HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
KHOA BÁO CHÍ

“HIỆU QUẢ KÉP” CỦA TÁC PHẨM BÁO CHÍ
(Khảo sát chƣơng trình “Điều ước thứ 7” trên VTV3)

Tiểu luận môn học

TÁC PHẨM BÁO CHÍ


MỞ ĐẦU
Trong thời đại ngày nay, truyền hình là một phương tiện truyền thông
hữu hiệu. Truyền hình ngày càng khẳng định được vai trò của việc truyền đi và
tiếp nhận thông tin của con người. Qua màn hình ti vi, khán giả như được tận
mắt chứng kiến những sự kiện, hiện tượng và hành động của con người và có
cảm giác như đang có mặt ngay ở nơi diễn ra sự kiện. Hình ảnh và tiếng động
hiện trường cùng với tình cảm và dấu ấn của người thực hiện chương trình đã
tác động tới người xem, cuốn hút và tạo được xúc cảm mạnh mẽ cho họ.
Trong mối quan hệ với công chúng khán giả thì báo chí truyền hình có
vai trò đặc biệt quan trọng trong việc khơi nguồn dư luận xã hội, phản ánh dư
luận xã hội, định hướng và điều hòa dư luận xã hội. Đây là vai trò có ý nghĩa
quyết định hiệu quả tác động của sản phẩm báo chí truyền hình.
Tác phẩm truyền hình, với nét đặc thù về hình ảnh, âm thanh và những
câu chuyện sinh động, gần gũi và sát với thực tế có thể tác động mạnh tới công
chúng, tạo hiệu quả truyền thông cũng như hiệu quả đối với cuộc sống của hàng
triệu người xem. Nếu coi mỗi chương trình truyền hình là một tác phẩm báo chí,
thì “Điều ước thứ 7” trên kênh VTV3 (Đài Truyền hình Việt Nam) là một chuỗi
những tác phẩm báo chí mang đậm dấu ấn của truyền hình, của những người
trực tiếp làm ra chương trình và cũng như người xem.
Tiểu luận này nhằm đánh giá tác động của chương trình “Điều ước thứ

7” đến công chúng khán giả ở cả hai khía cạnh tích cực và tiêu cực thông qua
một số chương trình gây hiệu ứng mạnh mẽ trong dư luận xã hội thời gian gần
đây.

1


1. TRUYỀN HÌNH VÀ TÁC ĐỘNG CỦA TÁC PHẨM TRUYỀN
HÌNH ĐẾN CÔNG CHÚNG KHÁN GIẢ
1. Truyền hình và đặc điểm của tác phẩm báo chí truyền hình
Trong số các kênh truyền thông đại chúng thì truyền hình là loại hình ra
đời sau và kế thừa được thế mạnh của các kênh trước đó, như báo in, phát thanh,
điện ảnh… Theo PGS. TS. Nguyễn Văn Dững, truyền hình là kênh truyền thông
truyền tải thông điệp bằng hình ảnh động với đầy đủ sắc màu vốn có từ cuộc
sống cùng với lời nói, âm nhạc, tiếng động.
Trong khi đó, PGS. TS. Dương Xuân Sơn lại định nghĩa “truyền hình”
một cách kỹ thuật hơn. Theo ông, truyền hình (television) là từ ghép, trong
tiếng Latinh, “tele” có nghĩa là “xa”, còn “vision” là nhìn, như vậy, sự kết hợp
của nó cho thấy nghĩa: nhìn từ xa. Truyền hình ra đời đánh dấu mốc quan trọng
khi mong muốn nhìn được từ xa của con người trở thành hiện thực.
Tác phẩm báo chí truyền hình là cách gọi từng tác phẩm báo chí đơn lẻ
được thực hiện bởi cá nhân hoặc nhóm tác giả, đảm bảo sự toàn diện về nội
dung và hình thức. Ví dụ, tác phẩm phóng sự, ký sự, phim tài liệu… Tác phẩm
báo chí truyền hình thường được sản xuất và phát sóng định kỳ trong các
chương trình truyền hình. Mỗi loại chương trình có nhiều cách đưa thông tin,
các tác phẩm đơn lẻ là một bộ phận cấu thành tổng thể nội dung thông tin.
Ngoài các đặc điểm chung của tác phẩm báo chí, tác phẩm báo chí truyền hình
còn mang những đặc điểm riêng biệt:
- Tính xác thực của hình ảnh: hình ảnh của tác phẩm truyền hình luôn đặt
tiêu chí “sự thật” lên hàng đầu. Mỗi cảnh quay, mỗi nhân vật, mỗi câu chuyện…

