BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ GTVT

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT HỌC PHẦN
NGÀNH ĐÀO TẠO: CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT CƠ KHÍ
CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT Ô TÔ
Hệ đào tạo: Đại học chính quy
1. Tên học phần:
NGUYÊN LÝ MÁY
Mã học phần:
DC2CK55
2. Số tín chỉ:
03
3. Trình độ:
Cho sinh viên năm thứ 3
4. Phân bổ thời gian:
- Lý thuyết:
29 tiết
- Kiểm tra:
1 tiết
- Bài tập lớn:
15 tiết
5. Điều kiện tiên quyết:
Học phần học trước:
Cơ học cơ sở
Mã HP: DC2CO21
6. Mục tiêu của học phần:

- Kiến thức: Trang bị cho sinh viên kiến thức về nguyên lý hình thành cơ cấu
máy; động học và động lực học của các cơ cấu máy.
- Kỹ năng: Xác định được các đại lượng đặc trưng về động học và động lực học
của các cơ cấu máy; giải được các bài tập ứng dụng.
7. Mô tả vắn tắt nội dung học phần:
Học phần bao gồm: Cấu tạo, động học, động lực học cơ cấu; các cơ cấu máy
thường gặp.
8. Nhiệm vụ của sinh viên:
- Nghiên cứu trước giáo trình, tài liệu học tập;
- Tham gia đầy đủ các giờ lên lớp;
- Hoàn thành các bài tập được giao đúng thời gian qui định;
- Tham gia kiểm tra giữa kỳ và thi kết thúc học phần;
- Kết quả bảo vệ bài tập lớn ≥ 5 là điều kiện được dự thi kết thúc học phần.
9. Tài liệu học tập:
- Sách, giáo trình chính:
[1]. Lê Phước Linh (2010), Nguyên lý máy, NXB GTVT.
[2]. Tạ Ngọc Hải (2004), Bài tập nguyên lý máy, NXB Khoa học kỹ thuật
- Tài liệu tham khảo:
[3]. Nguyễn Trí Hưng (2003), Bài giảng Nguyên lý máy, Trường ĐHBKHN
[4]. J.E.Shigley, J.J.Moscou (1985), Theory of machines and mechanisms,
Msaac. Hill Book Company
-1-


10. Tiêu chuẩn đánh giá sinh viên:
- Điểm chuyên cần:
- Điểm kiểm tra giữa kỳ, bảo vệ bài tập lớn:
- Điểm thi kết thúc học phần:
11. Thang điểm: 10 (lấy một chữ số thập phân)
12. Nội dung chi tiết học phần:

12.1. Nội dung tổng quát:

10%
20%
70%

Phân bổ thời gian
Tài liệu học tập, Tổng
Lý
Thảo Bài tập Kiểm
tham khảo
cộng
thuyết,
lớn
luận
tra
Bài tập

Nội dung
Chương 1. Cấu tạo cơ cấu
Chương 2. Động học cơ cấu
Chương 3. Động lực học cơ cấu
Chương 4. Cân bằng máy, động
lực học các cơ cấu máy
Chương 5. Cơ cấu toàn khớp thấp
Chương 6. Cơ cấu có khớp loại
cao
Bài tập lớn
Tổng


3
6
6

[1] Chương 1
[1] Chương 2
[1] Chương 3

3
6
6

6

[1] Chương 5,6

6

3

[1] Chương 7

3

[1] Chương 8, 9

7

6


1

30

14
15

0

0

14
45

12.2. Nội dung chi tiết:

Chương 1
CẤU TẠO CƠ CẤU
a) Mục đích, yêu cầu:
- Mục đích: Trang bị cho sinh viên kiến thức về cấu tạo, bậc tự do của cơ cấu và
xếp loại cơ cấu phẳng.
- Yêu cầu: Xác định được bậc tự do của vật rắn, cơ cấu máy; phân loại được cơ
cấu phẳng.
b) Nội dung chi tiết:

Nội dung

1.1. Những khái niệm cơ bản
1.1.1. Bậc tự do của vật rắn
1.1.2. Khâu và chi tiết máy

1.1.3. Sự nối động và khớp động
1.1.4. Chuỗi động và cơ cấu

Phân bổ thời gian
Tài liệu học
Thực
Tổng
Lý
Thảo hành, Kiểm tập, tham
cộng
thuyết,
khảo
Thí
luận
tra
Bài tập
nghiệm
[1] Tr 9-17
1
1

