MỤC LỤC
Chương 1................................................................................................................5
TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN..............................................................................5
1.1. Định nghĩa kế toán............................................................................5
1.2. Đối tượng kế toán..............................................................................6
1.2.1. Tài sản và nguồn hình thành tài sản............................................6
1.2.1.1. Tài sản...................................................................................6
a) TSNH...........................................................................................6
* Tiền và các khoản tương đương tiền bao gồm..........................6
* Đầu tư tài chính ngắn hạn.........................................................6
* Các khoản phải thu....................................................................7
* Tạm ứng....................................................................................8
* Hàng tồn kho.............................................................................8
* Chi sự nghiệp.............................................................................9
* Giao dịch mua bán lại trái phiếu Chính phủ..............................9
b) TSDH...........................................................................................9
* Tài sản cố định...........................................................................9
* Bất động sản đầu tư................................................................10
* Các khoản đầu tư vào đơn vị khác..........................................10
* Dự phòng tổn thất tài sản........................................................10
* Các tài sản dài hạn khác.........................................................11
1.2.1.2. Nguồn hình thành tài sản (nguồn vốn)................................11
a) Nợ phải trả................................................................................11
b) Vốn chủ sở hữu.........................................................................12
1.2.2. Sự vận động của tài sản trong quá trình sản xuất kinh doanh. .12
1.2.3. Quan hệ cân đối giữa tài sản và nguồn vốn..............................13
1.3. Các phương pháp kế toán................................................................13
1.3.1. Phương pháp chứng từ kế toán.................................................13
1.3.2. Phương pháp kiểm kê................................................................13
1.3.3. Phương pháp tính giá thành......................................................13
1.3.4. Phương pháp tính giá (Xác định giá trị ghi sổ)..........................13

1.3.5. Phương pháp đối ứng tài khoản và ghi sổ kép...........................13
1.3.6. Phương pháp tổng hợp cân đối kế toán.....................................14
1.3.7. Báo cáo tài chính.......................................................................14
1.4. Khái niệm và nguyên tắc kế toán....................................................14
1.4.1. Các khái niệm được thừa nhận..................................................14
1.4.1.1. Cân đối................................................................................14
1.4.1.2. Đơn vị kế toán.....................................................................14
1.4.1.3. Thước đo tiền tệ..................................................................14
1.4.1.4. Kỳ kế toán...........................................................................14
1.4.2. Nguyên tắc kế toán...................................................................15
1.4.2.1. Giá phí.................................................................................15
1.4.2.2. Cơ sở dồn tích......................................................................15
1.4.2.3. Phù hợp...............................................................................15
1.4.2.4. Nhất quán............................................................................15
1.4.2.5. Thận trọng...........................................................................15
1.4.2.6. Trọng yếu.............................................................................15
1


1.4.2.7. Hoạt động liên tục...............................................................16

Chương 2..............................................................................................................16
TÀI KHOẢN VÀ GHI SỔ KÉP........................................................................16
2.1. Tài khoản kế toán............................................................................16
2.1.1. Khái niệm..................................................................................16
2.1.2. Nội dung và kết cấu...................................................................16
2.1.3. Cách ghi chép vào tài khoản.....................................................17
2.1.4. Hệ thống tài khoản kế toán.......................................................17
2.2. Ghi sổ kép........................................................................................18
2.2.1. Khái niệm ghi sổ kép.................................................................18

2.2.2. Định khoản kế toán...................................................................18
2.2.2.1. Khái niệm............................................................................18
2.2.2.2. Phân loại định khoản...........................................................19
a) Định khoản giản đơn.................................................................19
b) Định khoản phức tạp.................................................................19
2.2.3. Kết chuyển tài khoản.................................................................19
2.3. Phương pháp kiểm tra số liệu kế toán.............................................20
2.3.1. Sự cần thiết...............................................................................20
2.3.2. Phương pháp kiểm tra...............................................................20
2.3.2.1. Nội dung và kết cấu của bảng cân đối tài khoản................20
2.3.2.2. Phương pháp lập bảng........................................................21
2.3.2.3. Tác dụng của bảng cân đối tài khoản..................................21
2.4. Phương pháp sửa sai kế toán...........................................................22
2.4.1. Sửa chữa trong trường hợp ghi sổ bằng thủ công........................22
2.4.1.1. Phương pháp cải chính..............................................................22
2.4.1.2. Phương pháp ghi số âm.......................................................22
2.4.1.3. Phương pháp ghi bổ sung....................................................22
2.4.2. Sửa chữa trong trường hợp ghi sổ bằng máy tính.....................22

Chương 3..............................................................................................................23
TÍNH GIÁ CÁC ĐỐI TƯỢNG KẾ TOÁN.......................................................23

3.1. Tính giá TSCĐ..................................................................................23
3.1.1. TSCĐHH.....................................................................................23
Tính giá:...............................................................................................23
3.1.2. TSCĐVH.....................................................................................23
3.2. Tính giá hàng tồn kho......................................................................23
3.2.1. Xác định giá trị thực tế nhập kho..............................................24
3.2.2. Xác định giá trị thực tế xuất kho...............................................24
3.3. Tính giá một số tài sản khác............................................................24


Chương 4..............................................................................................................25
KẾ TOÁN QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT KINH DOANH....................................25
CHỦ YẾU TRONG DOANH NGHIỆP.............................................................25
A. KẾ TOÁN QUÁ TRÌNH HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CHỦ YẾU CỦA
DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT..........................................................................25

4.1. Kế toán các yếu tố đầu vào.............................................................25
4.1.1. Kế toán nguyên vật liệu............................................................25
4.1.1.1. Khái niệm............................................................................25
4.1.1.2. Nguyên tắc hạch toán giá nguyên liệu, vật liệu..................25
2


4.1.1.3. Tài khoản sử dụng...............................................................25
a) Tài khoản 152 “Nguyên liệu, vật liệu”.......................................25
b) Tài khoản 151 “Hàng mua đang đi đường”...............................26
4.1.1.4. Phương pháp hạch toán một số nghiệp vụ chủ yếu............26
4.1.2. Kế toán công cụ, dụng cụ..........................................................27
4.1.2.1. Khái niệm............................................................................27
4.1.2.2. Đặc điểm.............................................................................27
4.1.2.3. Nguyên tắc hạch toán giá công cụ, dụng cụ.......................27
4.1.2.4. Tài khoản sử dụng...............................................................28
4.1.2.5. Phương pháp hạch toán một số nghiệp vụ chủ yếu............28
a) Nhập kho công cụ, dụng cụ......................................................28
b) Xuất công cụ, dụng cụ..............................................................28
4.1.3. Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương.....................29
4.1.3.1. Khái niệm............................................................................29
4.1.3.2. Tài khoản sử dụng...............................................................30
a) Tài khoản 334 “Phải trả người lao động”...................................30

b) Tài khoản 338 “Phải trả phải nộp khác”....................................30
4.1.3.3. Phương pháp hạch toán một số nghiệp vụ chủ yếu............31
4.1.4. Kế toán tài sản cố định..............................................................32
4.1.4.1. Khái niệm............................................................................32
4.1.4.2. Nguyên tắc hạch toán TSCĐ...............................................32
4.1.4.3. Tài khoản sử dụng...............................................................33
4.1.4.4. Phương pháp hạch toán một số nghiệp vụ chủ yếu............33
a) Kế toán tăng TSCĐ....................................................................33
b) Kế toán giảm TSCĐ...................................................................34
4.1.5. Kế toán khấu hao TSCĐ.............................................................34
4.1.5.1. Khái niệm............................................................................34
4.1.5.2. Các quy định về khấu hao...................................................35
4.1.5.3. Các phương pháp khấu hao TSCĐ.......................................35
a) Khấu hao theo phương pháp đường thẳng................................35
b) Khấu hao theo phương pháp số dư giảm dần có điều chỉnh.....35
c) Phương pháp khấu hao theo số lượng, khối lượng sản phẩm....36
4.1.6. Kế toán sửa chữa TSCĐ.............................................................37
4.1.6.1. Khái niệm............................................................................37
a) Sửa chữa lớn.............................................................................37
b) Sửa chữa nhỏ............................................................................37
4.1.6.2. Tài khoản sử dụng...............................................................37
a) Sửa chữa lớn.............................................................................37
b) Sửa chữa nhỏ............................................................................38
4.1.6.3. Phương pháp hạch toán một số nghiệp vụ kinh tế chủ yếu 38
a) Sửa chữa nhỏ............................................................................38
b) Sửa chữa lớn.............................................................................38
b1) Nếu không trích trước chi phí sửa chữa lớn.........................38
b2) Nếu có trích trước chi phí sửa chữa lớn...............................38
4.2. Kế toán quá trình sản xuất..............................................................39
4.2.1. Kế toán chi phí sản xuất............................................................40

