ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐẶNG VĂN NHẬT QUANG

VẬN DỤNG DẠY HỌC HỢP TÁC ĐỂ ĐÁNH GIÁ TÍNH SÁNG TẠO
CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC PHẦN SINH HỌC CƠ THỂ,
SINH HỌC 11

Demo Version - Select.Pdf SDK

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THEO ĐỊNH HƯỚNG
NGHIÊN CỨU

Thừa Thiên Huế, năm 2018


ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐẶNG VĂN NHẬT QUANG

VẬN DỤNG DẠY HỌC HỢP TÁC ĐỂ ĐÁNH GIÁ TÍNH SÁNG TẠO
CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC PHẦN SINH HỌC CƠ THỂ,
SINH HỌC 11

Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Sinh học

số: 8140111
Demo VersionMã
- Select.Pdf

SDK

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THEO
ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS PHAN ĐỨC DUY

Thừa Thiên Huế, năm 2018


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số
liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực và chưa từng
được công bố trong bất kì công trình nào khác

Đặng Văn Nhật Quang

Demo Version - Select.Pdf SDK


LỜI CẢM ƠN
Hoàn thành luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo
hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Phan Đức Duy - Giảng viên Khoa Sinh học,
Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế đã tận tình hướng dẫn, tận tình chỉ bảo,
giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn quý Thầy giáo, cô giáo trong bộ môn Lý luận
và Phương pháp dạy học Sinh học cùng các Thầy Cô giáo trong khoa Sinh học,
trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong

suốt thời gian học tập và nghiên cứu tại trường.
Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Ban Giám hiệu, phòng Đào tạo Sau Đại
học Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế đã tạo điều kiện cho tôi học tập và
nghiên cứu.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, quý Thầy Cô trong tổ Sinh học
và các em học sinh trường THPT chuyên Quốc Học Huế, tỉnh Thừa Thiên – Huế
đã phối hợp,
tạo điều
kiện thuận
lợi để chúng
Demo
Version
- Select.Pdf
SDKtôi thực hiện khảo sát và thực
nghiệm đề tài.
Xin cảm ơn các đồng nghiệp, bạn bè và những người thân đã nhiệt tình
động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Thừa Thiên Huế, Tháng 10 năm 2018
Tác giả

Đặng Văn Nhật Quang

4


MỤC LỤC

Trang phụ bìa ........................................................................................................ ...i
Lời cam đoan......................................................................................................... ..ii
Lời cảm ơn ............................................................................................................ .iii

Mục lục ................................................................................................................. ..1
Bảng chữ viết tắt ................................................................................................... ..4
Danh mục các bảng ............................................................................................... ..5
Danh mục các hình ................................................................................................ ..5
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 6
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................. 6
1.1. Tinh hình đổi mới giáo dục hiện nay ................................................................. 6
1.2. Vai trò của dạy học hợp tác với việc phát huy tư duy sáng tạo cho học sinh...... 6
1.3. Thực tiễn mô hình dạy học hợp tác ở trường THPT .......................................... 7

Demo Version - Select.Pdf SDK

2. Mục đích nghiên cứu ........................................................................................... 8
3. Nhiệm vụ nghiên cứu........................................................................................... 8
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu...................................................................... 9
5. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................. 9
6. Nội dung nghiên cứu ........................................................................................... 9
7. Phương pháp nghiên cứu ..................................................................................... 9
8. Đóng góp của luận văn ...................................................................................... 10
9. Cấu trúc của luận văn ........................................................................................ 10
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI .................... 11
1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu ......................................................................... 11
1.1.1. Về dạy học hợp tác............................................................................... 11
1.1.2. Về sự sáng tạo .................................................................................... 12

5


1.2. Khái niệm dạy học hợp tác.............................................................................. 13
1.3. Qúa trình dạy học hợp tác ............................... Error! Bookmark not defined.5