-2-


Nội dung

1.2. Bậc tự do của cơ cấu
1.2.1. Cơ cấu phẳng
1.2.2. Bậc tự do thừa, ràng buộc thừa
1.2.3. Khâu dẫn và ý nghĩa bậc tự do

cơ cấu
1.3. Xếp loại cơ cấu phẳng
1.3.1. Nguyên lý tạo thành cơ cấu
1.3.2. Xếp loại nhóm và xếp loại cơ cấu
Tổng cộng

Phân bổ thời gian
Tài liệu học
Thực
Tổng
Lý
Thảo hành, Kiểm tập, tham
cộng
thuyết,
khảo
Thí
luận
tra
Bài tập
nghiệm
[1] Tr 18-27
1
1

1

3

[1] Tr 27-33


0

0

0

1

3

c) Hướng dẫn thực hiện:
- Trọng tâm của chương: Bậc tự do của cơ cấu và phương pháp xếp loại cơ cấu
phẳng.
- Kiến thức, kỹ năng cần đạt: Xác định được bậc tự do của vật rắn, cơ cấu máy
và phân loại được cơ cấu phẳng.
- Đánh giá kết quả: Kiểm tra thường xuyên.

Chương 2
ĐỘNG HỌC CƠ CẤU
a) Mục đích, yêu cầu:
- Mục đích: Trang bị cho sinh viên kiến thức về động học cơ cấu loại hai.
- Yêu cầu: Xác định được quỹ đạo, vận tốc, gia tốc của các khâu và các điểm
trên khâu trong cơ cấu loại hai.
b) Nội dung chi tiết:

Nội dung

2.1. Phương pháp hoạ đồ
2.2. Phương pháp giải tích
2.3. Phương pháp đồ thị và thực nghiệm

Tổng cộng

Phân bổ thời gian
Tài liệu học
Thực
Tổng
Lý
Thảo hành, Kiểm tập, tham
cộng
thuyết,
khảo
Thí
luận
tra
Bài tập
nghiệm

3
2
1
6

0

0

0

3
2

1
6

c) Hướng dẫn thực hiện:
- Trọng tâm của chương: Phương pháp hoạ đồ và phương pháp giải tích.
- Kiến thức, kỹ năng cần đạt: Xác định được quỹ đạo, vận tốc, gia tốc của các
khâu và các điểm trên khâu trong cơ cấu loại hai.
- Đánh giá kết quả: Kiểm tra thường xuyên.
-3-


Chương 3
ĐỘNG LỰC HỌC CƠ CẤU MÁY
a) Mục đích, yêu cầu:
- Mục đích: Trang bị cho sinh viên kiến thức về động lực học cơ cấu máy.
- Yêu cầu: Xác định được các loại lực tác dụng lên cơ cấu máy; tính được lực
quán tính và phản lực ở các khớp động.
b) Nội dung chi tiết:

Nội dung

3.1. Đại cương
3.1.1. Các lực tác động lên cơ cấu
3.1.2. Cách xác định
3.2. Lực quán tính
3.2.1. Khâu tịnh tiến
3.2.2. Khâu quay
3.2.3. Khâu chuyển động song phẳng
3.3. Phản lực ở các khớp động
3.3.1. Điều kiện tĩnh định của chuỗi

động phẳng khi xác định phản lực
3.3.2. Xác định phản lực cơ cấu loại hai
Tổng cộng

Phân bổ thời gian
Tài liệu học
Thực
Tổng
Lý
Thảo hành, Kiểm tập, tham
cộng
thuyết,
khảo
Thí
luận
tra
Bài tập
nghiệm
[1] Tr 77-79
1
1

2

[1] Tr 79-86

2

3


[1] Tr 86-107

3

6

0

0

0

6

c) Hướng dẫn thực hiện:
- Trọng tâm của chương: Lực quán tính và phản lực ở các khớp động.
- Kiến thức, kỹ năng cần đạt: Phân tích được các loại lực tác dụng lên cơ cấu
máy khi làm việc; tính được lực quán tính và phản lực ở các khớp động.
- Đánh giá kết quả: Kiểm tra thường xuyên.

Chương 4
CÂN BẰNG MÁY, ĐỘNG LỰC HỌC CÁC CƠ CẤU VÀ MÁY
a) Mục đích, yêu cầu:
* Mục đích: Trang bị cho sinh viên kiến thức về các phương pháp cân bằng vật
quay và cân bằng máy.
* Yêu cầu: Cân bằng được máy và vật quay.

