MÔN: KĨ THUẬT VIẾT TIN
Câu 1: Nêu và phân tích các cấu trúc viết tin cơ bản hiện nay. Theo anh/chị, cấu
trúc nào phổ biến nhất đối với báo chí Việt Nam hiện nay? Vì sao?

a. Khái niệm
Tin là thông điệp (message) về con người, sự kiện được phản ánh trong tác phẩm báo chí.
Là một thể loại báo chí độc lập, gắn liền với sự ra đời và phát triển của báo chí.
Tin là một trong những thể loại thuộc nhóm thông tấn báo chí, trong đó thông báo phản
ánh, bình luận có mức độ một cách ngắn gọn, chính xác, và nhanh chóng nhất về sự kiện,
vấn đề, con người, có ý nghĩa chính trị - xã hội nhất định.

 Mặc dù tin là thể loại ra đời sớm, giữ vai trò xung kích, mũi nhọn song đến nay
vẫn

chưa

có

một

quan

niệm

chung

nhất

về

thể

loại

này.

Một cuốn sách dạy về nghề báo ở phương Tây còn cho rằng: ‘Khi con chó cắn
người, đó không phải là tin. Đó chỉ là sự việc. Khi người cắn chó, đó là tin’.


b. Các cấu trúc viết tin cơ bản hiện nay:
Người ta có thể viết một bài báo theo mô hình và đây là một điểm rất khác biệt của tác
phẩm báo so với tác phẩm văn học. Khi viết một tác phẩm báo chí, có thể áp dụng một số
mô hình sau đây:

- Cấu trúc hình tháp thường
- Cấu trúc hình tháp ngược
- Cấu trúc hình chữ nhật
c. Phân tích cụ thể các cấu trúc
• Cấu trúc tháp thường (tháp xuôi):


Đây là một trong những mô hình rất phổ biến trong những thập kỷ trước. Về căn bản,
cấu trúc của nó cho thấy một cách sắp xếp các chi tiết theo trình tự: mở đầu là những
chi tiết, dữ kiện ít quan trọng. Mức độ quan trọng và tính hấp dẫn tăng dần lên và có
sức nặng nhất ở phần kết, tạo ra một ấn tượng mạnh.
Hình tháp thường từ lâu đã là cấu trúc viết tin quen thuộc và phổ biến của báo chí Việt
Nam. Tuy nhiên, độc giả trong xã hội hiện đại không có nhiều thời gian cho việc tiếp
nhận thông tin, mặt khác họ có quá nhiều cái để lựa chọn. Do vậy cách viết theo kiểu
cấu trúc này nếu không được đầu tư công sức và nhiều người viết không chắc tay thì
tin trở nên nhàm chán, không hấp dẫn và dễ bị bạn đọc bỏ qua.

Ví dụ : “ Trong cuộc thi ngày 3 tháng 10 năm 1992 tại Mỹ, một nông dân đã đoạt
giải thưởng 75.000 đô la vì trồng được quả bí ngô lớn nhất thế giới. Đó là anh
Giôn Hâu len ở bang Ca-li-pho-ni-a. Anh cho biết quả bí ngô này là kết quả của
công trình trồng trọt trong 5 tháng của anh mà từng ngày người trồng nó phải hiểu
nó cần gì. Anh cũng cho biết nhờ lòng say mê anh đã trồng được quả bí ngô nặng
370 kilôgam này. Quả bí của anh cùng với quả bí của hai anh em Ét và Bốp Ganca ở bang Niu- Giơ- Si đã được ghi vào sổ Ghi-nét về những điều kỳ lạ của thế
giới.”

• Cấu trúc tháp ngược:


Về phương diện lý thuyết, mô hình này là sự đảo ngược của mô hình thứ nhất
(được biểu hiện dưới dạng một hình tháp quay ngược đầu xuống). Các chi tiết, dữ
kiện được sắp xếp theo nguyên tắc giảm dần mức độ quan trọng. Khi biên tập,
người ta cắt bỏ từ cuối lên mà không sợ đã bỏ đi những chi tiết, dữ kiện quan
trọng.
(Thực tế cho thấy mô hình này rất thích hợp với thể loại Tin. Tuy nhiên, mô hình
này còn có thể đem áp dụng để viết những bài phản ánh thông thường hoặc những
tác phẩm thuộc các thể loại báo chí khác như Bài thông tấn, Phỏng vấn...).


• Cấu trúc hình chữ nhật:

Theo mô hình này, các chi tiết quan trọng được bố trí từ đầu đến cuối, tạo ra sự
hấp dẫn chung cho toàn bài. Điều đó có thể tạo ra ưu thế do sự chắc chắn và tính
cân đối nhưng cũng có thể gây ra sự nhàm chán do sự dàn trải. Người ta thường áp
dụng mô hình này để viết một số thể loại như: Tin tổng hợp, Bài, Tin tường thuật.

Ví dụ: “Ngày 8-11-1992 tới, Ấn Độ sẽ tổ chức hội nghị quốc tế lần thứ hai về
SIDA ở châu Á- Thái Bình Dương. Đại biểu từ hơn 40 nước tham dự hội nghị sẽ

thảo luận các biện pháp ngăn sự tràn lan của vi-rút HIV và xóa bỏ sự phân biệt đối
xử với bệnh nhân nhiễm SIDA. Các chuyên gia y tế cho rằng cuộc thảo luận kéo
dài 5 ngày ở Niu- đê-li có ý nghĩa quan trọng đối với các nước chậm phát triển
trong việc kiểm soát căn bệnh thế kỷ này. Hiện nay châu Á- Thái Bình Dương có


khoảng một triệu người mất khả năng miễn dịch và cứ 24 giờ lại có thêm 2000
bệnh nhân nhiễm vi-rút HIV. Theo ước tính con số này sẽ lên đến 10 triệu người
vào năm 2000.”

• Mô hình Viên kim cương:
Đây là mô hình được biểu hiện theo hình dạng của một viên kim cương. Điểm
khác biệt của nó với mô hình Hình tháp ngược là ở chỗ: Tác phẩm mở đầu bằng
một chi tiết tương đối quan trọng. Các chi tiết tiếp tục tăng dần mức độ quan
trọng và chi tiết có tầm quan trọng nhất thường được đặt ở gần đầu tác phẩm.
(Ở nước ta, đây là mô hình rất phổ biến - đặc biệt là đối với thể loại Tin. Có thể
nói hầu hết tin tức trên các đài phát thanh và truyền hình hiện nay đều được viết
theo mô hình này. Khi biên tập những tác phẩm viết theo mô hình này, người
ta cũng cắt từ cuối bài để đảm bảo là đã không bỏ mất những chi tiết quan trọng
nhất).

• Mô hình Đồng hồ cát:
Mô hình này cho thấy những chi tiết quan trọng được đặt ở phần đầu và phần cuối
tác phẩm. Các chi tiết khác được bố trí theo trình tự giảm dần mức độ quan trọng
từ trên xuống rồi lại tăng dần độ quan trọng lên cho đến cuối bài và kết thúc bằng
một chi tiết quan trọng có khả năng gây ấn tượng cao. Như vậy, nó có thể kết hợp
được ưu thế của cả hai mô hình Hình tháp xuôi và Hình tháp ngược.
Đây là mô hình rất phổ biến trong thực tế đời sống báo chí. Nó thường được áp
dụng cho các bài viết có dung lượng tương đối lớn như Phóng sự, Điều tra, Bài
thông tấn... Những thể loại có dung lượng nhỏ như Tin ít khi áp dụng mô hình

này).

d. Cấu trúc phổ biến nhất?


Cấu trúc hình tháp ngược hiện đang là cấu trúc được báo chí Việt Nam sử dụng
một cách phổ biến bởi tính hiệu quả và tính hấp dẫn của nó. Tuy nhiên, thực trạng
sử dụng cấu trúc này ở các báo lại không hoàn toàn giống nhau.
Cấu trúc này là người đọc nhanh chóng tiếp nhận được thông tin quan trọng;
người viết chủ động trong việc kiểm soát của tin; thích hợp với đối tượng độc giả
ít có thời gian đọc báo.
Cấu trúc hình tháp lộn ngược giúp công chúng lĩnh hội được bản chất sự kiện ngay
ở đầu tin. Hơn thế người biên tập có thể dùng làm “tít” của tin hay làm tin vắn, tin
rút gọn trong chương trình thời sự.
Cấu trúc này còn có ưu điểm là trật tự các diễn biến của sự kiện được trình bày lôgic, rõ ràng.
Trong thực tế cấu trúc tháp lộn ngược còn giúp người biên tập cắt ngắn tin mà
không ảnh hưởng đến bản chất sự kiện.
Câu mở đầu của tin tức là quan trọng nhất trong một tin. Trong sự cạnh tranh
quyết liệt giữa các loại hình báo chí; Sự cạnh tranh giữa các đài phát thanh, các
kênh truyền hình, các tờ báo in và báo điện tử trong và ngoài nước thì bạn luôn
phải lôi cuốn, hấp dẫn công chúng từ câu đầu tiên.
Những người làm báo luôn dành nhiều thời gian để viết được một câu mở đầu hấp
dẫn, một câu mở đầu sắc sảo và có sức nặng.
Lượng thông tin chủ đạo phải được cô đọng trong câu mở đầu. Câu mở đầu
thường phải gây sự chú ý của công chúng muốn theo dõi diễn biến và nguyên nhân
của sự kiện.
Nhiều hãng thông tấn, các tờ báo, đài phát thanh, truyền hình thế giới đã có quy
định cụ thể và nghiêm ngặt cho phóng viên khi viết tin phải tuân thủ các yêu cầu :
-Viết ngay điều quan trọng và hấp dẫn nhất, "Thông tin ở mũi tàu chứ không phải
nơi buồng lái"



Tuy nhiên cấu trúc này cũng gây ra một số hạn chế: có thể độc giả sẽ không đọc
hết tin nên nhiều khi công sức và thời gian của người viết, biên tập viên bị lãng
phí. Ngoài ra, việc lạm dụng nó cũng phần nào tạo cảm giác nhàm chán khi công
chúng tiếp cận sản phẩm báo chí và trong một chừng mực nào đó khiến họ trở nên
"lười biếng và thiếu kiên nhẫn".
Ví dụ: “ 6 giờ 29 phút ngày 14-11-1992, chiếc máy bay IAK 40 từ Tân Sơn
Nhất đi Nha Trang chở 24 hành khách và 6 người trong tổ lái dã mất liên lạc
sau 48 phút bay…”
Câu mở đầu trong phát thanh tối đa không quá 20 từ. Những chi tiết chưa cần thiết
nên để lại những câu tiếp theo.
Ví dụ: “ Một cơn bão mạnh với sức gió 185km/ giờ và lúc cơn giật lên tới
235km/giờ đã đổ bộ vào Guyam. 135.000 dân ở đảo này đã phải sơ tán”
Câu mở đầu nên bắt đầu bằng địa danh, nhưng nên để nơi xảy ra sự kiện sau cùng.
Ví dụ: “ Công an kinh tế và thuế vụ vừa phát hiện một dường dây buôn lậu xe ô tô
Nhật, bắt giữ 25 xe tại chợ biên giới Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh”
Nên sửa thành: “ Công an kinh tế và thuế vụ tỉnh Quảng Ninh vừa phát hiện và
bắt giữ tại chợ biên giới Móng Cái 25 xe ô tô Nhật của một đường dây buôn lậu”.
Câu mở đầu tin tức có dùng trích dẫn, nhất thiết phải đưa nguồn lên trước đoạn
trích.