1.3.1. Chuẩn bị ............................................................................................... 17
1.3.2. Thực hiện .............................................................................................. 17
1.3.3. Tổng kết ................................................................................................ 20
1.4. Vai trò của dạy học hợp tác............................................................................. 21
1.5. Khái niệm tính sáng tạo .................................................................................. 22
1.6. Phát triển tính sáng tạo cho học sinh ............................................................... 24
1.6.1. Khả năng sáng tạo của học sinh hiện nay .............................................. 24
1.6.2. Giáo dục tính sáng tạo cho học sinh ...................................................... 26
1.6.3. Các phương pháp dạy học phát huy tính sáng tạo cho học sinh ............. 27
1.7. Đánh giá tính sáng tạo của học sinh ................................................................ 31
1.7.1. Đo lường tính sáng tạo của một người................................................... 31
1.7.2. Đánh giá tính sáng tạo của học sinh ...................................................... 32

Demo Version - Select.Pdf SDK

CHƯƠNG 2. VậN DụNG DẠY HỌC HỢP TÁC ĐỂ ĐÁNH GIÁ TÍNH SÁNG
TẠO CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC PHẦN SINH HỌC CƠ THỂ ...... 36
2.1. Cấu trúc và nội dung phần sinh học cơ thể, sinh học 11 .................................. 36
2.1.1. Cấu trúc và nội dung ............................................................................. 36
2.1.2. Một số địa chỉ trong chương trình có thể áp dụng phương pháp dạy học
hợp tác để phát huy tính sáng tạo ........................................................................... 37
2.2. Thiết kế chuyên đề dạy học hợp tác để phát huy tính sáng tạo cho HS................. 40
2.3. Xây dựng thang đo và bộ công cụ đánh giá tính sáng tạo ứng với nội dung
chuyên đề .............................................................................................................. 59
CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ....................................................... 71
3.1. Mục đích thực nghiệm .................................................................................... 71
3.2. Nội dung thực nghiệm .................................................................................... 71
3.3. Đối tượng thực nghiệm ................................................................................... 71
6



3.4. Phương pháp thực nghiệm .............................................................................. 71
3.5. Kết quả thực nghiệm ....................................................................................... 73
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ............................................................................. 77
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

7


BẢNG CHỮ VIẾT TẮT

DHHT

Dạy học hợp tác

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

NST

Nhiễm sắc thể


QHTD

Quan hệ tình dục

SKSS

Sức khỏe sinh sản

SSHT

Sinh sản hữu tính

SSVT

Sinh sản vô tính

VTN

Vị thành niên

Demo Version - Select.Pdf SDK

8


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1: Thang đo tính sáng tạo…………………………………………………60
Bảng 2.2: Tiêu chí đánh giá sản phẩm nhóm……………………………………..63
Bảng 2.3: Tiêu chí đánh giá sản phẩm nhóm……………………………………..65
Bảng 2.4: Phiếu học tập theo dự án của nhóm……………………………………66

Bảng 2.5: Phiếu đánh giá sản phẩm dự án………………………………………..67
Bảng 2.6: Mẫu phiếu đánh giá điểm nhóm……………………………………….69
Bảng 2.7: Bảng đánh giá hoạt động cá nhân……………………………………...70
Bảng 3.1: Bảng Đánh giá điểm nhóm……………………….................................74
Bảng 3.2: Tỉ lệ các thành viên trong nhóm được phân theo mức độ sáng tạo…....74

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1: Quy trình dạy học hợp tác ………………………………………………16
Hình 2.1: Các
giai đoạn
và hiện- tượng
xảy ra trong
Demo
Version
Select.Pdf
SDKchu kì kinh nguyệt………..…58
Hình 2.2: Thông tin sinh sản ở một số loài động vật………………………………62
Hình 2.3: Cá Bỗng…………………………………………………………………64
Hình 3.1: Tỉ lệ học sinh trong lớp theo từng mức độ sáng tạo…………………….74
Hình 3.2: Một số hình ảnh trong quá trình tổ chức dạy thực nghiệm………….…..76

9


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Tình hình đổi mới giáo dục hiện nay
Hiện nay trong giai đoạn hòa nhập vào cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, hòa
nhập vào nền kinh tế số thì nguồn nhân lực mà một yếu tố rất quan trọng. Bộ trưởng
bộ Giáo dục – đào tạo Phùng Xuân Nhạ từng nhấn mạnh ”Tri thức đã trở thành yếu

tố hàng đầu để phát triển kinh tế, tất cả các nền kinh tế lớn trên thế giới, các quốc
gia đều ý thức rõ về vai trò của giáo dục trong việc xây dựng nguồn nhân lực chất
lượng cao tạo đòn bẩy quan trọng để thúc đẩy lao động sản xuất, tạo động lực tăng
trưởng và phát triển kinh tế-xã hội một cách bền vững” [17].
Người học – nguồn nhân lực cần những kĩ năng cao trong tương lai cần phải
rèn dũa các năng lực cần thiết như giải quyết vấn đề, vận dụng, thích nghi, tư duy
độc lập. Việc học tập không chỉ từ sách vở, qua tài liệu mà phải học qua nhiều hình
thức khác như trò chơi, liên hệ tương tác, hợp tác nhóm, học bằng dự án,...Học cả
đời để làm việc cả đời. Đối với người dạy, cần phải hình thành phẩm chất và phát
triển năng lực
cho người
học, giáo
dục nhân cách
kết hợp với phát huy tốt nhất tiềm
Demo
Version
- Select.Pdf
SDK
năng cá nhân, giúp người học sáng tạo, đổi mới thường xuyên và dần dần chiếm
lĩnh tri thức, nguồn vốn trí tuệ chủ đạo trong nền kinh tế tri thức.
1.2. Vai trò của dạy học hợp tác đối với việc phát huy sự sáng tạo cho học sinh
- Sáng tạo là hoạt động tạo ra bất cứ cái gì có đồng thời tính mới và tính ích
lợi trong phạm vi áp dụng cụ thể. Trong quá trình làm việc và học tập, tư duy sáng
tạo là khi nhìn nhận một vấn đề, câu hỏi thì chúng ta luôn luôn suy nghĩ, tìm tòi,
học hỏi để tìm ra cái mới hay cách giải quyết tốt nhất để đạt được kết quả tốt nhất.
- Đối với môn Sinh học, những vấn đề nan giải thường tồn tại trong một số
hoạt động như nghiên cứu khoa học – hoạt động mà học sinh cần phải nghiên cứu lý
thuyết hay thực nghiệm về bản chất sự vật, hiện tượng từ đó tư duy sáng tạo đưa ra
các phương pháp mới biến đổi chúng phục vụ cho mục tiêu hoạt động của con
người. Hay phải nói đến hoạt động thực hành – thí nghiệm, hoạt động mà học sinh

có thể dễ dàng vấp phải những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện, bằng các
thao tác tư duy, phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa và khái quát hóa, học sinh có
10


thể vận dụng kiến thức đã học để xây dựng các khái niệm từ đó chiếm lĩnh tri thức.
Thực hành – thí nghiệm giúp học sinh hình thành các kĩ năng thực hành sinh học,
năng lực phát hiện và quyết vấn đề, năng lực tư duy sáng tạo,...
- Một cá nhân tư duy, tìm tòi, học hỏi để tìm ra phương án giải quyết vấn đề
tối ưu nhất, vậy nếu một tập thể có chung mục tiêu giải quyết vấn đề đó và mỗi cá
nhân trong đó cùng độc lập tư duy thực hiện các hoạt động như trên, sẵn sàng hợp
tác giúp đỡ lẫn nhau vì mục tiêu chung đó thì hẳn lúc đó vấn đề đặt ra sẽ được giải
quyết một cách hoàn thiện hơn, sáng tạo hơn và trong thời gian ngắn hơn rất nhiều.
G.B.Shaw, nhà soạn nhạc nổi tiếng người Anh đã nói: “Bạn có một quả táo, tôi có
một quả táo, chúng ta trao đổi với nhau thì bạn và tôi mỗi người có một quả táo.
Nhưng nếu bạn có một ý tưởng, tôi có một ý tưởng và chúng ta trao đổi ý tưởng cho
nhau, thì tôi và bạn mỗi người có hai ý tưởng” [14]. Dạy học hợp tác góp phần thực
hiện mục tiêu giáo dục toàn diện, không chỉ giúp người học nắm vững kiến thức mà
còn phát triển năng lực giao tiếp, phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo cho
người học.
1.3. Thực
tiễn mô
hình dạy
học hợp tác ởSDK
trường THPT
Demo
Version
- Select.Pdf
Hiện nay phương pháp dạy học hợp tác trong môn Sinh học ở trường THPT
thường được bắt gặp ở các hình thức tổ chức hoạt động nhóm trả lời phiếu học tập;

tổ chức làm thí nghiệm thực hành theo nhóm sau đó viết bài thu hoạch; hoặc tổ
chức chia nhóm để giải quyết những vấn đề đặt ra trong một chủ đề trên cơ sở đó
thuyết trình, thảo luận để đưa đến kiến thức;...
Đối với hình thức tổ chức hoạt động nhóm trả lời phiếu học tập: hình thức này
chưa thực sự kích thích tư duy sáng tạo cho học sinh một cách hiệu quả cũng như
mỗi cá nhân chưa thể hiện tinh thần hợp tác cao (các thành viên trong nhóm được
phân công, tìm tòi, nghiên cứu từng mảng công việc khác nhau, nhóm trưởng tổng
hợp lại và hoàn thành phiếu học tập, ít có sự thảo luận hay tương tác trước từng
mảng vấn đề của mỗi thành viên), thành ra tri thức đạt được còn mang tính sách vở
và mãi khó thoát ly khỏi kiến thức sách vở. Hơn nữa, học sinh đa phần chỉ muốn
hoàn thành nội dung còn trống theo các đề mục mà phiếu học tập đặt ra.
Với hình thức tổ chức làm bài thực hành – thí nghiệm: Học sinh thường được
11


tiến hành thực hành – thí nghiệm nhằm để củng cố, minh họa cho các kiến thức lý
thuyết mà các em đã tìm hiểu trong suốt chương hay phần học. Các bài thực hành
phần lớn đã trình bày rõ các thao tác, các bước để tiến hành thí nghiệm và học sinh
chỉ việc tiến hành rập khuôn sau đó giải thích từng kết quả thí nghiệm. Phương thức
như vậy đủ để học sinh ôn lại kiến thức đã học, rèn luyện các kĩ năng quan sát, kĩ
năng thí nghiệm chứ không thể phát huy tư duy sáng tạo được. Và khả năng những
cá nhân trình bày ý tưởng giải quyết vấn đề tối ưu với nhau trong tập thể để thảo
luận thì lại càng không thể [4].
Vì vậy người giáo viên cần thiết phải xây dựng kĩ lưỡng một kế hoạch dạy học
hợp tác nhóm giúp học sinh – các thành viên trong nhóm phải tư duy độc lập và
hình thành ý tưởng giải quyết vấn đề, phát huy được tinh thần trách nhiệm cao, phụ
thuộc nhau một cách tích cực, hình thành động cơ hợp tác, phân chia nhiệm vụ hợp
lý. Giúp các em phát triển năng lực hợp tác, năng lực tự học, năng lực giải quyết
vấn đề và sáng tạo. Từ cơ sở đó các em có thể rút ra được thứ đúng “sáng tạo”, hình
thành các khái niệm mới và chiếm lĩnh tri thức.

Từ những
lý doVersion
trên mà chúng
tôi đã quyết
định lựa chọn đề tài: “Vận dụng
Demo
- Select.Pdf
SDK
dạy học hợp tác để đánh giá tính sáng tạo của học sinh trong dạy học phần
Sinh học cơ thể , Sinh học 11”.
2. Mục đích nghiên cứu
Vận dụng một số mô hình dạy học hợp tác trong dạy học Sinh học phần Sinh
học cơ thể nhằm kích thích tư duy sáng tạo cho học sinh, từ đó đánh giá tính sáng
tạo của học sinh qua sản phẩm đạt được.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học hợp tác, tính sáng tạo trong học tập
- Tiến hành xây dựng, thiết kế chuyên đề dạy học hợp tác có thể phát huy tính
sáng tạo cho học sinh
- Nhận xét, đánh giá các sản phẩm đúng “sáng tạo” từ các nhóm về phương
thức tiến hành, kết quả đạt được, các năng lực được phát triển, có theo định hướng
sáng tạo mà giáo viên gợi mở hay không,...
- Tiến hành thực nghiệm, xử lý kết quả thực nghiệm để kiểm chứng những nội
12


dung nghiên cứu đề ra
- Kết luận, đề xuất thang đo tính sáng tạo và bộ công cụ đánh giá tính sáng tạo
của học sinh từ các hoạt động hợp tác
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
4.1. Khách thể nghiên cứu: Phần Sinh học cơ thể - Sinh học 11

4.2. Đối tượng nghiên cứu: Tính sáng tạo của học sinh
5. Phạm vi nghiên cứu
Các nội dung phù hợp với hợp tác nhóm phần Sinh học cơ thể - Sinh học 11
6. Nội dung nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học hợp tác, tư duy sáng tạo trong học tập;
Nội dung và một số địa chỉ có thể thể vận dụng dạy học hợp tác để phát huy tính
sáng tạo trong chương trình Sinh học 11
- Tiến hành xây dựng, thiết kế chuyên đề dạy học hợp tác có thể phát huy tư
duy sáng tạo cho học sinh
- Nhận xét, đánh giá các sản phẩm đúng “sáng tạo” từ các nhóm, đề xuất thang
đo tính sángDemo
tạo và bộ
công cụ -đánh
giá tính sáng
Version
Select.Pdf
SDKtạo của học sinh lồng ghép trong
hoạt động dạy học hợp tác
- Tiến hành thực nghiệm, xử lý kết quả thực nghiệm để kiểm chứng những nội
dung đề ra
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Tổng hợp, phân tích lý thuyết về cơ sở lý luận của phương pháp sư phạm
tương tác, phương pháp dạy học tích cực, rèn luyện kĩ năng tư duy thông qua các
bài tập thí nghiệm và đặc biệt là phương pháp dạy học hợp tác; các tài liệu về tâm lý
học,...
- Nghiên cứu sách giáo khoa; chương trình Sinh học 11 phần Sinh học cơ thể
để tìm nội dung phù hợp với dạy học hợp tác.
7.2. Phương pháp quan sát và điều tra


13


Dự giờ, trao đổi ý kiến với giáo viên Sinh học có kinh nghiệm có sử dụng
phương pháp dạy học hợp tác, phương pháp dạy học phát triển tư duy; Điều tra tình
hình hoạt động nhóm trong giờ học của học sinh.
7.3. Phương pháp chuyên gia
Hỏi ý kiến của các chuyên gia có kinh nghiệm về lĩnh vực lý luận và phương
pháp dạy học tích cực; các chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực tâm lí học,….
7.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Tiến hành dạy học một số tiết trong Phần Sinh học cơ thể có thể áp dụng mô
hình dạy học hợp tác đã xây dựng, quan sát đánh giá các sản phẩm đúng sáng tạo
7.5. Phương pháp xử lí thông tin
Xử lý các thông tin thu được để phân tích, đánh giá các sản phẩm đúng “sáng
tạo” từ các nhóm về phương thức tiến hành, kết quả đạt được, các năng lực được
phát triển, có theo định hướng sáng tạo mà giáo viên gợi mở hay không,...
8. Các đóng góp mới của luận văn
- Đưa ra các địa chỉ trong chương trình Sinh học 11 có thể vận dụng dạy học
hợp tác để phát
huy tính
sáng tạo
cho học sinh.SDK
Demo
Version
- Select.Pdf
- Đề xuất thang đo tính sáng tạo của học sinh kèm theo bộ công cụ đánh giá
tính sáng tạo lồng ghép trong nội dung chuyên đề dạy học phần Sinh học cơ thể Sinh học 11
9. Cấu trúc của luận văn
Ngoài các phần mở đầu, kết luận và đề nghị, cấu trúc luận văn của chúng tôi
gồm 3 chương:

Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài
Chương 2. Vận dụng dạy học hợp tác để đánh giá tính sáng tạo của học sinh
trong dạy học phần Sinh học cơ thể
Chương 3. Thực nghiệm sư phạm.

14