đều có địa chỉ thật trong cuộc sống. Nếu phóng viên dàn dựng cảnh quay sai sự
thật, bóp méo bản chất sự việc thì đó là hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp
của người làm báo. Đây cũng là đặc điểm để phân biệt sự khác nhau giữa tác
phẩm báo chí truyền hình và tác phẩm điện ảnh. Điện ảnh là lĩnh vực nghệ
thuật, cho phép xây dựng hình tượng nhân vật, sáng tạo hình ảnh, cảnh quay
theo ý chủ quan của đạo diễn để đạt hiệu quả nghệ thuật. Còn đối với tác phẩm
2


báo chí truyền hình, hình ảnh thu được đều dựa trên chất liệu thật của sự kiện,
mọi sáng tạo của tác giả đều phải tôn trọng sự thật.
- Tính logic của thông tin: mỗi cảnh quay của tin tức, phóng sự… trên
truyền hình được tính bằng giây. Như vậy, hình ảnh trên truyền hình không phải
là tất cả sự kiện được ghi hình liên tục mà là sự ghép nối rất nhiều cảnh quay ở
những thời điểm khác nhau. Do đó, mỗi tác phẩm báo chí trên truyền hình phải
đảm bảo sự logic của thông tin. Để có được sự logic đó, tác phẩm báo chí truyền
hình phải được xây dựng trên nguyên tắc ngôn ngữ hình ảnh, về tiếng động, về
lời bình và sự hoàn thiện của tác phẩm dựa trên các tiêu chí thể loại.
- Đảm bảo các yếu tố kỹ thuật: tác phẩm báo chí truyền hình được sản
xuất theo những tiêu chuẩn kỹ thuật, từ ghi hình, dựng hình, đến truyền dẫn phát
sóng. Do đó, đòi hỏi các khâu phải tuân thủ kỹ thuật để tín hiệu hình ảnh đến
với người xem một cách chân thực nhất.
1.2 Khán giả truyền hình
1.2.1 Khái niệm khán giả truyền hình
Khán giả được hiểu là công chúng của báo chí truyền hình, là quần thể cư
dân hay nhóm đối tượng trực tiếp hay gián tiếp tiếp nhận thông tin hoặc chịu
ảnh hưởng từ tác động của thông tin trên truyền hình.
Ngày nay, mối quan hệ giữa truyền thông và công chúng không còn theo
cách hiểu truyền thống là mối quan hệ giữa người truyền thông điệp và người
tiếp nhận thông điệp. Công chúng không chỉ là người tiếp nhận và chịu tác động

của truyền thông nữa. Họ đã trở thành đối tượng phục vụ của truyền thông đại
chúng, là người tiêu thụ, những khách hàng khó tính muốn lựa chọn “sản phẩm
truyền thông” theo nhu cầu, sở thích, mối quan tâm của mình. Họ có nhu cầu,
quyền lợi và những đòi hỏi đối với thông tin. Chính vì vậy, xã hội nói chung và
các phương tiện truyền thông nói riêng, trong đó có truyền hình, phải cung cấp
cho khán giả những thông tin mà họ cần, và những thông tin đó phải phù hợp
với từng nhóm công chúng khán giả. Ngoài ra, khác với công chúng của truyền
thông truyền thống, khán giả truyền hình bây giờ tiếp nhận thông tin một cách
chủ động, và trong nhiều trường hợp còn phản hồi lại các thông tin đó trên cơ sở
hiểu biết, vốn sống và cách nhìn nhận mang tính cá nhân với từng vấn đề.
3


1.2.2 Nhóm công chúng khán giả
Công chúng đích là nhóm công chúng mà báo chí truyền thông hướng tới
nhằm gây ảnh hưởng theo những mục đích đã định, không chỉ trước mắt mà
trong cả kế hoạch cũng như chiến lược truyền thông dài hạn.
Khán giả không phải là một nhóm công chúng thống nhất, mà ngược lại,
khán giả bao gồm nhiều nhóm công chúng khác nhau, với những nhu cầu, sở
thích, cách quan niệm, hiểu biết… khác nhau. Chính vì vậy, khi nghiên cứu
khán giả, chúng ta luôn phải nhìn dưới một con mắt phân tầng. Không những
thế, các nhóm khán giả ngày càng trở nên phân nhỏ hơn trong xã hội hiện đại.
Xã hội ngày càng hiện đại thì công chúng khán giả ngày càng bị phân chia nhỏ
thành nhiều nhóm xã hội hơn do những khác biệt của họ giờ không chỉ dựa trên
những khác biệt giới tính, nghề nghiệp, tuổi tác, mức sống, mà còn dựa trên cả
sự khác biệt trong sở thích hay những mối quan tâm ngày càng trở nên đa dạng.
1.2.3 Nhu cầu của nhóm công chúng khán giả
Đối với các phương tiện truyền thông, do đối tượng khán giả khác nhau,
nên cũng cần có các phương tiện truyền thông khác nhau phục vụ cho họ. Chính
vì lý do đó, chúng ta thấy có các chương trình khác nhau trên truyền hình, thậm