4.2.1.1. Kế toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp............................40
a) Khái niệm..................................................................................40
3


b) Tài khoản sử dụng.....................................................................40
c) Phương pháp hạch toán một số nghiệp vụ kinh tế chủ yếu......40
4.2.1.2. Kế toán chi phí nhân công trực tiếp....................................40
a) Khái niệm..................................................................................40
b) Tài khoản sử dụng.....................................................................41
c) Phương pháp hạch toán một số nghiệp vụ kinh tế chủ yếu......41
4.2.1.3. Kế toán chi phí sản xuất chung...........................................41
a) Khái niệm..................................................................................41
b) Tài khoản sử dụng.....................................................................41
c) Phương pháp hạch toán một số nghiệp vụ kinh tế chủ yếu......41
4.2.2. Tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm..............42
4.2.2.1. Tập hợp chi phí sản xuất.....................................................42
4.2.2.2. Tính giá thành sản phẩm.....................................................42
4.2.2.3. Kiểm kê và đánh giá sản phẩm dở dang.............................42
a) Đánh giá sản phẩm dở dang theo chi phí nguyên vật liệu chính
thực tế sử dụng.............................................................................43
b) Đánh giá sản phẩm dở dang theo chi phí nguyên vật liệu trực
tiếp................................................................................................43
4.2.2.4. Hạch toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản
phẩm................................................................................................43
4.3. Kế toán tiêu thụ thành phẩm và xác định kết quả kinh doanh........44
4.3.1. Khái niệm..................................................................................44
4.3.2. Nhiệm vụ...................................................................................44
4.3.3. Kế toán doanh thu bán hàng.....................................................44
4.3.3.1. Khái niệm............................................................................44

4.3.3.2. Điều kiện ghi nhận doanh thu.............................................44
4.3.3.3. Tài khoản sử dụng...............................................................44
4.3.3.4. Phương pháp hạch toán một số nghiệp vụ kinh tế chủ yếu 44
4.3.4. Kế toán giá vốn hàng bán..........................................................45
4.3.4.1. Khái niệm............................................................................45
4.3.4.2. Tài khoản sử dụng...............................................................45
4.3.4.3. Phương pháp hạch toán một số nghiệp vụ kinh tế chủ yếu 45
4.3.5. Kế toán chi phí bán hàng...........................................................46
4.3.5.1. Khái niệm............................................................................46
4.3.5.2. Tài khoản sử dụng...............................................................46
4.3.5.3. Phương pháp hạch toán một số nghiệp vụ kinh tế chủ yếu 46
4.3.6. Kế toán chi phí quản lý doanh nghiệp.......................................46
4.3.6.1. Khái niệm............................................................................46
4.3.6.2. Tài khoản sử dụng...............................................................47
4.3.6.3. Phương pháp hạch toán một số nghiệp vụ kinh tế chủ yếu 47
4.3.7. Kế toán xác định kết quả...........................................................47
4.3.7.1. Khái niệm............................................................................47
4.3.7.2. Tài khoản sử dụng...............................................................47
4.3.7.3. Phương pháp hạch toán một số nghiệp vụ kinh tế chủ yếu 48

B. KẾ TOÁN QUÁ TRÌNH HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CHỦ YẾU CỦA
DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI...................................................................48

4.1. Kế toán quá trình mua hàng............................................................48
4.1.1. Tài khoản sử dụng.....................................................................48
4


4.1.2. Phương pháp hạch toán một số nghiệp vụ kinh tế chủ yếu......49
4.2. Kế toán quá trình bán hàng.............................................................49


Chương 5..............................................................................................................50
PHƯƠNG PHÁP TỔNG HỢP - CÂN ĐỐI KẾ TOÁN....................................50

5.1. Khái niệm.........................................................................................50
5.2. Hệ thống bảng tổng hợp cân đối kế toán........................................50
5.2.1. Bảng cân đối kế toán.................................................................50
5.2.1.1. Khái niệm, đặc điểm............................................................50
a) Khái niệm..................................................................................50
b) Đặc điểm...................................................................................51
5.2.1.2. Nội dung và kết cấu (Mẫu số B01 – DN)..............................51
a) Nội dung....................................................................................51
b) Kết cấu......................................................................................51
5.2.1.3. Tính chất và sự thay đổi của bảng cân đối kế toán.............56
5.2.1.4. Nguyên tắc lập và trình bày bảng cân đối kế toán..............56
5.2.1.5. Mối quan hệ giữa tài khoản và bảng cân đối kế toán..........56
a) Về nội dung...............................................................................56
b) Về cách ghi chép.......................................................................57
5.2.1.6. Vai trò của bảng cân đối kế toán đối với quản trị doanh
nghiệp..............................................................................................57
5.2.2. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.....................................58
5.2.2.1. Khái niệm............................................................................58
5.2.2.2. Nội dung (Mẫu số B02 – DN)...............................................58
5.2.2.3. Các quan hệ cân đối chủ yếu..............................................60

Chương 1
TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN

1.1. Định nghĩa kế toán


Theo Luật Kế toán Việt Nam thì: “Kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích
và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao
động, chủ yếu dưới hình thức giá trị.”.
1.2. Đối tượng kế toán

Đối tượng kế toán là các loại tài sản, nguồn hình thành tài sản và tình hình vận động
của chúng trong quá trình sản xuất kinh doanh cũng như kết quả hoạt động kinh doanh.
Xác định đúng đối tượng kế toán sẽ giúp cho kế toán phản ánh và kiểm tra đầy đủ,
chính xác và hợp lý tình hình tài sản hiện có, nguồn vốn hình thành tài sản cũng như sự vận
động của chúng trong quá trình sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp.

5


1.2.1. Tài sản và nguồn hình thành tài sản
1.2.1.1. Tài sản
Tài sản là toàn bộ nguồn lực kinh tế hữu hình hoặc vô hình mà nó biểu thị cho những
lợi ích trong tương lai hoặc những tiềm năng phục vụ cho hoạt động kinh doanh của doanh
nghiệp và phải thỏa mãn 3 điều kiện:
- Thuộc quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát lâu dài của doanh nghiệp
- Phải có giá trị sử dụng thực sự đối với doanh nghiệp
- Xác định được giá phí
Xét về mặt kết cấu, tài sản có 2 loại: Tài sản ngắn hạn (TSNH) và tài sản dài hạn
(TSDH).
a) TSNH

Là những tài sản thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp có thời gian sử dụng, luân
chuyển ngắn, thu hồi vốn trong 1 năm hoặc một chu kỳ kinh doanh. TSNH gồm:
* Tiền và các khoản tương đương tiền bao gồm


- Tiền mặt: tiền mặt có tại quỹ của doanh nghiệp, ngoại tệ, vàng tiền tệ.
- Tiền gửi ngân hàng: là giá trị vốn bằng tiền mà doanh nghiệp đã gửi tại ngân hàng hay kho
bạc, công ty tài chính.
- Tiền đang chuyển: là giá trị khoản tiền của doanh nghiệp đã nộp vào Ngân hàng, Kho bạc
Nhà nước, đã gửi bưu điện để chuyển cho Ngân hàng nhưng chưa nhận được giấy báo Có,
đã trả cho doanh nghiệp khác hay đã làm thủ tục chuyển tiền từ tài khoản tại Ngân hàng để
trả cho doanh nghiệp khác nhưng chưa nhận được giấy báo Nợ hay bản sao kê của Ngân
hàng.
- Các khoản tương đương tiền: là các khoản đầu tư ngắn hạn có thời hạn thu hồi không quá
3 tháng kể từ ngày đầu tư có khả năng chuyển đổi dễ dàng thành một lượng tiền xác định và
không có rủi ro trong việc chuyển đổi thành tiền tại thời điểm báo cáo.
* Đầu tư tài chính ngắn hạn

Là chỉ tiêu tổng hợp phản ánh tổng giá trị của các khoản đầu tư ngắn hạn (sau khi đã
trừ đi dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh). Bao gồm:
- Chứng khoán kinh doanh: Chỉ tiêu này phản ánh giá trị các khoản chứng khoán và các
công cụ tài chính khác nắm giữ vì mục đích kinh doanh tại thời điểm báo cáo (nắm giữ với
mục đích chờ tăng giá để bán ra kiếm lời). Chỉ tiêu này có thể bao gồm cả các công cụ tài
chính không được chứng khoán hóa, ví dụ như thương phiếu, hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng
hoán đổi… nắm giữ vì mục đích kinh doanh.

