ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ KIM OANH

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ - ĐỊA LÍ LỚP 4, 5
Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ HẠ LONG
TỈNH QUẢNG NINH THEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ KIM OANH

QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ - ĐỊA LÍ LỚP 4, 5
Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ HẠ LONG
TỈNH QUẢNG NINH THEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hằng

THÁI NGUYÊN - 2019


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự
hướng dẫn tận tình của PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hằng, các kết quả nghiên
cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Thái Nguyên, tháng 6 năm 2019
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Kim Oanh


LỜI CẢM ƠN
Với tình cảm chân thành, em xin bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng tới
Lãnh đạo Trường Đại học sư phạm - Đại học Thái Nguyên, các Thầy giáo Cô
giáo đã tham gia giảng dạy và cung cấp những kiến thức cơ bản, sâu sắc, tạo
điều kiện giúp đỡ em trong quá trình học tập và nghiên cứu tại nhà trường.
Đặc biệt, với tấm lòng chân thành, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất
đến PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hằng, người đã trực tiếp hướng dẫn khoa học
và tận tình giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành
luận văn.
Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh
Quảng Ninh, lãnh đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Hạ Long cùng bạn
bè, người thân đã tạo điều kiện cả về thời gian, vật chất, tinh thần cho tác giả
trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù bản
thân em đã luôn cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm
khuyết. Kính mong được sự góp ý, chỉ dẫn của các Thầy, các Cô và các bạn
đồng nghiệp.
Em xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 6 năm 2019
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Kim Oanh

MỤC LỤC


LỜI CAM ĐOAN ...........................................................................................i
LỜI CẢM ƠN................................................................................................ii
MỤC LỤC .....................................................................................................ii
DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT .....................................................iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ............................................................................v
MỞ ĐẦU.......................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài ........................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu .................................................................................3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu...........................................................3
4. Giả thuyết khoa học...................................................................................3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................3
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài....................................................4
7. Phương pháp nghiên cứu ...........................................................................4
8. Kết cấu luận văn ........................................................................................5
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN LỊCH
SỬ ĐỊA LÍ LỚP 4, 5 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC THEO ĐỊNH
HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC .............................................6
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề .............................................................6
1.1.1. Nghiên cứu trên thế giới......................................................................6
1.1.2. Nghiên cứu tại Việt Nam.....................................................................8
1.2. Khái niệm công cụ.............................................................................13
1.2.1. Quản lý ..............................................................................................13
1.2.2. Dạy học..............................................................................................14

1.2.3. Năng lực và phát triển năng lực ........................................................15
1.2.4. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực ...................................17
1.2.5. Quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí theo định hướng phát triển
năng
lực ......................................................................................................18
1.3.
Một số vấn đề cơ bản về dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở
trường tiểu học theo định hướng phát triển năng
lực....................................19
1.3.1. Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh tiểu học.......................................19
1.3.2. Khái quát về chương trình môn Lịch sử - Địa lý lớp 4, 5 bậc tiểu
học .....................................................................................................22


1.3.3. Quan điểm xây dựng môn Lịch sử - Địa lí........................................23


1.3.4. Phương pháp dạy học môn Lịch sử - Địa lí theo hướng phát triển năng
lực ......................................................................................................25
1.3.5. Biểu hiện năng lực chuyên môn Lịch sử - Địa lí...............................26
1.4. Những vấn đề cơ bản về quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5
ở trường tiểu học theo định hướng phát triển năng lực.....................27
1.4.1. Chủ thể quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4, 5 ở trường tiểu
học......................................................................................................27
1.4.2. Nội dung quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở trường tiểu
học theo định hướng phát triển năng lực...........................................30
1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp
4,5 ở trường tiểu học theo định hướng phát triển năng lực...............36
1.5.1. Các yếu tố khách quan.......................................................................36
1.5.2. Các yếu tố chủ quan ..........................................................................38