-4-



b) Nội dung chi tiết:

Nội dung

4.1. Đại cương
4.1.1. Mục đích của cân bằng máy
4.1.2. Nội dung cân bằng máy
4.2. Các trạng thái mất cân bằng
của vật quay
4.2.1. Mất cân bằng tĩnh
4.2.2. Mất cân bằng thuần tuý
4.2.3. Mất cân bằng động hỗn hợp
4.3. Cân bằng vật có chiều dày nhỏ
4.3.1. Nguyên tắc cân bằng
4.3.2. Phương pháp cân bằng
4.4. Cân bằng vật quay có chiều
dày lớn
4.4.1. Nguyên tắc cân bằng
4.4.2. Phương pháp cân bằng
4.5. Tự cân bằng
4.6. Động lực học các cơ cấu và máy
4.6.1. Phương trình chuyển động của
máy
4.6.2. Mô hình động lực học. khâu
thay thế. Các đại lượng thay thế
4.6.3. Xác định các quy luật chuyển
động thực của cơ cấu và máy
4.6.4. Làm đều chuyển động của máy
Tổng cộng


Phân bổ thời gian
Tài liệu học
Thực
Tổng
Lý
Thảo hành, Kiểm tập, tham
cộng
thuyết,
khảo
Thí
luận
tra
Bài tập
nghiệm
1
[1] Tr 137-139 1

1

[1] Tr 139-141

1

1

[1] Tr 141-142

1

1


[1] Tr 142-147

1

1

[1] Tr 147-152

1

1

[1] Tr 153-177

1

6

0

0

0

6

c) Hướng dẫn thực hiện:
- Trọng tâm của chương: Cân bằng vật quay có chiều dày nhỏ và lớn.
- Kiến thức, kỹ năng cần đạt: Xác định được quy luật chuyển động thực của

máy và phương pháp làm đều chuyển động của máy.
- Đánh giá kết quả: Kiểm tra thường xuyên.

Chương 5
CƠ CẤU TOÀN KHỚP THẤP
a) Mục đích, yêu cầu:
- Mục đích: Trang bị cho sinh viên kiến thức về cơ cấu toàn khớp thấp.
- Yêu cầu: Nắm vững đặc điểm chuyển động của cơ cấu toàn khớp thấp.
-5-


b) Nội dung chi tiết:

Nội dung

5.1. Đại cương
5.1.1. Các đặc điểm của cơ cấu toàn
khớp thấp
5.1.2. Định nghĩa và công dụng
5.1.3. Các dạng của cơ cấu bốn khâu
bản lề
5.2. Đặc điểm chuyển động
5.2.1. Đặc điểm về quỹ đạo
5.2.2. Đặc điểm về vận tốc
Tổng cộng

Phân bổ thời gian
Tài liệu học
Thực
Tổng

Lý
Thảo hành, Kiểm tập, tham
cộng
thuyết,
khảo
Thí
luận
tra
Bài tập
nghiệm
[1] Tr 199-200 1
1

2

[1] Tr 200-211

3

0

0

0

2

3

c) Hướng dẫn thực hiện:

- Trọng tâm của chương: Cấu tạo và đặc điểm chuyển động của cơ cấu toàn
khớp thấp.
- Kiến thức, kỹ năng cần đạt: Giải được các bài tập về cơ cấu toàn khớp thấp.
- Đánh giá kết quả: Kiểm tra thường xuyên.

Chương 6
CƠ CẤU CÓ KHỚP LOẠI CAO
a) Mục đích, yêu cầu:
- Mục đích: Trang bị cho sinh viên kiến thức về cơ cấu có khớp loại cao (cơ cấu
cam và cơ cấu bánh răng)
- Yêu cầu: Giải được bài toán phân tích và bài toán tổng hợp cơ cấu có khớp loại
cao.
b) Nội dung chi tiết:
Phân bổ thời gian
Nội dung

6.1. Đại cương về cơ cấu có khớp
loại cao
6.2. Cơ cấu cam
6.2.1. Định nghĩa, phân loại, nội dung
nghiên cứu
6.2.2. Phân tích động học cơ cấu cam
6.2.3. Phân tích lực cơ cấu cam

Lý
Thảo
thuyết,
luận
Bài tập


1
2

-6-

Tài liệu học
Thực
Tổng
hành, Kiểm tập, tham
cộng
khảo
Thí
tra
nghiệm
[1] Tr 236-237
1
[1] Tr 237-282