6


- Đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn: phản ánh các khoản đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn
có kỳ hạn còn lại không quá 12 tháng kể từ thời điểm báo cáo, như tiền gửi có kỳ hạn, trái
phiếu, thương phiếu và các loại chứng khoán nợ khác.
Chỉ tiêu này không bao gồm các khoản đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn đã được
trình bày trong chỉ tiêu “Các khoản tương đương tiền”, chỉ tiêu “Phải thu về cho vay ngắn
hạn”.

* Các khoản phải thu

Phản ánh toàn bộ giá trị của các khoản phải thu ngắn hạn có kỳ hạn thu hồi còn lại
không quá 12 tháng hoặc trong một chu kỳ kinh doanh thông thường tại thời điểm báo cáo
(sau khi trừ đi dự phòng phải thu ngắn hạn khó đòi). Bao gồm:
- Phải thu của khách hàng: phản ánh số tiền còn phải thu của khách hàng có kỳ hạn thu hồi
còn lại không quá 12 tháng hoặc trong một chu kỳ kinh doanh thông thường tại thời điểm
báo cáo.
- Thuế giá trị gia tăng được khấu trừ: là số thuế GTGT ghi trên hóa đơn mua hàng hóa, dịch
vụ hoặc chứng từ nộp thuế GTGT của hàng nhập khẩu.
- Phải thu nội bộ: là các khoản nợ phải thu và tình hình thanh toán các khoản nợ phải thu
của doanh nghiệp với đơn vị cấp dưới hoặc giữa các đơn vị cấp dưới trực thuộc doanh
nghiệp độc lập. Các đơn vị cấp dưới trực thuộc trong trường hợp này là các đơn vị không có
tư cách pháp nhân, hạch toán phụ thuộc nhưng có tổ chức công tác kế toán, như các chi
nhánh, xí nghiệp, Ban quản lý dự án... hạch toán phụ thuộc doanh nghiệp.
- Phải thu khác: bao gồm:
+ Trị giá tài sản thiếu, đã phát hiện nhưng chưa xác định được nguyên nhân, chờ quyết định
xử lý.
+ Các khoản phải thu về bồi thường vật chất do cá nhân, tập thể (trong và ngoài doanh
nghiệp) gây ra như mất mát, hư hỏng vật tư, hàng hóa, tiền vốn,... đã được xử lý bắt bồi
thường.
+ Phải thu về cổ phần hóa
+ Tiền lãi cho vay, cổ tức, lợi nhuận phải thu từ các hoạt động đầu tư tài chính...
* Tạm ứng

Là một khoản tiền hoặc vật tư do doanh nghiệp giao cho người nhận tạm ứng để thực
hiện nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh hoặc giải quyết một công việc nào đó được phê duyệt.
Người nhận tạm ứng phải là người lao động làm việc tại doanh nghiệp.

7



* Hàng tồn kho

Là những tài sản được mua vào để sản xuất hoặc để bán trong kỳ sản xuất, kinh doanh
bình thường. Bao gồm các loại sau:
- Hàng mua đang đi trên đường: phản ánh trị giá của các loại hàng hóa, vật tư (nguyên liệu,
vật liệu; công cụ, dụng cụ; hàng hóa) mua ngoài đã thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp
còn đang trên đường vận chuyển, ở bến cảng, bến bãi, kho ngoại quan hoặc đã về đến doanh
nghiệp nhưng đang chờ kiểm nhận nhập kho.
- Nguyên vật liệu: là những đối tượng lao động mua ngoài hoặc tự chế biến dùng cho mục
đích sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, bao gồm: nguyên vật liệu chính; vật liệu phụ;
nhiên liệu; vật tư thay thế; vật liệu và thiết bị xây dựng cơ bản.
- Công cụ, dụng cụ: là những tư liệu lao động không có đủ các tiêu chuẩn về giá trị và thời
gian sử dụng quy định đối với TSCĐ.
- Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang (giá trị sản phẩm dở dang): là chi phí sản xuất bỏ ra
nhằm mục đích chế tạo sản phẩm hoàn chỉnh nhưng tại một thời điểm nhất định (cuối kỳ)
chi phí này chưa chế tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh. Bao gồm:
+ Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp.
+ Chi phí nhân công trực tiếp.
+ Chi phí sản xuất chung.
- Thành phẩm: là những sản phẩm đã kết thúc quá trình chế biến do các bộ phận sản xuất của
doanh nghiệp sản xuất hoặc thuê ngoài gia công xong đã được kiểm nghiệm phù hợp với tiêu
chuẩn kỹ thuật và nhập kho.
- Hàng hóa: là các loại vật tư, sản phẩm do doanh nghiệp mua về với mục đích để bán.
- Hàng gửi đi bán: là trị giá của hàng hóa, thành phẩm đã gửi đi cho khách hàng, gửi bán đại
lý, ký gửi, dịch vụ đã hoàn thành bàn giao cho khách hàng theo hợp đồng kinh tế hoặc đơn
đặt hàng, nhưng chưa được xác định là đã bán (chưa được tính là doanh thu bán hàng trong
kỳ đối với số hàng hóa, thành phẩm đã gửi đi, dịch vụ đã cung cấp cho khách hàng).
- Hàng hóa kho bảo thuế: là các loại nguyên liệu, vật tư nhập khẩu để phục vụ cho sản xuất

của doanh nghiệp được đưa vào lưu giữ tại Kho bảo thuế chưa phải tính và nộp thuế nhập
khẩu và các loại thuế liên quan khác.
* Chi sự nghiệp

Là các khoản chi để thực hiện các nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội do Nhà nước
hoặc cấp trên giao cho doanh nghiệp ngoài nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh và không vì mục
đích lợi nhuận của doanh nghiệp
8


* Giao dịch mua bán lại trái phiếu Chính phủ

Dùng để phản ánh các giao dịch mua bán lại trái phiếu Chính phủ phát sinh trong kỳ.
Tài khoản này chỉ ghi nhận giá trị của hợp đồng mua bán lại trái phiếu Chính phủ.
b) TSDH

Là những tài sản có thời gian luân chuyển hoặc thu hồi vốn trên 1 năm hoặc trên 1
chu kỳ kinh doanh. TSDH gồm:
* Tài sản cố định

Là những tài sản dài hạn do đơn vị nắm giữ để sử dụng cho các hoạt động của đơn vị
nhằm vào những mục đích nhất định. Căn cứ vào hình thái biểu hiện, tài sản cố định được
chia thành tài sản cố định hữu hình và tài sản cố định vô hình.
- Tài sản cố định hữu hình:
Là những tài sản có hình thái vật chất, do doanh nghiệp nắm giữ để sử dụng cho hoạt
động sản xuất kinh doanh phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐHH. Cụ thể:
+ Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó.
+ Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách đáng tin cậy.
+ Thời gian sử dụng ước tính trên 1 năm.
+ Có giá trị theo quy định hiện hành.

