


Rghien eiiru Lich sit, s61.2010

74

17 huyen). Yen Bang (1 phii, 3 huyen, 4
chau), Lang Sdn (1 phii, 6 chau), Ninh Sde
(3 phu, 8 huyen, 6 chau), Tuyen Quang (1
phii, 2 huyen, 5 chau), Hung Hda (3 phu,
17 chdu), Thanh Hda (4 phu, 16 huyen, 4
chau), Nghe An (4 phii, 27 huyen, 3 chau),
Thudn Hda (2 phii, 7 huyen, 3 chau),
Quang Nam (3 phii, 9 huyen). Lien quan
den vung Idnh thd nay thupc tinh VTnh
Phuc Id hai thQa tuyen Sdn Tay vd Thai
Nguyen:
* ThUa tuyen Scfn Tdy gdm 6 phu, 24
huyen:
- Phil Qud'e Oai, 5 huyen: TQ Liem, Dan

PhQpng, Phuc Ldc, Thach Thd't, Yen Sdn;
- Phil Tam Dai, 6 huyen: Yen Lang, Yen
Lac, Bach Hae, Phu Khang, Tan Phong,
Lap Thach.

Dd'i chieu vi tri cac huyen ke tren vdi
ban dd ddi Hdng DQc, cd the xdc dinh vi tri
tinh VTnh Phue ngdy nay gdm 5 huyen. Yen
Lac, Bach Hae, Lap Thach, Tam DQdng,
Binh Tuyen.
i :(i.fc :}\
Hong Bdc bdn do chi ghi vi tri sdng, nui
vd cac chdu, huyen nen cd the nhieu xa,
thdn thupc ede huyen ke tren nay khdng
thude VTnh Phuc.
Thdi Le Trung Hung, ve cd ed'u hdnh
chinh vd so' lang xa cd sU thay ddi. Dudi ed'p
huyen chia thanh tdng, xa, thdn, trang,
phudng. Cd thdn, trang, phUdng do xa kiem
ly; cd thdn, trang, phudng, sd le thdng vdo
tdng (tUdng dUdng xa nhd). Xa quan ddi
thdnh xa trudng, dQng dau tong la Thdp ly
hau. Mdi Thdp ly hau cai quan tren 10 xa,
ed vien an hdm bat philm, ed vien hdm eilu
pham.

- Phil Lam Thao, 4 huyen: Sdn Vi,
Thanh Ba, Hoa Khe, Ha Hda;
- Phil Doan Hung, 5 huyen: Ddng Lan,
Tay Lan, Sdn DQdng, Dudng Dao, Tam

Dudng;
- Phil Dd Dudng, 2 huyen: Tam Ndng,
Bd't Bat;
- Phil Quang Oai, 2 huyen: MT LUdng,
Minh NghTa.
* ThUa tuyen Thdi Nguyen gdm 3 phu, 9
huyen, 6 chau:

' V

'"'•''

Theo sach "Du dia c h f (7) cua Nguyen
Trai, "Ban dd Hong DQc" (8) vd Bu dia chi
trong sach 'T,ich trieu hie'n chQdng loai chf
(9) ciia Phan Huy Chu, tQ dau the ky XV
de'n cudi the ky XVIH, vung dat nay Id tinh
VTnh Phuc dQdc chia dinh cac ed'p hdnh
chinh nhu sau:
Theo Bu dia chi (10) eiia Nguyen Trai,
vung dd't nay Id tinh VTnh Phuc, vdo dau
the ky XV chia lam 5 huyen, 382 xa, thdn,
chdu, trang:
- Huyen Yen Lac (11) (thupc phii Tam
Ddi) 100 xa, 2 thdn, 8 chau (bai).

- Phu Phu Binh 8 huyen, 1 chau: Phd
Yen, Dai TQ, T Q Ndng, Binh Tuyen, Ddng
Hy, Phu LQdng, Van Lang, Dinh Hda, Vu
Nhai;


- Huyen Bach Hae (12) (thupc phii Tam
Dai) (13) 63 xa, 5 thdn, 2 chau (bai).

- Phil Thdng Hda 1 huyen, 1 chau: Cam
Hda, Bach Thdng;

" Huyen Lap Thach (14) (thupc phu Tam
Dai): 101 xa.

- Phil Cao Bang 4 chau: Thudng Lang,
Ha Lang, Thach Lam, Quang Uyen.

" Huyen Tam Dudng (15) (thupc phu
^oan Hung) (16) 72 xa, 1 trang.


Tinh Vinh Phuc xua va nay

75

- Huyen Binh Nguyen (17) (thupc phii
Phu Binh) (18) 27 xa
j^.: ,u>.- :;r-fl -i. .

Phuc dQdc chia dinh ve hdnh chinh eae ed'p
nhQ sau:
.• .