2


Phân bổ thời gian
Lý
Thảo
thuyết,
luận
Bài tập

Nội dung


6.3. Cơ cấu bánh răng
6.3.1. Đại cương về cơ cấu bánh răng
6.3.2. Động học cơ cấu bánh răng
6.3.3. Bánh răng thân khai
6.3.4. Hệ thống bánh răng
Kiểm tra giữa kỳ
Tổng cộng

3

6

0

Tài liệu học
Thực
Tổng
hành, Kiểm tập, tham
cộng
khảo
Thí
tra
nghiệm
[1] Tr 288-351
3

1
1

0


1
7

c) Hướng dẫn thực hiện:
- Trọng tâm của chương: Cơ cấu cam và cơ cấu bánh răng.
- Kiến thức, kỹ năng cần đạt: Giải được các bài tập về phân tích cơ cấu cam, hệ
thống bánh răng.
- Đánh giá kết quả: Kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kỳ.
12.3. Làm bài tập lớn học phần: 45 giờ
Sau khi đã giảng xong lý thuyết, giáo viên hướng dẫn sinh viên làm bài tập lớn
học phần (sinh viên thực hiện bài tập lớn học phần trong 5 tuần).
13.4. Lịch trình giảng dạy
Mỗi tuần bố trí 03 giờ học, dạy hết học phần trong 15 tuần (03 tín chỉ). Bố trí dạy
vào học kỳ 5 (năm học thứ 3).
Tuần

1

2
3
4
5

6

7

Nội dung chính
Chương 1. Cấu tạo cơ cấu

1.1. Xếp loại cơ cấu phẳng
1.2. Bậc tự do của cơ cấu
1.3. Những khái niệm cơ bản
Chương 2. Động học cơ cấu
2.1. Mục đích, nhiệm vụ, phương pháp nghiên cứu
2.2. Phân tich động học cơ cấu loại hai
2.2. Phân tích động học cơ cấu loại hai (tiếp theo)
Chương 3. Động lực học cơ cấu
3.1. Đại cương
3.2. Lực quán tính
3.3. Phản lực ở các khớp động
Chương 4. Cân bằng máy, động lực học các cơ
cấu máy
4.1. Đại cương
4.2. Các trạng thái cân bằng của vật quay
4.3. Cân bằng vật có chiều dày nhỏ
4.4. Cân bằng vật quay có chiều dày lớn
-7-

Số
tiết

Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị

1
1
1

[1] Tr 9-17

[1] Tr 18-27
[1] Tr 27-33

1
2
3

[1] Tr 34-35
[1] Tr 35-70
[1] Tr 35-70

3

[1] Tr 77-79
[1] Tr 79-86
[1] Tr 86-107

3
3

1

[1] Tr 137-137
[1] Tr 138-139
[1] Tr 139-141
[1] Tr 141-144

Ghi
chú



Tuần

8

9
10
11
12
13
14
15

Nội dung chính
4.5. Tự cân bằng
4.6. Động lực học các cơ cấu và máy
Chương 5. Cơ cấu toàn khớp thấp
5.1. Đại cương
5.2. Đặc điểm chuyển động
Chương 6. Cơ cấu có khớp loại cao
6.1. Đại cương về cơ cấu có khớp loại cao
6.2. Cơ cấu cam
6.3. Cơ cấu bánh răng
Kiểm tra giữa kỳ
Hướng dẫn làm bài tập lớn học phần
Hướng dẫn làm bài tập lớn học phần
Hướng dẫn làm bài tập lớn học phần
Hướng dẫn làm bài tập lớn học phần
Hướng dẫn làm bài tập lớn học phần


Số
tiết

Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị

1
1

[1] Tr 147-177

1
2

[1] Tr 199-200
[1] Tr 200-211

3

[1] Tr 236-237
[1] Tr 237-282
[1] Tr 288-351
[1] Tr 288-351

3
1
2
3
3
3

3

Ghi
chú

13. Yêu cầu đối với giảng viên:
- Gửi đề cương chi tiết cho sinh viên trước khi giảng dạy học phần;
- Chuẩn bị đầy đủ tài liệu phục vụ giảng dạy;
- Giảng dạy nội dung học phần theo đề cương chi tiết được duyệt.
Hà Nội, ngày 05 tháng 8 năm 2012
KT.HIỆU TRƯỞNG
PHÓ HIỆU TRƯỞNG

TS. Vũ Ngọc Khiêm

-8-