TSCĐHH gồm:
+ Nhà cửa, vật kiến trúc
+ Máy móc, thiết bị
+ Phương tiện vận tải, truyền dẫn
+ Thiết bị, dụng cụ quản lý
+ Cây lâu năm, súc vật làm việc và cho sản phẩm
+ TSCĐHH khác
- Tài sản cố định vô hình (TSCĐVH):
TSCĐ vô hình là tài sản không có hình thái vật chất, nhưng xác định được giá trị và
do doanh nghiệp nắm giữ, sử dụng trong SXKD, cung cấp dịch vụ hoặc cho các đối tượng
khác thuê, phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ vô hình.
Một tài sản được ghi nhận là TSCĐVH phải thỏa mãn đồng thời:
+ Định nghĩa về TSCĐVH
+ Bốn tiêu chuẩn ghi nhận như đối với tài sản cố định hữu hình.
TSCĐVH gồm:
+ Quyền sử dụng đất
+ Quyền phát hành
+ Bản quyền, bằng sáng chế
+ Nhãn hiệu, tên thương mại
+ Chương trình phần mềm
+ Giấy phép và giấy phép nhượng quyền
+ TSCĐVH khác

9


- Tài sản cố định thuê tài chính: là những TSCĐ chưa thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp
nhưng doanh nghiệp có nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý quản lý và sử dụng như tài sản của
doanh nghiệp.
* Bất động sản đầu tư


Là các bất động sản như: quyền sử dụng đất, nhà, hoặc một phần của nhà hoặc cả nhà
và đất, cơ sở hạ tầng do người chủ sở hữu hoặc người đi thuê tài sản theo hợp đồng thuê tài
chính nắm giữ nhằm mục đích thu lợi từ việc cho thuê hoặc chờ tăng giá mà không phải để:
- Sử dụng trong sản xuất, cung cấp hàng hóa, dịch vụ hoặc sử dụng cho các mục đích quản
lý; hoặc
- Bán trong kỳ sản xuất, kinh doanh thông thường.
* Các khoản đầu tư vào đơn vị khác

Là giá trị các khoản đầu tư vào các đơn vị, tổ chức khác nhằm mục đích kiếm lợi hoặc
nắm quyền kiểm soát đối với các đơn vị khác, như đầu tư vào công ty con, đầu tư vào công
ty liên kết, liên doanh…
* Dự phòng tổn thất tài sản

- Dự phòng giảm giá chứng khoán kinh doanh: Là dự phòng phần giá trị bị tổn thất có thể
xảy ra do giảm giá các loại chứng khoán doanh nghiệp đang nắm giữ vì mục đích kinh
doanh.
- Dự phòng tổn thất đầu tư vào đơn vị khác: Là khoản dự phòng tổn thất do doanh nghiệp
nhận vốn góp đầu tư (công ty con, liên doanh, liên kết) bị lỗ dẫn đến nhà đầu tư có khả năng
mất vốn hoặc khoản dự phòng do suy giảm giá trị các khoản đầu tư vào công ty con, công ty
liên doanh, liên kết.
- Dự phòng phải thu khó đòi: Là khoản dự phòng phần giá trị các khoản nợ phải thu và các
khoản đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn khác có bản chất tương tự các khoản phải thu khó
có khả năng thu hồi.
- Dự phòng giảm giá hàng tồn kho: Là khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho khi có sự suy
giảm của giá trị thuần có thể thực hiện được so với giá gốc của hàng tồn kho.
* Các tài sản dài hạn khác

Là những tài sản có thời gian luân chuyển trên 1 năm, nhưng không thuộc vào các tài
sản dài hạn trên như: xây dựng cơ bản dở dang; chi phí trả trước; các khoản cầm cố, thế

chấp, ký quỹ, ký cược dài hạn…

10


1.2.1.2. Nguồn hình thành tài sản (nguồn vốn)
Việc nghiên cứu nguồn vốn sẽ cung cấp những thông tin để biết được tài sản của đơn
vị được hình thành từ đâu, trên cơ sở đó đánh giá thực trạng tài chính của đơn vị cũng như
xác định trách nhiệm của đơn vị đối với tài sản hiện có.
Tài sản của đơn vị được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau. Tuy nhiên ở mức độ khái
quát có thể phân thành 2 loại nguồn vốn chính là nợ phải trả và nguồn vốn chủ sở hữu.
a) Nợ phải trả

Là nghĩa vụ hiện tại của doanh nghiệp phát sinh từ một sự kiện trong quá khứ và
doanh nghiệp có nghĩa vụ phải thanh toán. Bao gồm:
- Phải trả người bán: gồm các khoản phải trả mang tính chất thương mại phát sinh từ giao
dịch mua hàng hóa, dịch vụ, tài sản.
- Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước: dùng để phản ánh quan hệ giữa doanh nghiệp với
Nhà nước về các khoản thuế, phí, lệ phí và các khoản khác phải nộp, đã nộp, còn phải nộp
vào Ngân sách Nhà nước trong kỳ kế toán năm.
- Phải trả người lao động: các khoản phải trả cho người lao động của doanh nghiệp như tiền
lương, tiền công, tiền thưởng, bảo hiểm xã hội và các khoản phải trả khác thuộc về thu nhập
của người lao động.
- Chi phí phải trả: dùng để phản ánh các khoản phải trả cho hàng hóa, dịch vụ đã nhận được
từ người bán hoặc đã cung cấp cho người mua trong kỳ báo cáo nhưng thực tế chưa chi trả
do chưa có hóa đơn hoặc chưa đủ hồ sơ, tài liệu kế toán, được ghi nhận vào chi phí sản xuất,
kinh doanh của kỳ báo cáo.
- Phải trả nội bộ gồm các khoản phải trả giữa đơn vị cấp trên và đơn vị cấp dưới trực thuộc
không có tư cách pháp nhân hạch toán phụ thuộc.
- Thanh toán theo tiến độ hợp đồng xây dựng: dùng để phản ánh số tiền khách hàng phải trả

theo tiến độ kế hoạch và số tiền phải thu theo doanh thu tương ứng với phần công việc đã
hoàn thành do nhà thầu tự xác định của hợp đồng xây dựng dở dang.
- Phải trả khác gồm các khoản phải trả không có tính thương mại, không liên quan đến giao
dịch mua, bán, cung cấp hàng hóa dịch vụ.
- Vay và nợ thuê tài chính: phản ánh các khoản tiền vay, nợ thuê tài chính và tình hình thanh
toán các khoản tiền vay, nợ thuê tài chính của doanh nghiệp.
- Trái phiếu phát hành: dùng để phản ánh tình hình phát hành trái phiếu, bao gồm cả trái
phiếu chuyển đổi và tình hình thanh toán trái phiếu của doanh nghiệp.
- Nhận ký quỹ, ký cược: dùng để phản ánh các khoản tiền mà doanh nghiệp nhận ký quỹ, ký
cược của các đơn vị, cá nhân bên ngoài để đảm bảo cho các dịch vụ liên quan đến sản xuất,
11


kinh doanh được thực hiện đúng hợp đồng kinh tế đã ký kết, như nhận tiền ký cược, ký quỹ
để đảm bảo việc thực hiện hợp đồng kinh tế, hợp đồng đại lý,...
b) Vốn chủ sở hữu

Nguồn vốn chủ sở hữu là phần tài sản thuần của doanh nghiệp còn lại thuộc sở hữu
của các cổ đông, thành viên góp vốn (chủ sở hữu). Bao gồm:
- Vốn góp của chủ sở hữu: là nguồn vốn chủ sở hữu được sử dụng để hình thành những tài
sản dùng vào mục đích sản xuất kinh doanh của đơn vị.
- Nguồn vốn chuyên dùng: là nguồn vốn chỉ ra phạm vi, mục đích sử dụng của một bộ phận
tài sản phục vụ cho một mục đích nhất định, bao gồm: nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản,
quỹ dự phòng tài chính…
- Nguồn vốn chủ sở hữu khác: là nguồn vốn chủ sở hữu không thuộc 2 loại trên như lợi
nhuận chưa phân phối, chênh lệch đánh giá lại tài sản…
1.2.2. Sự vận động của tài sản trong quá trình sản xuất kinh doanh

Để điều hành và quản lý được toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh ở doanh nghiệp
một cách có hiệu quả, nhà quản trị doanh nghiệp phải nắm bắt được kịp thời, chính xác các

thông tin kinh tế về hoạt động của mình, từ đó đưa ra các quyết định thích hợp. Với tư cách
là một hệ thống thông tin định lượng trong doanh nghiệp, kế toán sẽ cung cấp những thông
tin hữu ích về tài sản của doanh nghiệp trong quá trình sản xuất kinh doanh qua các giai
đoạn. Qua các giai đoạn vận động thì tài sản của doanh nghiệp có thể thay đổi cả về hình
thái vật chất và giá trị. Các giai đoạn đó thể hiện như sau:
- Giai đoạn đầu tiên là việc doanh nghiệp mua sắm các tư liệu sản xuất cần thiết chuẩn bị
cho sản xuất theo kế hoạch đã định. Qua việc này doanh nghiệp phải sử dụng đến vốn bằng
tiền và kết quả là vốn dưới hình thái tiền tệ được chuyển qua thành vốn bằng hiện vật.
- Giai đoạn tiếp theo là giai đoạn sản xuất để tạo ra sản phẩm trên cơ sở kết hợp giữa lao
động, tư liệu lao động và đối tượng lao động. Ở giai đoạn này kế toán phải phản ánh hai nội
dung quan trọng là chi phí sản xuất chi ra và kết quả sản xuất thu về. Trong giai đoạn này
hình thái vật chất và giá trị tài sản của doanh nghiệp đã được biến đổi.
- Giai đoạn cuối cùng là giai đoạn tiêu thụ thành phẩm để chuyển hóa từ hình thái hàng hóa,
sản phẩm sang hình thái tiền tệ với lượng giá trị biến đổi theo chiều hướng lớn hơn giá trị
ban đầu bỏ ra.
Như vậy trong bất kỳ một doanh nghiệp nào thì tài sản cũng vận động liên tục, kế tiếp
nhau không ngừng theo một trật tự và kế hoạch định sẵn để tạo thành một chu kỳ khép kín
gọi là sự tuần hoàn của tài sản.

12


1.2.3. Quan hệ cân đối giữa tài sản và nguồn vốn

Vì tài sản và nguồn vốn là 2 cách phân loại khác nhau của đối tượng kế toán nên ta có:
Tài sản = Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu
Vốn chủ sở hữu = Tài sản – Nợ phải trả
1.3. Các phương pháp kế toán
1.3.1. Phương pháp chứng từ kế toán


Đây là phương pháp ghi nhận các hiện tượng kinh tế - tài chính phát sinh và hoàn thành
thông qua các mẫu giấy tờ theo quy định hoặc các loại băng từ, đĩa từ, thẻ thanh toán.
Thông qua chứng từ, kế toán sẽ thu thập thông tin ban đầu làm cơ sở pháp lý cho việc
ghi sổ kế toán.
1.3.2. Phương pháp kiểm kê

Là phương pháp xác định giá trị của tài sản và nguồn vốn hiện có tại thời điểm kiểm
kê để kiểm tra, đối chiếu với số liệu trong sổ kế toán, nhằm đảm bảo cho số liệu kế toán trên
sổ sách đúng với thực tế.
1.3.3. Phương pháp tính giá thành

Kế toán sẽ tổng hợp những loại chi phí lao động sống và lao động vật hóa từ đó xác
định được giá thành sản phẩm, hàng hóa.
1.3.4. Phương pháp tính giá (Xác định giá trị ghi sổ)

Là phương pháp dùng tiền để xác định giá trị của các loại tài sản, nguồn vốn trong đơn
vị trên cơ sở số lượng và chất lượng của từng đối tượng cụ thể nhằm mục đích phục vụ cho
việc tính toán, ghi chép và tổng hợp thông tin.
1.3.5. Phương pháp đối ứng tài khoản và ghi sổ kép

Tài khoản kế toán là phương pháp kế toán phân loại các đối tượng kế toán để phản
ảnh, kiểm tra một cách thường xuyên, liên tục, có hệ thống tình hình hiện có và sự vận động
của từng đối tượng kế toán.
Ghi sổ kép là phương pháp phản ảnh và kiểm tra quá trình vận động của mỗi đối tượng
kế toán theo mối quan hệ cân đối vốn có của nó trong mỗi nghiệp vụ kinh tế phát sinh.
1.3.6. Phương pháp tổng hợp cân đối kế toán

Là phương pháp tổng hợp tình hình tài sản và kết quả hoạt động kinh doanh của đơn vị
theo từng thời kỳ nhất định và trình bày trên các báo cáo kế toán, chủ yếu trên báo cáo tài
chính.


13


1.3.7. Báo cáo tài chính

Báo cáo tài chính là một phương pháp kế toán tổng hợp số liệu từ các sổ sách kế toán
theo các chỉ tiêu về tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong một
thời kỳ nhất định.
1.4. Khái niệm và nguyên tắc kế toán
1.4.1. Các khái niệm được thừa nhận
1.4.1.1. Cân đối
Tài sản = Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu
1.4.1.2. Đơn vị kế toán
Là nơi diễn ra các hoạt động về kiểm soát tài sản, tiền hành các công việc thu nhận, xử
lý, tổng hợp báo cáo và cung cấp thông tin của một tổ chức. Các tổ chức được hình thành
theo quy định của luật pháp.
Theo nguyên tắc này, các tài khoản kế toán mở ra sử dụng cho các tổ chức chứ không
phải cho những người chủ sở hữu, người điều hành hoặc những người liên quan đến tổ
chức.
1.4.1.3. Thước đo tiền tệ
Tất cả các đối tượng, các quá trình hoạt động cũng như các nghiệp vụ kinh tế phát sinh
đều phải phản ánh thông qua thước đo tiền tệ và cũng chỉ có thước đo tiền tệ mới cho phép xác
định được những chỉ tiêu tổng hợp phục vụ cho việc so sánh, đánh giá.
Đơn vị tiền tệ được sử dụng là đồng tiền của quốc gia mà đơn vị đang hoạt động. Ở Việt
Nam, đơn vị tiền tệ là Đồng Việt Nam (ký hiệu quốc gia là “đ”, ký hiệu quốc tế là “VND”).
(Thước đo tiền tệ là đặc trưng cơ bản của hạch toán kế toán).
1.4.1.4. Kỳ kế toán
Kỳ kế toán là độ dài của một khoảng thời gian được quy định (tháng, quý, năm) mà
vào thời điểm cuối kỳ, kế toán phải lập các báo cáo tài chính phản ánh tình hình và kết quả

hoạt động, tình hình tài sản và nguồn vốn của doanh nghiệp.
1.4.2. Nguyên tắc kế toán
1.4.2.1. Giá phí
Nguyên tắc này yêu cầu các loại tài sản mà doanh nghiệp đang nắm giữ phải được ghi
nhận theo chi phí thực tế do doanh nghiệp đã bỏ ra để có được các loại tài sản đó.
14


1.4.2.2. Cơ sở dồn tích
Nguyên tắc này yêu cầu việc ghi nhận tài sản, nguồn vốn, doanh thu và chi phí dựa
vào thời điểm phát sinh chứ không dựa vào thời điểm thực tế thu hoặc thực tế chi tiền hoặc
tương đương tiền.
1.4.2.3. Phù hợp
Việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải phù hợp với nhau. Khi ghi nhận một khoản
doanh thu thì phải ghi nhận một khoản chi phí tương ứng có liên quan để tạo ra doanh thu đó.
Đây là cơ sở để xác định đúng lợi nhuận trong một kỳ kế toán.
1.4.2.4. Nhất quán
Nguyên tắc này yêu cầu: các chính sách và phương pháp kế toán mà đơn vị kế toán đã
chọn phải được áp dụng thống nhất ít nhất trong một kỳ kế toán năm.
1.4.2.5. Thận trọng
Thận trọng là việc xem xét, cân nhắc, phán đoán cần thiết để lập các ước tính kế toán
trong các điều kiện không chắc chắn.
Nguyên tắc thận trọng đòi hỏi:
- Phải lập dự phòng nhưng không lập quá lớn.
- Không đánh giá cao hơn giá trị của các tài sản và các khoản thu nhập.
- Không đánh giá thấp hơn giá trị của các khoản nợ phải trả và chi phí.
- Doanh thu và thu nhập chỉ được ghi nhận khi có bằng chứng chắc chắn về khả năng thu được
lợi ích kinh tế, còn chi phí phải được ghi nhận khi có khả năng phát sinh.
1.4.2.6. Trọng yếu
Thông tin được coi là trọng yếu trong trường hợp nếu thiếu thông tin hoặc thiếu chính