Kết luận chương 1........................................................................................40
Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ ĐỊA LÍ LỚP 4, 5 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ HẠ
LONG TỈNH QUẢNG NINH THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT
TRIỂN
NĂNG
LỰC......................................................................................41
2.1. Khát quát về các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Hạ Long, tỉnh
Quảng Ninh .......................................................................................41
2.2. Khái quát khảo sát về thực trạng .......................................................44
2.2.1. Mục tiêu khảo sát...............................................................................44
2.2.2. Nội dung khảo sát..............................................................................44
2.2.3. Đối tượng khảo sát ............................................................................45
2.2.4. Phương pháp khảo sát và cách xử lý số liệu .....................................45
2.3. Thực trạng dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở trường tiểu học
thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh theo định hướng phát triển năng
lực.....45
2.3.1. Thực trạng nhận thức của CBQL và giáo viên về vai trò dạy học môn
Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 theo định hướng phát triển năng lực............45
2.3.2. Thực trạng phương pháp dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4, 5 theo
định hướng phát triển năng lực cho học sinh ....................................48
2.3.3. Thực trạng hình thức dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4, 5 theo định


hướng phát triển năng lực cho học sinh ............................................50


2.3.4. Thực trạng phát triển năng lực cho học sinh trong dạy học môn Lịch
sử - Địa lí lớp 4, 5 ở trường tiểu học .................................................51
2.3.5. Thực trạng biểu hiện năng lực chuyên môn Lịch sử và Địa lí của học
sinh trường tiểu học...........................................................................53

2.4. Thực trạng quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở trường tiểu
học thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh theo định hướng phát triển
năng
lực.
.....................................................................................................58
2.4.1. Thực trạng lập kế hoạch quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5
ở trường tiểu học theo định hướng phát triển năng lực.....................58
2.4.2. Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch quản lý dạy học môn Lịch sử Địa lí lớp 4,5 ở trường tiểu học theo định hướng phát triển năng
lực ......................................................................................................62
2.4.3. Thực trạng chỉ đạo thực hiện kế hoạch dạy học môn Lịch sử - Địa lí
lớp 4, 5 ở trường tiểu học theo định hướng phát triển năng lực........66
2.4.4. Thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp
4, 5 ở trường tiểu học theo định hướng phát triển năng lực..............69
2.5. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý dạy học môn
Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở trường tiểu học thành phố Hạ Long tỉnh
Quảng
Ninh
theo
định
hướng
phát
triển
năng
lực...........................................72
2.6. Đánh giá chung về khảo sát thực trạng .............................................74
2.6.1. Những ưu điểm..................................................................................74
2.6.2. Những hạn chế...................................................................................75
2.6.3. Nguyên nhân của hạn chế..................................................................77
Kết luận chương 2........................................................................................78
Chương 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ - ĐỊA LÍ

LỚP 4, 5 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ HẠ LONG TỈNH
QUẢNG NINH THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 79

3.1. Nguyên tắc chỉ đạo đề xuất biện pháp...............................................79
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu ....................................................79
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống ....................................................79
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn....................................................79
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi.......................................................79


3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa ......................................................80


3.2.

Một số biện pháp nâng cao chất lượng quản lý dạy học môn Lịch sử
- Địa lí lớp 4, 5 ở trường tiểu học thành phố Hạ Long tỉnh Quảng
Ninh
theo
định
hướng
phát
triển
năng
lực..................................................80
3.2.1. Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên về dạy học môn
Lịch sử - Địa lí theo hướng phát triển năng lực học sinh..................80
3.2.2. Hướng dẫn tổ chuyên môn lập kế hoạch và triển khai kế hoạch dạy
học môn Lịch sử - Địa lí theo định hướng phát triển năng lực người
học ....83

3.2.3. Tăng cường bồi dưỡng và tự bồi dưỡng trình độ chuyên môn, nghiệp
vụ và kỹ năng dạy học phát triển năng lực học sinh cho giáo viên...84
3.2.4. Chỉ đạo đổi mới nội dung và phương pháp dạy học môn Lịch sử - Địa
lí ở các trường tiểu học theo hướng phát triển năng lực học sinh.....87
3.2.5. Đầu tư và chỉ đạo sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị dạy học để phục vụ
dạy học môn Lịch sử - Địa lí theo định hướng phát triển năng lực học
sinh.....................................................................................................90
3.3. Mối liên hệ giữa các biện pháp đề xuất.............................................94
3.4. Khảo nghiệm sư phạm.......................................................................95
3.4.1. Mục đích khảo nghiệm ......................................................................95
3.4.2. Đối tượng khảo nghiệm.....................................................................95
3.4.3. Nội dung khảo nghiệm ......................................................................95
3.4.4. Phương pháp khảo nghiệm ................................................................96
3.4.5. Kết quả khảo nghiệm.........................................................................96
Kết luận chương 3......................................................................................100
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .........................................................101
1. Kết luận..................................................................................................101
2. Khuyến nghị...........................................................................................102
TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................104
PHỤ LỤC


DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
STT

VIẾT TẮT

TỪ, CỤM TỪ

1


BGH

Ban giám hiệu

2

CBQL

Cán bộ quản lý

3

CNH - HĐH

Công nghiệp hóa - hiện đại hóa

4

CNTT

Công nghệ thông tin

5

CSVC

Cơ sở vật chất

6


GD&ĐT

Giáo dục và Đào tạo

7

GV

Giáo viên

8

GVBM

Giáo viên bộ môn

9

GVCN

Giáo viên chủ nhiệm

10

HĐDH

Hoạt động dạy học

11


HĐLĐ

Hợp đồng lao động

12

KT - XH

Kinh tế - Xã hội

13

PHHS

Phụ huynh học sinh

14

PPDH

hương pháp dạy học

15

QL

Quản lý

16


QLDH

Quản lý dạy học

17

TBDH

Thiết bị dạy học

18

THCS

Trung học cơ sở

19

THPT

Trung học phổ thông

20

TTB

Trang thiết bị

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN





DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1.
Bảng 2.1.
42
Bảng 2.2.

Biểu hiện năng lực chuyên môn Lịch sử - Địa lí .............................. 26
Quy mô giáo dục cấp tiểu học thành phố Hạ Long năm 2017 - 2018.....

Thống kê đội ngũ giáo viên tiểu học thành phố Hạ Long năm học
2017 - 2018 ....................................................................................... 43
Bảng 2.3. Thống kế tình hình cơ sở vật chất giáo dục tiểu học năm học 2017
- 2018 ................................................................................................ 44
Bảng 2.4. Thực trạng nhận thức của CBQL và giáo viên về vai trò dạy học
môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 theo định hướng phát triển năng lực ...
46
Bảng 2.5. Thực trạng phương pháp dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4, 5
theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh............................ 48
Bảng 2.6. Thực trạng hình thức dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4, 5 theo
định hướng phát triển năng lực cho học sinh ................................... 50
Bảng 2.7. Thực trạng phát triển năng lực cho học sinh trong dạy học môn
Lịch sử - Địa lí lớp 4, 5 ở trường tiểu học........................................ 51
Bảng 2.8. Thực trạng biểu hiện năng lực chuyên môn Lịch sử và Địa lí của
học sinh trường tiểu học ................................................................... 53
Bảng 2.9.
Kết quả học tập môn Lịch sử - Địa lí lớp 4 của học sinh các trường

tiểu học thành phố Hạ Long học kỳ I năm học 2018 - 2019....................
55
Bảng 2.10. Kết quả học tập môn Lịch sử - Địa lí lớp 5 của học sinh các trường
tiểu học thành phố Hạ Long học kỳ I năm học 2018 - 2019....................
57
Bảng 2.11. Thực trạng lập kế hoạch quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp
4, 5 ở trường tiểu học theo định hướng phát triển năng lực ............. 59
Bảng 2.12. Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch quản lý dạy học môn Lịch sử
- Địa lí lớp 4,5 ở trường tiểu học theo định hướng phát triển năng
lực............................................................................................. 63
Bảng 2.13. Thực trạng chỉ đạo thực hiện kế hoạch dạy học môn Lịch sử - Địa lí
lớp 4, 5 ở trường tiểu học theo định hướng phát triển năng lực
............67
Bảng 2.14. Thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả dạy học môn Lịch sử - Địa lí
lớp 4, 5 ở trường tiểu học theo định hướng phát triển năng lực
............69
Bảng 2.15. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý dạy học môn
Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở trường tiểu học................................................73
Bảng 3.1.
Đánh giá của CBQL và GV về mức độ cấp thiết của các biện pháp
quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở trường tiểu
học............96
Bảng 3.2. Đánh giá của CBQL và GV về tính khả thi của các biện pháp quản


lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở trường tiểu học ............... 98