Trong Bdn do Hong BUc (19), bang dinh

vdo ban dd thQa tuyen Sdn Tay vd thQa
tuyen Thai Nguyen, vdo cudl the ky XV
vung dd't nay Id tinh VTnh Phue dQdc chia
ldm 5 huyen, 375 xa, thdn, trang, phudng,
sd:

Theo sach Cdc tdng trdn xd danh bi ldm
(26), dau the ky XIX vung dd't nay Id tinh
VTnh Phue thude trd'n Sdn Tay, chia lam 5
huyen, 48 tdng, 332 xa, thdn, trang,

- Huyen Yen Lac (thude phii Tam Dai):
98 xa, 2 thdn, 6 chau (bai).
- Huyen Bach Hae (thude phii Tam
Dai): 63 xd, 2 thdn, 4 phudng.
. , .•
- Huyen Lap Thach (thude phii Tam
Dai): 101 xa..
- Huyen Tam Dudng (thupc phu Doan
Hung): 73 xa, 1 trang.
- Huyen Binh Tuyen (thude phu Phu
Binh): 25 xa.
Theo Bu dia chi (20) eiia Phan Huy
Chu, vung dd't nay Id tinh VTnh Phue, vdo
cudl the ky XVIII dQdc chia Idm 5 huyen,
3 5 0 xa:

• "

'• •


•"•"•

- Huyen Yen Lac (thupc phu Tam Ddi):
108 xa.
- Huyen Bach Hae (thude phii Tam
Dai): 64 xa.

p h Q d n g , sd:

:.





:• .

,

1. Huyen Bach Hae (phii Tam Ddi, trd'n
Sdn Tay): 8 tdng; 61 xa, thdn.
2. Yen Lac (phu Tam Ddi, tra'n Sdn Tay):
15 tdng, 108 xa, thdn, chau.
3. Huyen Lap Thach (phii Tam Ddi, tra'n
Sdn Tay): 11 tdng, 84 xa, phUdng.
4. Huyen Tam Dudng (phii Doan Hung,
trd'n Sdn Tdy): 7 tdng, 51, xa, thdn.
5. Huyen Binh Tuyen (27) (phu Phu
Binh xQ Thai Nguyen): 7 tdng, 27 xa, trang,

trai.
Theo sdch Bgi Nam nhdt thd'ng chi (28),
vung dd't nay la tinh VTnh Phuc, vdo niia
cudi the ky XIX chia lam 5 huyen, 47 tdng,
362 xa, thdn, trang, trai, giap, ly. Tdng 30
ddn vi hdnh chinh cd sd so vdi danh sdch
"Bi lam":

- Huyen Lap Thach (thupc phii Tam
Dai): 83 xa.

1. Huyen Bach Hae (phu VTnh TQdng, tinh
Sdn Tdy): 9 tdng; 62 xa, thdn phQdng chau
van.

- Huyen Tam DQdng (thude phii Doan
Hung): 56 xa.

2. Yen Lac (phan phii VTnh Tudng, tinh
Sdn Tay): 12 tdng, 88 xa, thdn, phQdng bai.

- Huyen Binh Tuyen (thude phu Phu
Binh): 39 xa.
• ' ^,

3. Huyen Lap Thach (phu VTnh TQdng,
tinh Sdn Tay): 12 tdng, 82 xa, thdn phQdng.

6. Thdri N g u y e n va thdfi P h a p t h u o c


4. Huyen Tam DQdng (phu VTnh TQdng,
tinh Sdn Tay): 7 tdng, 61 xa, thdn.

TQ dau the ky XIX den trude Cach mang
thang Tam ndm 1945, theo ede sdch: "Cac
tdng trd'n xa danh hi lam" (21), "Bdc Thdnh
dia du chf (22), "Dai Nam nhat thd'ng cbf
(23), "Ddng Khanh dia du ebf (24) va tdi
lieu lUu trQ (25), vung dd't nay Id tinh VTnh

5. Huyen Binh Xuyen (phii Phu Binh,
tinh Thdi Nguyen): 7 tdng, 33 xd, thdn.
Theo sdch Bdng Khdnh dia dU chi (29)
(1886-1887), vung dd't nay Id tinh VTnh


Rghien eiiru Lich sJr. sg 1.2010

76

Phuc, vdo cudi the ky XIX, chia Idm 5
huyen, 48 tdng, 352 xa, thdn, trang, trai, ly,
giap. Giam 10 ddn vi hdnh chinh cd sd so
vdi danh sdch trong 'T)ai Nam nha't thdng
chf:
1. Huyen Bach Hae (thupc phii VTnh
TQdng, tinh Sdn Tay): 8 tdng, 69 xa, thdn,
phQdng.
2. Huyen Lap Thach (thupc phii VTnh
TQdng, tinh Sdn Tay): 11 tdng, 82 xa, thdn,

phQdng.
3. Huyen Tam DQdng (thude phu Vlnh
tQdng, tinh Sdn Tay): 10 tdng, 81 xa, thdn,
dpng.
4. Huyen Yen Lac (thupc phdn phu VTnh
Tudng, tinh Sdn Tay): 12 tdng, 88 xa, thdn.
5. Huyen Binh Xuyen (thude phii Phu
Binh, tinh Thai Nguyen): 7 tdng, 32 xa,
thdn.
Ngdy 6-1-1890, Todn quyen
Dudng ra nghi "iinb thdnh lap tinh
Yin. Ngay 20-10-1890, Todn quyen
Dudng ra nghi ^inb thdnh lap dgo
Yin. Dia bdn dao VTnh Yen gdm:

Ddng
Vinh
Ddng
Vinh

- Todn bd phu VTnh Tudng tdch tQ tinh
Sdn Tdy, gdm 5 huyen: Bach Hae, Ldp
Thach, Tam DQdng, Yen Lac, Yen Lang.
- Huyen Binh Xuyen tdch tQ phii Phu
Binh, tinh Thdi Nguyen.
- Mpt phan huyen Kim Anh tach khdi
tinh Bdc Ninh.
Dao ly dat tai HQdng Canh, thupc huyen
Tam DQdng.
Sau dd, ed le vi nhQng ly do chinh tri,

ngdy 12-4-1891, Todn quyen Ddng DQdng
lai ra nghi dinh bai bd dao VTnh Yen. Todn
bd dia ban eiia dao ndy sap nhap vao tinh
Sdn Tay.
• ,

Hdn 8 ndm sau, do phong trdo chdng ddi
cua nhan dan ngdy cdng manh hdn vd thd'y
sy cdn phai trQc tie'p n i m quyen cai tri,
ngdy 29-12-1899, Todn quyen Ddng DQdng
lai ra nghi dinh thdnh lap tinh Vinh Yen.
Dia bdn tinh VTnh Yen gdm 5 huyen: Bach
Hae, Lap Thach, Tam DQdng, Yen Lac, Yen
Lang (phu VTnh Tudng) vd huyen Binh
Xuyen. Tinh ly dat tai xa Tich Sdn, huydn
Tam Dudng; ddt ten la VTnh Yen.
Ngdy 6-10-1901, Todn quyen Ddng
Dudng ra nghi dinh thdnh lap tinh Phd Ld,
dia bdn gdm:
- Huyen Yen Lang (eat tQ tinh Vinh Yen
sang);
- Phu Da Phuc; huyen Kim Anh va mot
phan huyen Ddng Khe (cit tQ tinh Blc
Ninh sang). Ngdy 10- 4-1903, Thd'ng sQ
Blc Ky ra quye't dinh ddi gpi huyen Ddng
Khe thdnh huyen Ddng Anh.
Tinh ly Phu Lo: Theo nghi dinh ciia
Todn quyen Ddng Dudng ngdy 1-7-1902,
ddt tai xa Tien Dude ThUdng (Da Phuc);
theo nghi dinh cua Todn quyen Ddng

Dudng ngdy 10-12-1903, chuyen tinh ly
Phu Ld ve xa Dam Xuyen (huyen Yen
Lang).
Ngdy 18-2-1904, Todn quyen Ddng Dudng
ra nghi dinh thdnh Idp tinh Phuc Yin. EHa
bdn tinh Phuc Yen la tinh Phu Lo cu. Ngdy
31-10-1905, thdnh lap thi xa Phuc Yen.
Ngdy 7-3-1913, Todn quyen Ddng
Dudng lai ra nghi dinh xda bd tinh Phiic
Yen va chuyen thdnh Bgi ly Phuc Yen, trye
thupc tinh VTnh Yen. Ngdy 31-3-1923,
Thd'ng sQ Blc Ky ra nglu dinh lap lai tinh
Phuc Yen, gdm 2 phii Da Phuc, Yen Lang vd 2
huyen Kim Anh, Ddng Anh.
NhQ vay, de'n ddu the ky XX, todn bp
tinh VTnh Yen vd mpt sd xa thupc huyen


Tinh ^ n h Phuc xua va nay
Kim Anh vd phu Yen Lang cua tinh Phuc
Yen, nay thupc tinh VTnh Phuc.
Theo tai lieu iQu trQ tai Trung tam LQU
trQ Qud'e gia I, vQng dd't nay thupc tinh
VTnh Phue, vao ndm 1926 chia lam 5 huypn
(30) va 1 tdng, 6 xa cua huyen Yen Lang;
gdm 45 tdng, 304 xa. Giam 3 tdng, 48 ddn
vi hdnh chinh ed sd so vdi danh sdch cudl
the'ky XIX:
1. Huyen Yen Lac (thupc tinh VTnh
Yen): 8 tdng, 60 xa.

2. Phii VTnh TQdng (thupc tinh VTnh
Yen): 10 tdng, 86 xa.
3. Huyen Binh Xuyen (thupc tinh 'Vinh
Yen): 6 tdng, 33 xa.
4. Huyen Tam DQdng (thupc tinh VTnh
Yen): 10 tdng," 55 xa.
5. Huyen Lap Thach (thupc tinh VTnh
Yen): 11 tdng, 70 xa.
NhQ vdy, den trQdc Cdch mang thdng 81945, trai qua 5 the ky (tQ dau the ky XV
de'n ddu the ky XX), tren vung dd't nay Id
tinh VTnh Phue khdng cd nhQng thay ddi
ldn ve sy phan chia lanh thd vd sd iQdng
ddn vi hanh chinh cac ca'p phii, huyen, xa:
- Dau the ky XV: 5 huyen, 382 xa, thdn
(gpi chung Id xa).
- Cudi the ky XV: 5 huyen, 375 xa. '
- Cudl the'ky XVIII: 5 huydn, 350 xa.
- Dau the'ky XIX: 5 huyen, 332 xa.
- Cudi the'ky XIX: 5 huyen, 352 xa.
- Dau the ky XX (1926): 5 huyen (bd ca'p
phu tQ 1919), 304 xa.
7. TU sau khi thanh lap tinh Vlnh
Phiic (1950) den nay
Trong thdi ky tien khdi nghia, tinh VTnh
Yen dQdc dat ten bi danh Id tinh Nguyen

77

Thai Hpe; tinh Phuc Yen Id tinh TrQng
Trie. Sau Cach mang, ngdy 9-10-1945 Hdi

ddng Chinh phii quyet nghi: Cac ky, cdc
thdnh phd, cdc tinh vd eae phu huyen trong
khIp nQde Viet nam van giQ ten cu.
Theo Danh sdch cdc tinh, huyen thugc
Lien khu Viet Bdc thang 1-1950, tinh Phue
Yen, gdm 4 huyen (36 xa): Yen Lang, Kim
Anh, Da Phue, Ddng Anh. Tinh VTnh Yen,
gdm 5 huyen (106 xa): VTnh TQdng, Tam
DQdng, Yen Lac, Binh Xuyen, Ldp Thach.
Nghi dinh sd 3-TTg ngdy 12-2-1950 cua
Thu tudng Chinh phii "Hdp nhd't 2 tinh
Phuc Yen vd VTnh Yen thdnh mdt tinh, la'y
ten Id tinh VTnh Phue". Tinh VTnh Phuc khi
mdi thdnh Idp cd 9 huyen, 137 xa, 634 thdn
(31):
1. Binh Xuyen (16 xa, 59 thdn).
2. Da Phuc (7 xa, 53 thdn).

. '
;j iv;

3. Ddng Anh (8 xa, 62 thon).
4. Kim Anh (10 xa, 62 thdn).

' } '^ V,

5. Ldp Thach (26 xa, 96 thdn).
6. Tam DUdng (21 xa, 82 thdn).
7. VTnh Tudng (22 xa, 95 thdn).


• •

8. Yen Lac (16 xa, 69 thdn).
9. Yen Lang (11 xa, 56 thdn).
TQ khi thdnh ldp (1950) de'n nay, sdlQdng
cdc ddn vi hdnh chinh ed'p huyen cua tinh
VTnh Phuc cd nhQng bie'n ddng nhQ sau:
* Nghi dinh sd 450-TTg ngdy 1-2-1955
ciia Thu tQdng Chinh phii: Tai lap thi xa
VTnh Yen va thi xa Phuc Yen trye thupc
tinh VTnh Phuc.
* Thdnh lap thi tra'n Bach Hae trye
thupc Uy ban hdnh chinh huyen VTnh
TQdng, tinh VTnh Phuc (Quye't dinh sd 489/
TCCB ngdy 15-5-1956 eua UBHC LKVB).


Rghien cihi Lich siir, sg 1.2Q1Q

78

* Sap nhdp huyen Phd Yen vao tinh
VTnh Phue (Sle lenh sd 268-SL ngdy
1/7/1956 ciia Chu tich nQde).
* Tra thdn Thap Mieu thupc xa Thing Ldi,
huyen Kim Anh ve thi xa Phue Yen. Sap
nhdp hai thdn Ddng Cd vd Nam Viem thupc
xa Cao Minh, huyen Kim Anh vdo xa
Thing Ldi, huyen Kim Anh. Tra xdm Ngpc
Long thupc xa Hdng PhQdng, huyen Yen

Lac ve xa Hdng Chau thude huyen Yen Lac
(Nghi dinh sd 30-ND/CQNT ngdy 21-11957 cua Bd trQdng Bd Npi vu). ,
* Hdp nhd't thi trd'n Bach Hae thupc tinh
VTnh Phuc vd thi trd'n Viet Tri thupc tinh
Phu Thp thanh thi xa Viet Tri ddt trye
thude Uy ban Hdnh chinh tinh Phu Thp.
Dia gidi thi xa Viet Tri gdm khu vyc dd't dai
cu eua hai thi trd'n Bach Hae va Viet Tri
(Nghi dinh so 240-TTg ngay 7-6-1957 ciia
Thu tudng Chinh phii).
• •
* Tra huyen Phd Yen ve tinh Thai
Nguyen (Nghi dinh sd 259 - TTg ngdy 156-1957 eua Thii tudng Chinh phii).
* Chia xd Minh Quang thupc huyen
Binh Xuyen tinh VTnh Phuc thanh 2 xa
(Quyet nghi so 700 NV/ND ngdy 14-111957 cua Bp Npi vu):
1. Xa Minh Quang (ld'y ten xa cu), gdm
cac xdm: Xa Hudng-Ap Dau, Luu QuangBdn Long, Cam Lam.
2. Xa Trung My gdm cac xdm: Trung
Mdu-Ba Gd, My Khe-Gia Khau, Thanh
Lanh.
* Sap nhap xa Tich Sdn thupc huyen
Tam Dudng, tinh VTnh Phuc vdo thi xa
VTnh Yen. Xa Tich Sdn ddt trQc thupc Uy
ban Hdnh chinh thi xa VTnh Yen. (Nghi
dinh sd 156- TTg ngdy 22-3-1958 ciia Thii
tudng Chinh phu).
:.. ', JOT

* Sdp nhdp vao thanh phd' Hd Ndi ca

huyen Ddng Anh (gdm 16 xa) vd xa Kim
Chung eiia huyen Yen Lang; niia thdn Phu
Ld Dodi ve phia nam sdng Cd Ld cua huyen
Kim Anh (nghi qnyet ciia Qud'e hdi khda
VI, ky hpp thQ 4 ngay 20-4-1961).
* Cac xdm Bau, Bao Sdn thupc xa
Hanh Phuc vd cdc xdm Ldp Tren, Lap Trai
vd Lap DQdi thupc xa Dinh Trung, huyen
Tam DQdng, tinh VTnh Phuc, nay dQa ve
thi xa VTnh Yen cung tinh (Quyet dinh so'
68- CP ngdy 17-5-1961 cua Hdi ddng
Chinh phii).
* Thdnh lap tW trd'n ndng trQdng qud'e
doanh Tam Dao trUe thupc huyen Binh
Xuyen, tinh VTnh Phuc (Quye't dinh sd 238NV ngdy 30-6-1965 cua Bd trQdng Bp Npi
vy).
* Ddi xa Tam Dao thupc huyen Tam
DQdng tinh VTnh Phuc t h d n h thi trd'n
Tam Dao trye thude tinh VTnh Phuc
(Quyet dinh sd 198-CP ngdy 18-11-1966
cua Hpi ddng Chinh phu).
* Hdp nha't hai tinh VTnh Phue va Phu
Thp thdnh mpt tinh, la'y ten la tinh VTnh
Phu (Nghi quye't sd 504-NQ/TVQH ngdy
26-1-1968 ciia Uy ban thQdng vu Qud'e
hpi).
* Chuyen thi xa Phuc Yen thdnh tW
trd'n Phue Yen trye thupc huyen Yen Lang,
tinh VTnh Phii (Quye't dinh sd 97-CP ngdy
26-6-1976 eiia Hpi ddng Chinh phii).

* Thdnh Idp thi tra'n Xuan Hda trQc
thude tinh VTnh Phu. Dia gidi eua thi tra'n
Xuan Hda, gdm cdc dien tich dung de xay
dyng cdc cdng trinh cdng nghiep, dan dung
vd cac cd sd phu thude phye vy eho eae cdng
trinh tren theo quy hoach da dQdc Nhd nQde
duyet tren dia bdn xung quanh nui Than
Lln (xa Cao Minh), ddi thdn T h i n g Tri (xa


Tinh Vinh Phuc xua va nay
Thing Tri), ddi thdn Ninh Kieu (xa Tan
Dan) thupc huyen Kim Anh, tinh VTnh Phu.
(Quyet dinh sd 110-BT ngdy 26-6-1976 cua
Bd trQdng Phii Thii tQdng).
* Hdp nha't vd dieu chinh dia gidi mpt sd
. huyen thupc tinh VTnh Phu (Quyet dinh sd
178- CP ngay 5-7-1977 cua Hpi ddng
Chinh phii):
1. Hdp nhd't huyen Da Phue, huyen Kim
Anh, thi tra'n Xudn Hda (thupc tinh) thdnh
mdt huyen, Id'y ten Id huyen Sde Sdn.
2. Hdp nhd't huyen Binh Xuyen vd
huyen Yen Lang thdnh mpt huyen, ld'y ten
Id huyen Me Linh vd sdp nhdp 4 xa ciia
huyen Yen Lac: Van Tien, Nguyet DQc,
Minh Tan vd Binh Dinh, 2 xa cua huyen
Kim Anh: Quang Minh vd Kim Hoa vdo
huyen Me Linh.
3. Hdp nhd't huyen VTnh TQdng vd

huyen Yen Lac thdnh mdt huyen, ld'y ten Id
huyen VTnh Lac.
4. Hdp nha't huyen Lap Thach vd huyen
Tam DQdng thdnh mpt huyen, Id'y ten Id
huyen Tam Dao.
5. Sap nhdp thdn Lang Ddi, thdn Md
Chu Ha ciia xa Bd Sao (huyen VTnh TQdng)
a/; i v m- .
vao thdnh phd Viet Tn.
6. Sdp nhdp xa Dinh Trung, xa Khai
Quang cua huyen Tam DQdng vd thi tra'n
Tam Dao vdo thi xa VTnh Yen.
* Sap nhdp vdo thdnh phd' Ha Ndi:
huyen Sde Sdn; thi trd'n Phue Yen vd cdc xa
Chu Phan, Dai Thinh, Lien Mac, Me Linh,
Tam Ddng, Thach Da, Thanh Lam, Tien
Chau, Tien Phong, Tien Thing, Tie'n
Thinh, Ty Ldp, Trdng Viet, Hodng Kim,
Vdn Khe, Van Yen, Quang Minh, Kim Hoa
thupc huyen Me Linh, tinh VTnh Phu (Nghi

79
quyet eua Qud'e hdi khoa VI, ky hpp thQ 4,
ngdy 29-12-1978).
•- ^
* Dieu chinh dia gidi cua huyen Tam
Dao vd huyen VTnh Lac thupc tinh VTnh
Phu (Quyet dinh s d 7 1 - CP ngdy 26-2-1979
eiia Hdi ddng Chinh phu):
1. Chia huyen Tam Dao thanh hai

huyen, Id'y ten Id huyen Lap Thach vd
huyen Tam Dao.
r •
- Huyen Lap Thach, gdm cd cdc xa
(thude huyen Lap Thach cu): Bach LQU;
Blc Binh, Bdn Gian, Bd Ly, Cao Phong,
Dao Tru, Dinh Chu, Ddn Nhan, Ddng leh,
Ddng Que, Ddng Thinh, DQc Bae, Hai Lyu,
Hdp Ly, Lang Cdng, Lien Hda, Lien Sdn,
Ngpc My, Nhan Dao, Nhao Sdn, NhQ Thuy,
PhUdng Khoan, Quang Sdn, Quang Yen,
Sdn Ddng, Tam Sdn, Tan Lap, Thdi Hda,
Tien LQ, Trieu De, TQ Yen, Van Quan, Van
True, Xuan Hda, Xudn Ldi, Yen DQdng,
Yen Thach vd TQ Du.
;, . i - •,
- Huyen Tam Dao, gdm cac xa (thupc
huyen Tam DQdng vd huyen Binh Xuyen
eu): Dai Dinh, Tam Quan, Hd Sdn, Hdp
Chau, Hodng Hoa, Kim Long, Hdp Hda, An
Hda, Duy Phien, Hodng Dan, Hodng Lau,
Van Hpi, Hdp Thinh, Thanh Van, Dao Tu,
HQng Dao, Ddng Tinh vd eae xa Minh
Quang, Gia Khanh, Trung My, Thien Ke,
Sdn Ldi, Tam Hdp, Ba Kien, Tam Canh,
Qua't LQU, Thanh Lang, Tan Phong, Phu
Xuan, Dao DQc, HQdng Sdn vd thi tra'n
ndng trQdng Tam Dao (cua huyen Me Linh
eat sang).
2. Sdp nhdp cac xa Nguyet DQc, Vdn

Tien, Binh Dinh vd Ninh Tdn (cua huyen
Me Linh) vdo huyen VTnh Lac.
* Chuyen huyen Me Linh eiia thdnh
phd' Hd Ndi ve tinh VTnh Phu (Nghi quye't


so

Rghien cifu Lich siir, sg 1.2010

Quo'c hdi khoa VIII, ky hpp thQ 9 ngay 12^ ...
8-1991).

dinh sd 82- CP ngdy 22-11-1995 ciia
Chinh phii):

* Hoach dinh lai dia gidi thi tra'n Xuan
Hda thude huyen Me Linh, tinh VTnh Phu:
Chuyen eae thdn Yen My, Ddng Quy, Bao
An cua Cao Minh vdo thi trd'n Xuan Hda
quan ly. Giao cho xa Cao Minh quan ly
phan dudi day nui Than Ldn tQ phia sau
nhd mdy xe dap Xuan Hda sang den cd'ng
sd' 2 hd Dai Lai trd ve tay blc (Quyet dinh
sd 677-HDBT ngdy 20-12-1991 eiia Hdi
ddng Bp trQdng).

1. Thdnh Idp thi trd'n Tam DUdng, thi
tra'n huyen ly eiia huyen Tam Dao tren cd
sd 693,69 ha dien tich ,ty nhien vd 9.008

nhan khau eiia xa Hdp THnh; 275,81 ha
dien tich ty nhien va 6.772 nhan khau cua
xa Van Hpi.

* Giai the thi trd'n ndng trQdng Tam Dao
(huyen Tam Dao) thupc tinh VTnh Phu
(Quyet dinh sd 489/TCCP ngdy 4-8-1992
cua Bd trudng - TrUdng ban Ban To chQc Cdn bd cua Chinh phii).
* Chia huyen VTnh Lac thupc tinh VTnh
Phu thanh hai huyen: VTnh TQdng vd Yen
Lac (Nghi dinh sd 63-CP ngdy 7-10-1995
ciia Chinh phu):
- Huyen VTnh TQdng gdm tM tra'n VTnh
TQdng vd 28 xa: VTnh Ninh, Phu Da, Lung
Hda, Thd Tang, Tan CQdng, Dai Ddng, TQ
TrQng, Cao Dai, Tuan Chinh, Bd Sao, VTnh
Sdn, Binh DQdng, Van Xuan, Tam Phue,
Phu Thinh, Ly Nhan, An TQdng, VTnh
Thinh, Yen Binh, Tan Tien, Vu Di, ThQdng
Trung, Chan Hung, Ngu Kien, Kim Xa,
Yen Lap, Viet Xuan vd NghTa Hung.

2. Thanh Idp thi trd'n HUdng Canh thupc
huyen Tam Dao tren ed sd todn bp dd't dai
vd dan cU ciia xa Tam Canh eu.
3. Thanh Idp tW tra'n Lap Thach, thi
tra'n huyen ly ciia huyen Lap Thach tren cd
sd 407 ha dien tich ty nhien vd 4.750 nhan
khau eiia xa Xuan Hod.
4. Thdnh lap thi trd'n VTnh Tudng, thi

trd'n huyen ly ciia huyen VTnh Tudng tren
cd sd 282,62 ha dien tich ty nhien vd 4.171
nhan khau eiia xa Vu Di eu; 3.348 ha dien
tich ty nhien eua xa TQ Trung (cung
huyen).
* Chia tinh VTnh Phu thdnh hai tinh
Phu Thp vd VTnh Phuc (Bit dau lam viec
theo ddn vi hdnh chinh mdi tQ 1-1-1997).
Tinh VTnh Phuc cd dien tich ty nhien
1.370,73 km^ dan sd 1.066.522 ngUdi, vdi
6 ddn vi hdnh chinh cap huyen: thi xa
VTnh Yen va cdc huyen Lap Thach, VTnh
Tudng, Yen Lac, Tam Dao, Me Linh. Tinh
ly ddt tai thi xa VTnh Yen (Nghi quye't
Qud'e hpi khod IX ky hpp thQ 10, ngdy 611-1996).

- Huyen Yen Lac gdm 17 xd: Ddng
Cudng, Binh Dinh, Trung Nguyen, Te Lo,
Minh Tan, Tam Hdng, Yen Ddng, Dai Ty,
Hdng Chau, Lien Chau, Trung Hd, Trung
Kien, Hdng PhUdng, Nguyet DQc, Van
Tie'n, Yen PbUdng vd Ddng Van.

* Chia buypn Tam Dao thanh 2 huyen
Tam DQdng va Binh Xuyen nhQ eu (NgW
dinh sd 36/1998/NDCP ngdy 9-6-1998 cua
Chinh phii).

* Thdnh lap vd phan vach dia gidi thi
trd'n thupc cdc huyen Tam Dao, Lap

Thach, VTnh TUdng tinh VTnh Phu (Nghi

* Thang 12-2003 thdnh lap huyen Tam
Dao (mdi) gdm cac xa Dao Tru, Bd Ly, Yen
DQdng (nguyen thupc huyen Lap Thach);


Tinh Vinh Phuc xua va nay.
Dai Dinh, Tam Quan, Hd Sdn, Hdp Chau
(nguyen thupc huyen Tam DQdng); xa Minh
Quang (nguyen thupc huyen Binh Xuyen)
va thi trd'n Tam Dao (nguyen thupc thi xa
VTnh Yen).
* Nghi dinh so' 09/ND-CP ngdy 23-122008 cua Chinh phii ve viec dieu chinh dia
gidi hdnh chinh huyen Lap Thach de thdnh
lap huyen Sdng Ld, tinh VTnh Phue.

81
Hien nay tinh VTnh Phue ed 1 thdnh phd'
tinh ly (VTnh Yen), 1 thi xa (Phue Yen) va 7
huyen: Lap Thach, Sdng Ld, Tam Dudng,
Tam Dao, Binh Xuyen, VTnh TQdng, Yen
Lac. So vdi khi mdi thdnh lap, giam 4 huyen:
Da Phue, Ddng Anh, Yen Lang (trQ xa Tien
Chau nay thupc thi xa Phuc Yen), Kim Anh
(trQ cdc xa: Cao Minh, Phuc Thing, Nam
Viem, Ngpc Thanh va dd't phQdng Xuan Hda
nay thupc thi xa Phuc Yen).
(Con nUa)


CHU THICH
(1). Viet si luac, viet vao ddi Tran, chua biet tac
gia. Ban dich cua Tran Qudc Vudng. Nxb. Van Sil
Dia, Ha Noi, 1960.
(2). Linh Nam chich qudi (Vu Quynh, Kieu
Phu) - Ban dich, Nxb. Van hda, Ha Noi, 1960.
(3). Du dia chi (Nguyen Trai) - Ban dich, Nxb.

Nguyen Thien Tich va thdng luan cua Ly Tit Tan
la nhiing tac gia dUdng thdi. Gom 54 muc, trinh
bay vi tri dia ly, hinh the niii sdng, lich sit, thd
nhudng, dac san, nghe thu cdng, tap quan cU dan
va ten goi, so' lUdng cac phii, huyen, xa, thdn cua
cac dao.
•;
.
(9). "Ban do Hong Dufe", sdd.

Su hoc. Ha Noi, 1960.
(10). Sach Lich triiu hien chuang logi chi, trong
(4). Dgi Viet si ky todn thU (Ngd ST Lien va cac dd cd "Du dia chf, bien soan tit nam 1808, hoan
sit than trieu Le) - Ban dich, Nxb. Khoa hoc xa hoi, thanh va dang len vua Minh Mang nam 1821.
Ha Noi, 1967-1968.
Trong Du dia chi, Phan Huy Chu ghi sd' lUdng xa,
(5). Day Hoanh Sdn d giap gidi tinh Ha Tinh va thdn "trUdc" va "nay" cua cac huyen. "TrUdc": chua
biet la so' lieu ciia nam nao, tam xem la trUdc ban
tinh Quang Binh.
trieu [Nguyin], tiic trUdc the'ky XIX. "Nay": h l n la
(6). Cd tai lieu ghi Id, roi de'n hUdng va cud'i
sd lieu cua thdi Phan Huy Chu, trUdc nam hoan

cung la xa.
thanh bo sach (1821).
(7). Tap ban dd nUdc Dai Viet, hoan thanh vao
nam Hong DQc thQ 21 [1490] trieu Le Thanh
Tdng. Cd ban do ca nUdc, ban do Trung dd va ban
do 13 thQa tuyen; gdm 52 phii, 178 huyen, 50
chau, 20 hUdng, 36 phUdng, 685 xa, 322 thdn, 637
trang, 40 sach, 40 dong, 30 nguyen, 30 trUdng.
(8). Dii dia chi: Cdn goi "An Nam vu cdng". Tac
pham dia chi nUdc Dai Viet, do Nguyin Trai viet
nam 1435 dang len vua Le Thai Tdng. Sach cdn cd
ldi tap chu cua Nguyin Thien Tung, can an cua

(11). Nguyin Trai; Dii dia chi - Ban dich, Nxb
SQ hoc, Ha Noi 1960.
(12). Thdi nha Han cai tri la dat huyen Phong
Khe. Thdi ky tu chii, tii nha Dinh, nha Ly (the ky
X-XI) mdi dat ten huyen Yen Lac; tii men hieu
Quang Thuan (1460 - 1469) nha Le le thuoc phu
Vinh Tudng.
(13). Nguyen la da't Phong Chau. Ddi Le Quang
Thuan (1460-1469) dat ten la Bach Hae.


RghiSn curu Lich sJr. sg 1.2010

82
(14). Ddi TrSn la Id Tam Dai; thdi thudc Minh
la chau Tam Dai; ddi Le la phu Tam Dai; nam
Minh Menh thQ 2 (1821) dd'i la phii Tam Da; nam

thQ 3 (1822) ddi la phu Vinh Tudng; nam thU 13
(1832) tach 2 huyen Yen Lang va Yen Lac lap lam
phan phii.
'
(15). Thdi nha Han cai tri la da't quan Giao
Chi. Ten huyen cd tQ nha Trdn ve trUdc; tQ nien
hieu Quang Thuan (1460 - 1469) nha Le le thuoc
phu Vinh Tudng.
(16). Tii nam Minh Menh thQ 11 (1830) ddi
thudc phu Vinh Tudng.
(17). Thdi nha Han cai tri la da't quan Giao
Chi. Thdi ky tU chu: nha Trdn la lo Tam Giang; tQ
nien hieu Quang Thuan (1460 - 1469) nha Le dat
ten Doan Hung.
(18). Nam Thieu Tri thCl nha't (1841) nha
Nguyen dd'i la Binh Xuyen.
(19). Thdi nha Minh cai tri la phii Phii Binh.
Thdi ky tu chu: nha Le vin theo nhU trudc, gom 6
huyen la Tu Ndng, Dong Hy, Vu Nhai, Binh
Tuyen, Phu Ludng, Dai Tii va chau Dinh Hda.
(20). Bd Quo'c gia giao due xua't ban, Sai Gdn,
1962.
(21). Lich triiu hie'n chuang logi chi. Tap I. Nxb
SQ hpc, Ha Ngi, 1960.

(22). Sach dUdc bien soan diu th§' ky XIX, viet
tat la Bi Ldm.

m s T if-' >.


(23). Bo sach dia ly do sQ quan trieu Nguyin
ddi Tu DQc bien soan tQ 1864-1875.
(24). Bd sach dia 1^, hoan thanh dudi thdi Dong
Khanh (1885-1889).
(25). Tai lieu luu trii ve lang xa Bae K^ tai
Trung tam luu trQ qudc gia 1 (Ha Noi)
(26). Ten ldng xa Viet Nam ddu theky XIX (Cac
td'ng tra'n xa danh bi lam). DUdng Thi The - Pham
Thi Thoa dich va bien soan, Nxb. Khoa hoc xa hdi.
Ha Noi, 1981.
(27). TQ ddi Thidu Tri (1841-1847) triiu
Nguyen ddi goi la Binh Xuyen,
(28). Dgi Nam nhdt thd'ng chi Tap 111. Nxb.
Khoa hoc xa hpi, Ha Npi, 1971.
(29). Ban dich cua Vien Nghien cQu Han Ndm.
(30). Da bo ca'p trung gian giQa huygn va tinh.
Phu, huyen deu trUc thupc tinh. Phii ldn hdn
huyen.
(31). Trong Khang chien chdng Phap (19451954), ta chu trUdng thanh lap cac "dai xa", thUdng
gdm mdt sd xa cu hoac 1 td'ng cu. De'n Cai each
rudng da't (1955-1956) lai chia nho ra va ndi chung
dUdc duy t n de'n ngay nay.



×