THUỐC BỔ KHÍ PHƯƠNG TẾ HỌC
Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (59.38 KB, 4 trang )
THUỐC BỔ KHÍ
I.
Khái niệm
Thuốc bổ khí là những thuốc chữa các chứng bệnh gây ra do khí hư.
Khí hư thường thấy ở các tạng phế và tỳ:
- Phế khí hư: tiếng nói nhỏ, ngại nói, hơi thở gấp, khi lao động, làm việc
nặng khó thở tăng.
- Tỳ khí hư: chân tay người mệt mỏi, ăn kém, ngữ bụng đầy chướng, tiêu
lỏng.
Bổ khí lấy bổ tỳ làm chính, tỳ khí vượng thì phế khí sẽ đầy đủ. Vì vậy
các thuốc bổ đều có tác dụng kiện tỳ.
II.
Chỉ định điều trị
1. Toàn thân
- Nâng cao thể trạng, chữa chứng suy nhược cơ thể: ăn kém, ngủ kém,
sút cân, mệt nhọc sau khi ốm, lao động quá sức,...
- Chữa phù thũng do viêm thận mạn, phù dinh dưỡng do thúc đẩy lợi
tiểu.
- An thần: chữa mất ngủ, hồi hộp tỳ vị không nuôi dưỡng được tâm
huyết.
- Một số trường hợp thiếu máu cơ năng lâu ngày như rong huyết, rong
kinh, chảy máu do huyết tán... do tỳ vị không nhiếp huyết.
2. Bệnh về hệ tiêu hóa
- Ăn kém, chán ăn, chậm tiêu hay đầy bụng.
- Ỉa chảy kéo dài do tỳ hư.
- Viêm đại tràng mạn, viêm loét dạ dày - tá tràng, viêm gan mạn tính.
3. Bệnh về tuần hoàn
- Suy tim, thiếu máu, tâm phế mạn.
4. Bệnh về hô hấp
- Giãn phế quản, hen suyễn, viêm phế quản mạn.
- Phế khí thũng.
5. Bệnh về trương lực cơ giảm
- Sa dạ dày, sa trực tràng, táo bón, người già, phụ nữ đẻ nhiều lần, sa sinh
dục, giãn tĩnh mạch.
III.
Các vị thuốc
1. Các vị thuốc trong nước
1.1.
Đảng sâm
Tên khoa học: Codonopsis pilosula (Franch) Nannf.
Họ khoa học: Họ Hoa Chuông (Campanulaceae).
Phân bố tại Việt Nam:
Ở Việt Nam, trong thời gian 1961-1985 viện Dược liệu đã phát hiện
Đảng sâm ở 14 tỉnh miền núi phía Bắc, còn ở phía Nam, chỉ có ở khu vực Tây
nguyên. Vùng phân bố tập trung nhất ở các tỉnh Lai châu, Sơn la, Lào cai, Hà
giang, Cao bằng, Lạng sơn, Gia lai, Kon tum, Quảng nam, Đà nẵng, Lâm
đồng.
Một số tên gọi khác:
- Tây đảng sâm: Loài này sản xuất chính ở tỉnh Cam Túc (huyện Dân, Lâm
Đàn, Đan khúc), tỉnh Thiển Tây (Hán Trung, An Khang, Thương Lạc), tỉnh
Sơn Tây (khu Phổ Bắc, Phổ Trung) tỉnh Tứ Xuyên (Nam Bình).
- Đông đảng sâm: Loài này chủ yếu sản xuất ở tỉnh Cát Lâm (khu tự trị dân
tộc Triều Tiên, Diên Biên, chuyên khu Thông Hóa), tỉnh Hắc Long Giang
(Khánh an, Thượng chi, Ngũ thường Tấn huyện), tỉnh Liêu Ninh (Phong
thành, Khoan điện).
- Lộ đảng sâm: Sản xuất chính ở Sơn Tây huyện khu Phổ đông, Khốn xá
quan, Lê Thành), tỉnh Hà Nam (chuyên khu Tân Hương).
- Điều đảng sâm: Nơi sản xuất chính là tỉnh Tứ Xuyên (Đạt huyện, Vạn
huyện, Thành khẩu), tỉnh Hồ Bắc (An Toàn, Lợi Xuyên), tỉnh Thiểm Tây (Tín
dương).
- Bạch đảng sâm: Nơi sản xuất chính là tỉnh Quý Châu (khu Hoa Tiết, An
Thuận), tỉnh Vân Nam (Chiêu thông, Mỹ giang, Đại lý), tỉnh Tứ Xuyên, (phía
Tây Nam).
Thu hái và sơ chế:
Vào mùa đông, lúc cây đã úa vàng, rụng lá hoặc tới đầu xuân năm sau
lúc cây chưa đâm chồi nảy lộc là có thể thu hoạch. Tốt nhất là thu hoạch vào
nửa tháng trước sau tiết Bạch lộ, lúc này phẩm chất Đảng sâm tốt nhất, sản
lượng cao. Đào rễ phải dài sâu trên 0,7m, vì rễ rất dài, không làm trầy xát.
Rửa sạch đất cát, phân loại rễ to nhỏ để riêng. Nhiều nơi lấy lạt hoặc chỉ xâu
rễ thành chuỗi ở đầu củ đem treo ở nơi thoáng gió, phơi khô rồi cuộn lại thành
bó.
Phần dùng làm thuốc: rễ.
Bào chế:
Theo Trung quốc: Thu hái xong, phơi âm can, lăn se cho vỏ dính vào
thịt, khi dùng, sao với đất hoàng thổ hay với cám cho thuốc hơi vàng xong bỏ
đất hoặc cám chỉ lấy Đảng sâm (Trung Dược Đại Từ Điển).
Theo Việt Nam: Rửa sạch bụi bặm, ủ nước một đêm, hoặc đồ thấy bốc
hơi là được, khi mềm, bào mỏng 1-2 ly, tẩm nước gừng để khỏi nê Tỳ và bớt
hàn, thường có người sao qua để dùng (Phương Pháp Bào Chế Đông Dược).
Bảo quản: Đậy kín, tránh ẩm, cần để nơi thoáng gió, khô ráo để phòng
sâu mốc vì Đảng sâm rất dễ bị mọt. Có thể sấy hơi diêm sinh.
Thành phần hóa học:
Trong rễ Đảng sâm có: Sucrose, Glucose, Inulin, Alcaloid, Scutellarein
Glucoside (Trung Dược Học), Furctose, CP1, CP2, CP3, CP4 ,Galactose,
Arabinose,
Mannose,
Xylose,
Rhamnose,
Syringin,
N-Hexyl
Glucopyranoside, Ethyl a-D-Fructofuranóide, Tangshenoside I, Choline.
1.2.
Thổ cao ly sâm
1.3.
Bố chính sâm
b-D-
1.4.
Hoài sơn
1.5.
Bạch truật
2. Các vị thuốc phải nhập
2.1.
Nhân sâm
2.2.
Hoàng kỳ
2.3.
Cam thảo
2.4.
Đại táo