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN





MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện
giáo dục và đào tạo đã nêu rõ, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học
theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến
thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ
máy móc. Tập trung cách dạy học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để
người học cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ
dạy học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt
động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ
thông tin và truyền thông trong dạy và học.
Chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực (định hướng phát
triển năng lực) nay còn gọi là dạy học định hướng kết quả đầu ra được bàn đến
nhiều từ những năm 90 của thế kỷ XX và ngày nay đã trở thành xu hướng giáo
dục quốc tế. Giáo dục định hướng phát triển năng lực nhằm mục tiêu phát triển
năng lực người học, đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục
tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri
thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải
quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp. Chương trình này nhấn mạnh
vai trò của người học với tư cách chủ thể của quá trình nhận thức.
Mục tiêu cụ thể của cấp tiểu học đó là: Giáo dục tiểu học nhằm giúp học
sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo
đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học
trung học cơ sở. Chương trình môn Lịch sử - Địa lí ở cấp Tiểu học là môn học bắt
buộc, được dạy học ở lớp 4 và lớp 5. Môn học được xây dựng trên cơ sở kế thừa
và phát triển từ môn Tự nhiên và Xã hội các lớp 1, 2, 3, là cơ sở để học môn Lịch
sử - Địa lí ở THCS. Chương trình môn Lịch sử - Địa lí có đổi mới khá căn bản
cấu trúc nội dung chương trình, chuyển từ diện sang điểm. Về lịch sử, chương


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




trình chỉ lựa chọn những sự kiện, nhân vật lịch sử tiêu biểu của vùng miền, của
quốc gia, khu vực, của

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




một số giai đoạn lịch sử, không tuân thủ nghiêm ngặt tính lịch đại. Về địa lý, mỗi
vùng miền, quốc gia, khu vực chỉ lựa chọn một số kiến thức địa lý tiêu biểu, đặc
trưng cho từng vùng. Việc lựa chọn kiến thức ở các vùng miền, quốc gia, khu vực
ngoài việc dựa trên nét đặc trưng về tự nhiên còn dựa trên vai trò lịch sử của vùng
đất đó.
Thông qua việc thiết kế chương trình theo phạm vi mở rộng dần về không
gian địa lý và không gian xã hội, môn Lịch sử - Địa lí góp phần hình thành các
phẩm chất tốt đẹp (yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm); các
năng lực chung (tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng
tạo) và các năng lực chuyên môn của Lịch sử - Địa lý (năng lực tìm hiểu tự nhiên
và xã hội; năng lực quan sát, tìm tòi, khám phá môi trường tự nhiên và môi trường
xã hội; năng lực vận dụng các kiến thức lịch sử và địa lý vào thực tiễn) để học tập
các môn học khác cũng như để học tập suốt đời.
Thực trạng việc quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lý lớp 4,5 ở các trường
tiểu học thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh đã có đổi mới về cách dạy và cách
học, cách kiểm tra, đánh giá. Song kết quả thu được vẫn chưa đáp ứng được yêu

cầu thực tiễn đòi hỏi, thực trạng dạy học môn Lịch sử - Địa lí vẫn còn nhiều bất
cập, việc tổ chức dạy học môn Lịch sử - Địa lí còn nhiều tồn tại, chưa phù hợp.
Nhiều giáo viên vẫn dạy học theo cách truyền thống đã được hình thành từ nhiều
thập kỷ trước. Cách tổ chức hoạt động dạy học của nhà trường nói chung và môn
Lịch sử - Địa lí nói riêng phần lớn theo kinh nghiệm tự học hỏi nên chưa thực sự
đáp ứng mục tiêu đào tạo của cấp Tiểu học trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện
nay. Vì vậy, đánh giá đúng thực trạng dạy học Lịch sử - Địa lí ở các trường Tiểu
học thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh nhằm đề ra các giải pháp quản lý dạy học
đồng bộ có tính khả thi, phù hợp với tình hình thực tế của địa phương trong thời
kỳ đổi mới là cần thiết, thiết thực.
Xuất phát từ những lý do trên, tác giả chọn đề tài: “Quản lý dạy học môn
Lịch sử - Địa lí lớp 4, 5 ở trường Tiểu học thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh
theo định hướng phát triển năng lực” làm đề tài nghiên cứu.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý dạy học môn Lịch sử Địa lí lớp 4,5 ở trường tiểu học thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh theo định
hướng phát triển năng lực, đề tài đề xuất một số biện pháp Quản lý dạy học môn
lịch sử địa lí theo định hướng phát triển năng lực nhằm nâng cao chất lượng dạy
học ở các trường trường tiểu học thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 theo định hướng phát
triển năng lực ở trường tiểu học.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Quản lí dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở trường tiểu học thành phố Hạ
Long tỉnh Quảng Ninh theo định hướng phát triển năng lực.