chí, truyền hình còn phát triển theo xu hướng hình thành các kênh chuyên biệt
để phục vụ nhu cầu thông tin chuyên biệt của từng nhóm công chúng khán giả.
Ví dụ như tại Đài Truyền hình Kỹ thuật số VTC có các kênh truyền hình khác
nhau phục vụ cho các nhóm công chúng khán giả khác nhau, như Kênh VTC1
là Kênh Chính trị - thời sự - tổng hợp dành cho những khán giả thích xem tin
tức, cập nhật thông tin thời sự trong nước cũng như thế giới; Kênh VTC2 là
Kênh Công nghệ thông tin và truyền thông dành cho đối tượng khán giả trẻ yêu
công nghệ và đam mê những sản phẩm kỹ thuật số; Kênh VTC3 phục vụ đối
tượng khán giả yêu thích các bộ môn thể thao; Kênh VTC10 chủ yếu phục vụ
đối tượng đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc; Kênh VTC14 là Kênh truyền hình
phòng chống thảm họa, thiên tai, tuyên truyền về bảo vệ môi trường và chống
biến đổi khí hậu; Kênh VTC16 là kênh dành cho đối tượng khán giả là nông
dân, chuyên đề tài tam nông : nông dân - nông nghiệp - nông thôn.
4


1.3 Tác động của tác phẩm truyền hình tới công chúng khán giả
1.3.1 Truyền hình tác động đến tư tưởng của công chúng khán giả
Với khả năng tác động một cách rộng lớn, nhanh chóng và mạnh mẽ tới
toàn bộ đời sống xã hội, truyền hình có vai trò rất to lớn trong công tác tư
tưởng. Việc giáo dục lý tưởng, giáo dục chính trị, xây dựng lối sống mới luôn
gắn liền với việc kế thừa và phát huy những giá trị tích cực trong đời sống văn
hóa tinh thần. Trên phạm vi toàn xã hội, nhiệm vụ đặt ra cho công tác tư tưởng
chính là liên kết những thành viên riêng rẽ của xã hội thành khối thống nhất trên
cơ sở một lập trường chính trị chung, thái độ trách nhiệm tích cực nhằm thực
hiện những mục tiêu đặt ra.
Với ưu thế hơn hẳn so các loại hình truyền thông khác, truyền hình cho
phép công chúng khán giả chứng kiến gần như trực tiếp các hoạt động diễn ra,
các thông tin sự kiện,... đồng thời giúp công chúng nhìn nhận, đánh giá những
sự kiện ấy, xác định được tính chất hoạt động của mình trong đó và định hướng

các hành vi, ý thức, hành động tương lai của mình.
Truyền hình là phương tiện truyền thông giúp khẳng định những yếu tố
tích cực, phát hiện và phản ánh những cái mới, đồng thời đấu tranh chống cái
lạc hậu, cái cũ không còn phù hợp. Những chương trình mang tính xác thực,
tính thời sự cao, có sự tham gia của người trong cuộc đã làm cho hiệu quả thông
tin tăng lên rất nhiều.
1.3.2 Truyền hình có chức năng giáo dục, hình thành và hướng dẫn dư
luận xã hội
Nhiều chương trình truyền hình, nhiều kênh truyền hình chủ yếu khai
thác về mặt giáo dục, khoa học, giúp ích cho mọi tầng lớp công chúng khán giả.
Người cao tuổi có thể biết thêm về các kiến thức sức khỏe, các doanh nhân có
thể tìm kiểu kiến thức làm giàu, học sinh sinh viên có thể tiếp cận kiến thức học
tập được phổ biến thông qua các chương trình. Bằng khả năng thông tin phong
phú và tác động rộng lớn của mình, truyền hình có tác dụng như một trường đại
học trong việc giáo dục và truyền thụ những tri thức, những giá trị lịch sử văn
5


hóa. Truyền hình cũng có khả năng to lớn trong việc thẩm định và cổ vũ cho
những giá trị lịch sử, văn hóa, tạo ra môi trường thuận lợi trong việc hình thành
ý thức tích cực của mỗi công dân và của cả xã hội.
1.3.3 Truyền hình có chức năng quản lý và giám sát xã hội
Truyền hình phản ánh, phân tích tình hình thực tế, tình trạng công việc ở
từng địa phương, hoặc một khâu nào đó của quá trình kinh tế xã hội. Kết quả
của hoạt động này là thông tin một cách toàn diện vể sự vật, hiện tượng với
những mối quan hệ phức tạp của nó, tạo điều kiện cho các cấp lãnh đạo, quản lý
có đầy đủ dữ liệu để đưa ra quyết định. Truyền hình là một phương tiện truyền
thông hữu ích trong việc thông tin xác thực và làm bằng chứng cho sự phát triển
xã hội. Truyền hình phát hiện nhanh chóng những vấn đề bị làm sai của các đơn
vị, các cơ sở, thậm chí là các cá nhân trong xã hội. Tuy nhiên, thông tin trong

các chương trình truyền hình, nếu không được thẩm định kĩ càng và có những
sở cứ khoa học xác đáng, cũng sẽ bị phát hiện sai sót.
2. TÁC ĐỘNG CỦA CHƢƠNG TRÌNH “ĐIỀU ƯỚC THỨ 7” ĐẾN
CÔNG CHÚNG
2.1 Vài nét về chƣơng trình “Điều ước thứ 7”
Ra mắt vào tháng 4/2014 trên Kênh VTV3 (Đài Truyền hình Việt Nam),
“Điều ước thứ 7” được những người sản xuất xác định là một chương trình khá
đặc biệt, với mục đích trở thành cầu nối cho những ước mơ thành hiện thực.
Phát sóng định kỳ vào lúc 13h, thứ 7 hàng tuần trên kênh VTV3, “Điều
ước thứ 7” là chương trình truyền hình thực tế, đồng hành với nhiệm vụ thực
hiện những ước mơ cụ thể của nhân vật. Những nhân vật, ước mơ xuất hiện
trong chương trình đều bắt nguồn từ những con người có đời sống nội tâm đẹp,
có những câu chuyện cá nhân lay động lòng người. Từ việc đưa những ước mơ
này thành sự thật, chương trình hy vọng sẽ là món quà cho niềm tin yêu cuộc
sống của khán giả.
Mỗi chương trình “Điều ước thứ 7” đều có sự xuất hiện của một nhân vật
chính với một câu chuyện, ký ức hay những ước mơ tương lai có sức lay động
6


tới trái tim người xem. Chương trình là hành trình giúp các nhân vật này thực
hiện ước mơ với nhiều tình tiết bất ngờ, lý thú mà ngay cả những người trong
cuộc cũng không được biết. Bởi thế, những cảm xúc, hành động của nhân vật
trước máy quay giấu kín luôn được lột tả chân thật nhất.
Cách thể hiện của chương trình là sự kết hợp giữa phỏng vấn nhân vật,
người thân, nhân chứng, phóng sự bên lề kết hợp với dạng diễn lại câu chuyện
đang diễn ra... giúp hành trình hiện thực hóa ước mơ trở nên vô cùng sinh động.
“Điều ước thứ 7” là một chương trình với format thuần Việt, do ekip của
đạo diễn trẻ Lại Bắc Hải Đăng (Ban Thể thao - Giải trí & Thông tin kinh tế, nay
là Ban Sản xuất các chương trình giải trí) thực hiện.

Theo nhà báo Lại Văn Sâm, Trưởng Ban Thể thao - Giải trí & Thông tin
kinh tế, dù là một chương trình truyền hình thực tế có sức lay động mạnh tới
cảm xúc của khán giả, nhưng “Điều ước thứ 7” không mang ý nghĩa là một
chương trình từ thiện, là nơi kêu gọi từ thiện mà là một chương trình đề cao tính
nhân văn và vẫn có ý nghĩa giải trí để trở thành “món ăn tinh thần” hấp dẫn
khán giả truyền hình vào mỗi buổi chiều thứ 7 hàng tuần.
Trong khi đó, với mục tiêu “thực hiện ước mơ tử tế cho người tử tế”, đạo
diễn Lại Bắc Hải Đăng cho biết, trong “Điều ước thứ 7”, có thể sẽ có những
điều ước rất nhỏ như một em bé ước mơ thành ca sỹ hay một người nghệ sỹ già
mong một lần nào đó trước khi tạm biệt cuộc đời có thể đứng trên sân khấu hát,
hay là lời nói xin lỗi của người con gửi cho bố mẹ… Đó là những điều ước có
thể rất nhỏ hay lớn nhưng những người làm chương trình mong muốn tích góp
lại những điều ước nhỏ nhoi mà có thể trở thành sự thật trong cuộc sống, để khi
khán giả xem sẽ tạo ra sự lạc quan và muốn cảm thấy sẵn sàng tin tưởng cho
điều xảy ra tiếp theo.
Về tên gọi của chương trình, đạo diễn Lại Bắc Hải Đăng cho biết ekip
chọn tên “Điều ước thứ 7” bởi vì chương trình được phát sóng vào ngày thứ 7.
Con số 7 cũng là con số đặc biệt như 7 ngày trong tuần, 7 sắc cầu vồng, 7 màu,
chiếc xương sườn thứ 7. Hay đối với lĩnh vực nội thất nhà, con số 7 cũng rất
quan trọng. Và khi nói đến số 7 là nghĩ ngay đến những thứ đẹp như Bảy sắc
cầu vồng - một hình ảnh lung linh, gắn với mơ ước.
7


2.2 Tác động tích cực của chƣơng trình “Điều ước thứ 7” đến công
chúng khán giả
Cứ 13h thứ 7 hàng tuần, khán giả lại được chứng kiến những câu chuyện
vô cùng xúc động của các nhân vật khác nhau từ mọi miền Tổ quốc, khóc cười
cùng nỗi đau và niềm hạnh phúc của họ. Là câu chuyện của một cô gái ung thư,
cặp vợ chồng vượt mọi nỗi đau về bệnh tật, khó khăn về vật chất để yêu và sống

cùng nhau, là cụ già 73 tuổi vẫn say mê bóng đá, là chàng thanh niên mắc căn
bệnh wilson nhưng không đầu hàng số phận,... Mỗi câu chuyện đều mang đến
cho khán giả những bài học về tình yêu, sự hi sinh, nghị lực phi thường, vươn
lên trong cuộc sống, mà cho dù thời gian có qua đi, những câu chuyện đó vẫn
còn đọng lại trong ký ức khán giả.
Trước “Điều ước thứ 7”, có lẽ chưa có chương trình truyền hình nào lại
có thể lấy đi nhiều nước mắt của khán giả đến thế. Những hoàn cảnh éo le ấy đã
thực sự chạm được vào trái tim của người xem. Khán giả đồng cảm, xót thương
cho nhân vật, nhưng cũng hạnh phúc vì những điều ước nhỏ nhoi, giản đơn của
họ đã được thực hiện thông qua chương trình. Những người thực hiện “Điều
ước thứ 7” đã thành công khi truyền tải được cảm xúc đến khán giả. Và để làm
được điều này, có lẽ chính nhà sản xuất đã không còn đặt mình ở cương vị
người làm chương trình, mà cũng bị cảm xúc cuốn đi như bao người xem khác.
Điều này làm cho “Điều ước thứ 7” vượt lên khỏi giới hạn của một chương
trình truyền hình và trở thành nơi của tình người, tình yêu thương.
Trong số các chương trình đã phát sóng gần 1 năm qua, để lại ấn tượng
sâu sắc nhất và nhiều cảm xúc nhất cho khán giả là câu chuyện về đám cưới cổ
tích của anh Vượng - chị Loan (phát sóng ngày 14/4/2014). Đó là câu chuyện về
sức mạnh và sự kì diệu của tình yêu mà cho đến tận bây giờ, mỗi khi nhắc đến
“Điều ước thứ 7”, khán giả lại nghĩ ngay tới đám cưới cổ tích đã lấy đi nước
mắt của hàng triệu khán giả.
Căn bệnh suy thận đã lấy đi của chị Nguyễn Châu Loan (37 tuổi) tiền bạc,
sức khỏe, tuổi trẻ nhưng lại mang đến cho chị một tình yêu hiếm có giữa cuộc
8


sống xô bồ này, mang đến cho chị một người yêu, người chồng tuyệt vời là anh
Nguyễn Văn Vượng (34 tuổi). Chính thức nói lời yêu nhau từ năm 2008, không
nề hà việc chị Loan đang mắc bệnh, anh Vượng vẫn yêu và quyết tâm gạt bỏ sự
ngăn cản của gia đình để đến với chị. 6 năm trôi qua, dù cuộc sống còn rất nhiều