xác của thông tin đó có thể làm sai lệch đáng kể báo cáo tài chính, làm ảnh hưởng đến
quyết định kinh tế của người sử dụng báo cáo tài chính.
Nguyên tắc trọng yếu yêu cầu: không được thiếu thông tin hoặc thiếu chính xác của
những thông tin được coi là trọng yếu.
1.4.2.7. Hoạt động liên tục
Báo cáo tài chính phải được lập trên cơ sở giả định là doanh nghiệp đang hoạt động
liên tục và sẽ tiếp tục hoạt động kinh doanh bình thường trong tương lai gần (nghĩa là doanh
nghiệp không có ý định cũng như không buộc phải ngừng hoạt động hoặc thu hẹp đáng kể
quy mô hoạt động của mình). Trong trường hợp thực tế khác với giả định hoạt động liên tục
thì báo cáo tài chính phải được lập trên một cơ sở khác và phải giải thích cơ sở đã sử dụng
để lập báo cáo tài chính.
15


Chương 2
TÀI KHOẢN VÀ GHI SỔ KÉP

2.1. Tài khoản kế toán

2.1.1. Khái niệm
Tài khoản là một phương pháp của kế toán được dùng để phản ánh và giám đốc một
cách thường xuyên, liên tục và có hệ thống tình hình hiện có và sự vận động của từng khoản
tài sản, từng khoản nguồn vốn trên bảng cân đối kế toán khi doanh nghiệp tiến hành hoạt
động sản xuất kinh doanh.
2.1.2. Nội dung và kết cấu
Về mặt hình thức tài khoản (TK) có dạng chữ T: theo hình thức này tài khoản được
chia thành 2 bên: Bên trái (bên Nợ) và bên phải (bên Có) và một nơi để ghi tên và số hiệu
của tài khoản. Cụ thể
Nợ


Số hiệu tài khoản

Có

Ví dụ:
TK 111

16


Hình thức chữ T chỉ thích hợp trong học tập
Trong thực tế tài khoản có dạng tên là sổ cái như sau:
SỔ CÁI
Năm
Tên tài khoản
Số hiệu
Chứng từ
Ngày
tháng
ghi sổ
1

Số

Ngày

2

3


Diễn giải
4
Số dư đầu kỳ

Trang
sổ
nhật
ký
chung
5

Số phát sinh
Số hiệu
TK đối
ứng
6

Nợ

Có

7

8

Cộng số phát sinh
Số dư cuối kỳ
2.1.3. Cách ghi chép vào tài khoản

Nợ

SDĐK
SPS:

TK tài sản

Có

Nợ

TK nguồn vốn

SDCK

Có
SDĐK
SPS
SDCK

2.1.4. Hệ thống tài khoản kế toán

Là toàn bộ các tài khoản kế toán được sử dụng thống nhất trong cả nước cho công tác
kế toán theo chế độ quy định hiện hành.
Tóm tắt và phân loại tài khoản
- Loại 1,2: Tài sản
- Loại 3: Nợ phải trả
- Loại 4: Vốn chủ sở hữu
- Loại 5: Doanh thu
- Loại 6: Chi phí sản xuất, kinh doanh
- Loại 7: Thu nhập khác
- Loại 8: Chi phí khác

- Loại 9: Xác định kết quả kinh doanh
Các tài khoản nhóm 1, 2, 6, 8 được phản ánh tương tự nhau
Các tài khoản nhóm 3, 4, 5, 7, 9 được phản ánh tương tự nhau

17


2.2. Ghi sổ kép
2.2.1. Khái niệm ghi sổ kép

Là một phương pháp của kế toán dùng để ghi chép một nghiệp vụ kinh tế phát sinh
vào các tài khoản kế toán có liên quan theo đúng nội dung kinh tế của nghiệp vụ và mối
quan hệ khách quan giữa các đối tượng kế toán.
Ví dụ 1: Doanh nghiệp dùng tiền mặt để nộp vào ngân hàng số tiền 20 trđ.
Nghiệp vụ kinh tế này phát sinh liên quan đến hai đối tượng kế toán là tiền mặt và tiền
gửi ngân hàng nên được phản ánh vào 2 tài khoản tương ứng là tài khoản 111 và 112.
- Tài khoản 112: nghiệp vụ này làm cho tiền gửi ngân hàng tăng lên. Vì tiền gửi ngân hàng
là tài sản nên phát sinh tăng được ghi vào bên Nợ.
- Tài khoản 111: nghiệp vụ này làm cho tiền mặt giảm xuống. Vì tiền mặt là tài sản nên phát
sinh giảm được ghi vào bên Có.
Từ nghiệp vụ trên ta phản ánh vào các tài khoản liên quan như sau:
111

112

SDĐK: xx
20 trđ

20 trđ


Việc xác định ghi Nợ tài khoản này và ghi Có tài khoản kia gọi là định khoản kế
toán, mối quan hệ giữa các tài khoản trong một định khoản gọi là quan hệ đối ứng tài khoản.
Nghiệp vụ trên được định khoản như sau:
Nợ TK 112:
20 trđ
Có TK 111:
20 trđ
2.2.2. Định khoản kế toán
2.2.2.1. Khái niệm
Định khoản kế toán là việc xác định một nghiệp vụ kinh tế phát sinh được ghi vào bên
Nợ và bên Có của những tài khoản với số tiền cụ thể là bao nhiêu, mối quan hệ giữa các TK
trong định khoản gọi là mối quan hệ đối ứng tài khoản.
2.2.2.2. Phân loại định khoản
a) Định khoản giản đơn

Là những định khoản chỉ liên quan đến 2 TK kế toán, một tài khoản ghi Nợ và một tài
khoản ghi Có với số tiền bằng nhau.
b) Định khoản phức tạp

Là những định khoản có liên quan ít nhất đến 3 TK trở lên, trong đó các tài khoản ghi
bên Nợ và các tài khoản ghi bên Có với số tiền bằng nhau.
* Quy ước định khoản
18


- Ghi Nợ trước, ghi Có sau
- Tổng số tiền ghi Nợ của các TK phải bằng tổng số tiền ghi Có của các TK liên quan.
- Không được gộp các định khoản giản đơn thành định khoản phức tạp nhưng có thể tách
định khoản phức tạp thành những định khoản giản đơn.
2.2.3. Kết chuyển tài khoản

Kết chuyển tài khoản là chuyển một số tiền từ tài khoản này sang tài khoản khác. Việc
kết chuyển tài khoản thường được thực hiện vào cuối tháng, quý, 6 tháng, cuối năm hoặc
cuối một định kỳ kế toán để tập trung chi phí sản xuất và xác định kết quả hoạt động sản
xuất kinh doanh.
- Muốn kết chuyển số tiền từ bên Nợ TK A sang bên Nợ TK B, kế toán ghi số tiền đó vào
Có tài khoản A rồi ghi Nợ tài khoản B.
Ví dụ: trong kỳ toàn bộ chi phí sản xuất chung được tập hợp vào bên Nợ TK 627 số tiền 20
trđ, cuối kỳ kế toán kết chuyển toàn bộ số tiền đó sang bên Nợ TK 154 để tính giá thành sản
phẩm.
Kế toán định khoản:
Nợ TK 154:
Có TK 627:

20 trđ
20 trđ

627
20 trđ

154
20 trđ

Kết

20 trđ

chuyển
20 trđ

20 trđ


- Muốn kết chuyển số tiền từ bên Có TK A sang bên Có TK B, kế toán ghi số tiền đó vào
Nợ tài khoản A rồi ghi Có tài khoản B.
Ví dụ: Cuối kỳ doanh nghiệp tính được doanh thu là 32 trđ (được tập hợp vào bên Có tài
khoản 511), kế toán kết chuyển toàn bộ doanh thu vào tài khoản 911 để xác định kết quả lãi
(lỗ).
Kế toán định khoản:
Nợ TK 511:
32 trđ
Có TK 911:
32 trđ
911

511
32 trđ

Kết

32 trđ

chuyển
Như vậy kết chuyển là thực hiện việc ghi sổ kép.
19

32 trđ


2.3. Phương pháp kiểm tra số liệu kế toán
2.3.1. Sự cần thiết
Kiểm tra số liệu là một yêu cầu tất yếu của công tác kế toán. Trong quá trình ghi chép

hàng ngày kế toán phải kiểm tra, đối chiếu số liệu chi tiết với số tổng hợp, đối chiếu giữa
chứng từ với sổ sách nhằm đảm bảo cho việc ghi chép, phản ánh các nghiệp vụ kinh tế phát
sinh được chính xác. Tuy nhiên việc sai sót xảy ra trong quá trình tính toán, ghi chép là điều
không thể tránh khỏi vì khối lượng ghi chép của kế toán rất lớn. Do đó lúc cuối kỳ, trước
khi tổng kết tình hình sản xuất kinh doanh trong kỳ, kế toán cần phải kiểm tra lại toàn bộ số
liệu ghi chép trong kỳ nhằm đảm bảo độ tin cậy của chỉ tiêu kinh tế được phản ánh trên báo
cáo tài chính.
2.3.2. Phương pháp kiểm tra
Phương pháp kiểm tra thường dùng là lập bảng đối chiếu số phát sinh các tài khoản
(còn gọi là bảng cân đối tài khoản). Tuy nhiên bảng đối chiếu số phát sinh các tài khoản
không thể kiểm tra được mọi trường hợp sai như: ghi sai quan hệ đối ứng tài khoản hay ghi
số sai ở cả hai bên Nợ, Có của các tài khoản.
2.3.2.1. Nội dung và kết cấu của bảng cân đối tài khoản
Bảng cân đối tài khoản là một phương pháp của kế toán dùng để kiểm tra số liệu kế
toán đã được ghi trên các tài khoản cấp 1.
Bảng cân đối tài khoản được xây dựng trên 2 cơ sở:
- Tổng cộng số dư bên Nợ của tất cả các tài khoản bằng tổng số dư bên Có của tất cả các tài
khoản.
- Tổng số phát sinh bên Nợ của tất cả các tài khoản nhất thiết phải bằng tổng số phát sinh
bên Có của tất cả các tài khoản.
Kết cấu của bảng cân đối tài khoản như sau:
Số hiệu
TK
111
…

Tên TK

Số phát sinh trong
kỳ

Nợ
Có

Số dư đầu kỳ
Nợ

Có

Tiền
mặt
…

Tổng cộng

20

Số dư cuối kỳ
Nợ

Có


2.3.2.2. Phương pháp lập bảng
- Cột số hiệu tài khoản: ghi số hiệu tài khoản từ nhỏ đến lớn, không phân biệt tài khoản có
số dư cuối kỳ hay không hoặc trong kỳ có số phát sinh hay không.
- Cột tên tài khoản: dùng để phản ánh nội dung cơ bản của tài khoản tương ứng với cột số
hiệu tài khoản.
- Cột số phát sinh trong kỳ: cộng số phát sinh trong kỳ (bên Nợ, bên Có) của tất cả các tài
khoản trong sổ cái (tài khoản cấp 1) để ghi vào cột này theo từng dòng tương ứng với từng
tài khoản. Cộng số phát sinh bên Nợ thì ghi vào cột Nợ, cộng số phát sinh bên Có thì ghi

vào cột Có.
- Cột số dư cuối kỳ: căn cứ vào số dư cuối kỳ của tài khoản ghi vào cột này, tài khoản nào
có số dư bên Nợ thì ghi vào cột Nợ và ngược lại.
Cuối cùng tính ra tổng cộng của từng cột để xem xét giữa bên Nợ và bên Có của từng
cột số dư đầu kỳ, số phát sinh trong kỳ, số dư cuối kỳ có bằng nhau không.
2.3.2.3. Tác dụng của bảng cân đối tài khoản
Kiểm tra công việc ghi chép, thể hiện:
- Tổng số bên Nợ, bên Có của từng cột số dư đầu kỳ, số phát sinh, số dư cuối kỳ phải bằng
nhau.
- Cung cấp tài liệu để lập bảng cân đối kế toán.
- Cung cấp tài liệu cho việc phân tích hoạt động kinh doanh.
Ví dụ: số dư đầu kỳ của doanh nghiệp A đầu tháng 1/N như sau : (Đvt: 1000đ)
TK 111
1.500
TK 131
3.000
TK 112
2.000
TK 331
4.500
TK 152
5.500
TK 155
2.000
TK 154
1.000
TK 411
45.000
TK 211
45.000

TK 338
2.500
TK 341
5.000
TK 414
3.000
Trong tháng 01/N có các nghiệp vụ kinh tế phát sinh như sau:
1.Vay ngắn hạn ngân hàng 10.000 để trả nợ người bán 4.000 và nhập quỹ tiền mặt 6.000.
2.Nhập kho công cụ, dụng cụ theo giá thanh toán 4.400, (trong đó thuế GTGT được khấu trừ là
400) đã trả bằng tiền mặt.
3.Người mua trả nợ cho doanh nghiệp 3.000, doanh nghiệp chuyển trả nợ vay ngắn hạn ngân
hàng.
4.Nhận vốn góp liên doanh bằng một tài sản cố định hữu hình trị giá 50.000 và bằng hàng hóa
trị giá 10.000.
5.Chi tiền mặt 1.000 trả khoản phải trả khác.
6.Vay ngắn hạn 11.000 thanh toán tiền mua vật liệu, trị giá vật liệu 10.000, thuế giá trị gia tăng
được khấu trừ 1.000.
Yêu cầu:
1.Định khoản các nghiệp vụ kinh tế phát sinh.
2.Lập bảng cân đối tài khoản cuối tháng 01/N.
21


2.4. Phương pháp sửa sai kế toán
2.4.1. Sửa chữa trong trường hợp ghi sổ bằng thủ công
2.4.1.1. Phương pháp cải chính

Phương pháp này được áp dụng trong các trường hợp sau:
- Sai sót trong diễn giải, không liên quan đến quan hệ đối ứng tài khoản.
- Sai sót không ảnh hưởng đến số tiền tổng cộng.

Nội dung phương pháp:
Gạch một đường thẳng xóa bỏ chỗ ghi sai nhưng vẫn đảm bảo nhìn rõ nội dung sai.
Trên chỗ bị xía ghi con số hoặc chữ đúng bằng mực thường ở phía trên và phải có chữ ký
của kế toán trưởng hoặc phụ trách kế toán bên cạnh chỗ sửa.
2.4.1.2. Phương pháp ghi số âm
Phương pháp này được áp dụng trong các trường hợp sau:
- Sai về quan hệ đối ứng giữa các tài khoản do định khoản sai đã ghi sổ kế toán mà không
thể sửa lại bằng phương pháp cải chính.
- Ghi trùng nghiệp vụ hoặc số tiền sai lớn hơn con số đúng.
Nội dung phương pháp:
Ghi lại bằng mực đỏ hoặc ghi trong ngoặc đơn bút toán sai để hủy bút toán sai. Sau đó ghi
lại bằng mực thường để thay thế.
2.4.1.3. Phương pháp ghi bổ sung
Phương pháp này được áp dụng trong các trường hợp sau:
- Ghi đúng về quan hệ đối ứng tài khoản nhưng số tiền ghi sổ ít hơn số tiền trên chứng từ.
- Bỏ sót nghiệp vụ
Nội dung phương pháp:
Ghi bổ sung nghiệp vụ bằng mực thường với số tiền bị thiếu
2.4.2. Sửa chữa trong trường hợp ghi sổ bằng máy tính
- Trường hợp phát hiện sai sót trước khi báo cáo tài chính năm nộp cho cơ quan nhà nước có
thẩm quyền thì phải sửa chữa trực tiếp vào sổ kế toán của năm đó trên máy vi tính.
- Trường hợp phát hiện sai sót sau khi báo cáo tài chính năm đã nộp cho cơ quan Nhà nước
có thẩm quyền thì phải sửa chữa trực tiếp vào sổ kế toán của năm đã phát hiện sai sót trên
máy vi tính và ghi chú vào dòng cuối của sổ kế toán năm có sai sót.
- Các trường hợp sửa chữa khi ghi sổ kế toán bằng máy vi tính đều được thực hiện theo
“Phương pháp ghi số âm” hoặc “Phương pháp ghi bổ sung”.

22



Chương 3
TÍNH GIÁ CÁC ĐỐI TƯỢNG KẾ TOÁN

3.1. Tính giá TSCĐ

3.1.1. TSCĐHH
Tính giá:
+ Định giá cho ghi nhận ban đầu: nguyên giá.
+ Định giá sau ghi nhận ban đầu (trình bày thông tin trên báo cáo tài chính): nguyên
giá, hao mòn (khấu hao lũy kế), giá trị còn lại
- TSCĐHH do mua sắm:
Nguyên giá = Giá mua + chi phí trước khi sử dụng và một số khoản khác liên quan
- TSCĐ xây dựng mới:
Nguyên giá = giá thành thực tế + chi phí trước khi sử dụng
- TSCĐ được cấp, được chuyển đến:
Nguyên giá = Giá trị còn lại ghi trong sổ của đơn vị cấp + chi phí trước khi sử dụng
- TSCĐ được biếu tặng
Nguyên giá = Giá do hội đồng đánh giá và các chi phí trước khi sử dụng.
3.1.2. TSCĐVH
Nguyên giá của TSCĐVH là toàn bộ các chi phí thực tế mà doanh nghiệp bỏ ra để có
được tài sản vô hình đó.
3.2. Tính giá hàng tồn kho

Tính giá:
+ Định giá cho ghi nhận ban đầu: giá gốc.
+ Định giá sau ghi nhận ban đầu: giá gốc và dự phòng.
Có nhiều phương pháp tính giá hàng tồn kho nhưng dù tính theo phương pháp nào
cũng phải đảm bảo tính cân đối:
Tồn đầu kỳ + Mua trong kỳ = Xuất trong kỳ + Tồn cuối kỳ
3.2.1. Xác định giá trị thực tế nhập kho

- Mua ngoài:
Khi tính giá thực tế của hàng nhập kho, ta thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Xác định giá mua ghi trên hóa đơn của người bán
Bước 2: Tập hợp toàn bộ chi phí phát sinh liên quan đến quá trình mua hàng
Bước 3: Phân bổ chi phí mua cho từng loại đối tượng tính giá
Bước 4: Tính giá thực tế của hàng mua
Giá thực tế của hàng mua = giá mua ghi trên hóa đơn + chi phí thu mua
- Tính giá thành thực tế của thành phẩm, dịch vụ sản xuất:
Khi tính giá thực tế của hàng nhập kho, ta thực hiện theo các bước sau:
23


Bước 1: Tập hợp chi phí trực tiếp
Bước 2: Tập hợp và phân bổ chi phí sản xuất chung
Bước 3: Xác định giá trị sản phẩm dở dang cuối kỳ
Bước 4: Tính tổng giá thành sản phẩm và giá thành đơn vị sản phẩm
3.2.2. Xác định giá trị thực tế xuất kho
- Phương pháp thực tế đích danh: xác định giá xuất kho từng loại nguyên vật liệu theo giá
thực tế của từng lần nhập, từng nguồn nhập cụ thể. Được áp dụng đối với các doanh nghiệp
có ít mặt hàng, các mặt hàng có giá trị lớn hay mặt hàng ổn định và nhận diện được.
- Phương pháp nhập trước xuất trước (FIFO): được áp dụng dựa trên giả định là hàng tồn
kho được mua trước hoặc sản xuất trước thì được xuất kho trước, và hàng tồn kho còn lại
cuối kỳ là hàng tồn kho được mua hoặc sản xuất gần thời điểm cuối kỳ. Theo phương pháp
này thì giá trị hàng xuất kho được tính theo giá của lô hàng nhập kho ở thời điểm đầu kỳ
hoặc gần đầu kỳ, giá trị của hàng tồn kho được tính theo giá của hàng nhập kho ở thời điểm
cuối kỳ hoặc gần cuối kỳ.
- Phương pháp bình quân gia quyền (liên hoàn, cuối kỳ): giá trị của từng loại hàng tồn kho
được tính theo giá trị trung bình của từng loại hàng tồn kho tương tự đầu kỳ và giá trị từng
loại hàng tồn kho được mua hoặc sản xuất trong kỳ. Giá trị trung bình có thể được tính theo
từng thời kỳ và mỗi khi nhập về một lô hàng về, phụ thuộc tình hình của doanh nghiệp.

Công thức:
Đơn giá xuất
kho bình

=

Giá trị của VT, HH tồn đầu kỳ

+

Giá trị VT, HH nhập trong kỳ

Số lượng VT, HH tồn đầu kỳ

+

Số lượng VT, HH nhập trong kỳ

quân
3.3. Tính giá một số tài sản khác

- Tính giá chứng khoán
- Tính giá ngoại tệ, vàng bạc, kim loại quý đá quý
- Tính giá các khoản phải thu

Chương 4
KẾ TOÁN QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT KINH DOANH
CHỦ YẾU TRONG DOANH NGHIỆP

24



A. KẾ TOÁN QUÁ TRÌNH HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CHỦ YẾU CỦA
DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT
4.1. Kế toán các yếu tố đầu vào

4.1.1. Kế toán nguyên vật liệu
4.1.1.1. Khái niệm
Nguyên vật liệu là những đối tượng lao động dùng trong sản xuất chế biến của doanh
nghiệp để tạo ra sản phẩm. Ví dụ: mía là nguyên liệu chính để sản xuất đường, vải là
nguyên liệu chính để sản xuất hàng may mặc…Ngoài ra còn có vật liệu phụ, nhiên liệu, phụ
tùng thay thế, vật liệu và thiết bị trong xây dựng cơ bản…
4.1.1.2. Nguyên tắc hạch toán giá nguyên liệu, vật liệu
- Kế toán nhập, xuất, tồn kho nguyên vật liệu phải phản ánh theo giá trị thực tế.
- Giá thực tế lúc nhập kho
+ Nguyên vật liệu mua ngoài
Trị giá thực tế = Giá mua + Chi phí thu mua
+ Nguyên vật liệu tự chế biến
Trị giá thực tế = Giá thực tế lúc nhập kho + chi phí chế biến
+ Nguyên vật liệu thuê ngoài gia công
Trị giá thực tế = trị giá nguyên vật liệu + chi phí gia công
+ Nguyên vật liệu nhận góp vốn
Trị giá thực tế = Giá thoả thuận + Chi phí liên quan (nếu có).
- Giá thực tế lúc xuất kho nguyên vật liệu
+ Phương pháp tính theo giá thực tế đích danh
+ Phương pháp nhập trước xuất trước (FIFO)
+ Phương pháp bình quân gia quyền (liên hoàn, cuối kỳ)
4.1.1.3. Tài khoản sử dụng
a) Tài khoản 152 “Nguyên liệu, vật liệu”


Nội dung, kết cấu như sau:
- Bên Nợ:
+ Giá trị thực tế của nguyên vật liệu nhập kho do mua ngoài, tự chế, thuê gia công…
nhận góp vốn liên doanh, được cấp…
+ Trị giá nguyên liệu, vật liệu thừa phát hiện khi kiểm kê.
- Bên Có:
+ Trị giá thực tế của nguyên liệu, vật liệu xuất kho để sản xuất, để bán, thuê ngoài gia
công chế biến.
+ Trị giá nguyên liệu, vật liệu trả lại người bán hoặc được người bán giảm giá.
+ Trị giá nguyên liệu, vật liệu thiếu trong kiểm kê.
Số dư bên Nợ: trị giá thực tế của nguyên liệu, vật liệu tồn kho.
25