4. Giả thuyết khoa học
Dạy học và quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực giúp nhà trường
và giáo viên đáp ứng chuẩn đầu ra của chương trình môn học, thực tế cho thấy
hoạt động dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở các trường tiểu học thành phố Hạ
Long tỉnh Quảng Ninh còn nhiều bất cập chưa thực sự theo định hướng phát triển
năng lực học sinh. Nếu nghiên cứu đánh giá đúng thực trạng và đề xuất được các
biện pháp quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở trường tiểu học thành
phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh theo định hướng phát triển năng lực phù hợp với
thực tế khảo sát góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử - Địa lí tại các
trường trên địa bàn thành phố.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Xác định cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở
trường tiểu học theo định hướng phát triển năng lực.
- Đánh giá thực trạng về dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở trường Tiểu
học thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh theo định hướng phát triển năng lực.
- Đề xuất một số biện pháp quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở
trường tiểu học thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh theo định hướng phát triển
năng lực.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài
6.1. Về nội dung nghiên cứu: Quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5
ở trường tiểu học thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh theo định hướng phát triển
năng lực.
6.2. Về địa bàn nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu tại 05 các trường tiểu học
thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh. Cụ thể bao gồm:
- Trường Tiểu học Lý.

- Trường Tiểu học Lê Hồng Phong.
- Trường Tiểu học Trần Quốc Toản.
- Trường Tiểu học Hà Lầm.
- Trường Tiểu học Lý Thường Kiệt.
6.3. Về thời gian nghiên cứu: Quá trình nghiên cứu thực tiễn được thực
hiện trong năm học 2018 - 2019.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Nhóm phương pháp này được sử dụng nhằm phân tích, tổng hợp, hệ thống
hoá và khái quát hoá các vấn đề lý luận về dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở
trường tiểu học theo định hướng phát triển năng lực.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
Sử dụng hệ thống câu hỏi điều tra để thu thập các số liệu nhằm xác định
thực trạng công tác quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở trường tiểu học
thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh theo định hướng phát triển năng lực, phân
tích những nguyên nhân thành công và hạn chế của thực trạng này.
7.2.2. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm
Đọc, nghiên cứu hồ sơ chuyên môn (giáo án, kế hoạch giảng dạy bộ môn,
…) của GV để nắm bắt các vấn đề của năng lực chuyên môn, đồng thời phát hiện
thực trạng quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở trường tiểu học trên địa
bàn nghiên cứu.
7.2.3. Phương pháp phỏng vấn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




Phỏng vấn các lãnh đạo và chuyên viên Phòng GD&ĐT, Hiệu trưởng, Phó

hiệu trưởng, GV các nhà trường,... về thực trạng quản lý dạy học môn Lịch sử Địa

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




lí lớp 4,5 theo hướng phát triển năng lực làm căn cứ đề xuất những biện pháp quản
lý hiệu quả.
7.2.4. Phương pháp chuyên gia
Thông qua Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, GV các nhà trường, để xác định
các biện pháp tối ưu cho công tác quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5
theo hướng phát triển năng lực.
7.3. Phương pháp xử lý số liệu
Sử dụng toán thống kê để xử lý kết quả nghiên cứu. Sử dụng một số công
thức thống kê toán học dùng trong nghiên cứu khoa học giáo dục để xử lý kết quả
khảo sát, định lượng kết quả nghiên cứu và các nhận xét, đánh giá khoa học.
8. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục,
phần nội dung chính được kết cấu thành 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở
trường tiểu học theo định hướng phát triển năng lực.
Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở
trường tiểu học thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh theo định hướng phát triển
năng lực.
Chương 3: Biện pháp quản lý dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở trường
tiểu học thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh theo định hướng phát triển năng lực.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN





Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ ĐỊA LÍ LỚP 4,
5 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Nghiên cứu trên thế giới
Ngay từ thời cổ đại, vấn đề dạy học và quản lý dạy học đã được nhiều nhà
triết học, nhà giáo dục học ở cả phương Tây và phương Đông nghiên cứu tổng kết.
Ta có thể thấy các tư tưởng và các công trình nghiên cứu quan trọng của Xôcrat
(469- 415 TCN), của Khổng Tử (551- 475 TCN) - nhà tư tưởng, nhà giáo dục lớn
Trung Hoa cổ đại, của J.A Cômenxki (1592 - 1670) đã đưa ra quan điểm quá trình
dạy học phải dựa vào sự vật, hiện tượng do học sinh tự quan sát, tự suy nghĩ. Ông
cũng đã nêu ra một số nguyên tắc dạy học có giá trị lớn như: nguyên tắc trực quan;
nguyên tắc phát huy tính tích cực, tự giác của học sinh; nguyên tắc hệ thống và liên
tục; nguyên tắc củng cố kiến thức; nguyên tắc dạy theo khả năng tiếp thu của học
sinh; dạy học phải thiết thực; dạy học theo nguyên tắc cá biệt;…
Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, khoa học giáo dục đã thực sự có những
biến đổi mới về lượng và chất. Những vấn đề chủ yếu trong các tác phẩm kinh
điển của chủ nghĩa Mác- Lê nin đã thực sự định hướng cho hoạt động giáo dụcdạy học và đã đặt ra những yêu cầu đối với quản lý giáo dục và trên cơ sở lý luận
của chủ nghĩa Mác-Lê nin, nhiều nhà khoa học Liên Xô lúc đó (như MI.
Konđacov, Anfanaxiep...) đã có được những thành tựu khoa học to lớn về quản lý
giáo dục nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng.
Việc QLDH các môn học ở trường phổ thông là nhiệm vụ quan trọng của
CBQL trong nhà trường. Một phương pháp quản lý tốt sẽ kéo theo cả một bộ máy
vận hành được thông suốt, hiệu quả cao, chất lượng giáo dục được đảm bảo góp
phần đáp ứng yêu cầu chung nền giáo dục nước nhà [4].
P.V.Zimin, M.I.Konđakôp “đi sâu nghiên cứu lãnh đạo công tác giảng dạy,

giáo dục trong nhà trường và xem đây như khâu then chốt trong hoạt động quản lý
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




của hiệu trưởng, các tác giả thống nhất và khẳng định người hiệu trưởng phải là
người lãnh đạo toàn diện và chịu trách nhiệm chính trong công tác quản lý nhà
trường” (dẫn theo [11, tr.8]).
Đặc biệt, quản lý dạy học theo hướng phát triển năng lực xuất hiện rất sớm
trong lịch sử giáo dục, ngay từ thời cổ đại với những tên tuổi các triết gia như
Socrate, Aristote, Platon, Lão Tử, Khổng Tử, Mạnh Tử, Tuân Tử. Tiếp đến thời kì
Trung cổ Châu Âu, nhiều nhà khoa học cũng xem xét vấn đề phát triển năng lực
(Decarter, Diterverg, Pestalotsy, Comensky, J. Rutso, v.v…) song thực sự chỉ quan
tâm đến phát triển trí tuệ. Từ thế kỉ 19 đến nửa thế kỉ 20, phát triển trí tuệ vẫn
được nhấn mạnh hơn cả. Thời đó phát triển năng lực hầu như được đồng nhất với
phát triển năng lực trí tuệ (Guilford, Bine-Simon, J. Piaget, R. Bruner, V.V.
Zancov, P.Ia. Galperin, V.V. Đavưđov v.v…). Cuối thế kỉ XX khoa học giáo dục,
đặc biệt tâm lí học giáo dục và tâm lí học phát triển đã mở rộng khái niệm năng lực
- nó không chỉ là trí tuệ và xuất hiện những quan niệm mới về năng lực gắn với
vấn đề văn hóa (năng lực văn hóa), xã hội (năng lực xã hội), tình cảm (năng lực
biểu cảm), sự tồn sinh (kĩ năng sống), chưa kể những thứ năng lực còn bí ẩn khác,
trong đó có những yếu tố thuộc tiềm thức hoặc vô thức.
Ngày nay, tiếp cận năng lực trong giáo dục là vấn đề khoa học có phạm vi
rất rộng lớn và tiêu biểu cho tư tưởng giáo dục hiện đại. Nó được các nhà khoa học
trên thế giới thảo luận trên nhiều phương diện khác nhau. Cụ thể như sau:
Giáo dục dựa vào năng lực (Competency-based Education) hay Đào tạo dựa
vào năng lực (Competency-based Training) hoặc Học tập dựa vào năng lực
(Competency- based Learning) - bản chất tiếp cận này là cụ thể hóa triết lí giáo dục
hướng vào người học, trước hết là năng lực của họ. Hướng vào người học là tư