khó khăn, dù chưa thể làm đám cưới, chị Loan bệnh ngày một nặng, anh Vượng
vẫn chưa một lần nghĩ đến việc rời xa người con gái này. Chị ốm đến mức
không thể bước đi, anh làm đôi chân của chị. Chị mệt mỏi, anh là chỗ dựa của
chị. Có lẽ, chưa có lễ cưới nào lại nhiều nước mắt đến vậy. Nước mắt của sự vui
mừng, nước mắt của sự cảm phục trước tình cảm cao đẹp của tình yêu, tình
thương, sự hi sinh. Tuy nhiên, câu chuyện cổ tích của anh Vượng và chị Loan
đã không còn được viết tiếp khi tháng 11/2014, anh Vượng đột ngột qua đời sau
một tai nạn giao thông và chị Loan cũng qua đời không lâu sau đó.
Dù chuyện tình yêu của họ dang dở, những trang truyện cổ tích đã khép
lại khi chưa có hồi kết, nhưng đám cưới này vẫn là chương trình xúc động nhất
của “Điều ước thứ 7” sau 9 tháng phát sóng. Câu chuyện “một túp lều tranh, hai
trái tim vàng” mà nhiều người vẫn cho rằng là không còn tồn tại trong xã hội
này, thật bất ngờ, lại được xuất hiện ngay trên truyền hình, trước hàng triệu
khán giả, thông qua “Điều ước thứ 7”.
Chương trình phát sóng vào ngày 25/10/2014 cũng là một câu chuyện đầy
xúc động về nghị lực và điều ước giản đơn của Võ Thị Ngọc Nữ - một diễn viên
múa đến từ thành phố biển Đà Nẵng khi đang mang trong mình căn bệnh hiểm
nghèo ung thư máu cấp tính.
Sinh ra đã thiếu vắng tình thương của cha, từ nhỏ, Nữ đã theo mẹ đi bán
hàng rong khắp nơi, mẹ làm gì, con làm nấy, hai mẹ con nương tựa vào nhau để
sống. Những tưởng Nữ sẽ là niềm an ủi, động viên của mẹ khi tuổi xế chiều,
nhưng nào ngờ căn bệnh ung thư máu đã dập tắt tương lai tươi sáng của cô gái
sinh năm 1988. Căn bệnh đã khiến cô gái xinh đẹp bị rụng tóc vì thực hiện hai
đợt xạ trị. Tương lai của cô gái trẻ, nữ diễn viên múa xinh đẹp, người con chưa
một ngày báo hiếu,... bị đè nén xuống tột cùng và dường như không có lối thoát.
9


Chương trình đã khiến khán giả vô cùng xúc động với tình cảm chân
thành của một cô gái hiền lành, chất phác dành cho mẹ và những người thân. Và

“Điều ước thứ 7” đã giúp Ngọc Nữ thực hiện được ước mơ nhỏ bé của mình.
Một chương trình quá xúc động và có tính lan tỏa mạnh mẽ, không chỉ biến điều
ước của Nữ thành hiện thực mà còn giúp cho Ngọc Nữ có thêm nhiều sự giúp
đỡ từ khán giả cả nước để chữa bệnh.
Ngoài ra, vẫn còn rất nhiều số khác của chương trình để lại ấn tượng sâu
sắc cho khán giả, và gần một năm kể từ ngày chương trình lên sóng, đã có rất
nhiều nhân vật đã thực hiện được điều ước của riêng mình thông qua “Điều ước
thứ 7”. Điều này giúp “Điều ước thứ 7” trở thành một trong những chương
trình nhận được sự quan tâm của nhiều khán giả truyền hình bởi tính thiết thực
và nhân văn, cũng như góp phần truyền đi những thông điệp tuyệt vời về nghị
lực và tình yêu thương.
Chương trình đã chung tay viết nên những câu chuyện cổ tích giữa đời
thường, mang đến cho khán giả niềm tin vào những giá trị nhân văn đôi khi
tưởng như không còn tồn tại trong cuộc sống đầy những xô bồ. Qua “Điều ước
thứ 7” chúng ta nhận ra rằng, những điều kỳ diệu của cuộc sống sẽ luôn hiện
hữu nếu như chúng ta biết cách giữ lửa yêu thương cho trái tim mình và luôn
nắm tay nhau để vượt qua những khúc quanh của cuộc đời.
2.3 Tác động tiêu cực của chƣơng trình sai sót thông tin tới khán giả
Dù là một chương trình được khán giả đặc biệt yêu thích và có sức lan tỏa
mạnh mẽ trong xã hội, nhưng “Điều ước thứ 7” cũng phạm phải một số sai lầm,
gây phẫn nộ cho người xem.
Trong chương trình “Điều ước thứ 7” được phát sóng trên VTV3 ngày
10/1/2015, câu chuyện tình yêu của cặp vợ chồng hát rong Nguyễn Như Đào Nguyễn Nhật Thanh khiến khán giả cảm động rơi nước mắt. Nguyễn Như Đào
(quê Nghệ An) đã mất thị lực ngay từ khi mới sinh ra. Thế giới xung quanh Đào
trong ngần ấy năm chỉ là những mảng sáng - tối nhập nhòe. Từ thời thơ ấu cho
đến khi trưởng thành, Đào chỉ có âm nhạc làm bạn. Giọng hát của Đào đã lay
10


động trái tim nhiều người, trong đó có NSND Tường Vi. Rồi Đào được mời ra

Hà Nội tham gia Trung tâm Nghệ thuật Tình thương, được lưu diễn khắp Bắc Nam, mang tiếng hát ấm áp đến với mọi người.
Trong một lần đi giao lưu âm nhạc, Đào tình cờ quen Nguyễn Nhật
Thanh (quê Thanh Hóa), lúc bấy giờ là sinh viên của Học viện Âm nhạc quốc
gia Việt Nam. Cũng từ đây, tình yêu đơm hoa kết trái, hai con người - hai số
phận hoàn toàn khác biệt đã tìm thấy sự đồng điệu trong tâm hồn. Họ đã vượt
qua rất nhiều rào cản từ phía gia đình và số phận để đến được với nhau. Đào coi
Thanh là “ánh sáng cuộc đời” của cô và đặt tên con gái đầu lòng là Sao Mai để
mong con thực hiện được ước mơ của 2 vợ chồng: Chinh phục sân khấu “Sao
Mai điểm hẹn”.
Ngay khi chương trình vừa lên sóng, hàng nghìn khán giả đã rơi nước
mắt và không ngớt lời ca ngợi câu chuyện tình “như cổ tích” cùng ý nghĩa nhân
văn cao cả của chương trình.
Tuy nhiên, chương trình về cặp vợ chồng cô gái mù cuối cùng được xác
định là “bịa đặt”. Không giống như những gì đã phát sóng, cô gái mù Như Đào
đã xác nhận rằng, Nguyễn Nhật Thanh đã có vợ con ở quê. Khán giả cho rằng
mình đã bị lừa, họ đã xúc động, ca tụng, thậm chí là rơi nước mắt cho một điều
giả dối.
Chưa dừng lại ở đó, dư luận càng bất bình hơn nữa khi biết được rằng,
ekip làm chương trình đã biết câu chuyện này là không có thật nhưng sau đó lại
vẫn cho phát sóng.
Cho dù người đứng đầu chương trình đã nhận sai và xin lỗi, VTV đã đình
chỉ phát sóng và xử lý ekip, song công chúng vẫn không thể ngăn cảm giác ngán
ngẩm vì sai sót sơ đẳng tưởng như không thể có của đài truyền hình quốc gia
khi để một vở kịch dối trá được dựng lên lừa khán giả cả nước. Vụ này làm
người ta nhớ đến một sự cố nghiêm trọng không kém của VTV cách đây 3 năm,
khiến cho uy tín của đài sụt giảm nghiêm trọng, đó là chuyện cô Lượm của
chương trình “Người xây tổ ấm” phát sóng năm 2011.
11



Trong cả hai trường hợp, khán giả truyền hình đều xúc động khôn xiết
trước câu chuyện thương tâm về một cảnh đời éo le, khốn khổ. Cô Lượm và cặp
vợ chồng mù đều tạo một hiệu ứng lớn trong công chúng, làm rơi bao nhiêu giọt
nước mắt cảm thông. Nếu không phải là bịa đặt, hai câu chuyện này đều có thể
coi là điển hình của tinh thần vượt qua nghịch cảnh, và hiệu ứng cộng đồng sau
khi phát sóng là minh chứng đẹp đẽ cho tinh thần tương thân tương ái, cho tình
đồng loại, nghĩa đồng bào của người Việt. Nhưng đáng tiếc là trong cả hai
trường hợp, khán giả đều bị lừa và cảm thấy bị xúc phạm khi đã xót thương
nhầm, xúc động nhầm.
Một điểm chung khá chua chát nữa là trong cả hai trường hợp, VTV, với
cả đội ngũ nhà báo nghiệp vụ cao cùng phương tiện thu thập thông tin cực tốt,
đều bị lừa dối bởi những con người có học vấn rất hạn chế. Cô Lượm và anh
Thanh đều học chưa hết cấp 3. Lượm buôn bán ở chợ, còn Thanh kiếm sống
bằng nghề đánh cá. Dù không thật thà, có lẽ họ chẳng đủ mưu mô xảo quyệt để
qua mặt VTV nếu nhà đài điều tra cẩn thận. Nhưng vì điều đó không xảy ra, nên
màn kịch vụng về của họ vẫn được thuận buồm xuôi gió lên “sân khấu”.
Không gay gắt với nhân vật như người phụ trách chương trình “Người
xây tổ ấm” đã mắc phải, khiến dư luận đùng đùng phê phán; không “dùng
dằng” giữa thật - giả và phải đắn đo mãi mới dám lên tiếng nhận thiếu sót như
người phụ trách chương trình “Như chưa hề có cuộc chia ly”, tổng đạo diễn
“Điều ước thứ 7” Lại Bắc Hải Đăng đã lựa chọn cách ứng xử thành khẩn và cầu
thị hơn là nhận trách nhiệm và xin lỗi khán giả. Và đến nay, sau gần 3 tháng tạm
dừng, “Điều ước thứ 7” đã được phát sóng trở lại, nhưng khủng hoảng truyền
thông này là mất mát quá lớn của VTV nói riêng với tư cách là một đài truyền
hình quốc gia và báo chí nói chung khi mà sự tác nghiệp cẩu thả, thiếu trách
nhiệm đã xúc phạm tình cảm, đánh mất lòng tin và làm tổn thương nghiêm
trọng công chúng.

12



KẾT LUẬN
Nhờ kí hiệu thông tin đặc trưng là hình ảnh và âm thanh tổng hợp, quá
trình cảm thụ thông tin truyền hình của khán giả diễn ra với hiệu quả cao.
Những thông tin do chương trình truyền hình mang lại gây tác động mạnh mẽ
vào quá trình nhận thức của khán giả, qua đó, có thể gây nên những dư luận
rộng lớn nhờ tính xác thực, sống động, khả năng biểu cảm cao và phủ sóng rộng
khắp. Hình ảnh trên truyền hình có độ tin cậy cao, bằng những hình ảnh có màu
sắc kết hợp với âm thanh tạo nên các cung bậc, âm điệu đa dạng, truyền hình có
thể tạo nên cảm giác chân thực cho người xem. Tuy nhiên, nếu thẩm định thông
tin không kĩ càng, hiệu quả tác động đến công chúng khán giả sẽ ngược lại, gây
sự bức xúc và nghi ngờ cho khán giả, không những không mang tác động tích
cực mà còn gây tác động tiêu cực đến công chúng.
Chương trình “Điều ước thứ 7” mới chỉ phát sóng được gần một năm
nhưng đã mang lại những hiệu quả cho xã hội, tác động mạnh mẽ đến nhiều đối
tượng khán giả một cách tích cực, nhưng cũng gây những nghi ngờ vì sai sót
trong thời gian gần đây. Điều này cho thấy, một tác phẩm báo chí có thể tạo ra
nhiều giá trị khác nhau: có thể là giá trị mang tính tích cực, cũng có thể là giá trị
mang tính tiêu cực, hoặc giá trị kép - vừa tích cực vừa tiêu cực. Và hiện nay, ở
nước ta đã và đang có không ít những tác phẩm báo chí như vậy.
Qua phân tích về “hiệu quả kép” của tác phẩm báo chí, với phân tích cụ
thể về trường hợp của chương trình “Điều ước thứ 7” có thể thấy tác động to
lớn của những tác phẩm báo chí tới đời sống xã hội, tâm lý, tình cảm con người,
cũng như mối quan hệ tương tác giữa tác phẩm báo chí và công chúng ngày
càng sâu sắc hơn. Và suy cho cùng, vấn đề vẫn là câu chuyện về lương tâm,
trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp của người làm báo. Thái độ nghiêm
túc trong việc xác minh cẩn trọng thông tin chính là thể hiện tính trung thực,
tính định hướng và tính nhân văn trong hoạt động nghề nghiệp.

13



TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Văn Dững: Báo chí và dư luận xã hội, Nxb Lao động, Hà Nội, 2011
2. Nguyễn Văn Dững (Chủ biên), Đỗ Thị Thu Hằng: Truyền thông: Lý thuyết
và Kỹ năng cơ bản, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2012
3. Nguyễn Văn Dững: Cơ sở lý luận báo chí, Nxb. Lao động, Hà Nội, 2013
4. Dương Xuân Sơn: Các loại hình báo chí truyền thông, Nxb. Thông tin và
Truyền thông, Hà Nội, 2014
5. Nguyễn Thị Thoa (Chủ biên), Nguyễn Thị Hằng Thu: Giáo trình Tác phẩm
báo chí đại cương, Nxb. Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2012
6. Các báo điện tử:
- Đài Truyền hình Việt Nam: www.vtv.vn
- Kênh 14: www.kenh14.vn
- Kiến thức: www.kienthuc.net.vn
- VTCNews: www.vtc.vn

14