tưởng hiện đại mà nền tảng triết học đã được, Xavier Roegirs, L.X Vygotsky,
Dubois. D & Rothwell. W, John Dewey và J. Piaget xác lập có 2 khía cạnh: tận
dụng năng lực có sẵn và phát triển năng lực mới của người học trong quá trình dạy
học [22].
Dạy học dựa vào phong cách học tập (Learning Style-based Teaching) - là
một hướng nghiên cứu tương đối mới nổi lên từ những năm 1970. Bởi lẽ phong
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




cách học tập tích hợp cả khí chất, nét tính cách, tình cảm và năng lực nên dạy học
theo

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN




phong cách học tập cũng là một chiến lược dạy học phân hóa theo tiếp cận năng
lực. Thí dụ phổ biến nhất hiện nay là các chiến lược dạy học dựa vào lí thuyết đa
trí tuệ.
Nghiên cứu những khía cạnh tương đối cụ thể trong giáo dục như đánh giá
dạy học, phát triển chương trình, lập kế hoạch, giám sát, phát triển giáo viên và
nhà quản lí giáo dục, phát triển học liệu, thiết kế dạy học, v.v… theo tiếp cận năng
lực. Đặc biệt có ý nghĩa là những nghiên cứu và khuyến cáo do UNESCO, UNDP,
WB và ADB về phát triển chương trình trong giáo dục người lớn, xóa mù chữ, phổ
cập giáo dục, quản lí trường học, đánh giá và giám sát dựa vào kết quả, quản lí dự
án giáo dục,v.v…
Theo S. Kerka, tiếp cận theo năng lực có những ưu thế nổi bật so với các

cách tiếp cận khác trong dạy học. Việc chú trọng vào kết quả đầu ra và những tiêu
chuẩn đo lường khách quan của những năng lực cần thiết để tạo ra các kết quả là
điểm được các nhà hoạch định chính sách GD&ĐT và phát triển nguồn nhân lực
đặc biệt quan tâm nhấn mạnh (dẫn theo [8]).
- Nghiên cứu mô hình năng lực trong dạy học
R.E. Boyatzid cho rằng phát triển dạy học dựa trên mô hình năng lực cần xử
lý một cách có hệ thống ba khía cạnh sau: (1) xác định các năng lực, (2) phát triển
chúng, và (3) đánh giá chúng một cách khách quan (dẫn theo [9]).
Để xác định được các năng lực, điểm bắt đầu thường là các kết quả đầu ra
(outputs). Từ đó, đi đến xác định vai trò của những người có trách nhiệm phải tạo
ra các kết quả đầu ra này. Một vai trò là một tập hợp các hành vi được mong đợi về
một người theo những nghĩa vụ và địa vị công việc của người đó. Thuật ngữ “vai
trò công việc” đề cập tới việc thực hiện những nhiệm vụ thực sự của một người.
Trên cơ sở của từng vai trò, xác định các năng lực cần thiết để có thể thực hiện tốt
vai trò đó.
1.1.2. Nghiên cứu tại Việt Nam
Nghiên cứu về thiết kế chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng
lực.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN